Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT nguyễn tất thành đại học sư phạm hà nội

13 1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội... Cũng vì lí do đó mà việc nghiên cứu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -

VŨ THỊ TUYẾT MAI

TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGUYỄN TẤT THÀNH - ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp giảng dạy giáo dục chính trị

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đào Đức Doãn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 05 năm 2017

Tác giả luận văn

Vũ Thị Tuyết Mai

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo khoa Lý luận chính trị - GDCD đã nhiệt tình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình tôi học học tập, nghiên cứu tại trường ĐHSP Hà Nội

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS TS Đào Đức Doãn – thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi thực hiện đề tài này

Đồng thời, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô giáo cùng các em HS khối 10 trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội đã trực tiếp và gián tiếp giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 05 năm 2017

Tác giả

Vũ Thị Tuyết Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Đóng góp mới của luận văn 4

9 Cấu trúc luận văn 4

NỘI DUNG 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD 5

1.1 Cơ sở lý luận của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD 5

1.1.1 Khái niệm đạo đức môi trường và tổ chức giáo dục đạo đức môi trường 5

1.1.2 Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức môi trường 11

1.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD 13

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội 17

1.2.1 Khái quát về trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội 17

1.2.2 Thực trạng tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn

GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội 18

1.2.3 Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội 25

Tiểu kết chương 1 31

Chương 2 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN TẤT THÀNH – ĐHSP HÀ NỘI 32

2.1 Nguyên tắc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội 32

2.1.1 Đảm bảo mục tiêu dạy học 32

2.1.2 Đảm bảo phù hợp với đối tượng HS 34

2.1.3 Đảm bảo phù hợp với đặc trưng của giáo dục môi trường 36

2.1.4 Đảm bảo tính hệ thống; tính phổ thông, cơ bản, hiện đại và gắn liền với thực tiễn 37

2.2 Biện pháp tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội 39

2.2.1 Lựa chọn nội dung dạy học 39

2.2.2 Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường bằng phương pháp xử lý tình huống 48

2.2.3 Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường bằng phương pháp đóng vai 56 2.2.4 Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo 58

Tiểu kết chương 2 68

Chương 3 THỰC NGHIỆM VIỆC TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN TẤT THÀNH – ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 69

3.1 Kế hoạch thực nghiệm 69

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 69

3.1.2 Phương pháp thực nghiệm 69

3.1.3 Đối tượng,địa bàn và thời gian thực nghiệm 69

3.1.4 Giả thuyết thực nghiệm 70

3.1.5 Nội dung thực nghiệm 70

3.2 Tổ chức thực nghiệm 70

3.2.1 Khảo sát lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 70

3.2.2 Thiết kế bài thực nghiệm 72

3.2.3 Tiến hành thực nghiệm 101

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 102

3.3.1 Kết quả định lượng 102

3.3.2 Kết quả định tính 105

Tiểu kết chương 3 107

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 108 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vấn đề về môi trường trong nhiều thập kỉ gần đây đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân loại Cùng với sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, dưới tác động của khoa học – kỹ thuật và sự gia tăng dân số quá nhanh, con người đã khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên, tàn phá môi trường gây nên những tác động nặng nề với môi trường trên nhiều phương diện Môi trường sống của chúng ta hiện nay đang thực sự lâm vào cuộc khủng hoảng với quy mô toàn cầu và trở thành nguy cơ đe dọa trực tiếp đối với cuộc sống hiện tại cũng như sự tồn vong của xã hội tương lai

Ở Việt Nam, sự nghiệp công ngiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã đưa nền kinh tế từng bước phát triển vượt bậc đồng thời cũng đặt ra những thách thức nghiêm trọng về vấn đề môi trường đòi hỏi phải có sự hợp tác rộng rãi trên nhiều phương diện của tất cả các tổ chức, cá nhân và của cả cộng đồng để bảo vệ môi trường, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững, nghĩa là thoả mãn những nhu cầu trong hiện tại mà không xâm phạm đến lợi ích của các thế hệ tương lai

Những năm trở lại đây, chúng ta bằng nhiều cách khác nhau đã cố gắng bảo vệ môi trường song kết quả còn nhiều hạn chế Chính thực trạng này buộc chúng ta phải có cách làm mới, không thể chỉ dừng lại ở mức độ bảo vệ môi trường về mặt kỹ thuật mà phải đặt ra vấn đề đạo lý, ý thức trách nhiệm

và tình cảm vì môi trường Bởi ý thức trách nhiệm và tình cảm với môi trường

sẽ giúp con người tự giác, tích cực bảo vệ môi trường bằng mọi cách, coi đó

là đạo lý, là lương tâm của mình Để đạt được điều này, chúng ta phải thực hiện nhiều biện pháp trong đó có giáo dục đạo đức môi trường

Giáo dục đạo đức môi trường ở các trường THPT được tiến hành trong dạy học môn Giáo dục công dân (GDCD) ở tất cả các khối lớp 10, 11, 12 và lồng ghép trong nhiều môn học khác nữa Nhưng thực tế dạy học môn GDCD

hiện nay chỉ mới tập trung vào dạy kiến thức trong khi mục tiêu quan trọng là chuyển kiến thức thành hành vi đạo đức góp phần bảo vệ môi trường thì chưa được quan tâm và chưa đạt hiệu quả cao trong thực tiễn Nguyên nhân sâu xa

là do phương pháp tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong các trường THPT nói chung và trong dạy học môn GDCD nói riêng chưa đạt hiệu quả Các phương pháp dạy học truyền thống được sử dụng không gây được hứng thú học tập cho HS, do vậy không đạt được mục tiêu cuối cùng là giáo dục hành vi Để khắc phục những hạn chế này thì việc đổi mới tổ chức giáo dục đạo đức môi trường dạy học môn GDCD là tất yếu Cũng vì lí do đó mà việc

nghiên cứu đề tài: “ Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn

GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội” là vấn

đề có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

3.2 Đối tƣợng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường môn GDCD trong đó tập trung vào việc nghiên cứu các nguyên tắc và biện pháp để

tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường

4 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả của việc giáo dục đạo đức môi trường cho HS trường THPT

sẽ được nâng cao nếu người GV có khả năng tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD theo những nguyên tắc và biện pháp mà luận văn này đề xuất

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Dựa vào mục đích nghiên cứu ở trên, luận văn đặt ra và giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học

Sư phạm Hà Nội

- Đề xuất các nguyên tắc và biện pháp nhằm thực hiện có hiệu quả việc

tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD

- Tiến hành thực nghiệm việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung vào tìm ra các nguyên tắc và biện pháp để tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất

Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

7 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau:

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

- Phương pháp logic và lịch sử

- Phương pháp thống kê

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm khoa học

8 Đóng góp mới của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

- Đề xuất một số nguyên tắc và biện pháp để thực hiện có hiệu quả việc

tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành GDCD ở các trường cao đẳng và đại học sư phạm và luận văn cũng có

ý nghĩa khuyến nghị đối với công tác đào tạo năng lực tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên GDCD ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD

Chương 2 Nguyên tắc và biện pháp tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

hệ nhất định giữa người với người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày

