Sử dụng thuốc điều trị các bệnh răng miệng ở trẻ em

Một số lưu ý khi sử dụng thuốc để điều trị các bệnh về răng miệng ở trẻ em. Bài giảng của Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, khoa răng hàm mặt cung cấp những kiến thức cơ bản và hữu trích cho sinh viên và các bậc phụ huynh quan tâm đến vấn đề này

Bộ môn RTE KHOA RHM ĐHYD.TP HCM

C âu hỏi:

ĐỂ KÊ ĐƠN THUỐC CHO BỆNH NHÂN TRẺ EM…

…BÁC SĨ RHM CẦN CĂN CỨ VÀO

NHỮNG YẾU TỐ NÀO ?

?

CÁC YẾU TỐ CẦN BIẾT

ĐỂ KÊ ĐƠN THUỐC

 TỔNG TRẠNG

 TIỀN SỬ BỆNH

 DỊ ỨNG

 GIỚI TÍNH

 KINH TẾ

 LIỀU LƢỢNG

 THUỐC ĐANG DÙNG

 LS-CLS

CÂN NẶNG CĂN BỆNH

TUỔI

CÁC YẾU TỐ CẦN BIẾT

ĐỂ KÊ ĐƠN THUỐC

 KHẢ NĂNG UỐNG THUỐC TRƯỚC

ĐÂY CỦA TRẺ

 Y ĐỨC

DƢỢC ĐỘNG HỌC

PHARMACOKINETICS

SỰ HẤP THU THUỐC CỦA CƠ

THỂ, phụ thuộc vào :

1 CÁCH DÙNG THUỐC

2 TÍNH HÕA TAN CỦA THUỐC

3 NỒNG ĐỘ THUỐC TẠI NƠI HẤP THU

4 pH NƠI HẤP THU

Dịch vị : 1,7 ↓↑ 7,0 ; Nước tiểu : 4,5 ↑↓ 7,5

5 TUẦN HOÀN NƠI HẤP THU

6 BỀ MẶT NƠI HẤP THU

Bảng 1: SỰ HẤP THU THUỐC KHI CÓ THỨC ĂN

ACETAMINOPHEN

CEPHALOSPORIN DIGOXIN

FUROSEMID

* Trước 1 g

* Sau 2 g

SỰ PHÂN BỐ

SẼ PHÂN BỐ ĐI KHẮP CƠ QUAN NHỜ

SỰ SAI BIỆT NỒNG ĐỘ THUỐC GIỮA MÁU VÀ CÁC MÔ

+ CHỈ Ở HUYẾT TƯƠNG ( H.T )

+ TRONG H.T & GIAN BÀO ( G.B )

+ TRONG H.T, G.B & TRONG TẾ BÀO

CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC

NGƯỜI BỆNH ( EHRLICH; LANGLEY )

THUỐC TRONG MÁU

TRẠNG THÁI LIÊN KẾT

PROTEIN HUYẾT TƯƠNG,

( Alb, Glo, Lipoprotein )

Competition between protein and receptor binding will determine whether the free or total drug concentrations are of

more importance for the prediction of the drug effect

PHỨC HỢP THUỐC—RECEPTOR

Ở MÀNG TẾ BÀO

 Receptor là những protein có phân tử lượng lớn, cư trú ở màng tế bào hoặc ở bào tương

 Hoạt tính sinh học của thuốc phụ

thuộc vào ái lực của thuốc và receptor

Morphin, Procain, Dopamin,

Serotonin, Acid uric,

Histamin…

Thiamin, Quinin, Tolazolin,

Cephaloridin…

SỰ THẢI TRỪ THUỐC

 HỆ THỐNG VẬN CHUYỂN CHỦ ĐỘNG Ở TRẺ CÀNG NHỎ THÌ KHẢ NĂNG LỌC

THUỐC VÀ CÔ LẬP NƯỚC TIỂU KÉM,

THUỐC SẼ KÉO DÀI TÁC DỤNG, NẾU

THUỐC THẢI TRỪ CHỦ YẾU QUA THẬN

SỰ THẢI TRỪ THUỐC

PHỔI

Etanol, Ether, Chloroform, Eucalytol, Mentol

KHÁC BIỆT: NGƯỜI LỚN & TRẺ EM

→ GIẢI PHẨU- SINH LÝ

1 inch = 2,54 cm 1 pound = 0,45 kg

Bảng 2a : Average Weight and Height of U.S Children and

Youth

http://www.cdc.gov/growthcharts

Bảng 2b: Average Height & Weight Chart

for Girls and Boys

www.aarogya.com/ /children/htnwt.asp

BẢNG 3 : BẢNG TÍNH DIỆN TÍCH BỀ MẶT CƠ THỂ ( m 2 ) ( Nguồn: Thuốc biệt dƣợc& cách sử dụng nxb YH 2005)

