Cải tiến và nâng cao chất lượng máy bắn thức ăn tự động trong nuôi tôm công nghiệp

Tên giải pháp: Cải tiến và nâng cao chất lượng máy bắn thức ăn tự động trong nuôi tôm công nghiệp.. Giải pháp kỹ thuật đã biết: Ứng dụng máy bắn thức ăn trong nuôi tôm công dễ dàng hơn v

MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1 Tên giải pháp: Cải tiến và nâng cao chất lượng máy bắn thức ăn tự động

trong nuôi tôm công nghiệp

2 Giải pháp kỹ thuật đã biết: Ứng dụng máy bắn thức ăn trong nuôi tôm công

dễ dàng hơn và để có thể giám sát cũng như đánh giá năng suất được tốt hơn

Một việc sử dụng máy bắn thức ăn trong nuôi tôm công nghiệp là thay đổiquan trọng trong việc cho tôm ăn Đã ứng dụng công nghệ vào thay thế cho sứcngười trong nuôi tôm công nghiệp

Máy cho ăn đã được ứng dụng lĩnh vực nuôi tôm, máy cho ăn chỉ mớiđược phát triển và kiểm chứng trong vài năm gần đây Mẫu máy cho ăn đầu tiên

đã được cải tiến để mang lại kết quả tốt hơn Vài cơ sở lớn và trung bình đã sửdụng máy cho ăn để thay thế công lao động, kết quả ứng dụng máy cho ăn chothấy tốt hơn nhiều so với việc cho ăn bằng phương pháp thủ công Ở một số cơ

sở nuôi tôm có kích cỡ đồng đều, tốc độ tăng trưởng tốt hơn và hệ số thức ănthấp hơn trước đây nhiều Máy cho ăn đã giúp cho người nuôi giảm thiểu đượcchi phí sản xuất

2.1 Kích thước thích hợp của máy cho ăn trong ao nuôi.

Máy cho ăn thích hợp với những ao nuôi lớn, vì chúng được thiết kế đểphân phối thức ăn trong bán kính ít nhất là 10m Nếu máy cho ăn được lắp đặt ởnhững ao nuôi quá nhỏ, thức ăn sẽ bị rơi xuống đất ngoài ao nuôi hoặc trên bờ

ao, ngoài ra thức ăn cũng có thể rơi vào vùng trung tâm ao nuôi, nơi gom tụ chấtbẩn và tôm không thể ăn ở những khu vực này Lượng thức ăn này sẽ góp phầnlàm tích tụ chất thải trong ao nuôi

Một máy cho ăn có thể cho ăn khoảng 150.000 – 200.000 con tôm Nếumật độ thả nuôi là 100 – 150 con/ m2 thì hai máy cho ăn sẽ vừa đủ cho một aonuôi có diện tích 3.000 m2 Nếu mật độ thả nuôi là 200 con/ m2 thì với ao nuôi3.000 m2 bạn cần phải có 03 máy để cho ăn Các kiểm chứng ban đầu cho thấyrằng, nếu chỉ sử dụng hai máy cho ăn trong ao nuôi có diện tích 3.000 m2 vớimật độ 100 – 150 con/m2 thì tôm nuôi sẽ phát triển tốt nhất Điều này chỉ ra rằngmật độ thả thấp sẽ thúc đẩy tăng trưởng nhanh hơn

2.2 Lắp đặt máy cho ăn.

Máy cho ăn nên được lắp đặt trên một cầu nhỏ, cách bờ và trung tâm aokhoảng chừng 8-10m và tại nơi sâu nhất của ao, như vậy thức ăn sẽ không rơixuống khu vực quá gần bờ hoặc khu vực gom tụ chất bẩn Máy cho ăn cũngkhông nên lắp đặt quá gần với quạt nước vì dòng chảy của nước – được tạo ra

bở hệ thống quạt – sẽ cuốn trôi thức ăn và tôm sẽ không ăn được Ống phun thức

ăn phải cách mặt nước khoảng 60 – 80 cm Nếu một ao nuôi cần có 02 máy cho

ăn thì chúng nên được lắp đặt song song với nhau và cách nhau 25 - 30m Nếumột ao nuôi quá dài và hẹp thì máy cho ăn nên được lắp đối diện nhau ở hai đầu

bờ ao Máy cho ăn nên được hoạt động cùng lúc và như thế thức ăn sẽ đượcphân bố đều và đủ trong cùng thời điểm

2.3 Điều chỉnh cho ăn khi dùng máy cho ăn.

