Đánh giá hiện trạng khai thác thủy hải sản tự nhiên vùng rừng ngập mặn thái thụy – Thái Bình

Mục lục Mục lục PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1 1.1. Tính cấp thiết của đề tài 1 PHẦN II: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN 4 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN 8 2.3. BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA 9 PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10 3.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 10 3.2. Phương pháp nghiên cứu 16 PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 18 4.1. Đánh giá hiện trạng khai thác 18 4.2. Đề xuất các giải pháp 23

Đề tài: Đánh giá hiện trạng khai thác thủy hải sản tự nhiênvùng rừng ngập mặn thái thụy – Thái Bình

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH ẢNH

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, cho em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đếntất cả quý Thầy Cô trường Đại học Tài Nguyên và Môi Trường HàNội, đặc biệt là các Thầy Cô trong khoa Khoa học biển và hảiđảo, những người đã cho em những kiến thức cơ bản, những bàihọc, những kinh nghiệm quý báu để em có thể hoàn thành mộtcách tốt nhất đồ án tốt nghiệp của mình

Hơn hết, em xin cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn,ThS Bùi Đắc Thuyết, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ vàtạo điều kiện tốt nhất cho em trong suốt thời gian thực tập vàhoàn thành đồ án

Bên cạnh đó, em cũng xin gửi lời cảm ơn đến các anh chitrong Phòng Quản Lý chất thải và Bảo tồn môi trường biển, Cụckiểm soát tài nguyên và Bảo vệ môi trường biển, hải đảo Emxin cảm ơn tất cả các cô, anh, chi trong phòng đã tạo điều kiệntốt nhất để giúp đỡ em trong thời gian em tiến hành thực tập vàcho em những lời khuyên để hoàn thành tốt hơn bài báo cáocũng như đồ àn tốt nghiệp của mình

Trong quá trình thực tập và làm đồ án, do kiến thức còn chưasâu, thiếu nhiều kinh nghiệm thực tế nên khó tránh khỏi nhữngsai sót nhất đinh Rất mong quý thầy cô và các bạn góp ý, bôsung để em có thể hoàn thiện đồ án của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà nôi, ngày tháng năm2017

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thi Thương

Mục lục

Mục lục

Danh mục từ viết tắt

ST

T

Ký hiệu Nguyên Nghĩa

3 BTNMT Bộ Tài Nguyên và Môi Trường

DANH MỤC CÁC BẢNG

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐÊ

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trính phát triển của nên kinh tế thế giới nóichung và nền kinh tế Việt Nam nói riêng, phát triển kinh tếbiển là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu,mang tính cấp thiết Đặc biệt lợi thế có hơn 3260 km đườngbờ biển, 12 đầm phá, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội phát triểnmột cách mạnh mẽ nền kinh tế biển của mình Trong đó, rừngngập mặn ven biển có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tếvà xã hội Không chỉ là đánh giá như một bức tường xanhvững chắc bảo vệ đê biển, hạn chế xói lở bờ biển và các táchại của lũ lụt Rừng ngập mặn có vai trò lớn đối với người dân,đặc biệt là dân cư ven biển

Tuy nhiên, với mặt trái của việc kinh tế ngày càng pháttriển, hơn 50% số diện tích rừng ngập mặn đã dần mất đi.Nguyên nhân chủ yếu do khai thác quá mức, chuyển sangdạng đất khác để phục vụ nông ngư nghiệp Điển hình nhưphá rừng ngập mặn để nuôi trồng thủy hái sản