Ở phương Đông các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổ đại bắt nguồn từ cách hiểu về đạo và đức của họ Khái niệm đạo đức đầu tiên xuất hiện trong kinh văn đời nhà Chu và từ đó trở đi nó được người Trung Quốc cổ đại sử dụng nhiều Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Như vậy

có thể nói đạo đức theo quan niệm của người Trung Quốc cổ đại chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà mỗi người phải tuân theo

Trong đạo đức học Mác – Lênin, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác quan niệm đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống xã hội, là kết quả của sự phát triển lịch sử Đạo đức là sản phẩm của lao động, của cơ sở kinh tế, của

những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội “ Xét cho cùng mọi học thuyết

về đạo đức đã có từ trước đến nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế của

xã hội lúc bấy giờ.” [32,137] và đạo đức “ đã là một sản phẩm của xã hội và vẫn là như vậy chừng nào con người còn tồn tại” [33,43]

Quan niệm đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lênin là: Đạo đức là một hình

thái ý thức xã hội, là tập hợp những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ nó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích và hạnh phúc của con người, với tiến bộ xã hội trong quan hệ cá nhân – cá nhân và quan hệ cá nhân – xã hội.” [17,55]

Từ định nghĩa trên chúng ta thấy đạo đức là một hình thái ý thức của xã hội Nó hình thành từ rất sớm trong lịch sử phát triển của nhân loại và được mọi xã hội, mọi giai cấp, mọi thời đại quan tâm Sự phát triển của đạo đức xã hội cho thấy sự tiến triển giá trị của con người trên cơ sở phát triển của sức sản xuất, của đấu tranh, kế thừa các giá trị Nội dung và hình thức biểu hiện của đạo đức ngày càng phong phú và hoàn thiện Về mặt cấu trúc, đạo đức bao gồm: ý thức, tình cảm và hành động thực tiễn Vì vậy, giáo dục đạo đức phải chú ý đến cả ba mặt trên

* Đạo đức môi trường

Nếu như đạo đức điều chỉnh mối quan hệ giữa con người – con người, con người – xã hội thì đạo đức môi trường với tư cách là một bộ phận của đạo đức lại là cơ sở để điều chỉnh mối quan hệ giữa con người với tự nhiên Có hai quan điểm khác nhau về mối quan hệ này Đó là:

Thứ nhất: Theo quan điểm truyền thống thì con người là trung tâm, là thượng đẳng, là nguồn gốc của mọi giá trị, còn mọi vật khác chỉ có giá trị thực dụng Do vậy, con người có toàn quyền trong việc khai thác và sử dụng

tự nhiên, kể cả việc huỷ hoại nó Và chính hậu quả của những hành động huỷ hoại tự nhiên đã buộc chúng ta phải xem xét lại quan điểm này

Thứ hai: Theo quan điểm hiện đại, quan hệ giữa con người và tự nhiên

là mối quan hệ bình đẳng, hài hoà Chúng ta thừa nhận vạn vật có giá trị nội

chính chúng ta Ngày nay, con người đã và đang ý thức được tầm quan trọng của môi trường tự nhiên một cách sâu sắc Vì thế, hầu hết các quốc gia trên thế giới đã và đang thay đổi chính sách , mô hình phát triển kinh tế của mình

để đảm bảo sự cân bằng giữa con người, xã hội và tự nhiên

Nhận thức mới về môi trường là cơ sở để chúng ta có cách ứng xử mới đối với môi trường – thể hiện đạo đức môi trường của mình

Về khái niệm đạo đức môi trường, có một số quan niệm khác nhau của các tác giả nước ngoài như:

Trong Từ điển Bách khoa thư xuất bản tại Mỹ cho rằng: Đạo đức môi trường là một bộ phận của triết học môi trường ngiên cứu mối quan hệ đạo đức giữa con người với môi trường tự nhiên

Trong Bách khoa thư triết học Stanford cho rằng: Đạo đức môi trường

là lĩnh vực nghiên cứu mối quan hệ đạo đức của con người với các giá trị và chuẩn mực đạo đức đối với môi trường [17]

Trong cuốn Giới thiệu về đạo đức môi trường của Ernest Partridge, Trường Đại học tổng hợp California, Mỹ (2008) cho rằng đạo đức môi trường thể hiện trách nhiệm của con người đối với việc tôn trọng đất đai, thực vật, tài nguyên, sinh vật không phải là con người

Theo Baird Callicort: Đạo đức môi trường là lĩnh vực nghiên cứu những phạm trù, những quan điểm đạo đức liên quan đến sự phát triển dân số, sự tiêu dùng tài nguyên, đảm bảo các quyền của động vật, sinh vật sống… [17]

Ở Việt Nam, đạo đức môi trường đôi khi còn được gọi là đạo đức sinh thái Trong bài viết: “ Xây dựng đạo đức sinh thái, một trách nhiệm xã hội của con người với tự nhiên” tác giả Phạm Thị Ngọc Trầm cho rằng: Đạo đức sinh thái bao gồm các quan điểm, quan niệm, tư tưởng tình cảm, những nguyên tắc, chuẩn mực, quy định, điều chỉnh hành vi của con người trong quá trình biến đổi và cải tạo tự nhiên nhằm phục vụ cho sự sống của con người,

cho sự tồn tại và phát triển không ngừng của xã hội trong những điều kiện tự nhiên – xã hội nhất định”.[41]

Tác giả Hồ Sỹ Quý thì cho rằng: Đạo đức môi trường là những chuẩn mực tự nhiên, bình thường ngấm sâu trong hành vi và trong phong cách sinh hoạt, ứng xử của mỗi con người và mỗi cộng đồng – Con người bảo vệ môi trường, tôn trọng giới tự nhiên và cẩn trọng trước hệ sinh thái một cách tự nhiên, không cần ai ra lệnh, không vì mục đích vụ lợi nào khác Đạo đức môi trường biểu hiện thiết thực trong hành vi của mỗi con người, mỗi cộng đồng…[ 39] Đạo đức môi trường độc lập nhất định với học vấn người có học vấn cao chưa chắc đã có đạo đức môi trường ở trình độ cao Người có học vấn thấp vẫn có thể có đạo đức môi trường đáng tôn trọng

Đáng chú ý nhất trong các định nghĩa về đạo đức môi trường cho đến nay, theo tôi là hai định nghĩa sau:

Trong cuốn Đạo đức môi trường, tác giả Nguyễn Văn Phúc định nghĩa:

“Đạo đức môi trường là một hệ thống các chuẩn mực đạo đức điều chỉnh

quan hệ con người (xã hội) và tự nhiên vì sự phát triển bền vững” [38,73]

Còn theo tác giả Vũ Dũng trong cuốn Đạo đức môi trường ở nước ta –

Lý luận và thực tiễn thì:“ Đạo đức môi trường là tổng hợp các quy tắc,

nguyên tắc, chuẩn mực nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình với môi trường sao cho phù hợp với lợi ích và hạnh phúc của con người, với tiến bộ xã hội và với sự phát triển môi trường một cách bền vững, thể hiện sự tôn trọng của con người với môi trường” [17, 60]

Từ định nghĩa về đạo đức môi trường trên ta thấy cần chú ý một số điểm sau:

Một là: Đạo đức môi trường là toàn bộ những quy tắc, chuẩn mực

nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi, cách ứng xử của con người đối với môi trường nhằm đem lại lợi ích và hạnh phúc cho con người và đảm bảo sự phát

