Vận dụng phương pháp dự án vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh trà vinh

Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: “Phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp h

NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, TỈNH TRÀ VINH

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN NINH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ ỨNG DỤNG Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử Mã số: 60 14 01 11

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn này cùng với sự nổ lực của bản thân, tôi còn được

sự hướng dẫn tận tình của TS Nguyễn Văn Ninh và sự giảng dạy, giúp đỡ của thầy cô giảng viên khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng như sự giúp đỡ, động viên của gia đình, đồng nghiệp

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến TS Nguyễn Văn Ninh cùng thầy cô giảng viên khoa Lịch sử, Đại học Sư phạm Hà Nội

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp

đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Do thời gian có hạn và năng lực bản thân còn hạn chế nên đề tài chắc còn nhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp của thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp

để đề tài được hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn

Tác giả

Nguyễn Thị Bích Hạnh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước

MỤC LỤC

Trang MỞ ĐẦU……… 1

1 Lý do chọn đề tài……… 1

2 Lịch sử vấn đề……… 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 12

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu……….12

5 Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu……… 13

6 Ý nghĩa của luận văn……… 13

7 Đóng góp của luận văn………13

8 Cấu trúc của luận văn……… 14

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, TỈNH TRÀ VINH……… 15

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN……… 15

1.1.1 Một số khái niệm……… 15

1.1.2 Mối quan hệ giữa dạy học lịch sử địa phương và dạy học lịch sử dân tộc 17

1.1.3 Sơ lược về PPDA……… ………18

1.1.4 Xuất phát điểm vấn đề………22

1.1.5 Vai trò và ý nghĩa của việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh nói riêng……… 27

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN……… 29

1.2.1 Thực tiễn vận dụng PPDA vào dạy học LSĐP ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh……….29

1.2.2 Nguyên nhân thực trạng và định hướng giải pháp 33

TIỂU KẾT CHƯƠNG……….34

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT, TỈNH TRÀ VINH 36

2.1 PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG CẤP THPT CỦA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO; SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH TRÀ VINH 36

2.1.1 Phân phối chương trình lịch sử địa phương cấp THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo 36

2.1.2 Phân phối chương trình lịch sử địa phương cấp THPT của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh 36

2.1.3 Nội dung cơ bản của chương trình lịch sử địa phương ở trường phổ thông, tỉnh Trà Vinh……… 37

2.2 NỘI DUNG LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG (TÀI LIỆU DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG THPT THUỘC TỈNH TRÀ VINH) CỦA SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH TRÀ VINH CÓ THỂ VẬN DỤNG PPDA 38

2.2.1 Vận dụng PPDA vào dạy học bài 1 “Nét đẹp văn hóa Trà Vinh (Chương trình LSĐP lớp 10) ……….38

2.2.2 Vận dụng PPDA vào dạy học bài 4 “Trà Vinh trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ năm 1975 đến năm 2000 (Chương trình LSĐP lớp 12) ……… 60

2.3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 77

2.3.1 Mục đích và đối tượng thực nghiệm 77

2.3.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm 78

2.3.3 Thời gian thực nghiệm……… 78

2.3.4 Kết quả thực nghiệm 78

2.3.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm………80

TIỂU KẾT CHƯƠNG……… 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ………85 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những thập niên gần đây với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và

kỹ thuật hiện đại đã làm bộ mặt thế giới thay đổi nhanh chóng Trong thời đại của văn minh tin học, thời đại bùng nổ thông tin đã làm cho lượng tri thức của loài người gia tăng đột biến, khoảng cách giữa nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng vào thực tiễn ngày càng rút ngắn Ngày nay tri thức trở thành nguồn tài nguyên

vô cùng quý báu cho sự phát triển kinh tế - xã hội, khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Tận dụng cơ hội này, một số quốc gia đã có những bước phát triển vượt bậc, vươn lên trở thành các cường quốc kinh tế

Trong thời đại của kinh tế tri thức, vai trò của tri thức vô cùng to lớn, nó quyết định sự phát triển của nền sản xuất xã hội Vì vậy, nó quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia, cũng như sự phát triển của toàn thế giới Sự phát triển kinh

tế của mỗi quốc gia ngày nay tùy thuộc vào khả năng tiếp cận và sử dụng các tri thức mà loài người đã đạt được

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là sản phẩm tất yếu của quá trình phát triển của sức sản xuất xã hội Ngày nay, Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng và diễn biến ngày càng phức tạp Toàn cầu hóa tiếp tục phát triển về quy mô, mức độ và hình thức biểu hiện với những tác động tích cực và tiêu cực, cơ hội và thách thức đan xen lẫn nhau

Sự tùy thuộc lẫn nhau, hội nhập, cạnh tranh và hợp tác giữa các quốc gia ngày càng trở nên phổ biến Kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, do đó con người và tri thức ngày càng trở thành nhân tố quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia

Hội nhập quốc tế đã tạo cho nước ta những thuận lợi và cơ hội to lớn đan xen những khó khăn và thách thức gay gắt Vì vậy, phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, đảm bảo kinh tế - xã hội phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững Phát triển giáo dục phải thực sự là quốc sách hàng đầu, đổi mới nội dung, chương trình,

phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội

Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: “Phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức,

kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin

và truyền thông trong dạy và học”

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và khả năng tự học của người học”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố

cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực

của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình hành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” [4, tr 55-56]

Những quan điểm, định hướng trên đã tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp

lý thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học Vì vậy, có nhiều phương pháp dạy học, kể cả truyền thống và hiện đại được nghiên cứu, chọn lựa và áp dụng trong các môn học ở trường phổ thông hiện nay Những năm qua,

bộ môn Lịch sử cũng đã chú trọng đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, phương pháp dạy học lịch sử vẫn chậm biến đổi vẫn còn phổ biến kiểu dạy giáo viên truyền thụ những nội dung trong sách giáo khoa, học sinh nghe và ghi chép

Đổi mới phương pháp giáo viên không chỉ cung cấp kiến thức mà phải hình thành năng lực tư duy, năng lực hành động cho học sinh Nhiệm vụ giáo viên không chỉ giảng bài cho học sinh mà phải tạo điều kiện, tổ chức và khuyến khích học sinh làm việc với tài liệu, tự tìm ra kiến thức mới, phát triển kĩ năng và hình thành thái độ Trong dạy học lịch sử, không có một phương pháp dạy nào có thể đáp ứng được mọi mục tiêu và nội dung dạy học Mỗi một phương pháp và hình thức dạy học đều có ưu điểm và hạn chế nhất định Vì vậy, cần kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp và hình thức dạy học khác nhau để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và nâng cao chất lượng dạy học Trong các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực thì phương pháp dự án (PPDA) được Việt Nam quan tâm nghiên cứu và tiếp cận Dạy học dự án (DHDA) là một trong những hình thức của dạy học định hướng hành động, học sinh (HS) thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp gắn với các vấn đề thực tiễn, kết hợp lý thuyết và thực hành, tạo ra sản phẩm để báo cáo Tuy nhiên, không phải nội dung lịch sử (LS) nào cũng có thể vận dụng PPDA mà phải xác định chủ đề, kiến thức phù hợp

Chương trình Lịch sử địa phương (LSĐP) đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo đưa vào giảng dạy trong trường phổ thông trong những năm qua Ở Trà Vinh, tài liệu LSĐP đã được biên soạn và đưa vào giảng dạy ở trường phổ thông

từ năm học 2012 - 2013 Dạy và học Lịch sử địa phương, giúp HS có nhận thức

cụ thể, sinh động về truyền thống yêu nước, đấu tranh bất khuất, lao động cần cù trong quá trình xây dựng và bảo vệ quê hương của nhân dân ta Thực tế cho thấy LSĐP là bộ phận không thể thiếu trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông, gần gũi với HS, có tính chất mở Do đó rất phù hợp với PPDA Nếu giáo viên (GV) biết áp dụng PPDA để thiết kế các chủ đề về LSĐP sẽ tạo được sự hứng thú, tính chủ động, sáng tạo của HS và góp phần gắn lý thuyết với thực tiễn