Tại vùng ven biển đồng bằng Bắc Bộ, có diện tích rừngngập mặn chiếm hơn 37000ha Trong đó, khu vực huyện TháiThụy, tỉnh Thái bình có diện tích khá lớn ( khoảng 7000ha) vàkhá đa dạng về chủng loại Những năm gần đây, việc khaithai thác nguồn lợi thủy hải sản tự nhiên trong vùng ngàycàng phát triển do mạng lại hiệu quả kinh tế cao, phù hợp vớidân cư đia phương, đảm bảo sinh kế của người dân Hình thứckhai thác này khá phô biến, diễn ra ở nhiều khu vực rừng

ngập mặn tại Việt Nam Tuy nhiên, việc khai thác một cáchtràn lan, quá mức như thế cũng đem lại ảnh hưởng không hềnhỏ tới hệ sinh thái tự nhiên của rừng ngập mặn Để chấmdứt tình trạng khai thác thủy hải sản tự nhiên một cách bừabãi trong rừng ngập mặn như hiện nay là một vấn đề khókhăn, đòi hỏi sự chung tay giúp đỡ từ cộng đồng và các cơquan chức năng

Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, đề tài “ Đánh giáhiện trạng khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên trong rừngngập mặn tại huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình” được xây dựngnhăm đánh giá hiện trạng khai thác thủy hải sản tự nhiênvùng Thái Thụy Thái Bình, đồng thời đề xuất những biện phápkhai thác và quản lý hiệu quả

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Tìm hiểu và đánh giá hiện trạng khai thác thủy hải sản tựnhiên và sinh kế người dân vùng rừng ngập mặn Thái Thụy –Thái Bình Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp, xây dựng chếđộ khai thác hợp lý, hiệu quả hạn chế các nguyên nhân gâyảnh hưởng đến môi trường

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được hiện trạng khai thác, sinh kế người dân

- Phân tích, đánh giá tác động từ hoạt động khai thác thủy hảisản đến hệ sinh thái rừng ngập mặn

- Xác đinh được nguyên nhân gây ảnh hưởng tới hệ sinh thái

- Đề xuất các biện pháp khai thác hiệu quả, hợp lý

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Hiện trạng khai thác thủy hải sản tự nhiên hiện nay ởhuyện Thái Thụy – tỉnh Thái Bình

- Người dân sử dụng nguồn tài nguyên rừng ngập mặn ra

- Phương thức khai thác thủy sản là gì?

- Những vẫn đề đặt ra trong khai thác để vừa đảm bao sinh

kế của người dân vừa đảm bảo an toàn cho hệ sinh thái

- Những giải pháp nâng cao hiểu quả khai thác

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Khai thác thủy hải sảntự nhiên vùng rừng ngập mặn

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

1.4.2.1 Đia điểm nghiên cứu:

- Huyện Thái Thụy – tỉnh Thái Bình

1.4.2.2 Thời gian nghiên cứu:

- Từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2017

PHẦN II: TỔNG QUAN VÊ CÁC VẤN ĐÊ NGHIÊN CỨU

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Các khái niệm

- Các khái niệm vè rừng ngập mặn:

Rừng ngập mặn là một tô hợp đa dạng của các loài cây gỗ,cây bụi và đia dương xỉ sinh trưởng trong một môi trườngsống đặc thù – khu vực bán nhật triều nằm giữa đất liền vàbiển, dọc theo bờ biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên khắpthế giới

Thuật ngữ “ rừng ngập mặn “ cũng thường được dùng đểdiễn tẩ cả quần xã thực vật cấu thành lẫn môi trường sốngcủa chúng Cùng với hệ động vật và các sinh vật khác trongcùng một môi trường sống, chúng hình thành nên một kiểu hệsinh thái tiêu biểu, đó là '‘hệ sinh thái rừng ngập mặn”

- Khái niệm về khai thác thủy hải sản

Theo quy đinh tại khoản 4, điều 2 Luật Thủy sản năm 2003thì khai thác thủy sản là vệc khai thác nguồn lợi thủy sản trênbiển, sông, hồ, đầm, phá và các vùng nước tự nhiên khác