Hai là: Nhờ các quy tắc, chuẩn mực này mà con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình với môi trường

Ba là: Đạo đức môi trường thể hiện quan hệ của con người và môi

trường tự nhiên Đây là mối quan hệ đề cao tôn trọng và có trách nhiệm của con người đối với môi trường

Như vậy, đạo đức môi trường thể hiện hành vi của con người đối với

môi trường vừa mang tính bắt buộc vừa mang tính tự giác Nó mang tính bắt buộc vì đó là những chuẩn mực và quy tắc của xã hội Môi trường liên quan đến mọi người trong cộng đồng, xã hội nên việc thực hiện các chuẩn mực đối với môi trường là trách nhiệm, nghĩa vụ và lương tâm của mọi cá nhân và tổ chức xã hội Mặt khác, nó mang tính tự giác vì khi cá nhân và cộng đồng thực hiện các quy tắc, chuẩn mực đối với môi trường là do sự thôi thúc của lương tâm, do tự ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình với môi trường Đây là sự khác biệt của đạo đức môi trường với các hành vi đối với môi trường do yêu cầu của các quy chuẩn pháp luật tức những hành vi đối với môi trường mang tính bắt buộc

Do đó, để điều chỉnh hành vi này thì phương pháp giáo dục là phương pháp mang lại hiệu quả nhất

1.1.1.2 Khái niệm tổ chức giáo dục đạo đức môi trường

* Giáo dục đạo đức môi trường

Giáo dục là một khái niệm đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử loài người

Khái niệm này được sử dụng trong khoa học sư phạm hiện nay để chỉ “ Quá

trình hình thành, phát triển nhân cách con người được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục và đối tượng giáo dục nhằm truyền đạt và lĩnh hội những kinh nghiệm xã hội mà loài người đã tích luỹ trong lịch sử Đó là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có phương pháp mà nhà giáo dục tiến hành trong các cơ quan chuyên biệt.”[21,9]

Theo đó, giáo dục đạo đức được hiểu là: Quá trình tác động đến đối tượng của giáo dục nhằm hình thành ở họ ý thức, tình cảm, niềm tin, lý tưởng, hành vi đạo đức, phẩm chất đạo đức cần thiết theo yêu cầu của xã hội trong từng giai đoạn phát triển nhất định Giáo dục đạo đức là biện pháp để nâng cao ý thức đạo đức của con người, qua đó nâng cao hiệu quả điều chỉnh của đạo đức đối với hành vi của con người, các thành viên trong xã hội phù hợp với các chuẩn mực đạo đức và đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội Sở dĩ phải giáo dục đạo đức là vì hệ thống các giá trị đạo đức của xã hội luôn vận động, biến đổi theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục đạo đức góp phần định hướng giá trị đạo đức, điều chỉnh hành vi đạo đức xã hội, xây dựng nhân cách con người theo yêu cầu phát triển của xã hội

Giáo dục cũng là một trong những giải pháp hiệu quả hàng đầu nhằm bảo vệ môi trường Bởi lẽ, thông qua giáo dục hình thành ở các cá nhân, cộng đồng những nhận thức đứng đắn, thái độ và hành vi bảo vệ môi trường phù hợp Trong giáo dục bảo vệ môi trường thì giáo dục đạo đức môi trường có vai trò quan trọng vì nó hướng tới hình thành ở con người ý thức, trách nhiệm

và nghĩa vụ đối với việc bảo vệ môi trường, khơi dậy lương tâm, ý thức đối với việc bảo vệ môi trường

Giáo dục đạo đức môi trường là một lĩnh vực của giáo dục đạo đức, cũng như mọi hình thức giáo dục khác Giáo dục đạo đức môi trường là quá trình giáo dục cho con người những tri thức khoa học, hiểu biết đúng đắn về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, về sự thích nghi của con người với những biến đổi của môi trường tự nhiên nhằm đảm bảo sự thống nhất biện chứng giữa con người và tự nhiên, hướng tới sự phát triển bền vững vì cả giới

tự nhiên và con người, giúp con người có nhận thức đúng đắn về giá trị của môi trường tự nhiên đối với cuộc sống của chính mình Đồng thời giáo dục con người những tình cảm yêu quý, tôn trọng tự nhiên, thân thiện với thiên

nhiên, có thái độ trách nhiệm và lối sống văn hóa đối với tự nhiên, sống hòa thuận với thiên nhiên

Giáo dục đạo đức môi trường là hoạt động có định hướng, nhằm cung cấp tri thức đạo đức môi trường, những nguyên tắc, chuẩn mực trong ứng xử với môi trường tự nhiên Đạo đức môi trường hình thành ở đối tượng được giáo dục những tri thức, tình cảm, niềm tin, thói quen và từ đó biến thành nhu cầu, động cơ và năng lực hành động bên trong mỗi cá nhân Đạo đức môi trường cũng hình thành ở các đối tượng được giáo dục ý thức đấu tranh với những hành vi lệch chuẩn trong ứng xử với tự nhiên, đồng thời xây dựng tình yêu thiên nhiên, sống thân thiện với thiên nhiên, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa

con người với tự nhiên vì sự phát triển chung bền vững

* Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường

Trong từ điển tiếng Việt “tổ chức” là một động từ chỉ sự sắp xếp, bố trí cho thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất định Nó cũng có nghĩa là làm những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất

Theo đó, tổ chức giáo dục đạo đức môi trường được hiểu là những hoạt động của nhà giáo dục nhằm thiết kế, sắp xếp và bố trí các chương trình, các hoạt động cho người được giáo dục tham gia để chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của giáo dục đạo đức môi trường

1.1.2 Hình thức tổ chức giáo dục đạo đức môi trường

Giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD được tổ chức thông qua 2 con đường

môi trường Không những thế, do vấn đề môi trường có mối quan hệ tác động qua lại với những vấn đề khác như: kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ… nên có thể tích hợp giáo dục đạo đức môi trường trong những bài học chứa nội dung trên Giáo dục đạo đức môi trường trong giờ học môn GDCD ở trên lớp được thực hiện bằng các biện pháp như:

- Phân tích những vấn đề môi trường trong bài học

- Khai thác thực trạng môi trường của đất nước làm nguyên liệu để xây dựng bài học giáo dục đạo đức môi trường

- Sử dụng các phương tiện dạy học, phương pháp dạy học tích cực để giúp HS phân tích , tìm tòi, khám phá các kiến thức về môi trường

- Sử dụng các tài liệu tham khảo (báo cáo, trích đoạn trong sách khoa học,

số liệu mới điều tra công bố…) để làm rõ thêm các vấn đề về môi trường

- Thực hiện các tiết học có nội dung gần gũi với môi trường ở ngay chính trong một địa điểm thích hợp của môi trường như: sân trường, vườn trường, đồng ruộng…

Hai là: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Mục đích của hoạt động này là nhằm:

- Thông qua thực tế địa phương giúp HS hiểu biết về tình hình môi trường, tác động của con người đến môi trường 1 cách cụ thể

- Bồi dưỡng cho HS tình cảm yêu thiên nhiên, yêu phong cảnh đẹp , yêu quê hương đất nước và có ý thức bảo vệ môi trường

- Rèn luyện cho HS một số kỹ năng, phương pháp bảo vệ môi trường

để các em có thể tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường ở địa phương