Máy cho ăn chỉ nên được sử dụng khi tôm được sau 30 ngày tuổi trở đi.Một số người nuôi bắt đầu sử dụng máy cho ăn khi họ bắt đầu tiến hành đánhgiá sức khoẻ và kích cỡ tôm nuôi thông qua vó, như vậy họ có thể ước lượngchính xác lượng tôm có trong ao và thông qua đó có thể tính toán chính xácđược lượng thức ăn trong ngày nhằm tránh dư thừa thức ăn trong ao

Người nuôi cần nhớ rằng, cỡ viên thức ăn càng lớn thì nó sẽ càng đượcphun ra xa hơn viên thức ăn có kích cỡ nhỏ Máy cho ăn có thể được điều chỉnhtrên bảng điện Một nút trên bảng điện có thề cài đặt thời gian phun thức ăn từkhoảng 0,2 – 1,2 giây hoặc từ 1 giây cho đến vài giây tuỳ theo loại máy Một nútkhác dùng để cài đặt thời gian ngưng giữa hai lần cho ăn từ 0,5 phút – 03 phút

Có một số cơ sở cài đặt máy cho ăn phun thức ăn trong 01 giây, ngừng 01 phút

và hoạt động liên tục trong 24 giờ, sau đó người nuôi tiến hành kiểm tra vó gần

đó mà không cần chờ cho máy ngưng hoạt động hoặc tôm ngừng ăn Ở một số

cơ sở khác người nuôi cài đặt thời gian trong một lần cho ăn là 10 giây, ngừng

02 phút và cho ăn từ 6h00 – 20h00 hoặc 07h00 – 19h00 kể từ khi tôm bắt đầu ănmạnh khi có ánh sáng mặt trời đầy đủ và hàm lượng oxy cao trong môi trườngnước

2.4 Kiểm tra sàng ăn.

Việc sử dụng sàng ăn khi lắp đặt máy cho ăn có một chút khác biệt đối vớiphương pháp cho ăn bằng tay Chỉ có 02 sàng ăn được sử dụng cho một máy cho

ăn Sàng ăn thứ nhất được cố định cách máy cho ăn khoảng 1.5 – 2 m và cái thứhai cách máy cho ăn khoảng từ 6 – 8 m Các sàng ăn không được đặt sát đáy màphải cách đáy ao khoảng 10 – 15 cm, các sàng ăn phải được đặt ở nơi mà thứ ănđược phun tới nhiều Người nuôi phải kiểm tra sàng ăn định kỳ để xem còn thừathức ăn trong vó không Nếu thức ăn còn thừa thì máy cho ăn cần được điềuchỉnh lại khoản thời gian ngưng giữa hai lần dài ra hoặc phải giảm thời gianphun thức ăn của máy Nếu thức ăn còn thừa nhiều trong vó và thời tiết khôngtốt hoặc trời u ám, nhiều mây, hoặc mưa thì máy cho ăn nên được dừng trongkhoảng thời gian vài giờ/ngày Người nuôi thường kiểm tra sàng ăn mỗi 02giờ/lần, tuy nhiên cũng có trường hợp chỉ kiểm tra vài lần/ngày Lý tưởng nhất

là không nên có thức ăn dư trong vó và người nuôi cần kiểm tra tăng trưởng củatôm trong khoảng thời gian 7 -1 0 ngày và điều chỉnh tỷ lệ cho ăn