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề: “Vận dụng phương pháp dự án vào dạy học Lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh”

làm đề tài luận văn của mình

2 Lịch sử vấn đề

PPDA đã xuất hiện trên thế giới từ thế kỉ XVIII, XIX, trước hết ở châu Âu Các nhà giáo dục có các quan niệm đầu tiên về hình thức dạy học DA điển hình như: Rouseeau, H.Pestalozzi, F.Frobel, M.Knoll…đến giữa thế kỉ XIX lan sang

học tập dựa trên DA Với quan điểm này, John Dewey đã tiến hành những thử nghiệm đầu tiên ở trường đại học bang Chiago nước Mĩ và ông rút ra 3 nhận định chắc chắn: Tất cả HS, để học tập phải tích cực và làm ra một cái gì đó; Tất cả HS phải học cách suy nghĩ và giải quyết các vấn đề; Tất cả HS phải học cách hợp tác với người khác để chuẩn bị cho cuộc sống ngoài xã hội

Năm 1918, nhà tâm lý học William H.Kilpatric và các nhà nghiên cứu của trường đại học ở Columbia đã có những đóng góp lớn truyền bá PPDA qua các giờ học, hội nghị và các tác phẩm Theo William H.Kilpatric DA là một hoạt động

có mục đích cụ thể, có cam kết với người thực hiện và diễn ra trong môi trường

xã hội

Từ đầu thế kỉ XX, ở Bắc Mĩ, ở châu Âu, học tập theo PPDA đã tạo nên thay đổi mạnh mẽ trong dạy học nhà trường Từ những năm 70 của thế kỉ XX, trào lưu cải cách giáo dục ở phương Tây đã tạo ra sự phát triển mới của PPDA, PPDA được nghiên cứu và sử dụng ở nhiều nước trên thế giới Ngày nay, PPDA được các nhà sư phạm nghiên cứu, với những tên gọi khác nhau: PP DHTDA, mô hình DHTDA, hình thức DHTDA, PPDA…

Ở nước ta cũng đã tiếp cận nghiên cứu và áp dụng PPDA vào DH Từ năm

2003, chương trình “Dạy học cho tương lai” của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai PPDA tại 20 trường thuộc 9 tỉnh trong cả nước Chương trình này hướng dẫn

GV cách triển khai các DA học tập cho HS, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

2.1 Tài liệu nước ngoài

2.1.1 Tài liệu giáo dục học

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận của PPDA, chúng tôi đã tiếp cận được một

số công trình nghiên cứu như sau:

Cuốn “Dân chủ và giáo dục” của John Dewey, nhà giáo dục đồng thời là

nhà triết gia nổi tiếng của Mĩ ở đầu thế kỉ XX, cho rằng cần quan tâm đến xu hướng học tập lấy học sinh làm trung tâm trong giáo dục Tác giả cũng chủ trương xây dựng một nền giáo dục gắn liền lí thuyết với thực hành, giáo dục trong nhà trường với hoạt động thực tiễn Ông cũng đưa ra quan điểm về dạy học dự án

Giáo trình “Giáo dục học”, tập 2 của Ilina (bản dịch tiếng Việt, Nxb Giáo

dục, Hà Nội 1979) có đề cập tới PP học tập thực hành trong phòng thí nghiệm, bao gồm tổ chức hoạt động học tập độc lập cho HS, thực hiện kế công việc theo một kế hoạch, nghiên cứu trong một thời gian tương đối dài các hoạt động quan sát… Đây có thể coi là hình thức tổ chức DHDA

Cuốn “The Project method teaching” (DA phương pháp giảng dạy) của Dr

Stevensons (1921), đã cung cấp cái nhìn tổng quan về lịch sử của dạy học theo dự

án trên thế giới từ khi xuất hiện và sử dụng thuật ngữ này trong giáo dục Quan trọng hơn cả là cung cấp tổng hợp hệ thống các quan điểm của một số tác giả châu

Âu và Mỹ đến định nghĩa về dự án và phương pháp dự án trong dạy học, qua đó nêu đặc điểm bản chất của khái niệm phương pháp dự án

Trong cuốn “Giáo dục học” tập I của tác giả N.V Savin (Nxb Giáo dục,

Hà Nội, 1983), người dịch Nguyễn Đình Chỉnh cũng đã đưa ra những nghiên cứu

về giáo dục Tác giả cũng nhấn mạnh đến bản chất, hiệu quả của quá trình dạy học Trong đó, tác giả đã đề cập tới các bài học trong đó bên cạnh bài học trong giờ lên lớp còn chú ý đến bài học ngoài giờ lên lớp (các hoạt động ngoại khóa bên cạnh hoạt động nội khóa) Như vậy, chúng ta thấy để có bài học mang lại hiệu quả cần phải có các hình thức dạy học phù hợp

Cuốn “Đa trí tuệ lớp học” của Thomas Amstrong (năm 2011), Lê Quang

Long dịch, tác giả đưa ra tám loại trí tuệ tiềm ẩn trong con người, nên trong quá trình dạy học giáo viên cần phải sáng tạo để phát huy các tiềm năng đa dạng của học sinh, khơi gợi sự sáng tạo phát triển các năng lực chủ chốt như năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề Đây là vai trò của PPDA trong DH

Cuốn sách “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của tác giả Robert

J.Mar-zano, người dịch Nguyễn Hồng Vân, (Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2013) cũng đã đưa ra quan điểm của mình về việc giáo dục (dạy - học) không nên bó buộc trong khuôn khổ nào tức không chỉ tiến hành trên lớp, đa dạng các hình thức dạy học

Trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” của N.G Đai ri (1973)

đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc đổi mới, vận dụng phương pháp dạy học Từ đó khẳng định giáo dục phải bằng cả nội dung và bằng cả phương pháp dạy học mà giáo viên vận dụng Tác giả cũng đã đề cập đến hoạt động thực hành thông qua hoạt động ngoại khóa như nghiên cứu lịch sử địa phương hay tham quan bảo tàng, mặc dù không đưa ra biện pháp, hình thức, hoạt động cụ thể nhưng ông đã khẳng định vai trò, tác dụng rất lớn hoạt động này

Cuốn “Lịch sử địa phương” do G.N.Matiusin chủ biên (1980) nhấn mạnh

rằng việc dạy học LSĐP trong nhà trường phổ thông đã trở thành một nguyên tắc giáo dục chung Các tác giả không chỉ giới thiệu các nguồn tư liệu mà còn hướng dẫn PP nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và giảng dạy LSĐP Dựa trên kinh nghiệm thực tế ở nhà trường Xô viết, tài liệu đã khái quát lí luận nhiều vấn đề liên quan đến công tác LSĐP, về các hình thức cơ bản của việc DH [30]

Quyển “PP công tác LSĐP ở trường phổ thông” (1982) do N.X Bô-ri-ôp

chủ biên trình bày hai vấn đề chính: nguồn tư liệu và công tác LSĐP ở trường phổ thông Các tác giả nêu lên những mặt mạnh, yếu của công tác này, đề xuất những

PP sư phạm tiến hành có hiệu quả và nhấn mạnh phải làm cho HS hứng thú trong

quá trình nhận thức LS quê hương mình Tác giả khẳng định: “Công tác LSĐP có

thể và cần thiết đi vào mỗi trường, tính chất sáng tạo, tự giác của nó có ý nghĩa giáo dục tích cực đối với thế hệ trẻ” [30]

Tác giả Bernd Meier (Đức) thông qua bản dịch Nguyễn Văn Cường với tác

phẩm “Lý luận dạy học kiện đại”, Nxb Đại học Sư phạm, 2014 trên cơ sở đổi mới

mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học đã có nghiên cứu sâu sắc về dạy học hiện đại Trên cơ sở lí thuyết khoa học về việc dạy và học tác giả đã đưa ra những quan điểm dạy học như dạy học phát triển kế thừa, dạy học điển hình, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án, dạy học theo tình huống, dạy học theo định hướng hành động và các phương pháp dạy học như: thuyết trình của giáo viên, đàm thoại, nghiên cứu trường hợp, phương pháp đóng vai, dạy học dự án…từ đó hướng tới đánh giá và phát triển định hướng năng lực cho người học

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Tài liệu giáo dục học

Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại” của tác giả Thái

Duy Tuyên, Nxb Giáo dục, 1998 đã nghiên cứu về vấn đề giáo dục học trong nhà trường hiện nay thông qua ba phần như những vấn đề chung, những vấn đề dạy học và những vấn đề cấp thiết của giáo dục học hiện đại Trong các phương pháp dạy học ở trường phổ thông, trong đó tác giả nhấn mạnh đến phương pháp sử dụng ngôn ngữ, nhóm phương pháp dạy học trực quan, nhóm phương pháp dạy học thực hành và kiểm tra đánh giá Tuy nhiên, tác gỉa cũng nhấn mạnh mỗi phương pháp đề có những ưu nhược điểm, chỗ mạnh, chỗ yếu và không có phương pháp nào là vạn năng