Có nhiều hình hình thức hoạt động khác nhau như: nói chuyện về môi trường, tham quan, dã ngoại, nghiên cứu môi trường ở địa phương, tổ chức hoạt động bảo vệ môi trường ở địa phương, câu lạc bộ, chiến dịch, hoạt động thiện nguyện…

Trong phạm vi luận văn này, tác giả sẽ nghiên cứu cả hai con đường trên Trong đó, tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trên lớp được thực hiện bằng 2 phương pháp dạy học tích cực là: xử lý tình huống và đóng vai Còn hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được thực hiện thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo với 4 hình thức là: câu lạc bộ, tham quan dã ngoại, lao động công ích, chiến dịch

1.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD

Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD chịu

sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố cả khách quan và chủ quan Trong đó phải kể đến các yếu tố cơ bản sau đây:

Thứ nhất: người dạy

GV là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giảng dạy bởi vì GV đóng vai trò là người hướng dẫn, dẫn dắt HS tiếp cận các tri thức theo mục đích của chương trình học Do đó, GV phải trang bị chuẩn về chuyên môn, không chỉ nắm vững nội dung một bài học mà mình truyền đạt mà phải nắm được kiến thức của cả chương trình môn học, phần học, có như vậy GV mới liên kết, hệ thống hoá kiến thức cần thiết giúp HS dễ nắm bắt những nội dung chính của bài học, môn học, phần học Khi GV chuẩn về kiến thức chuyên môn tạo sự tự tin trong quá trình truyền thụ, tránh được sự phụ thuộc vào giáo

án, chủ động dẫn dắt HS tiếp cận kiến thức theo mục đích giáo dục

Trong tổ chức giáo dục đạo đức môi trường, ngoài việc trang bị kiến thức chuyên môn, GV cần phải có kinh nghiệm và kiến thức môi trường thực tiễn Giàu kiến thức môi trường thực tiễn giúp GV làm sinh động bài giảng, gắn kết giữa nội dung bài giảng với thực tiễn thông qua những minh hoạ, những ví dụ từ thực tiễn Từ đó HS dễ tiếp thu bài, dễ nhớ bài và điều quan

trọng là HS thấy nội dung bài giảng gắn liền với cuộc sống chứ không phải xa rời, khó hiểu

Một yêu cầu không thể thiếu, đó là GV còn phải có kỹ năng sư phạm

Kỹ năng sư phạm là một yếu tố góp phần quan trọng cho giờ giảng thành công hay thất bại Kỹ năng sư phạm giúp GV có phương pháp truyền thụ tốt, linh hoạt trong việc phối hợp các phương pháp, phương tiện giảng dạy, nắm bắt được tâm lý HS một cách nhanh chóng từ đó thu hút được HS một cách có hiệu quả Kiến thức chuyên môn vững kết hợp với kỹ năng sư phạm giúp GV chủ động trong quá trình truyền tải và nắm bắt thông tin từ HS từ đó có sự điều chỉnh hợp lý việc phối hợp các phương pháp giảng dạy

Phong cách GV cũng giữ vai trò quan trọng, từ phong thái, tác phong,

tư cách, tâm tư, tình cảm của người thầy mà HS thích học hay không thích học, bị lôi cuốn hay không bị lôi cuốn vào môn học Khi người giảng nhiệt huyết môn học sẽ thu hút được HS Do đó, người thầy bao giờ cũng phải chuẩn về phong cách, từ giọng nói, điệu bộ, tâm trạng, xúc cảm…

Thứ hai: người học

Dạy học là quá trình tác động biện chứng giữa người dạy và người học Người học là đối tượng tiếp nhận thông tin mà người dạy hướng đến và do đó người học có tác động đến chất lượng hoạt động của người dạy

Trong quan niệm mới về giáo dục, HS là trung tâm của quá trình giảng dạy, HS tiếp nhận kiến thức không phải một cách thụ động mà là chủ thể của quá trình nhận thức, chủ động trong việc tiếp nhận thông tin Do đó, chất lượng giảng dạy phải được xét đến việc tỷ lệ tri thức mà HS tiếp nhận được

Mặt khác, sự tham gia các hoạt động của HS trong quá trình tiếp nhận tri thức có ảnh hưởng đến tâm lý người dạy, tạo sự hưng phấn, khơi dậy sự

Thứ ba: Nội dung dạy học

Nội dung giáo dục đạo đức môi trường là một trong những yếu tố quan trọng quyết định việc lựa chọn các PPDH và ảnh hưởng đến hiệu quả việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD

Đạo đức môi trường không phải là một nội dung riêng riêng biệt trong chương trình môn GDCD mà nó được lồng ghép, tích hợp trong nội dung chương trình của môn học này Vì thế, trước khi dạy học GV phải nắm chắc cấu trúc chương trình môn học, xác định rõ những bài nào trong chương trình

có khả năng tích hợp nội dung giáo dục đạo đức môi trường và lên kế hoạch

cụ thể để tiến hành giảng dạy

Giáo dục ĐĐMT cho HS trong dạy học môn GDCD cần đảm bảo các nội dung sau:

Một là, giáo dục cho HS có những tri thức về môi trường Đó là

những tri thức khoa học, hiểu biết đúng đắn về mối quan hệ giữa con người - tự nhiên Vì có hiểu được bản chất, vai trò của môi trường đối với cuộc sống con người thì HS mới có thái độ ứng xử thân thiện với môi trường, biết BVMT như bảo vệ chính sự sinh tồn của mình và có hành vi đúng đắn với môi trường

Hai là, giáo dục ý thức pháp luật về môi trường Pháp luật là đạo đức

tối thiểu bắt buộc con người phải tuân theo Giáo dục ý thức pháp luật về môi trường chính là giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật trong BVMT Pháp luật về môi trường ra đời nhằm bắt buộc con người tuân thủ những quy định cơ bản

về BVMT, hạn chế các thiệt hại cho môi trường mà con người gây ra, qua đó đảm bảo hài hòa giữa khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên Đó

là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc BVMT

Ba là, giáo dục ý thức và hành vi đạo đức đối với môi trường Mỗi HS

nói riêng và cộng đồng nói chung cần phải ý thức được nghĩa vụ, bổn phận, trách nhiệm BVMT của mình trong mỗi hành vi lao động sản xuất hay sinh

hoạt hàng ngày Hành vi này lúc đầu có thể là có tính bắt buộc và được lặp đi lặp lại, lâu dầu thành thói quen trong cuộc sống Chính thói quen này cũng góp phần tạo nên ý thức tự nguyện, tự giác đối với việc BVMT

Thứ tư: Phương pháp dạy học

Bản chất của dạy học là quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin đó của người học Tính hiệu quả của quá trình này không những phụ thuộc vào chất lượng của thông tin mà quan trọng là phụ thuộc vào phương pháp thực hiện hoạt động đó Vì vậy, để dạy học nói chung và tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD nói riêng đạt hiệu quả người dạy cần có những PPDH thích hợp