BẢNG 4 : CÁC LỨA TUỔI Ở TRẺ

LỨA TUỔI TUỔI

TRẺ SINH NON PREMATURE < 38 TUẦN THAI

TRẺ SƠ SINH NEWBORN

*

TRONG VÒNG 1 THÁNG SAU KHI SINH

TRẺ CON INFANT, BABY

TRẺ EM LỚN OLDER CHILD 6 – 12 TUỔI

VỊ THÀNH NIÊN ADOLESCENT 13 – 18 TUỔI

NHIỄM ĐỘC Ở NÃO HEXACLOROPHEN

VÃ MỒ HÔI, TÍM TÁI NAPHTAZOLIN

CO GIẬT NHƢ ĐỘNG KINH METOCLOPRAMID

Primperan

NGƢNG HÔ HẤP CAMPHOR, MENTHOL

*** TRẺ EM NHỎ < 6 TUỔI

 KHÔNG NÊN DÙNG BỪA BÃI

THUỐC TRỊ HO CÓ CHỨA CODEIN :

Eucalyptine, Terpin-Codein

THUỐC KHÁNG SINH, KHÁNG VIÊM

Tetracylin, Cloramphenicol, Sulfamid

THUỐC TRỊ TIÊU CHẢY CÓ CHỨA

DẪN CHẤT THUỐC PHIỆN :

Cồn Anticholeric, Paregoric, Lục thần thủy

BẢNG 5 : CÁCH ĐƢA THUỐC VÀO CƠ THỂ

DRUG IMPLANT

1 CÁC NGUYÊN TẮC SINH LÝ Ở TRẺ

2 ĐIỀU CHỈNH LƢỢNG THUỐC CHO TRẺ

3 KIỂM SOÁT ĐAU & LO ÂU

6 PHÕNG NGỪA SÂU RĂNG

1 NGUYÊN TẮC SINH LÝ Ở TRẺ EM

Dược động học Giải phẫu – sinh lý Tâm lý

Hấp thu – Phân tán – Chuyển hóa – Bài tiết

Tăng hấp thu Tác dụng kéo dài Dễ ngộ độc

DƯỢC ĐỘNG HỌC

GIẢI PHẪU - SINH LÝ

 Kích thước cơ thể liều lượng thuốc

 Dịch cơ thể hấp thu thuốc

 Hệ hô hấp trẻ dễ bị tắt nghẽn, khả năng bù trừ & dự trữ kém

 Hệ tim mạch, hệ tiết niệu hấp thu

&bài tiết thuốc

2 ĐIỀU CHỈNH LIỀU LƯỢNG

THUỐC CHO TRẺ

Công thức CLARK

3 KIỂM SOÁT ĐAU & LO ÂU

Đường dẫn truyền đau:

Kích thích  dẫn truyền xung thần kinh

 nhận thức đau  phản ứng đau

Hiện tượng đau:

nhận thức đau & phản ứng đau

KIỂM SOÁT ĐAU & LO ÂU

―ĐAU LÀ KINH NGHIỆM KHÓ CHỊU VỀ CẢM GIÁC (SENSORY) VÀ XÖC CẢM

THƯƠNG CÓ THẬT TRONG CƠ THỂ

THƯƠNG‖

INTERNATIONAL ASSOCIATION FOR THE STUDY OF PAIN 1979

GIẢM ĐAU ?

1 LOẠI TRỪ KÍCH THÍCH ĐAU

2 ỨC CHẾ SỰ DẪN TRUYỀN CẢM GIÁC ĐAU HOẶC NÂNG MỨC CẢM NHẬN ĐAU

3 ỨC CHẾ Ở VỎ NÃO HOẶC VÙNG DƯỚI

VÕ

KIỂM SOÁT NHẬN THỨC ĐAU KIỂM SOÁT PHẢN ỨNG ĐAU

CÁC CHẤT DẪN TRUYỀN THẦN KINH

CHẤT DẪN TRUYỀN VỊ TRÍ VAI TRÒ: RECEPTOR

Kiểm soát nhận thức đau

Gây mê Gây tê Thuốc giảm đau

 Esters: cocaine, procaine…

 Amides: Lidocaine, Mepivacaine,

Prilocaine, Bupivacaine, Etidocaine…

Loại thuốc Liều tối đa (mg/kg)