Nhằm tránh thừa thức ăn, ở những cơ sở nuôi tôm sú, khi tôm đạt 25gam/con (40 con/kg), tổng lượng thức ăn hàng ngày được cân nhắc ở mức caonhất và không tăng lên cho đến khi thu hoạch Đối với tôm chân trắng, lượngthức ăn cao nhất được thực hiện khi tôm đạt 17 gam/con hoặc khi chúng đạt 03tháng tuổi

2.5 Ưu điểm và nhược điểm

Trong quá trình triển khai thực hiện cho tôm ăn bằng máy nhóm nghiêncứu (tác giả) đã đánh giá được những ưu điểm và nhược điểm của máy bắn thức

ăn tự động trong nuôi tôm cụ thể như sau:

a) Ưu điểm.

- Sử dụng máy cho ăn tự động giúp tiết kiệm lượng thức ăn sẽ làm giảmchi phí so với việc cho ăn thủ công Phương pháp cho ăn truyền thống, sử dụngtay để rải thức ăn, thường khó kiểm soát lượng thức ăn thừa, gây ô nhiễm môitrường nước và đáy ao

- Hạn chế việc tiếp súc với nước ao nuôi của công nhân hằng ngày, giảm

sự lây lan dịch bệnh

- Dễ dàng điều chỉnh lượng thức ăn và khoảng cách giữa các lần cho ăn

nhằm thực hiện việc rải thức ăn đạt được hiệu quả cao nhất (tôm được ăn đủ, không có thức ăn thừa tích tụ ở đáy ao).

- Đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng của tôm và rút ngắn thời gian nuôi Tômphát triển đồng đều nên giảm độ chênh lệch kích cỡ tôm khi thu hoạch

- Giảm sự biến động của các chỉ tiêu chất lượng nước như ô xy hòa tan,amoniac, nitric… và làm giảm các khu vực kỵ khí trong ao do làm giảm sự tích

tụ chất thải, thức ăn dư thừa Cải thiện chất lượng nước cũng giúp hạn chế dịchbệnh, làm giảm nguy cơ tôm chết

- Lợi nhuận gia tăng do tiết kiệm được chi phí nhân công và giá thành sảnxuất.

b) Nhược điểm.

- Thùng chứa thức ăn sử dụng thùng nhựa (dễ bị oxi hóa nhanh) và thùngsắt dễ (bị ảnh hưởng nước mặn nhanh chóng) Nắp đặt chưa cố định, chưa chắcchắn dễ bay và thời gian cho thức ăn vào thùng Do đó thức ăn cũng bị ảnhhưởng do tác động của mưa gió gây ảnh hưởng tới chất lượng thức ăn, dễ bị ẩmmốc

- Chưa có hệ thống ô che máy gây dễ bị nước mưa vào máy và thức ăn dưthừa tích tụ trong máy

- Hệ thống điều khiển vẫn sử dụng hệ thống cơ độ chính xác chưa cao,khó điều chỉnh, dễ gây kẹt, hỏng

- Ống bắn thức ăn ngắn không văng ra xa được, tôm ăn tập trung một chỗdẫn đến con ăn ít, con ăn nhiều làm ảnh hưởng đến kích cỡ không đồng đều saukhi thu hoạch

- Hệ thống van khóa giữa máy bắn thức ăn chưa có, khó vận chuyển vàsửa chữa khi hỏng

3 Mục đích của giải pháp dự thi:

- Nâng cao chất lượng, khắc phục những nhược điểm của máy bắn thức ănlần đầu, nhằm cải tiến máy bắn thức ăn đem lại hiệu quả kinh tế, giảm chi phísức người, ổn định môi trường, giảm yếu tố dịch bệnh lây nhiễm giữa các aonuôi

4 Giới thiệu giải pháp dự thi:

a Nguyên lý của giải pháp:

Trong các cơ sở nuôi tôm, chi phí thức ăn chiếm khoảng 50% tổng chi phí

vụ nuôi, hoặc cao hơn mức đó ở những cơ sở quản lý thức ăn không tốt Khiđánh giá hiệu quả của việc quản lý một cơ sở nuôi tôm, tính toán các thông số vềnăng suất, kích cỡ tôm thu hoạch, thời gian nuôi và hệ số chuyển đổi thức ăn Để

vụ nuôi có được năng suất và sản lượng cao thì người nuôi phải cần có biệnpháp quản lý ao nuôi một cách khoa học và hiện đại, bảo đảm vụ nuôi an toàn,đặc biệt phải tránh được dịch bệnh, chi phí thấp và duy trì chất lượng sản phẩm

để đáp ứng yêu cầu theo quy định

Nâng cao chất lượng máy bắn thức ăn là nâng cao năng suất ao nuôi, giảmchi phí thức ăn, hạn chế dịch bệnh, tiết kiệm nhân công giảm giá thành sảnphẩm, tăng lợi nhuận và đảm bảo an toàn thực phẩm trong nuôi tôm

b Cấu tạo của máy bắn thức ăn

6

STT Thiết bị

2 Chiều dài ống cho ăn

3 Cao độ ống phun thức ăn

5 Thùng chứa thức ăn

6 Bảng điều khiển

Hình 1: Cấu tạo máy bắn thức ăn

c Biện pháp nâng cao chất lượng máy bắn thức ăn

Trong thời gian qua các cơ sở nuôi tôm trên địa bàn Móng Cái tỉnh QuảngNinh bắt đầu sử dụng máy bắn thức ăn Nhưng qua thực tế sự dụng máy bắnthức ăn đã có những ưu nhược điểm như trên

Từ cuối năm 2014 đến đầu năm 2015 qua điều tra và nghiên cứu cùng các

hộ nuôi Chúng tôi đã nghiên cứu cải tiến máy bắn thức ăn để nâng cao chấtlượng máy bắn thức ăn và hạn chế những nhược điểm của máy bắn thức ăn cũcho phù hợp

Những nội dung cải tiến máy bắn thức ăn như sau:

(1) Thay thế thùng chứa thức ăn thùng nhựa bằng thùng Inox có khuy

mở đóng, khóa và chốt cài;

(2) Bổ sung ô che cho động cơ;

(3) Kéo dài ống cho ăn;

(4) Thay thế hệ thống điều chỉnh cơ sang hệ thống điều chỉnh số điện tử;

(5) Bổ sung khóa ghép giữa máy bắn thức ăn với trụ.

d Kết quả của giải pháp:

Sau khi tiến hành cải tiến máy bắn thức ăn đưa vào sản xuất từ cuối vụ 3năm 2014 đến đầu vụ 1 năm 2015 trên một số hộ nuôi đã được đánh giá tích cực

của cơ sở và người tham gia sản xuất (Ví dụ : hộ ông Bùi Ngọc Liêm, phường Hải Hoà, thành phố Móng Cái).

(1) Thay thế thùng nhựa, sắt bằng thùng Inox có khuy mở đóng, khóa

đa sử dụng được 3 năm

Rất cao chịu được tácđộng của môi trường Tối

đa sử dụng được 10 năm

3 Sử dụng Khó sử dụng, vệ sinh không

sạch sẽ

Dễ sử dụng, vệ sinhnhanh và sạch sẽ

4 Thức ăn Bảo quản không đảm bảo Bảo quản thức ăn tốt

- Thùng chứa thức ăn sử dụng Inox có độ chắc chắn, độ bền cao không bịôxi hóa như thùng nhựa và không bị han như thùng sắt

- Thùng chứa thức ăn sử dụng Inox dễ vệ sinh và bảo quản

- Thùng chứa thức ăn sử dụng Inox bảo quản thức ăn cho ăn đảm bảo

Bảng 2: So sánh nắp đậy thùng thức ăn tự chế với Nắp đậy thùng

bằng Inox có tay mở và khuy đóng mở.