Trong thực tế giảng dạy môn GDCD hiện nay có nhiều phương pháp truyền thụ kiến thức nhưng phần lớn GV thường sử dụng phương pháp thuyết trình, vì phương pháp này có nhiều ưu điểm, người dạy chủ động trong quá trình giảng dạy cả về tri thức và thời gian Tuy nhiên, phương pháp này cũng

dễ dẫn tới sự tiếp thu thụ động, buồn chán cho HS

Để giảng dạy môn GDCD nói chung và tổ chức giáo dục đạo đức môi trường nói riêng, GV cần căn cứ vào mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, đặc điểm của từng lớp học để có sự lựa chọn, phối hợp sử dụng các PPDH khác nhau nhằm đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất

Thứ năm: cơ sở vật chất, phương tiện dạy học

Cơ sở vật chất và phương tiện dạy học có tác động nhất định đến quá trình dạy học Cơ sở vật chất tốt tạo môi trường thoải mái cho cả người dạy và

người học Ngược lại, nếu điều kiện cơ sở vật chất còn khó khăn, tạm bợ thì điều đó sẽ có ảnh hưởng nhất định đến chất lượng dạy và học

Phương tiện dạy học tốt, đặc biệt là phương tiện hiện đại giúp GV tăng thêm sự hấp dẫn của bài học, lôi cuốn học viên qua những hình ảnh, phim

bài và nhớ lâu hơn Tuy nhiên, việc sử dụng các phương tiện hiện đại cũng có nhược điểm khi GV sử dụng nó để thay thế từ hình thức ghi bảng sang hình thức trình chiếu hoặc khi người sử dụng chưa biết phát huy hết công dụng của các phương tiện hiện đại

Tóm lại, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD, tuy nhiên, tối thiểu cần chú ý đến 5 yếu tố cơ bản nhất là: người dạy, người học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, cơ sở vật chất và phương tiện dạy học

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học

Nằm trong khuôn viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường THPT Nguyễn Tất Thành được biết đến là một môi trường sư phạm chất lượng cao Sứ mệnh của nhà trường là : "Giáo dục và rèn luyện HS trở thành những công dân tương lai: mạnh về thể chất, sáng về trí tuệ, giàu có về tâm hồn, có kỹ năng sống tốt, biết tự học, có tinh thần trách nhiệm và nỗ lực sáng tạo không ngừng, rèn luyện phương pháp dạy học, phương pháp giáo dục, phát triển năng lực và kỹ năng nghề nghiệp của sinh viên trường Đại học

Sư phạm Hà Nội” Giá trị cốt lõi mà nhà trường hướng tới là : Trách nhiệm – Trung thực – Đoàn kết – Sáng tạo – Cống hiến Đến nay, nhà trường đã không ngừng lớn mạnh trong mọi lĩnh vực: đào tạo phổ thông với hệ thống các lớp phổ cập, hệ thống các lớp chuyên, đặc biệt là hệ thống lớp chất lượng cao có ngay từ ngày đầu thành lập Ngoài việc dạy và học, Trường còn làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục, công tác từ thiện, tuyên truyền pháp luật Trường thường xuyên giáo dục truyền thống cho HS bằng những hoạt động ngoại khoá như đi tham quan các di tích lịch sử, tổ chức dạ hội Tiếng Anh, tổ chức sân khấu văn học

Trường Nguyễn Tất Thành đã được Bộ GD&ĐT đầu tư nguồn kinh phí lớn cho việc xây dựng cơ sở vật chất để xây dựng thành một trường hiện đại Hiện nay, ngoài những phòng học khang trang, phòng truyền thống, các phòng thí nghiệm, phòng đồ dùng dạy học, phòng học Ngoại ngữ, phòng học Tin học và thư viện đạt chuẩn, nhà trường còn có phòng dạy mẫu và phòng giáo dục nghệ thuật (dạy Âm nhạc và Mĩ thuật), đáp ứng những điều kiện tốt nhất cho việc dạy học của GV và HS

1.2.2 Thực trạng tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

1.2.2.1 Thực trạng nhận thức về tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy và học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

* Thực trạng nhận thức của GV

Qua trò chuyện, phỏng vấn GV trước và trong khi điều tra thì hầu hết

GV được hỏi đều trả lời việc giáo dục đạo đức môi trường cho HS THPT là cần thiết vì môi trường là vấn đề toàn cầu, có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của nhân loại ở cả hiện tại và tương lai Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS cũng là việc cần thiết và trên thực tế GV môn GDCD cũng đã

giáo dục môi trường ở ngoài giờ lên lớp Nhưng cách thức tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong quá trình dạy học trên lớp thì GV chưa chỉ rõ được

Mặt khác, với tâm lý môn GDCD chỉ là môn học phụ trong khi HS ở bậc THPT ngay từ đầu cấp đã ý thức việc chuẩn bị cho thi tốt nghiệp THPT

và xét tuyển đại học nên chỉ tập trung vào các môn học chính Vì thế, GV môn GDCD cũng không có hứng thú tìm tòi, sáng tạo trong tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS, chỉ dạy các kiến thức cơ bản trong SGK nên hiệu quả giáo dục không cao Thực trạng nhận thức đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học cũng như xây dựng hình thức, tiêu chí đánh giá của GV trong quá trình dạy học môn nói chung và tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS nói riêng

* Thực trạng nhận thức của HS

Để tìm hiểu nhận thức của HS trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội về tổ chức giáo dục đạo đức môi trường, tác giả đã phát phiếu điều tra cho 89 em HS khối lớp 10 trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội thì có đến 89/89 (100%) HS đồng ý rằng trong số các biện pháp bảo vệ môi trường thì giáo dục đạo đức môi trường là việc làm đáng quan tâm Có 82/89 (92%) HS cho rằng cần thiết phải giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Và có đến 68/89 (76%) HS thích tham gia vào các hoạt động nhằm giáo dục đạo đức môi trường Tuy nhiên, khi được hỏi: bạn đã từng tham gia vào các hoạt động bảo

vệ môi trường xung quanh hay chưa thì chỉ có 41/89 (46%) HS trả lời đã từng tham gia và chủ yếu là tham gia hoạt động BVMT ở nhà trường Điều này cho thấy việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội nói chung và tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD nói riêng chưa thực sự hiệu quả

1.2.2.2 Thực trạng tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy

và học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm

Hà Nội

Thực hiện mục tiêu giáo dục môi trường cho HS theo Chương trình hành động giáo dục môi trường trong trường phổ thông của Bộ Giáo dục và đào tạo, trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội thường xuyên tổ chức các hoạt động tham quan thực tiễn như đi bảo tàng, làng gốm, vườn quốc gia Ba Vì, đầm Long… để cung cấp thêm cho HS các kiến thức thực tiễn về môi trường và ý thức được trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ môi trường xung quanh

Năm 2013, tham gia dự án Chống biến đổi khí hậu Đoàn trường Nguyễn Tất Thành đã tập hợp các thành viên có mối quan tâm đặc biệt dành cho môi trường để gây dựng nên CLB chống biến đổi khí hậu (GEC) Ngay sau khi thành lập CLB đã hoạt động khá tích cực với nhiều hoạt động sôi nổi như: mở triển lãm tranh cổ động, tổ chức các buổi văn nghệ, diễn kịch về vấn