2.1.2 Đặc điểmvà vai trò

2.1.2.1 Đặc điểm rừng ngập mặn

Rừng ngập mặn có thể tìm thấy ở hơn 118 quốc gia vàvùng lãnh thô (khoảng 137.760 km2, chiếm 12,3% diện tíchbề mặt trái đất) Ở Việt Nam, có 45 quần xã rừng ngập mặnvà 6 quàn thể cây ngập mặn

• Vùng ven biển Quảng Ninh và Đồng Bằng Băc Bộ

• Vùng ven biển Bắc Trung Bộ

• Vùng ven biển Nam Trung Bộ

• Vùng ven biển Đông Nam Bộ

• Vùng ven biển đồng bằng Sông Cửu Long

-Vùng đất ngập nươc Thái Thụy năm trong Vùng ven biểnQuảng Ninh và Đồng Bằng Băc Bộ có dải rừng ngập mặn kéodài 27km tập trung tại các xã Thụy Trường, Thụy Xuân, TháiThượng, Thái Đô Tạo nguồn thủy hải sản vô cùng phong phúDựa vào tài liệu của Cục Thống kê Thái Bình, Niên giámThống kê Thái Bình năm 2011 NXB Thống kê, tông diện tíchphân bố ở 11 xã của hai huyện Tiền Hải và Thái Thụy Diệntích có rừng là 7.000 ha chiếm 27,3% trong đó rừng Bần thuầnloại 1.365 ha, rừng Trang thuần loại 3.60 5ha, rừng hỗn giao1.790 ha, rừng phi lao 240 ha.

Hiện nay, vùng ven biển kéo dài 27km của huyện TháiThụy đã được bao phủ bởi rừng ngập mặn, với độ rộng từ 800– 1300m, được trồng tại 5 xã ven biển gồm Thái Đô, TháiThượng, Thụy Xuân, Thụy Hải, Thụy Trường Đâ chính lànhững khu vực tạo nên nguồn lợi thủy hải sản phong phú tạosinh kế cho người dân

2.1.2.3 Vai trò

a Vai trò của rừng ngập mặn

- Cung cấp sinh kế cho người dân

Rưng ngập mặn cung cấp lượng lớn nguồn thủy hải sản tựnhiên bao gồm: các loài cá, các loài nhuyễn thể mà conngười có thể đánh bắt phục vụ nhu cầu sống của mình

Ngoài ra, rừng ngập mặn còn cung cấp nguồn chất đốt( củi, than từ cành cây chết ) Dược liệu như:

+ Đước: Vỏ cây chứa nhiều vitamin, có tác dụng làm ăn,cầm máu, chữa viêm họng và tri tiêu chảy Ở một số quốc gia

nó còn được dùng để điều tri bệnh tiểu đường

+ Trang: Vỏ trang chứa ranin, dùng để nhuộm lưới, có tácdung trung việc chữa bệnh tiểu đường Ở vùng ven biển Thái

Bình Người ta con trồng Trang để nuôi ong mật

+ Cây Dà: Có tác dụng làm săn, dùng để cầm máu vếtthương Nhiều nơi còn dùng để chữa bệnh sốt rét

+ Cây Vẹt: Có tác dụng làm săn, để nhuộm vải, lưới Ởcampuchia Vẹt được dùng để làm thuốc tri tiêu chảy

Rừng ngập mặn còn có giá tri về du lich, cung cấp sinh kếcho rất nhiều dân cư ven biển dựa vào việc khai thác giá tri

du lich, sinh thái

- Bảo vệ đất liền trước thiên thai

Rừng ngập mặn được coi như một tấm là chắn xanh khônglồ bảo vệ vùng bờ biển, đê khỏi các tác động của thiên tainhư ngập lụt, gió bão, sóng thấn…

Chúng còn có tác dụng giảm thiểu hiện tượng xói lở và bảovệ đất khỏi các ảnh hưởng của sóng gió

Hệ thông rễ cây, thâm cây giúp giữ lại lượng lớn phù sa đểbồi đắp cho đất màu mỡ

- Giảm ô nhiễm

Rừng ngâp mặn lọc các chất phú dưỡng, trầm tích ra khỏiđại dương, sông ngòi Giúp bảo vệ hệ sinh thái xung quanh