Stt Nội dung Nắp đậy thùng thức ăn

tự chế

Nắp đậy thùng bằng Inox có tay mở và khuy đóng mở

không sạch sẽ

Dễ sử dụng, vệ sinh nhanh vàsạch sẽ

Hình 4: Sử dụng nắp đậy thùng t/ăn bằng phao có vật giữ

- Cải tiến nắp đậy sử dụng nắp Inox hàn với thùng bằng khóa nối bên trên

có tay mở và phía trước có khuy đóng mở Tác dụng:

+ Hạn chế tác động của mưa, gió và bụi bẩn tới thức ăn bên trong

+ Dễ sử dụng khi cho thức ăn vào thùng chứa

+ Độ bền cao, chắc chắn

Hình 2: Thùng chứa t/ăn làm bằng nhựa Hình 3: Thùng chứa t/ăn làm bằng

Inox

+ Thức ăn cho ăn đảm bảo hạn chế dịch bệnh cho tôm.

Hình 5: Nắp đậy thùng t/ăn bằng Inox

(2) Bổ sung ô che động cơ

Bảng 3: So sánh không có ô che động cơ với có ô che động cơ Stt Nội dung Không có ô che động cơ Có ô che động cơ

Hệ số thức ăn chưa cao(thức ăn thường rơi xuốngđộng cơ)

Hệ số thức ăn cao ( thức ăncho ăn được triệt để)

Chưa đảm bảo (dễ bị kẹt

do nước mưa và thức ăn)

Đảm bảo cho tốt, bảo vệ động

cơ dưới tác động của mưa, bụi

và thức ăn

Hình 6: Máy bắn thức ăn chưa có ô che động cơ

- Trước đây sử dụng máy bắn thức ăn khi chưa có ô che thường cónhững nhược điểm sau:

+ Thức ăn cho tôm ăn gần kết thúc giai đoạn thì một số thức ăn cuối cùng

sẽ rơi xuống động cơ do vòng quay của máy chậm dần

+ Bên cạnh đó do động cơ hướng lên trên khi bị mưa, bụi thường ảnhhưởng tới trục gây kẹt máy và hỏng động cơ

- Sử dụng máy bắn thức ăn có ô che: Ô che làm bằng Inox được hàn cốđịnh với trục quay

- Khi đưa vào thực tế sự dụng thì ô che động cơ có những tác động tíchcực như sau:

+ Thức ăn cho ăn từ ống cho ăn không rơi vào động cơ

+ Ô che động cơ còn bảo vệ động cơ dưới tác dụng chắn mưa, gió và hạnchế gió bụi vào trong động cơ

Hình 7: Máy bắn thức ăn có ô che động cơ

(3) Ống cho ăn

Bảng 4: So sánh ống cho ăn kiểu cũ với ống cho ăn cải tiến.

Stt Nội dung Nắp đậy thùng thức ăn

tự chế

Nắp đậy thùng bằng Inox có tay mở và khuy đóng mở

tốc độ sinh trưởng chưacao

Kích cỡ đồng đều, tốc độ sinhtrưởng nhanh

3 Bệnh Dễ xảy ra bệnh do sự cọ

sát khi tôm vào ăn

Hạn chế bệnh do sự cọ sát khitôm vào ăn

còn dư thừa lượng thứcăn;

Hệ số thức ăn tương đối thấp;lượng dư thừa thức ăn khôngđáng kể

Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, để máy bắn thức ăn cho tôm ăn

hiệu quả là máy bắn thức ăn cho tôm ăn phạm vi rộng (nghĩa là bán kính của máy bắn thức ăn rộng) để tôm bắn mồi nhiều hơn Do đó chúng tôi tiến hành

thay thế ống cho ăn 5- 10 cm bằng ống dài 20 cm

Khi tiến hành đưa vào thử nghiệm cho thấy khi sử dụng ống cho ăn dàihơn thức ăn theo hướng cố định; phạm vị cho ăn rộng (bán kính 5-7m); nhằmhạn chế dịch bệnh; sự cọ sát khi tôm vào ăn, tôm nhanh lớn; phát triển đồng đềuhơn, tránh được lượng thức ăn dư thừa

Hình 8: Ống cho ăn kiểu cũ

Hình 9: Ống cho ăn đã được cải tiến

(4) Thay thế hệ thống điều chỉnh thức ăn từ cơ sang điện tử.