đề bảo vệ môi trường

Ngày 20/2/2013 Trường Nguyễn Tất Thành tổ chức thành công buổi Hội thảo: "Tăng cường giáo dục biến đổi khí hậu vì sự phát triển bền vững ở các trường phổ thông bậc trung học tại Hà Nội với sự góp mặt của hai chuyên gia tới từ Thụy Điển là Staffan Svanberg và Iann Lundegard, chuyên gia Việt Nam có PGS.TS Trần Đức Tuấn, TS Đào Ngọc Hùng, Hiệu trưởng trường THCS – THPT Nguyễn Tất Thành - cô giáo Nguyễn Thị Thu Anh, một số các

cô giáo Hiệu trưởng từ các trường phổ thông khác và các thầy cô giáo trường Nguyễn Tất Thàn Hội thảo diễn ra trong một ngày với nhiều hoạt động nhằm giúp mọi người hiểu rõ hơn về vấn đề biến đổi khí hậu hiểu thêm về môi trường xung quanh ta và giá trị của việc gìn giữ môi trường

Năm 2014, nhằm nâng cao hiểu biết của các bạn HS THCS Nguyễn Tất

để các bạn quan tâm và tìm hiểu về các vấn đề môi trường, CLB Môi Trường Xanh GEC đã tiến hành một chương trình làm sinh hoạt cho các lớp 6,7,8 của trường Trong buổi sinh hoạt này, đại diện của các lớp sẽ thuyết trình về sự cần thiết của việc tiết kiệm năng lượng và vai trò của người trẻ trước vấn đề mang tính toàn cầu này Sau đó, các thành viên của câu lạc bộ ở lại vệ sinh lớp học cùng các bạn như một cách làm gương

Ngày 25/01/2015, Cùng tổ chức Water Wise và các câu lạc bộ vì môi trường của các trường trong địa bàn Hà Nội như CLB Kim Liên Hi Green, Đại học Phòng cháy chữa cháy, Trường trung học phổ thông chuyên Ngoại Ngữ, Đại học Ngoại thương câu lạc bộ GEC trường Nguyễn Tất Thành đã tham gia một dự án mang tên Lake Project vào sáng chủ nhật Tham gia dự án HS tập trung tại bờ hồ Thiền Quang bắt tay vào việc dọn dẹp rác thải xung quanh và dưới lòng hồ nhằm kêu gọi mọi người tích cực bảo vệ môi trường ở đây

Để hưởng ứng sự kiện Giờ Trái Đất hàng năm, nhà trường cùng CLB GEC tổ chức nhiều hoạt động trong đó có hoạt động nhảy flashmob lấy cảm hứng từ các bài nhảy của các bạn trẻ khắp nơi trên thế giới với thông điệp kêu gọi và vận động HS tiết kiệm năng lượng, chương trình văn nghệ và đặc biệt

là chiến dịch kêu gọi toàn trường tham gia tắt đèn, tiết kiệm năng lượng

Gần đây nhất, ngày 14/01/2017 đã diễn ra show thời trang Greenista

2017 do hai câu lạc bộ Môi trường xanh GEC (trường Nguyễn Tất Thành)

và câu lạc bộ GSC (trường Chuyên Ngoại ngữ) phối hợp tổ chức Với chủ đề

là “Mảnh hồn đại dương”, bằng sự sáng tạo vô tận, các bạn HS đã biến hóa những thứ nguyên liệu vô cùng bình dị như đĩa CD cũ, giấy báo, nilon… thành những món đồ vô cùng thời trang Lấy cảm hứng từ những thảm họa của biển khơi như thảm họa tràn dầu, thủy triều đỏ hoang tàn, băng tan đổ nát, bão và sóng thần Greenista 2017 đã tái hiện cuộc đấu tranh gay gắt trong lòng đại dương, nơi sự sống của những sinh vật bị bàn tay con người bóp nghẹt

Tất cả vấn đề nhức nhối về bảo vệ môi trường biển đều được thể hiện sống động và ám ảnh qua từng mẫu thiết kế nhằm truyền tải những thông điệp vô cùng sâu sắc về bảo vệ môi trường, giữ gìn sự sống quanh ta…

Bên cạnh hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, để tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS, GV trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội còn thực hiện các hoạt động ở trên lớp thông qua các phương pháp và phương tiện dạy học Khi điều tra về thực trạng tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS ở trên lớp, tác giả phát phiếu điều tra cho 3 GV môn GDCD trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội và thu được kết quả về thực

trạng sử dụng phương pháp, phương tiện dạy học như sau:

số phương pháp dạy học tích cực là đóng vai, xử lý tình huống, dự án thì ít được sử dụng Thực trạng trên cho thấy để phát huy tính tích cực chủ động trong học tập cho HS khi học môn GDCD nói chung và giáo dục đạo đức môi trường cho HS nói riêng thì việc sử dụng đa dạng hoá các phương pháp dạy

học theo hướng tích cực có ý nghĩa quan trọng như một trong những giải pháp

trọng tâm

* Về phương tiện dạy học:

STT Phương tiện dạy học Mức độ sử dụng

sử dụng nhưng không thường xuyên Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở mức độ không cao Có thể nói GV chưa thực sự quan tâm đến việc sử dụng phương tiện dạy học để làm tăng sự hứng thú của HS với bài giảng của mình

* Thực trạng kiểm tra, đánh giá

- Về tiêu chí kiểm tra, đánh giá:

STT Tiêu chí kiểm tra, đánh giá Mức độ sử dụng

1 Khả năng ghi nhớ bài học 3 0 0

2 Khả năng giải quyết vấn đề 0 1 2

3 Chuẩn kiến thức, kỹ năng 0 1 2

Bảng 1.3 Thống kê mức độ sử dụng các tiêu chí kiểm tra, đánh giá

Kết quả thống kê cho thấy các GV đều sử dụng tiêu chí đánh giá theo khả năng ghi nhớ bài học của HS ở mức cao nhất Tiêu chí giải quyết vấn đề cũng được một số GV sử dụng khi thiết kế bài kiểm tra đánh giá nhưng không thường xuyên Mức độ sử dụng tiêu chí chuẩn kiến thức kỹ năng trong kiểm tra đánh giá cũng chưa cao Điều đó chứng tỏ các GV còn đánh giá HS theo các tiêu chí chủ quan của mình đưa ra chứ chưa xây dựng được thang đánh giá chuẩn, mang tính khách quan

- Về hình thức kiểm tra, đánh giá

STT Tiêu chí kiểm tra, đánh giá

1.2.3 Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

1.2.3.1 Sự cần thiết phải tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm

Hà Nội

Ô nhiễm môi trường là một trong những vấn đề cấp bách của nhân loại,

nó đe dọa đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và nhiều hệ lụy khác mà con người phải gánh chịu Hiện nay, cuộc sống đang phát triển ngày càng hiện đại, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện, tuy nhiên, đối lập với nó, tình trạng ô nhiễm môi trường lại có những diễn biến phức tạp Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề không chỉ của riêng một vùng nào, mà ở khắp nơi, cả nông thôn, thành thị, miền núi, miền biển, cả các nguồn nước và không khí Bảo vệ môi trường hơn bao giờ hết đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của toàn xã hội Để khắc phục những hậu quả trên phải cần một thời gian dài, liên tục, ngay từ bây giờ và tốn kém nhiều công sức và tiền của Do đó, bảo vệ môi trường nên bắt đầu bằng việc giáo dục ý thức bảo

vệ môi trường, nhất là cho HS – thế hệ tương lai của đất nước Để công tác giáo dục ý thức bảo vệ môi trường trong nhà trường mang lại hiệu quả, khi giáo dục bảo vệ môi trường chưa thể là một môn học độc lập thì cùng với việc lồng ghép kiến thức bảo vệ môi trường trong các bài giảng, GV môn GDCD cần có năng lực tổ chức giáo dục đạo đức môi trường vì giáo dục đạo đức môi trường cho HS là một giải pháp bảo vệ môi trường cho tương lai