Cuốn “Dạy học hiện đại - lý luận, biện pháp, kĩ thuật” của tác giả Đặng

Thành Hưng, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2002 đã nhấn mạnh đến những vấn

đề nhằm hình thành kiến thức cho học sinh và các kỹ thuật sử dụng câu hỏi trong giờ học để phát huy tính tích cực của học sinh, giúp hình thành và khắc sâu kiến thức Tác giả đã đưa ra những biên pháp tích cực hóa học sinh, hướng vào người học, người học trở thành chủ thể tự giác của quá trình học

Cuốn “Giáo dục học” tập 1,2 của tác giả Trần Thị Tuyết Oanh chủ biên,

Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, 2009 đã nghiên cứu vấn đề chung của giáo dục học Nhóm tác giả đã tìm ra bản chất và các quan hệ có tính quy luật của quá trình hình thành con người như một nhân cách trên cơ sở đó thiết kế mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức quá trình giáo dục nhằm đạt tới những kết quả tối ưu trong quá trình giáo dục

Dự án Việt - Bỉ“Dạy và học tích cực - Một số phương pháp và kĩ thuật dạy

học”, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2010, tài liệu đã giới thiệu một số phương

pháp và kĩ thuật dạy học tích cực: Phương pháp học theo góc, học theo hợp đồng, học theo dự án; kĩ thuật khăn phủ bàn, mảnh ghép, sơ đồ tưu duy

Cuốn sách “Lí luận DH hiện đại: Một số vấn đề đổi mới PPDH”, Nxb Đại

học Sư phạm, Hà Nội, 2014, do Prof Bernd Mieier và Nguyễn Văn Cường biên soạn đã giới thiệu một cách khái quát về DHDA

2.2.2 Tài liệu giáo dục lịch sử

Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” tập I, Nxb Giáo dục 1966 của

tác giả Trần Văn Trị, Phan Ngọc Liên, Hoàng Trọng Hanh, Nguyễn Cao Lãng đã

đề cập đến việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học và vai trò của đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử Khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa và nó có tác dụng lớn đối với việc dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập I,II Nxb Đại học Sư phạm Hà

Nội, 2002 do Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi biên soạn đề cập đến các vấn đề phương pháp dạy học sâu hơn và dành 2 chương trình bày về hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử

Trong cuốn “Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia về dạy học lịch sử ở trường

phổ thông Việt Nam”, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2012, có bài của tác giả Trịnh

Đình Tùng đề cập “ Về phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông: thực trạng và giải pháp”, tác giả cho rằng đổi mới phương pháp dạy và học cần kế thừa, phát triển mặt tích cực của hệ thống phương pháp dạy học quen thuộc (dạy học truyền thống), đồng thời cần học hỏi, vận dụng một số phương pháp dạy học mới, trong đó có phương pháp dạy và học theo dự án

Trong cuốn “Hệ thống các thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trường

trung học phổ thông” của tác giả Kiều Thế Hưng cũng đã nhấn mạnh: Cần hiểu

rằng các hoạt động ngoại khóa nằm trong chương trình quy định chứ không phải

là việc làm tùy tiện Ngoại khóa không chỉ làm cho HS hiểu sâu sắc kiến thức đã học mà còn giúp vận dụng kiến thức thu được trong nhà trường vào cuộc sống Tuy nhiên, đây là công việc đòi hỏi lòng nhiệt tình và khả năng hoạt động sáng tạo của đông đảo GV đang quan tâm đến vấn đề mang đặc trưng nghề nghiệp này

Tác phẩm “Phát triển kĩ năng tự học lịch sử cho học sinh ở trường THPT”

của tác giả Nguyễn Thị Thế Bình, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2014 đã đề cập một cách có hệ thống, toàn diện nhiều vấn đề có liên quan đến dạy học lịch sử và hình thành năng lực tự học cho học sinh Tác giả cho rằng tự học là một giải pháp quan trọng, góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng bộ môn và thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh

Cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử”, Nxb Đại học quốc gia Hà

Nội, 2014, do Trịnh Đình Tùng chủ biên, có bài của tác giả Nguyễn Thị Côi về

“Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn: thực trạng và giải pháp”, tác giả đã đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông như: đổi mới phương pháp tiến hành bài học Lịch sử; đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học Lịch sử; sử dụng

đa dạng, kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học truyền thống với phương pháp, phương tiện dạy học hiện đại, trong đó tác giả đã đề cập đến dạy học dự án

Tài liệu tập huấn: “Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định

hướng phát triển năng lực học sinh”, Hà Nội, 2014, đã đưa ra các phương pháp

và hình thức tổ chức dạy học định hướng phát triển năng lực môn Lịch sử, trong

đó đã đề cập đến dạy học dự án

Giáo trình “Phương pháp nghiên cứu và biên soạn lịch sử địa phương”,

Nxb Đại học sư phạm, 2014, do Nguyễn Minh Cảnh chủ biên, giáo trình đã cung cấp những kiến thức cơ bản về lịch sử địa phương, những nội dung cơ bản về công tác nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phương; biết sử dụng phương pháp cần thiết trong nghiên cứu, biên soạn các tác phẩm về lịch sử địa phương và các bài giảng lịch sử địa phương ở trường phổ thông

Trong bộ môn Lịch sử đã có một số luận văn Thạc sĩ nghiên cứu đến

PPDHDA như: “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án khi tiến hành bài học

ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở THPT”, Luận văn Thạc sĩ khoa học lịch sử,

của Trần Thị Thanh Hoa Trường ĐHSPHN; “Vận dụng phương pháp dạy học

theo dự án khi tiến hành bài LSĐP cho học sinh lớp 12 ở các trường THPT với

sự hỗ trợ của CNTT”, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục, của Phan Thị Tuyền

Trường ĐHSP Hà Nội, 2013

Một số bài viết trên các tạp chí như “Tiếp cận xu thế đổi mới phương pháp

dạy học lịch sử trong giai đoạn hiện nay” của PGS Nguyễn Sinh Huy trên Tạp

chí Giáo dục, số 3/1995; “Để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở

trường phổ thông” của tác giả PGS.TS Trịnh Đình Tùng đăng trên Tạp chí Giáo

dục, số 155/2007; “Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học đại

học” của tác giả Nguyễn Thị Hương đăng trên Tạp chí Giáo dục số 214/2009;

“Thực hành trong môn lịch sử’ của PGS Trần Đức Minh- Đặng Công Lộng (Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 6/1994); “Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông

theo hướng tiếp cận năng lực ” của PGS.TS Đỗ Ngọc Thống (Tạp chí KHGD số

68/2011)

Như vậy, vấn đề vận dụng phương pháp dự án vào dạy học Lịch sử nói chung

đã được đề cập ở những mức độ và khía cạnh khác nhau Trong thực tế, việc vận dụng PPDA trong dạy học lịch sử (DHLS) rất đa dạng nhất là theo quan điểm đổi mới hiện nay đó là tiếp cận đổi mới giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người học Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu vào việc vận dụng PPDA vào dạy học Lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thông (THPT), tỉnh Trà vinh

Với tinh thần học hỏi, tiếp thu kết quả nghiên cứu của những người đi trước, các công trình, sách, báo, luận văn, khóa luận nêu trên là những gợi mở quý báu

cho chúng tôi tiếp tục nghiên cứu và thực hiện đề tài này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động học của học sinh, hoạt động tổ chức, hướng dẫn của giáo viên trong quá trình vận dụng phương pháp dự án vào dạy học Lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn không di sâu vào nghiên cứu phương pháp dự án mà chỉ nghiên cứu việc vận dụng phương pháp dự án vào dạy học Lịch sử địa phương ở trường

THPT, tỉnh Trà Vinh nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử địa phương tỉnh Trà Vinh

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

- Vận dụng PPDA vào dạy học Lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh góp phần nâng cao chất lượng học tập, đồng thời rèn luyện năng lực tự học, tính sáng tạo, làm việc theo nhóm và phát triển các kỹ năng cho học sinh như: phân tích, tổng hợp, trình bày vấn đề lịch sử, liên hệ thực tiễn…