- Ứng phó với biến đôi khí hậu

Rừng ngập mặn còn có tác dụng như một là phôi, hấp thụkhí nhà kính ( nguyên nhân chính gây ra biến đôi khí hậu ) từcác hoạt động công nghiệp và sinh hoạt Khiến cho bầu khôngkhí trở nên trong lành

- Cung cấp thức ăn và môi trường sống cho nhiều loài độngvật

Sinh vật có chỗ cư ngụ, nguồn thức ăn dồi dào

Rừng ngập mặn đóng vai trò đặc biệt trong các hệ thốnglưới thức ăn phức tạp

Tuy nhiên những năm gần đây, hoạt động khai thác diễn ranhiều và liên tục, song song với đó là việc chặt phá rừng ngậpmặn gây ảnh hưởng không nhỏ tới hệ sinh thái

Theo tô chức Nông Lương Thế giới (FAO), Việt Nam là mộttrong những nước có tỉ lệ mất rừng cao nhất

Theo trung tâm nghiên cứu Rừng ngập mặn: “ Từ khoảngnăm 43-45 chúng ta có diện tích rừng ngập mặn khoảng 430nghìn ha, tới bây giờ chỉ còn khoảng 160 nghìn ha, mất đi80% “ Nguyên nhân chính là do chặt phá rừng lấy chất đốt,chuyển đôi từ rừng ngập mặn sang nuôi trồng hải sản

b Vai trò của khai thác thủy hải sản

- Tạo sinh kế cho người dân

Từ xa xưa, khai thác thủy hải sản đã trở thành một tậpquán, công việc chính của hầu hết những người dân lao độngven biển

Phần lớn dân cư ở đây sống phụ thuộc vào nông nghiệp vàkhai thác, đánh bắt thủy hải sản cả ngoài khơi, ven biển vàtrong rừng ngập mặn Không thể phủ nhận, nguồn thủy hảisản dồi dào của biển mang lại cho ngư dân nguồn lợi vô cùnlớn Đặc biệt là nguồn lợi thủy sản trong rừng ngập mặn, vì ởkhu vực này thủy sản khá dễ đánh bắt, phù hợp với nhiều đốitượng Nguồn thủy sản trong rừng ngập mặn khá đa dạng,khối lượng nhiều Nên hầu hết các tỉnh thảnh có rừng ngậpmặn đều có hoạt động khai thác, tiêu biểu phải kể đến khuvực Nam Đinh, Thái Bình, Cần Giờ, Đồng Bằng Sông CửuLong

2.1.3 Nội dung nghiên cứu

- Xác đinh được sản lượng khai thác

- Phân loại thành phần loài khai thác

- Tiềm năng khai thác và những hạn chế

- Xác đinh các ảnh hưởng đến môi trường hệ sinh thái

- Đề xuất các biện pháp khai thác

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giơi

Theo cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) và Cơ quanKhảo sát đia chất Mỹ (USGS) công bố, ước tính diện tích rừngngập mặn trên thế giới còn tồn tại chiếm khoảng 12% diệntích bề mặt trái đất Tuy nhiên cũng theo nghiên cứu tại đâycho biết, diện tích rừng ngập mặn sẽ tiếp tục giảm trongtương lai do các hoạt động phát triển kinh tế cũng như tànphá của con người

Theo tờ Science Daily, rừng ngập mặn có tại 118 quốc giavà nhiều nhất ở Châu Á ( khoảng 42%)

Để đánh giá được một cách chính xác nhất các thông tinvề rừng ngập mặn, Hiệp hội Hệ sinh thái Rừng ngập mặn quốc

tế (ISME) và Tô chức gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO) đã thực hiện

chương trình “Hệ thống thông tin và dữ liệu rừng ngập măn toàn cầu” và “ Bản đồ thế giới về rừng ngập mặn”