Giáo dục đạo đức môi trường cho HS THPT là một nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách cho các em và

là một nhiệm vụ dạy học được bộ Giáo dục và đào tạo yêu cầu Chính phủ đã phê duyệt Đề án "Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân", theo Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17-10-2001 Bộ Giáo dục

và Đào tạo cũng đã ra quyết định số 6621/QĐ-BGDĐT-KHCN ngày

30-12-2002 phê duyệt "Chính sách và Chương trình hành động giáo dục môi trường trong trường phổ thông giai đoạn 2001 - 2010" Đây là nhiệm vụ không phải của riêng môn học, của riêng GV nào mà cần có sự phối kết hợp của nhiều cơ quan, tổ chức và các môn học có liên quan Trong đó, GDCD với mục tiêu hướng tới hình thành các năng lực cơ bản cho người học đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội cùng nội dung đa dạng, phong phú, bao quát môn học này cung cấp cho

HS cách tiếp cận với các vấn đề môi trường từ nhiều góc độ khác nhau như: kinh tế, chính trị - xã hội, pháp luật…Vì vậy, GDCD là môn học phù hợp và

có tiềm năng lớn để giáo dục đạo đức môi trường

Giáo dục đạo đức môi trường được thực hiện thông qua lồng ghép, tích hợp trong giảng dạy môn GDCD cho HS THPT tuy nhiên còn mang tình chung chung, nặng về lý thuyết Vì thế hiệu quả mới chỉ dừng lại ở mục tiêu kiến thức mà chưa đạt được các mục tiêu về năng lực hay nói cách khác là khả năng biến kiến thức thành các hành vi bảo vệ môi trường cụ thể trong thực tiễn Nguyên nhân sâu xa là do việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường của GV môn GDCD chưa đạt hiệu quả Do đó, việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường cho HS THPT trong dạy học môn GDCD là cần thiết

Nhằm mục tiêu giáo dục đạo đức môi trường cho HS, trường THPT Nguyễn Tất Thành đã tổ chức khá nhiều hoạt động đa dạng Những hoạt động này là những trải nghiệm thực tế, cung cấp thêm cho các em những kiến thức thực tế về môi trường sống xung quanh mình, ý thức được trách nhiệm của bản thân và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường sống và bằng hành động thực tế góp phần thực hiện nhiệm vụ ấy Những hoạt động trên dù khá nhiều nhưng không tổ chức thường xuyên được do còn phụ thuộc vào việc học văn hóa ở trên lớp của các em Do vậy, dù là những hoạt động tích cực, đem lại

cho HS sự hứng thú và sôi nổi tham gia nhưng khó hình thành ở HS thói quen, nhu cầu được thực hiện mỗi ngày

Mặt khác, đây là những hoạt động mang tính chất ngoại khóa, được thực hiện ngoài giờ lên lớp còn trong giờ học trên lớp thì việc giáo dục đạo đức môi trường cho HS còn nhiều hạn chế Nguyên nhân là giờ học trên lớp

bị giới hạn về thời gian, không gian, nội dung tri thức cần truyền tải, năng lực

tổ chức giáo dục của GV, phương pháp dạy học chưa thực sự đổi mới khiến cho việc giáo dục đạo đức môi trường cho HS mang tính chất thụ động, gò ép, hiệu quả chưa cao

Giáo dục đạo đức môi trường gồm hai phạm vi chủ yếu: giáo dục trong nhà trường và giáo dục trong xã hội Các hoạt động giáo dục môi trường trong hai lĩnh vực này không thể tách rời nhau, mà phải kết hợp chặt chẽ và hỗ trợ, bổ sung cho nhau Giáo dục đạo đức môi trường cho HS THPT không phải là nhiệm vụ riêng của môn học nào Đây là nhiệm vụ chung, muốn thực hiện có hiệu quả cần có sự phối kết hợp của nhiều môn học trong đó chủ yếu là các môn: sinh học, hóa học, địa lý, lịch sử, GDCD và nhiều tổ chức không chỉ của GV bộ môn mà còn của Ban giám hiệu nhà trường, Đoàn thanh niên, hội cha mẹ HS, các tổ chức xã hội về môi trường… Tuy nhiên, thực tế giảng dạy ở các trường THPT nói chung

và trường THPT Nguyễn Tất Thành nói riêng sự phối kết hợp này chưa nhiều, khiến cho hoạt động giáo dục đạo đức môi trường cho HS không được thực hiện thường xuyên, liên tục, không đồng bộ, thiếu những giờ học tích hợp, thiếu sự giám sát và hiệu quả chưa cao

Nội dung chương trình môn GDCD ở các trường phổ thông nói chung

và trường THPT Nguyễn Tất Thành nói riêng không nhiều, mỗi tuần chỉ có từ

1 – 2 tiết học, và những nội dung liên quan đến giáo dục môi trường lại càng

ít chỉ có một số bài

Do vậy, đòi hỏi người GV phải có năng lực tổ chức giáo dục đạo đức môi trường, biết tận dụng thời gian, không gian, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, lồng ghép tích hợp nội dung giáo dục đạo đức môi trường trong các nội dung giảng dạy trên lớp cho HS

1.2.3.2 Những định hướng chung cho tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành - Đại học Sư phạm Hà Nội

* Đổi mới nhận thức

GDCD là môn học giữ vai trò đặc biệt trong giáo dục đạo đức, nhân cách của công dân trong thời đại mới Tuy nhiên, thực tế lâu nay môn học này chưa được xem trọng Nhà trường, gia đình, xã hội, bản thân HS và ngay cả chính GV bộ môn cũng đều coi đây là môn học phụ Do đó, dẫn đến nội dung môn học chưa phong phú, hình thức học còn mang tính đối phó và hiệu quả học tập chưa cao

Muốn nâng cao chất lượng môn GDCD cần bắt dầu từ vấn đề nhận thức tất cả các đối tượng có liên quan gồm: nhà trường, gia đình, xã hội, HS,

GV Khắc phục tình trạng phó mặc cho nhà trường mà phải có sự kết hợp giáo dục từ phía nhà trường, gia đình và xã hội Trong đó, nhà trường giữ vai trò định hướng, uốn nắn hành vi hành vi của HS theo chuẩn mực đạo đức của

xã hội Gia đình và xã hội là môi trường vun đắp, nuôi dưỡng có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành giá trị đạo đức cho học sinh Nhằm hướng tới một mục đích chung cuối cùng là phát triển toàn diện nhân cách cho HS

Có thể nói GDCD là môn khoa học dạy làm người Vì thế cần có cái nhìn đúng về vai trò, vị trí của môn học này trong việc giáo dục đạo đức cho

HS Cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phù hợp để khơi dậy niềm đam mê cho HS đối với môn học

* Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học

Sách giáo khoa môn GDCD viết chung cho toàn quốc, theo phương

pháp mở, nội dung rất ngắn gọn, nhiều nội dung kiến thức cũ, lạc hậu không gắn với thực tế, nhưng lại chưa được chỉnh sửa, cập nhật nên không còn phù hợp trong tình hình hiện nay.Thời lượng chương trình dành cho các tiết học liên hệ với địa phương còn khá ít và chưa hiệu quả

Khi giảng dạy GV phải làm rõ mục đích bài dạy để xác định rõ trọng tâm bài dạy Cần giảm thiểu bớt tính hàn lâm khi giải thích khái niệm Quan trọng nhất là không dạy giáo điều mà phải phù hợp thực tế xã hội Nếu giáo viên không làm mới bài giảng, không thổi hồn vào từng tiết dạy và cập nhật thông tin mới thì học sinh càng ngán học môn này

* Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá

Có nhiều phương pháp để tiến hành kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn GDCD nói chung và việc giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD nói riêng Hiện nay, phương pháp đánh giá kết quả học tập được

sử dụng phổ biến đó là đánh giá kết quả cuối cùng của môn học thông qua hình thức kiểm tra bài cũ đầu giờ học và kiểm tra dưới dạng bài viết ( 15 phút hay 45 phút) bằng tự luận, trắc nghiệm hay kết hợp cả tự luận và trắc nghiệm Nội dung kiểm tra chủ yếu là tái hiện, kiểm tra mức độ “thuộc bài” của HS đối với nội dung bài học

Kiểm tra bài cũ đầu giờ học được thực hiện theo hình thức vấn đáp, mỗi lần kiểm tra khoảng 5 phút đối với 1 đến 2 HS Ưu điểm của hình thức kiểm tra này là GV được giao tiếp trực tiếp với HS, nhờ đó mà kiểm tra được mức độ lĩnh hội kiến thức của HS, đồng thời có thể phát hiện được những năng lực đặc biệt hay những khó khăn, thiếu sót của HS Song nhược điểm của nó là thời gian kiểm tra ngắn, số lượng câu hỏi ít, nên khó bao quát hết được kiến thức toàn bài, việc đánh giá mang tính chủ quan của GV

Hình thức kiểm tra dưới dạng bài viết có ưu điểm là cùng một thời gian kiểm tra được nhiều HS , thu được nhiều thông tin về kiến thức, kỹ năng, thái

độ của HS một cách tương đối khách quan, nội dung kiểm tra bao quát hơn Nhược điểm của hình thức này là GV mất nhiều thời gian chấm bài, HS thụ động đối phó bằng học thuộc lòng, gian lận…Nói chung đây là hình thức kiểm tra, đánh giá truyền thống, có tác dụng gián tiếp, điều chỉnh thái độ của

HS và phản ánh kết quả cuối cùng của môn học

Cùng với quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy thì đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá việc giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành là điều cần thiết Ngoài các phương pháp kiểm tra, đánh giá trên tác giả thấy rằng để có kết quả đánh giá khách quan và chính xác nhất khi tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD thì GV nên kết hợp thêm một số hình thức kiểm tra, đánh giá:

- Kiểm tra, đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình) bằng cách lấy phiếu nhận xét và lập hồ sơ đánh giá bằng các phiếu nhận xét đó

- Kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng xử lý tình huống

Tiểu kết chương 1

Như vậy, ở chương 1 tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD cho HS THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội

Cơ sở lý luận của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD cho HS THPT bao gồm: những khái niệm liên quan đến tổ chức giáo dục đạo đức môi trường, những yếu tố ảnh hưởng và yêu cầu của việc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường

Từ cơ sở lý luận ấy tác giả đi sâu tìm hiểu thực trạng việc giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD cho HS ở trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội thì thấy còn nhiều vấn đề cần giải quyết Việc giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD cho HS THPT là việc làm cần thiết không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu của giáo dục môi trường

mà còn làm tăng hiệu quả, sự hứng thú của HS với việc học tập môn GDCD

Những nội dung trong chương 1 chính là tiền đề, cơ sở lý luận quan trong để tác giả đưa ra nguyên tắc, biện pháp tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD và vận dụng nó vào hoạt động nghiệm cho

HS tại trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội

Chương 2 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN TẤT THÀNH – ĐHSP HÀ NỘI

2.1 Nguyên tắc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD ở trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội

Nguyên tắc tổ chức giáo dục là những luận điểm cơ bản, những tiền đề mang tính quy luật của lý luận dạy học chỉ đạo toàn bộ quá trình giáo dục người học nhằm thực hiện tốt mục đích và nhiệm vụ dạy học đã đề ra Nguyên tắc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD được hiểu là những luận điểm cơ bản, những tiền đề mang tính quy luật để xây dựng lý luận dạy học môn GDCD, có tác dụng chỉ đạo toàn bộ quá trình giáo dục đạo đức môi trường nhằm thực hiện mục tiêu của môn học này ở trường THPT

Các nguyên tắc tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD gồm:

2.1.1 Đảm bảo mục tiêu dạy học

2.1.1.1 Mục tiêu về kiến thức:

Kiến thức chính là mục tiêu trước hết mà GV cần quan tâm Trong thời đại ngày nay, đối với kiến thức ở khối THPT nói chung và kiến thức giáo dục đạo đức môi trường nói riêng HS có thể tự tìm tòi qua các tài liệu, phương tiện thông tin đại chúng nhất là mạng internet Nhưng những thông tin mà các

em tìm được rất phong phú có cả thông tin tích cực và tiêu cực Để giúp HS nắm được các thông tin chính xác và dễ dàng tiếp thu kiến thức GV cần đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn để HS phát huy tính tích cực, tự giác trong học tập thông qua đa dạng hoá phương pháp giảng dạy, cách truyền đạt thông tin, không ngừng làm mới giáo án, nội dung học tập Ngoài những bài

giảng trong sách vở, GV cũng nên lồng ghép các kiên thức bên ngoài để HS

có thêm kiến thức liên quan và gần gũi với đời sống hàng ngày

Giáo dục đạo đức môi trường nhằm trang bị cho HS những hiểu biết về môi trường bao gồm:

- Những nhận thức cơ bản về môi trường: đặc điểm, vai trò, mối quan

hệ giữa con người và môi trường

- Thực trạng môi trường hiện nay

- Nội dung và biện pháp bảo vệ môi trường

- Các chủ trương chính sách và pháp luật bảo vệ môi trường của nước

ta và trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ môi trường

2.1.1.2 Mục tiêu về kỹ năng:

THPT là bậc học chuẩn bị cho HS tiếp tục bước vào các bậc học cao hơn hoặc đi vào cuộc sống lao động sản xuất nên HS cần được trang bị những

kỹ năng cần thiết để có thể tồn tại và phát triển trong điều kiện thực tế

Tổ chức giáo dục đạo đức môi trường trong dạy học môn GDCD phải làm sao để HS biến những tri thức đã học thành kỹ năng trong hoạt động thực tiễn, kịp thời phát hiện vấn đề môi trường có hành vi ứng xử tích cực với các vấn đề môi trường nảy sinh, biết bảo vệ môi trường và tuyên truyền, vận động những người thân, bạn bè và cả cộng đồng cùng tham gia bảo vệ môi trường

vì một cuộc sống bền vững

2.1.1.3 Mục tiêu về thái độ

Điều 27 Luật giáo dục năm 2005 có viết: “ Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động sang tạo hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”