- Góp phần cung cấp cho giáo viên và học sinh có cách hiểu đầy đủ hơn về

phương pháp dự án và hiệu quả của nó trong dạy học lịch sử địa phương

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn có nhiệm vụ làm sáng tỏ cơ sở lý luận về phương pháp dự án như: khái niệm, cách thức, quy trình tổ chức thực hiện, tiêu chí đánh giá

Xác định một số nội dung kiến thức chương trình Lịch sử địa phương tỉnh Trà Vinh có thể vận dụng PPDA

Đề xuất quy trình phương pháp dự án vào một số nội dung cụ thể của chương trình Lịch sử địa phương tỉnh Trà Vinh

Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp dự án

5 Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận của luận văn là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác giáo dục nói chung và công tác giáo dục lịch sử ở trường THPT nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Chủ yếu vận dụng các phương pháp nghiên cứu bộ môn:

- Nghiên cứu tài liệu tâm lí học, giáo dục học, các tài liệu giáo dục lịch sử

về PPDA

- Điều tra cơ bản: Tiến hành khảo sát, điều tra bằng phiếu đối với giáo viên Lịch sử và HS ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Trà Vinh về việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử địa phương

- Nghiên cứu tài liệu và phân phối chương trình lịch sử địa phương ở cấp THPT Qua đó, xác định một số nội dung kiến thức chương trình lịch sử địa phương tỉnh Trà Vinh có thể vận dụng phương pháp dạy học dự án

- Nghiên cứu các Luận văn, các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm định tính khả thi và hiệu quả của việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

6 Ý nghĩa của luận văn

Về mặt lí luận: Kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần làm phong phú

lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử về vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp bản thân hiểu sâu sắc

và vận dụng có hiệu quả PPDA trong dạy học Lịch sử nói chung cũng như trong dạy học lịch sử địa phương Qua đó, phát huy tính tính cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh trong học tập, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử

7 Đóng góp của luận văn

Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng PPDA trong DHLS nói chung, dạy học LSĐP nói riêng

Cung cấp thêm thực trạng vận dụng PPDA trong DHLS nói chung và DH nội dung LSĐP nói riêng ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Đề xuất các hình thức, biện pháp vận dụng PPDA khi tiến hành bài LSĐP cấp THPT tỉnh Trà Vinh theo hướng phát huy tính cực, chủ động của học sinh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm có 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Chương 2: Vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, TỈNH TRÀ VINH

Dự án là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điều kiện thời gian, phương tiện tài chính, nhân lực, vật lực xác định nhằm đạt được mục đích đã đề ra Dự án có tính phức hợp, tổng thể, được thực hiện trong hình thức

tổ chức dự án phê duyệt [6, tr.44]

1.1.1.2 Dạy học dự án

Đầu thế kỉ XX các nhà sư phạm Mĩ, điển hình là Kilpartrick đã xây dựng

cơ sở lí luận cho phương pháp dự án (The Project Method) và coi đó là phương pháp dạy học (PPDH) quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, nhằm khắc phục hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống coi thầy giáo là trung tâm

Trong DHDA, người học tự lực thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp,

có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của DHDA [6, tr.160-162]

1.1.1.3 Phương pháp dự án

Đó là một hình thức của hoạt động học tập, có tác dụng giáo dục Quyết định là ở chỗ học sinh xác định một chủ đề làm việc, thống nhất về nội dung làm việc, tự lực lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được Như vậy, phương

pháp dự án được hiểu như con đường giáo dục thông qua các hoạt động học tập của học sinh[45]

1.1.1.4 Địa phương

Khái niệm “địa phương” theo từ điển tiếng Việt thì “Địa phương là những vùng đất, khu vực trong quan hệ với những vùng và những khu vực khác trong nước” (Từ điển tiếng Việt-Trung tâm Từ điển Ngôn ngữ, Hà Nội, 1992, tr.312)

Địa phương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia có những sắc thái đặc thù riêng, là một bộ phận cấu thành đất nước Khái niệm “địa phương”

có thể hiểu theo hai khía cạnh: cụ thể và khái quát Cụ thể: địa phương là những đơn vị hành chính của một quốc gia (thành phố, tỉnh, huyện, xã, thôn ) Hiểu một cách khái quát hơn: địa phương là một vùng đất, khu vực nhất định, được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên hay địa giới hành chính để phân biệt với các địa phương khác (miền Bắc, miền Trung, miền Nam )

1.1.1.5 Lịch sử địa phương

Khái niệm Lịch sử địa phương rất đa dạng và phong phú:

Lịch sử địa phương là lịch sử của các đơn vị hành chính, như lịch sử của làng, xã, huyện, tỉnh, vùng, miền

Lịch sử địa phương còn bao hàm lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan xí nghiệp…về yếu tố địa lí, các đơn vị đó đều gắn với một địa phương nhất định song nội dung của nó mang tính chất kỹ thuật, chuyên môn Vì vậy, đây

là dạng lịch sử chuyên ngành [35, tr.9]

Như vậy, Lịch sử địa phương rất đa dạng, phong phú về nội dung và thể loại Lịch sử địa phương chưa phải là một ngành khoa học độc lập, mà là một bộ phận của việc nghiên cứu lịch sử dân tộc Lịch sử địa phương có ba đối tượng nghiên cứu chủ yếu:

+ Nghiên cứu các đơn vị hành chính của một quốc gia như các làng, xã, huyện, tỉnh, thành phố nghiên cứu về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, quân sự ở một địa phương trong một thời kì lịch sử nhất định

+ Nghiên cứu các sự kiện lịch sử ở một địa phương có liên quan đến những

sự kiện, biến cố trong lịch sử dân tộc

+ Nghiên cứu các đơn vị sản xuất ( nông trường, lâm trường, xí nghiệp, nhà máy, hợp tác xã), nghiên cứu các cơ quan, ngành, trường học, các tổ chức Đây

là lịch sử ngành[35, tr.10- 11]

1.1.1.6 Dạy học lịch sử địa phương

Dạy học lịch sử địa phương là một quá trình thống nhất của hai khâu, gồm hoạt động giảng dạy của GV và hoạt động học tập của HS - Là quá trình nhận thức sự kiện, quy luật lịch sử của một xã, phường, huyện, tỉnh, thành phố của một địa phương nhất định Qua đó, rút ra bài học kinh nghiệm lịch sử đối với hiện tại, tuân theo những quy luật nhận thức [5, tr.32]

1.1.2 Mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc

Mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc là mối quan hệ biện chứng không thể tách rời Tri thức lịch sử địa phương là những biểu hiện cụ thể, sinh động, đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành của lịch sử dân tộc Lịch sử dân tộc, đất nước được hình thành, xây dựng và phát triển trên nền tảng khối lượng tri thức của lịch sử địa phương được tổng hợp, khái quát ở mức độ cao hơn Lịch sử dân tộc cũng đang cần được bổ sung bằng chính sự nghiên cứu lịch sử ở các địa phương

Bất kì một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra đều mang tính địa phương Tuy nhiên, những sự kiện, hiện tượng đó có tính chất, quy mô, mức độ ảnh hưởng khác nhau Có những sự kiện, hiện tượng lịch sử chỉ có tác dụng, ảnh hưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp của một địa phương, nhưng cũng có những sự kiện, hiện tượng xảy ra có mức ảnh hưởng vượt ra ngoài giới hạn địa phương, gắn liền với lịch sử dân tộc, thậm chí có những sự kiện, hiện tượng lịch sử xảy ra có ảnh hưởng đến lịch sử của nhiều quốc gia

Những tri thức về lịch sử dân tộc sẽ góp phần quan trọng và hữu ích vào việc nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy lịch sử địa phương một cách đầy đủ, hoàn chỉnh, sâu sắc, sinh động hơn, khoa học hơn Nếu nghiên cứu lịch sử địa phương

mà tách rời, thoát li lịch sử dân tộc thì sẽ không sâu sắc, thiếu tính khoa học Mặt khác, tri thức lịch sử địa phương góp phần quan trọng, bổ sung cho sự hiểu biết đầy đủ về lịch sử dân tộc, đất nước, bổ sung tư liệu lịch sử để dạy và học lịch sử dân tộc sinh động, hấp dẫn hơn [36, tr.11-12]