Bảng 5: So sánh hệ thống điểu chỉnh bằng cơ với thống điểu chỉnh

độ an toàn cho người sửdụng chưa cao; khó thaythế bộ phận bên trong

Dễ điểu chỉnh; an toàn chongười sử dụng; dễ thay thế

Bộ phận quan trọng của máy bắn thức ăn là bộ điều chỉnh thức ăn baogồm thời gian mở máy, lượng thức ăn cho ăn Do đó cần độ chính xác cao, trướcđây khi máy bắn thức ăn đưa về sử dụng hệ thống điểu chỉnh bằng cơ

Nhưng do để ngoài khu vực ao nuôi dưới tác dụng của gió và mưa ảnhhưởng tới hệ thống điều chỉnh thức ăn cơ dẫn đến độ sai lệch cao Làm thời giancho ăn lúc dài lúc ngắn; thức ăn cho ăn lúc nhiều lúc ít làm cho hệ số thức ăncao, dẫn đến tăng chi phí giá thành cho sản phẩm nuôi, ảnh hưởng đến năng suất

và sản lượng nuôi

Hình 10: Hệ thống điều chỉnh bằng cơ

- Để hạn chế những sai lệch do hệ thống điều chỉnh thức ăn cơ Chúng tôi

đã đặt hàng, cải tiến hệ thống điều chỉnh cơ sang hệ thống điều chỉnh điện tử.Qua đánh giá vào thực tế, do chi phí cao hơn hệ thống điều chỉnh cơ nhưng đãgiải quyết cơ bản hạn chế do hệ thống điều chỉnh cơ như sau:

+ Hệ thống điều chỉnh nhỏ gọn, đơn giản;

+ Độ chính xác cao, ít chịu tác động do mưa, gió;

+ Dễ sử dụng và cân chỉnh thời gian cho ăn;

+ Thay thế bộ phận bên trong hộp điều chỉnh;

+ An toàn cho người sử dụng;

+ Dễ dàng bảo quản, vệ sinh

Hình 11: Hệ thống điều chỉnh bằng điện tử

(5) Bổ sung khóa ghép giữa máy bắn thức ăn với trụ.

Bảng 6: So sánh không bổ sung khóa ghép với bổ sung khóa ghép Stt Nội dung Nắp đậy thùng thức ăn tự

và khắc phục vấn đề do bão,

áp thấp, dịch bệnh ảnhhưởng

Dễ dàng bảo quản và vệ sinh;khắc phục vấn đề do bão, ápthấp, dịch bệnh ảnh hưởng

Ở Miền bắc nói chung và Quảng Ninh nói riêng vào những vụ nuôi tômthường xảy ra áp thấp nhiệt đới và ảnh hưởng bão làm gây thiệt hại rất lớn tớinghề nuôi trồng thủy sản Dẫn đến máy bắn thức ăn cũng sẽ bị ảnh hưởng gâyhỏng hóc và thiệt hại

- Để khắc phục vấn đề do thiên tai và sử chữa máy bắn thức ăn khi bịhỏng hóc thuận tiện nhất Chúng tôi nghiên cứu bổ sung khóa ghép giữa máybắn thức ăn với trụ

Bộ phận khóa rất đơn giản, phần cuối của ống cố định máy thức ăn ta làmhàn với ống rộng hơn φ2 trên ta đục lỗ để làm khóa chốt

Tuy bộ phận đơn giản nhưng có những ưu điểm sau: bảo quản máy bắnthức ăn tốt hơn; dễ tháo và nắp khi bị hỏng hóc và khi bão, áp thấp ảnh hưởng

Hình 12: Khóa ghép giữa máy bắn thức ăn với trụ Hình 12: Khóa ghép giữa máy bắn thức ăn với trụ