Lidocaine (2%) 4,4 (tối đa 300mg)

Mepivacaine (2%) 4,4 (tối đa 300mg)

Prilocaine (4%) 6,6 (tối đa 400mg)

Bupivacaine (0,5%) 1,3 (tối đa 90mg)

Etidocaine (1,5%) 8 (tối đa 400mg)

Articaine 5 (tối đa 500mg)

Propoxycaine (0,4%)

+ Procaine (2%) 6,6 (tối đa 400mg)

Lưu ý:

Thuốc tê tiêm gần dây thần kinh

hiệu quả ổn định

Hạn chế tăng liều  giảm độc tính

Prilocaine: không dùng kết hợp

acetaminophen, phenacetin

Bupivacaine: thời gian tê 7 giờ, ít sử dụng ở trẻ em

THUỐC GIẢM ĐAU

Thuốc giảm đau không gây nghiện

- Giảm đau, hạ nhiệt, chống viêm

- Tác dụng phụ: ảnh hưởng đông máu,

khó chịu dạ dày

- Chống chỉ định: trước thủ thuật,

bệnh nhân rối loạn đông máu…

Acetaminophen (Paracetamol, Acemol,

tylenol, efferalgan …) Giảm đau, giảm sốt

Liều: 65 mg/kg/ngày, mỗi 4-6 giờ

tuổi Liều (mg) tuổi Liều (mg)

Quá liều: suy gan, hoại tử gan, hoại tử tiểu quản thận, thiếu máu …

Dạng thuốc:

Nhỏ giọt: 100mg/ml Tọa dược: 120 mg, 650mg Viên nén: 325 mg, 500 mg Viên nén, nhai được: 80 mg

Thuốc kháng viêm không steroid

Chỉ định: giảm đau, giảm sốt, kháng viêm

Ibuprofen:

Liều lượng:

Giảm sốt: 20mg/ kg/ ngày, mỗi 8 giờ

Kháng viêm, giảm đau: 5-10 mg/ kg/ ngày,

mỗi 6 giờ Dạng thuốc: viên nén (200mg, 400 mg)

huyền trọc 20mg/1ml

 Kết hợp Ibuprofen & Acetaminophen = Alaxan:

Thuốc giảm đau gây nghiện

Chống đau cấp tính và trầm trọng, nhiều tác dụng phụ

Codein

Liều: 0,5-1mg /kg/ ngày, mỗi 4-6 giờ

Dạng thuốc: viên nén (5mg codein

+ 300mg acetaminophen) huyền trọc (12mg/5ml codein

+ 120 mg acetaminophen)

Kiểm soát phản ứng đau

 KIỂM SOÁT PHẢN ỨNG ĐAU

Nitrous Oxide N 2 O

Thuốc trấn an gây ngủ (Sedative- Hypnotics)

Chloral hydrate Tạo sự êm dịu

Liều:

Trấn an, giải lo: 25mg/kg/ngày mỗi 8 giờ

Gây ngủ: 50mg/kg/liều

Dạng thuốc : viên nén 500mg

syrup 100mg/ml tọa dược 650mg

Thuốc bình thản (antianxiety agents)

Diazepam (Valium) Êm dịu, giãn cơ Liều : 0,12-0,8mg/kg/ngày mỗi 6-8 giờ

IV,IM: 0,04-0,3mg/kg/liều mỗi 2-4 giờ hoặc 1mg mỗi 2-4 phút, tối đa 10mg

Dạng thuốc : viên 2mg, 5mg

ống tiêm 5mg/ml

Midazolam (Versed)

Thuốc kháng histamine

Chống lo âu, gây ngủ, trấn an

Hydroxyzine (Atarax, Vistaril)