1.1.3 Sơ lược về phương pháp dự án

1.1.3.1 Quy trình tổ chức dạy học dự án

*Lập kế hoạch

- Xác định chủ đề PPDA các hoạt động dạy học mang tính thiết thực, lấy HS làm trung tâm, gắn lý thuyết với thực tiễn cuộc sống Giáo viên đặt học sinh vào tình huống có vấn đề, để giải quyết đòi hỏi HS phải có tính tự lực, tích cực chủ động trong việc lập kế hoạch nghiên cứu, tìm kiếm, tổng hợp, xử lí thông tin để giải quyết vấn đề được đặt ra

Trên cơ sở nội dung chương trình, khả năng, sở thích của học sinh GV hướng dẫn HS lựa chọn chủ đề dự án phù hợp và HS sẽ tự phân tích, khám phá các chủ đề dự án đó Các hoạt động của HS không chỉ giới hạn ở việc đọc, nghiên cứu, viết mà các hoạt động của HS kéo dài trong một khoảng thời gian Chủ đề có thể bắt đầu từ một ý tưởng từ nội dung học tập, gắn với thực tiễn cuộc sống Thông qua việc tìm hiểu và khám phá dự án sẽ rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: Kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng xây dựng kế hoạch tìm kiếm và lựa chọn thông tin, báo cáo sản phẩm, kĩ năng hợp tác thông qua hoạt động nhóm, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự học, tự nghiên cứu và khai thác tư liệu, kĩ năng thuyết trình…

- Xây dựng tiểu chủ đề

Từ chủ đề lớn đã được xác định, GV hướng dẫn HS tìm các chủ đề nhỏ gọi

là các tiểu chủ đề, là vấn đề nghiên cứu cụ thể, là tên của các dự án GV hướng dẫn HS lựa chọn tiểu chủ đề theo khả năng, sở thích và yêu cầu HS cùng lựa chọn một tiểu chủ đề tạo thành một nhóm

- Lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập Khi GV yêu cầu HS cùng tiểu chủ đề tạo thành một nhóm, tiểu chủ đề chính

là tên dự án và là vấn đề nghiên cứu của nhóm GV hướng dẫn các nhóm thảo luận lập kế hoạch thực hiện dự án Trong kế hoạch thực hiện, các nhóm cần xác định những vấn đề cơ bản: phân công nhiệm vụ cụ thể của từng thành viên trong nhóm, nhiệm vụ, thời gian thực hiện, phương pháp tiến hành, phương tiện, dự kiến sản phẩm

Sau khi các nhóm thảo luận lập được kế hoạch thực hiện dự án, các nhóm

cử đại diện trình bày GV cùng HS các nhóm khác trao đổi, cho ý kiến các nhóm chỉnh sửa hoàn chỉnh kế hoạch GV hướng dẫn HS các nhóm cách thực hiện DA: thời gian hoàn thành DA, cách tổng hợp kết quả, các hình thức trình bày báo cáo

* Thực hiện dự án

- Thu thập và xử lí thông tin

GV hướng dẫn HS thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như: tài liệu tham khảo, sách giáo khoa, phỏng vấn trực tiếp các đối tượng đã xác định, điều tra, sách báo, tạp chí, tranh ảnh, internet Khi thu thập thông tin HS các nhóm cần chuẩn bị các phương tiện: phiếu phỏng vấn, phiếu điều tra, máy ghi âm, máy ảnh, thiết kế các câu hỏi khi điều tra, phỏng vấn…

Sau khi thu thập được tài liệu HS tiến hành xử lí thông tin Trong quá trình thu thập thông tin, các thành viên trong nhóm phải thường xuyên trao đổi thảo luận để tổng hợp thông tin thu thập được, phân tích, xử lí những thông tin đã thu thập được kiểm tra tiến độ thực hiện công việc được phân công, những khó khăn cần sự giúp đỡ, tư vấn của GV Xây dựng và hoàn thành sản phẩm chuẩn bị trình bày báo cáo

* Tổng hợp báo cáo kết quả

- Xây dựng sản phẩm Sản phẩm cuối cùng của DA có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, bài báo, thuyết trình, biểu diễn (đóng kịch, hát ), trưng bày triển lãm, trình chiếu trên powerpoint GV chuẩn bị điều kiện vật chất để hỗ trợ các nhóm báo cáo

- Báo cáo trình bày sản phẩm Các nhóm phân công thành viên đại diện trình bày báo cáo theo hình thức các nhóm đã xây dựng, có thể thuyết trình, biểu diễn (đóng kịch, hát, múa ), trưng bày triển lãm, trình chiếu trên PowerPoint

- Đánh giá rút kinh nghiệm

GV và HS cùng nhau đánh giá quá trình thực hiện và kết quả sản phẩm của các nhóm, đánh giá mục tiêu học tập đã đạt chưa? Sản phẩm dự án có sử dụng được hay không? Khó khăn khi thực hiện, tiến độ thực hiện có đảm bảo hay không? Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo

1.1.3.2 Ưu điểm và hạn chế của PPDA

HS chiếm lĩnh và sử dụng tri thức của nhiều môn học khác nhau

PPDA gắn lý thuyết với thực tiễn cuộc sống, HS trực tiếp trải nghiệm thông qua quá trình thu thập, xử lý thông tin, xây dựng sản phẩm DA, HS có cái nhìn toàn diện về vấn đề nghiên cứu, tránh được tình trạng “hiện đại hóa” lịch sử Do

đó, phát huy tính tự lực, tính tích cực chủ động, sáng tạo hứng thú học tập của HS

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tinh thần trách nhiệm, khả năng cộng tác làm việc, chia sẻ, học hỏi của học sinh khi hoạt động nhóm Qua đó, rèn luyện các kĩ năng: giao tiếp, làm việc nhóm, phân tích vấn đề, tìm kiếm và lựa chọn thông tin, báo cáo sản phẩm

PPDA đòi hỏi phương tiện DH phù hợp: máy tính, máy chiếu…và phương tiện HS sử dụng trong quá trình thu thập, xử lý thông tin: máy ảnh, ghi âm…

PPDA đòi hỏi giáo viên phải tích cực, sáng tạo, có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm nhất định, có khả năng vận dụng kiến thức các môn học khác

1.1.3.3 Sự chuẩn bị của GV và HS khi vận dụng PPDA

- Xác định chủ đề dự án: Từ nội dung bài học, GV đưa ra ý tưởng xây dựng

các chủ đề DA Không phải bất kì nội dung nào cũng thích hợp với PPDA

- Xác định mục tiêu của dự án: Sau khi hình thành ý tưởng xác định được

chủ đề DA GV xác định mục tiêu của chủ đề DA, gồm có mục tiêu về kiến thức,

kĩ năng và thái độ

- Thiết kế dự án: GV xác định mục tiêu DA, xây dựng kế hoạch, công việc

chính, địa điểm thực hiện và SP cần xây dựng

- Kế hoạch của GV và HS: để vận dụng PPDA trong DH, GV phải xây dựng

kế hoạch, trong đó mục đích của dự án phải bám sát mục tiêu dạy học, xây dựng

kế hoạch là bước quan trọng, đảm bảo tính hiệu quả của quá trình thực hiện DA Khi xây dựng kế hoạch, cần chú ý đến các yêu cầu chủ yếu sau: xác định mục tiêu, thời gian, dự tính các vấn đề về tài chính, cơ sở vật chất, kĩ thuật

- Tài liệu hỗ trợ giáo viên và học sinh: trong quá trình triển khai thực hiện

DA, GV cần chuẩn bị những tài liệu hỗ trợ HS như: nội dung bài học, các nguồn tài liệu tham khảo, mẫu kế hoạch của nhóm, sổ theo dõi DA, phiếu đánh giá