Tuy nhiên, một phần do phong tục tập quán từ xa xưa vàphụ thuộc vào các yếu tố kinh tế, việc khai thác thủy hải sảntự nhiên trong rừng ngập mặn diễn ra không nhiều ở các quốcgia trên thế giới, chủ yếu ở các khu vực Châu Á

2.2.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, khai thác thủy hải sản tự nhiên diễn ra ở hầuhết các tỉnh thành có rừng ngập mặn Tại các khu vực rừngngập mặn lớn như: Cần Giờ, đồng bằng Sông Cửu Long, NamĐinh, Hải Phòng, Thái Bình…

Bài báo “Lợi ích kinh tế và môi trường của rừng ngập mặn Cần Giờ” của Sở Nông Nghiệp thành phố Hồ Chí Minh đã liệt

kê được những lợi ích cơ bản mà rừng ngập mặn Cần Giờmang lại cho người dân cũng như những tác đông tới môitrường Đồng thời trình bày những thuận lợi và khó khăn gây

ảnh hưởng tới giá tri, hệ sinh thái rừng ngập mặn cần giờ

KS Hoàng Thi Thanh Nhàn (Cục bảo tồn đa dạng sinh học,

bộ Tài Nguyên và Môi Trường Hà Nội) với công trình Đa dạng sinh học vườn quốc gia Xuân Thủy đã tông hợp và phân tích

được thành phần đa dạng sinh trong học vườn quốc gia XuânThủy Đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế về nguồn nhân lựcvà trình đô trong công tác quản lý vườn quốc gia Từ đó, tìm

ra giải pháp xây dựng công tác quản lý và bảo tồn đa dạngsinh học một cách tốt hơn

2.3 BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA

Khai thác rừng ngâp mặn cũng như tài nguyên sinh vậtvùng rừng ngập mặn trên thế giới nói chung và ở Việt Namnói riêng được quan tâm và đầu tư nhiêu do rừng ngập mặn

có vai trò đặc biệt quan trọng đối với kinh tế và tự nhiên Tuynhiên, vẫn còn hạn chế về trình độ đối với dân cư khai tháctrong vùng rừng ngập mặn Người dân khai thác chủ yếu làdân cư có dân trí thấp, quan niệm rừng là của tự nhiên, sinhvật có thể sinh sản nhiều nên không cần hạn chế khai tháchay bảo vệ rừng

Công tác tuyên truyền và bảo vệ rừng ngập mặn còn nhiềuhạn chế, không được chú ý nhiều Hầu hết chỉ là truyền bácho có, nên người dân cũng không tiếp thu được Nguyênnhân một phần do thái độ của nhà quản lý, không chuyêntrách, thái độ hời hợt

PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên

3.1.1.1 Vi trí đia lý

Thái Bình là tỉnh đồng bằng ven biển, nằm ở phía Namchâu thô sông Hồng, có ba mặt giáp sông và một mặt giápbiển, vi trí tọa độ 20º17’ đến 20º44’ vĩ độ Bắc và 106º06 đên106º39 kinh độ Đông Từ Tây sang Đông dài 54km, từ bắcxuống Nam dài 49km

Phía Đông giáp Vinh Bắc Bộ

Phía Tây giáp tỉnh Hà Nam

Phía Nam giáp tỉnh Nam Đinh

Phía Bắc giáp tỉnh Hưng Yên, Hải Phòng, Hải Dương

Thái Bình nằm ở vi trì cách thủ đô Hà Nội 110 km, cáchthành phố cảng Hải Phòng 70 km, đây là 2 thi trường kinh tếlớn nhất miền Bắc, là vi trí thuân lợi để phát triển nền kinh tế.Đặc biệt, Thái Bình có đường biển dài và hệ thống sông ngòithuận lợi cho giao lưu kinh tế

(Ảnh 3.1: Bản đồ địa lý tỉnh Thái Bình)