1.1.3.4 Điều kiện để thực hiện PPDA có hiệu quả

Cần xác định rõ mục tiêu học tập của học sinh cần đạt được về kiến thức,

1.1.4 Xuất phát điểm của vấn đề

1.1.4.1 Yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử nói chung dạy học lịch sử địa phương nói riêng ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Lịch

sử ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh đã mang lại kết quả bước đầu, giáo viên có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học đối với chất lượng bộ môn Lịch sử Một số giáo viên thấy được sự cần thiết và quyết tâm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử vẫn chậm biến đổi, dạy học truyền thụ tri thức một chiều vẫn là phương pháp dạy học chủ đạo của nhiều giáo viên, giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại, phát vấn, chỉ truyền đạt cho học sinh những nội dung chủ yếu trong sách giáo khoa, học sinh nghe và ghi chép Dạy và học lịch sử ở trường THPT còn chịu ảnh hưởng bởi dạy để đáp ứng mục tiêu thi cử Một số giáo viên đã tìm tòi sử dụng các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh Tuy nhiên, dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức

lí thuyết Việc rèn luyện kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Chính vì vậy đã làm cho bài học lịch sử trở nên khô khan, học sinh chưa chủ động lĩnh hội kiến thức, chưa tạo được cảm xúc cho học sinh trước những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Vì vậy, đổi mới PPDH bộ môn Lịch

sử cần tiếp cận, vận dụng các PPDH mới phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.Trong đó, PPDA phù hợp với định hướng đổi mới PPDH trong những năm qua, PPDA các hoạt động học tập được thiết kế mang tính thiết thực, lấy học sinh làm trung tâm, gắn lý thuyết với thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

PPDA góp phần rèn luyện cho HS tư duy lôgic, giúp HS nhận thức được tính toàn diện của lịch sử, mối liên hệ biện chứng giữa các lĩnh vực của đời sống

xã hội Khi xây dựng và thực hiện các DA rèn luyện cho HS khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh các sự kiện lịch sử

PPDA không những giúp HS có những hiểu biết sâu sắc, toàn diện về các

sự kiện, hiện tượng lịch sử, thông qua hoạt nhóm sẽ giúp HS hình thành và phát triển năng lực hợp tác, phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, năng lực sáng tạo

và gây hứng thú học tập cho HS

Lịch sử địa phương gắn liền với lịch sử dân tộc trong mỗi thời kì lịch sử Việc giảng dạy lịch sử địa phương góp phần cung cấp kiến thức, làm phong phú thêm tri thức lịch sử cho học sinh Thông qua việc tìm hiểu tư liệu về lịch sử địa phương, các em sẽ được trang bị kiến thức về cuộc sống, về truyền thống lịch sử, cách mạng, văn hóa địa phương, góp phần quan trọng vào việc giáo tư tưởng, tình cảm, đạo đức, tình yêu quê hương, xứ sở, ý thức bảo vệ, giữ gìn di sản văn hóa,

di tích lịch sử cho các em

Tuy nhiên, việc dạy học lịch sử địa phương ở tỉnh Trà Vinh hiện nay chưa được quan tâm đúng mức do nhiều nguyên nhân: phần lớn giáo viên, học sinh, phụ huynh, kể cả lãnh đạo nhà trường chưa nhận thức đúng vai trò, vị trí của lịch

sử địa phương; Trong các kì thi cấp tỉnh, kì thi THPT quốc gia chưa kiểm tra, đánh giá nội dung lịch sử địa phương…

PPDA là một trong những phương pháp mới phù hợp với yêu cầu đổi mới PPDH hiện nay, PPDA giúp cho GV xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp với đối tượng HS, với điều kiện thực tế của nhà trường, khai thác có hiệu quả tài liệu LSĐP Thông qua việc xây dựng và thiết kế DA, giúp GV có thể bổ sung các thông tin cần thiết vào bài học, gắn lý thuyết với thực tiễn, giúp HS thấy được mối quan hệ giữa LS dân tộc và LSĐP

Thông qua quá trình tìm hiểu LSĐP khi thực hiện chủ đề DA, GV đưa HS xích lại gần với cuộc sống thực tế, HS có những hoạt động trải nghiệm trong quá trình thu thập, xử lý thông tin và xây dựng sản phẩm DA Vì vậy, sẽ hình thành ở

HS những nhận thức và tình cảm yêu quê hương, đất nước, nâng cao ý thức HS trong việc giữ gìn phát huy truyền thống, bản sắc, văn hóa dân tộc

Vận dụng PPDA trong dạy học LSĐP hình thành cho học sinh một số kĩ năng cần thiết trong học tập: kĩ năng thu thập và xử lý thông tin, kĩ năng làm việc

nhóm, kĩ năng xây dựng sản phẩm, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng sử dụng kiến thức các môn học khác nhau để giải quyết vấn đề thực tiễn…Qua đó, phát huy tính chủ động, sáng tạo học sinh, nâng cao hiệu quả bài học LSĐP

1.1.4.2 Xuất phát điểm về đặc điểm tâm, sinh lí HS THPT

Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin hiện nay, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu, học sinh có thể thu thập và chia sẻ thông tin trong xã hội với tốc độ nhanh chóng Với công nghệ hiện đại học sinh có khả năng giải quyết vấn đề và xử lí nhiều thông tin cùng một lúc Ở lứa tuổi học sinh THPT nảy sinh như cầu lĩnh hội độc lập các tri thức và phát triển kĩ năng cần thiết cho việc tự học Vì vậy, mỗi HS có phương pháp học khác nhau: có HS thích học qua

tự học, tự nghiên cứu tài liệu, có HS thích học thông qua hoạt động trải nghiệm, qua hoạt động thực hành…Do đó, trong quá trình DH giáo viên không quan tâm đến đặc điểm tâm sinh, lí HS sẽ không phát huy tính chủ động, sáng tạo của HS trong học tập

Học sinh THPT các em đã có sự thay đổi tâm, sinh lí lớn, các em có sự phát triển về tư duy, HS có khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, nhận xét, bình luận…các sự kiện, hiện tượng lịch sử, các vấn dề của xã hội Đồng thời ở tuổi HS THPT phát triển các nhu cầu xã hội như: nhu cầu tìm tòi, phát hiện, nhu cầu giao tiếp bạn bè ngày càng nhiều, trở thành nhu cầu bức thiết, các em muốn tự khẳng định bản thân, thể hiện tư duy suy nghĩ độc lập

PPDA chú trọng hoạt động nhóm, HS cùng nhau giải quyết một nhiệm vụ phức hợp, gắn lý thuyết với thực tiễn HS tự lực, tích cực, sáng tạo trong quá trình thu thập, tìm kiếm và xử lí thông tin để hoàn thành sản phẩm DA Vì vậy, PPDA phù hợp với tâm sinh, lí HS THPT

1.1.4.3 Xuất phát từ chủ trương cải cách giáo dục hiện nay

Giáo dục và Đào tạo có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển con người, là nhân tố quyết định sự phát triển của xã hội loài người Chính

vì vậy, tất cả các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến giáo dục Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, giáo dục cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng

cao đáp ứng yêu cầu hiện nay, đổi mới PPDH cần hình thành ở HS một số năng lực cần thiết như: năng lực hành động, năng lực tự giải quyết các vấn đề phức hợp, năng lực hợp tác…nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS Vì vậy, đổi mới PPDH có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với nước ta hiện nay

Luật Giáo dục năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quy định nhiệm vụ, mục tiêu GD phổ

thông là:“Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp HS củng cố và phát triển

những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao

động”

Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng nêu rõ: “Để đáp ứng yêu cầu về con người và nguồn lực là nhân tố quyết định sự phát triển của đất nước trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần tạo chuyển biến cơ bản toàn diện về giáo dục và đào tạo…Đổi mới phương pháp dạy học, phát huy

tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay” Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, trong Cương lĩnh phát triển Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011 - 2020 (Cương lĩnh bổ sung) lần nữa khẳng định sứ mạng cao cả của Giáo dục và Đào tạo trong giai đoạn cách mạng mới Cương lĩnh nhấn mạnh: Đổi mới toàn diện, mạnh mẽ Giáo dục và Đào tạo

Từ Cương lĩnh trên, Đảng và Nhà nước đã xây dựng chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2011- 2020, chiến lược này đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 6-2012

Ngày 04 tháng 11 năm 2013 tại Hội nghị lần thứ VIII, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ra Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế

Do đó, cùng với việc đổi mới nội dung chương trình, SGK, đổi mới PPDH lịch sử ở THPT cần được đẩy mạnh theo định hướng chung đó Một trong những yêu cầu cơ bản của đổi mới PPDH là phát triển năng lực tự học của HS, đa dạng các hình thức học tập, tạo điều kiện HS tự nghiên cứu, chủ động phát hiện và giải quyết vấn đề Vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử nói chung, LSĐP nói riêng đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH góp phần nâng cao chất lượng bộ môn ở trường THPT hiện nay

1.1.4.4 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới kinh tế, xã hội của đất nước

Nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành nước công nghiệp, hội nhập quốc tế Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn nhân lực chất lượng cao Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ hiện nay với các lí thuyết, các thành tựu và khả năng ứng dụng nhanh và rộng vào thực tế cuộc sống buộc chương trình, SGK phải xem xét, điều chỉnh Kiến thức ở trường phổ thông không thể trang bị cho HS mọi tri thức loài người đạt được, vì vậy phải chú trọng việc dạy phương pháp, cách thức để HS chiếm lĩnh tri thức của loài người Xã hội nước ta đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranh gay gắt Cùng với xu thế chung của đất nước, kinh tế Trà Vinh trong những năm qua cũng đã chuyển sang kinh tế thị trường, cơ cấu kinh tế, xã hội đang có sự chuyển dịch Vì vậy không chỉ đòi hỏi đội ngũ tri thức sử dụng những tri thức có sẵn được học ở trường phổ thông mà đòi hỏi phải có khả năng chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức có được một cách sáng tạo vào thực tiễn cuộc sống, có khả năng phát hiện sớm và giải quyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn Do đó, cùng mới sự đổi mới chương trình, sách giáo khoa thì đổi mới PPDH nói chung, đổi mới PPDH bộ môn Lịch sử nói riêng phải góp phần tích cực trong việc thực hiện yêu cầu đó

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của giáo dục phổ thông, việc đổi mới PPDH bộ môn Lịch sử được quan tâm nhưng chưa mang lại hiệu quả

cao, truyền thụ tri thức một chiều vẫn là PPDH của nhiều GV Việc rèn luyện kĩ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống, việc ứng dụng công nghệ thông tin…chưa thật sự hiệu quả chưa đáp ứng được đòi hỏi về nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển kinh tế, xã hội của địa phương của đất nước Qua nghiên cứu cơ sở lý luận PPDA, chúng tôi nhận thấy PPDA được các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều đặc điểm, trong đó có 3 đặc điểm cốt lỗi: định hướng người học, định hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm Chính vì vậy, vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử đáp ứng được yêu cầu đào tạo đội ngũ tri thức đáp ứng được đòi hòi phát triển kinh tế, xã hội của địa phương của đất nước hiện nay

1.1.5 Vai trò và ý nghĩa việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh nói riêng

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học Chính vì vậy, phải thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ phương pháp dạy học “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Một trong những vấn đề quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học lịch sử hiện nay là phát huy tính tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức của học sinh, nâng cao khả năng tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào tình huống thực tiễn cuộc sống, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập…Chính vì vậy, vận dụng phương pháp dự án vào dạy học lịch sử nói chung, lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh thực sự cần thiết, có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới PPDH, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử

* Vai trò của việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh nói riêng

Vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử đáp ứng mục tiêu đổi mới PPDH hiện nay, giúp GV hoàn thành mục tiêu bài học đã đề ra, cung cấp HS những kiến thức

trọng tâm bài học, giúp HS nhận thức đúng đắn bản chất của nội dung bài học và biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Giúp GV nâng cao trình

độ chuyên môn nghiệp vụ bản thân, rút ra bài học kinh nghiệm khi thực hiện những DA sau đó

Đối với HS: PPDA, trong đó người học tự lực thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành, đặt học sinh vào tình huống có vấn đề…Vì vậy PPDA phát huy tính tự lực HS trong quá trình học tập, học sinh hoàn toàn chủ động tích cực trong việc tự đặt ra vấn đề cần nghiên cứu; trong lập kế hoạch nghiên cứu, tìm kiếm, tổng hợp, xử lí thông tin để giải quyết vấn đề đã đặt ra

PPDA phát huy được tính tích cực chủ động, sáng tạo, hứng thú học tập của học sinh qua việc học sinh chủ động, sáng tạo xây dựng công việc thực hiện kế hoạch, tham gia thảo luận, tìm kiếm và trao đổi thông tin Do đó, PPDA giúp HS phát huy tinh thần trách nhiệm, khả năng khám phá, rèn luyện học sinh kĩ năng phân tích vấn đề, tìm kiếm và lựa chọn thông tin, tóm tắt, báo cáo sản phẩm, đánh giá kết quả

* Ý nghĩa của việc vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, vào dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh nói riêng

PPDA đảm bảo thực hiện các mục tiêu của bộ môn Lịch sử:

Về kiến thức: PPDA đảm bảo cung cấp kiến thức LSĐP cho HS một cách đầy đủ, khoa học, chính xác đảm bảo mục tiêu kiến thức LSĐP Giúp HS tiếp thu kiến thức một cách chủ động, thông qua quá trình thu thập, xử lý thông tin, xây dựng sản phẩm DA giúp HS tái hiện bức tranh quá khứ một cách sinh động, chân thật thông, tránh được tình trạng “hiện đại hóa” lịch sử, giúp HS vận dụng sáng tạo kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

Về tư tưởng, tình cảm: Giúp HS hình thành và bồi dưỡng những quan điểm chính trị đúng đắn về LSĐP Góp phần hình thành phẩm chất, đạo đức cho HS: biết ơn những người có công với quê hương, đất nước, bồi đắp cho HS tình cảm

yêu quê hương đất nước, có trách nhiệm trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay Giúp HS có những hiểu biết sâu sắc về LSĐP

Về kĩ năng: PPDA chú trọng hoạt động nhóm, trong quá trình thực hiện DA

có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành HS trực tiếp tham gia và tự lực giải quyết các vấn đề được đặt ra dưới sự hướng dẫn của GV, nội dung các DA học tập có sự kết hợp tri thức của nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết vấn về mang tính phức hợp…Qua đó, rèn luyện và phát triển các kĩ năng cho HS: kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng quan sát, kĩ năng nhận xét, kĩ năng thu thập và xử lý thông tin, kĩ năng tổng hợp, phân tích, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử…

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.2.1 Thực tiễn vận dụng phương pháp dự án vào dạy học lịch

sử nói chung và dạy học LSĐP nói riêng ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Nhằm thu thập thông tin, phân tích thuận lợi, khó khăn, những nhận xét khách quan của thực trạng vận dụng PPDA vào dạy học lịch sử nói chung và lịch

sử địa phương nói riêng ở THPT, tỉnh Trà Vinh Qua đó, đề xuất giải pháp khắc phục khó khăn góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh Chúng tôi đã tiến hành điều tra (dùng phiếu điều tra xin ý kiến GV, HS), phỏng vấn trực tiếp với 40 giáo viên giảng dạy tại 34 trường THPT, PTDTNT THPT tỉnh Trà Vinh và tổng số 310 HS lớp 10, 11, 12, ở một số trường THPT tỉnh Trà Vinh: THPT Thành phố Trà Vinh, THPT Nguyễn Đáng, THPT Cầu Kè, THPT Phạm Thái Bường, PTDTNT THCS - THPT Trà Cú, THPT Chuyên

Nguyễn Thiện Thành

Chúng tôi tiến hành điều tra, phỏng vấn chủ yếu về các nội dung:

Hoạt động dạy của GV bộ môn Lịch sử ở một số trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Hoạt động học của HS lớp 10, 11, 12 tại một số trường THPT, tỉnh Trà Vinh

Điều kiện cơ sở vật chất, tranh ảnh, đồ dùng dạy học phục vụ cho việc học tập và giảng dạy ở một số trường THPT

Qua tổng hợp, phân tích kết quả điều tra, phỏng vấn, chúng tôi có một số nhận định như sau:

* Tình hình dạy học của giáo viên

- Nhận thức của GV về nội dung LSĐP trong phân phối chương trình môn

LS (phụ lục 1.1)

Khi được hỏi về thời lượng số tiết LSĐP trong phân phối chương trình lịch

sử THPT thông qua phiếu điều tra xin ý kiến và trao đổi trực tiếp với GV ở một

số trường THPT thì có 23/40 (57,5%) GV có trả lời đúng là 5 tiết, có quan niệm LSĐP và LSDT có mối quan hệ biện chứng với nhau và cho rằng LSĐP có vai trò lớn trong DHLS, trong việc giáo dục ý thức giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa dân tộc và địa phương Chính vì vậy, trong quá trình DHLS GV đã khai thác kiến thức LSĐP vào các nội dung bài học lịch sử dân tộc Qua điều tra có 26/40 (65%) GV trong quá trình dạy học lịch sử thường xuyên khai thác kiến thức LSĐP vào các bài học lịch sử dân tộc Tuy nhiên, còn không ít GV có quan niệm chưa đúng về LSĐP, chưa nắm được thời lượng số tiết LSĐP trong phân phối chương trình lịch sử cấp THPT: có 16/40 (40%) ý kiến cho là 4 tiết, có 3/40 (7,5%) ý kiến cho là 3 tiết và có 14/40 (35%) ý kiến cho rằng trong quá trình dạy học lịch sử ít khi khai thác kiến thức lịch sử địa phương vào nội dung bài học lịch sử dân tộc,

có 3/40 (7,5%) ý kiến cho là chưa bao giờ

- Về hình thức dạy học nội dung LSĐP (phụ lục 1.1): có 38/40 (95%) ý kiến

cho là dạy học LSĐP với hình thức nội khóa theo qui định của phân phối chương trình, chỉ có 2/40(5%) dạy học với hình thức nội khóa kết hợp với hình thức ngoại khóa

- Về phương pháp DH GV thường sử dụng trong DHLS (phụ lục 1.1):

Qua phiếu điều tra xin ý kiến và trao đổi trực tiếp với GV ở một số trường THPT, tỉnh Trà Vinh cho thấy: PPDH GV thường sử dụng là: PPDH nêu vấn đề (25/40: 62,5%), PPDH thảo luận nhóm (19/40:47,5%), thuyết trình (16/40:40% ),

đàm thoại (3/40:7,5%), kết hợp các PPDH với ứng dụng công nghệ thông tin (9/40:22,5% ), PP đóng vai (2/40: 5%), PP tranh luận (1/40: 2,5% ) và PPDA là 4/40 (10%) ý kiến cho rằng thường xuyên sử dụng trong DHLS, 8/40 (20%) ý kiến cho là ít khi sử dụng và 28/40 (70% ) ý kiến cho rằng chưa bao giờ sử dụng

- Quan niệm GV về PPDA (phụ lục 1.1):

Khi hỏi thầy, cô được bồi dưỡng về PPDA chưa? Có 6/40 (15%) ý kiến cho rằng thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng, có 4/40 (10%) ý kiến cho là thỉnh thoảng được bồi dưỡng, 30/40 (75%) ý kiến cho rằng chưa bao giờ được bồi dưỡng Qua trao đổi với GV thì đa số GV tiếp cận PPDA thông qua tài liệu tham khảo Qua phiếu điều tra xin ý kiến về sử dụng PPDA trong DHLS có: 4/40 (10%)

ý kiến cho rằng thường xuyên sử dụng trong DHLS, 8/40 (20%) ý kiến cho là ít khi sử dụng và 28/40 (70%) ý kiến cho rằng chưa bao giờ sử dụng GV có quan niệm khác nhau về PPDA:

Quan niệm về PPDA Tổng số GV

Là một phương pháp dạy học mới phát

huy tối đa tính tích cực của học sinh 21 52,5

Là phương pháp học sinh đóng vai trò là

trung tâm của quá trình học tập 9 22,5

Là PP huy hiệu quả các phương pháp dạy

học trong quá trình dạy học 4 10

Là PPDH lí thuyết đi đôi với thực hành,

học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn 9 22,5

Bảng 1 Quan niệm GV về PPDA (phụ lục 1.1)

Qua đó, cho thấy đa số GV cho rằng PPDA là PPDH mới phát huy tối đa tính tích cực của học sinh trong học tập và thấy được tầm quan trọng của PPDA trong DH Khi hỏi: Theo thầy, cô việc vận dụng phương pháp dự án vào các bài lịch sử địa phương ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh có thực hiện được không? Thì

có 38/40 (90%) ý kiến cho là thực hiện được, chỉ có 2/40 (10%) ý kiến cho rằng không thực hiện được vì thời lượng số tiết LSĐP còn ít, không có điều kiện tổ chức HS trải nghiệm thực tế và tổ chức dạy học với hình thức ngoại khóa

-Về tài liệu tham khảo, tranh ảnh, đồ dùng dạy học bộ môn Lịch sử: có

11/40 (27,5%) ý kiến cho là đầy đủ, có 16/40 (40%) ý kiến cho là còn ít, có 13/40 (32,5%) cho là còn rất ít

* Tình hình học của học sinh (phụ lục 1.2)

-Về tài liệu LSĐP:

Qua phiếu thăm dò ý kiến và trao đổi trực tiếp với học sinh thì có 160/310 (51,61%) có tài liệu LSĐP (Tài liệu dạy - học tại các trường THPT thuộc tỉnh Trà Vinh, 150/310 (48,39%) chưa có tài liệu LSĐP Qua đó, cho thấy HS chưa có sự quan tâm, đầu tư học tập đúng mức nội dung LSĐP

-Về phương pháp học, học sinh thường sử dụng:

Phần lớn HS cho rằng thường học LS bằng cách nghe thầy cô giảng và ghi chép (168/310:54,19%), có 110/310 (35,48%) ý kiến cho rằng học bằng cách học thuộc lòng theo tập đã ghi, có 76/310 (24,51%) HS cho rằng có đọc SGK trước khi học tiết LS, có 7/310 (2,26%) HS cho rằng xem phim tài liệu về LS, tham khảo tài liệu trên Internet, có 5/310 (1,61%) HS sử dụng sơ đồ tư duy, 0/310(0,0%)

HS sử dụng PPDA

- Nhận thức HS về PPDA:

Qua phiếu thăm dò ý kiến và trao đổi thì HS có những hiểu biết khác nhau

về PPDA và khi được hỏi: Thầy, cô em có vận dụng phương pháp dự án trong các giờ học lịch sử nói chung và lịch sử địa phương nói riêng không? Kết quả có 138/310 (44,52%) HS cho rằng GV thường xuyên vận dụng PPDA trong DH, có 162/310 (52,26%) HS cho rằng ít khi, 10/310 (3,22%) HS cho rằng trong DHLS thầy cô chưa sử dụng PPDA Khi được hỏi: em có mong muốn gì khi học LSĐP? Thì có 110/310 (35,48%) HS mong muốn được học dưới hình thức ngoại khóa,

có 90/310 (29,03%) HS mong muốn khi học LSĐP được thầy cô cho xem phim

tư liệu, tranh ảnh về quê hương, có 75/310 (24,19%) HS muốn khi học LSĐP được thầy, cô giảng dạy có ứng dụng công nghệ thông tin

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng và định hướng giải pháp

Qua thăm dò điều tra và trao đổi với GV và HS cho thấy quan niệm về PPDA của GV và HS chưa thống nhất nhau Qua điều tra xin ý kiến GV chỉ có 10% GV thường xuyên sử dụng PPDA, trong khi đó HS cho rằng 44,52% GV thường xuyên sử dụng PPDA Qua thực tiễn DHLS ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh cho thấy GV, HS chưa có sự quan tâm đúng mức đến các tiết học LSĐP và PPDA chưa được vận dụng vào các tiết LSĐP, có nhiều nguyên nhân:

Do GV và HS chưa coi trọng các tiết LSĐP, cho nên các tiết LSĐP chưa được GV đầu tư soạn giảng đúng mức, chủ yếu chỉ cung cấp kiến thức cho HS theo nội dung của tài liệu LSĐP

Ý kiến cho rằng thời lượng số tiết LSĐP trong phân phối chương trình còn

ít, tài liệu LSĐP chưa hay, chưa hấp dẫn Điều kiện thực tế GV chưa thực hiện hình thức DH ngoại khóa

Phần lớn GV chưa hiểu rõ về PPDA nên khó vận dụng trong quá trình DH

Để vận dụng PPDA vào DH LSĐP ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh, chúng tôi đề xuất một số giải pháp sau:

- Sở GDĐT, Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn tổ chức tập huấn cho GV bộ môn Lịch sử về PPDA

- Nâng cao nhận thức của GV và HS về tầm quan trọng của LSĐP Khi giảng dạy các tiết LSĐP GV cần kết hợp hình thức DH nội khóa và ngoại khóa

- Cần có tài liệu về LSĐP sinh động, hấp dẫn

- GV cần xác định những nội dung trong tài liệu LSĐP có thể vận dụng PPDA

- Nhà trường cần trang bị đầy đủ tranh ảnh, đồ dùng DH, phim tư liệu lịch

sử, tạo điều kiện thuận lợi cho GV trong việc thực hiện đổi mới PPDH và vận dụng PPDA trong DHLS