Liều: uống 2-4mg/kg/ngày mỗi 6-8 giờ

IV 1mg/kg/liều mỗi 4-6 giờ

Dạng thuốc: viên nén 10-25mg

ống tiêm 50mg/ml huyền trọc 5mg/5ml

Diphenhydramine, Promethazine …

Thuốc giảm đau gây nghiện

-Nguy cơ ức chế hô hấp & mất ý thức, đặc biệt khi kết hợp với N2O

-Tăng tác dụng của thuốc trấn an gây

ngủ, thuốc bình thản & giảm đau

Morphine, Ketamine…

4 KHÁNG KHUẨN

THUỐC KHÁNG SINH

CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC KHÁNG SINH

CÁC KHÁNG SINH THƯỜNG DÙNG

CEPHA- -LOSPORIN

PNC G

PNC V

ERYTHRO- MYCIN

VANCOMYCIN TETRACYCLIN CEPHALEXIN

AMOXICILLIN CLINDAMYCIN DOXICYCLIN CEFACLOR

AUGMENTIN RODOGYL

CLARITHROMY CIN

ARITHROMYCI

N

MINOCYCLIN CEFIXIME

LƢA CHỌN KHÁNG SINH

ĐIỀU TRỊ NHIỄM KHUẨN NHA KHOA

KHÁNG SINH THƯỜNG DÙNG TRONG NHA KHOA

PHÒNG NGỪA VIÊM NỘI TÂM MẠC

 Viêm nội tâm mạc (infective or bacterial

endocarditis- IE): nt màng trong tim nhất là các valve Ít gặp nhưng có thể nguy hiểm Nguyên nhân do vi khuẩn thường trú (miệng, ruột, tiết niệu và da)

 sau 1 số thủ thuật răng miệng và tổng quát, Vk gây nhiễm trùng huyết có thể tấn công các tổn thương tim sẵn có

 Bệnh nhân có nguy cơ cao và trung bình phải sử dụng kháng sinh trước khi tiến hành thủ thuật nha, y khoa (American Heart Association, 1997)

động thường qui (chải răng, dùng chỉ nk) >

thủ thuật nha khoa

*: dị ứng, kháng thuốc

1950-2006:

 VNTM do thủ thuật nk không nhiều,

 không có bằng chứng rõ ràng sd ks làm giảm nguy

cơ VNTM,

 ngay cả khi ks pn có hiệu quả 100%, ks chỉ pn vài trhợp VNTM,

 đa số VNTM do vk là do chải răng, dùng chỉ nk

 và các bệnh răng miệng làm tăng nguy cơ NK

huyết

 Chỉ những người có nguy cơ cao nhất VNTM:

 Van tim nhân tạo, vật liệu nhân tạo sửa chữa van

 Tiền sử VNTM

 Tim bẩm sinh trầm trọng:

 Tím tái chưa điều trị (bao gồm đtrị tạo shunts)

 Điều trị tim bẩm sinh (phẫu thuật và nội soi) dưới 6 tháng

 Tim bẩm sinh đã sửa chữa nhưng còn khiếm khuyết gần hay ngay vị trí có dụng cụ nhân tạo

 Người nhận ghép tim nhưng tiến triễn bịnh van tim

Các đối tƣợng có nguy cơ cao nhất VNTM

Thủ thuật nha khoa

 Có: Các thủ thuật xâm lấn mô nướu, vùng quanh chóp, xuyên thủng niêm mạc miệng

 Không:

 Gây tê xuyên kim từ vùng lành mạnh, chụp phim răng, gắn khí cụ CH và hàm giả tháo lắp, gắn mắc cài, răng sửa tự

rụng và chảy máu do chấn thương môi, niêm mạc miệng

Các thủ thuật nha khoa cần – không cần phòng ngừa VNTM

Tình huống đặc biệt

 Đã (đang sd KS):

thêm 1 KS khác tốt hơn tăng liều KS đang dùng

Vd: sd KS phòng thấp tim liều thấp, thêm KS

nhóm clindamycin, azithromycin, clarithromycin

 Đang dùng kháng đông: Tránh dùng KS tiêm bắp

 Chuẩn bị phẩu thuật tim: hoàn tất đt răng miệng trước pt, thay van tim hoặc sửa chữa tim bẩm

sinh

 Thủ thuật bắc cầu ĐMV và stent ĐMV: Không

Chế độ điều trị dự phòng

 KS liều đơn (30’-60’ trước thủ thuật):

 Người lớn: Amoxillin 2g

 Trẻ em: 50mg/kg

 Nếu quên, KS có thể sd đến khoảng 2h sau

 Dị ứng Amox.: cephalexin, cephalosporin thế hệ 1 st , clindamycin, azithromycin,

clarithromycin

 Cảnh báo bn khả năng VNTM do

chải răng, dùng chỉ nk

 Cần phải khám rm và giữ gìn vs rm

THUỐC KHÁNG NẤM

THUỐC KHÁNG VIRUS

 Tại chỗ:

Acyclovir (Zovirax) 5%

 Toàn thân:

Acyclovir (Zovirax) nang 200mg

1 viên/ngày trong 5 ngày

5 KHÁNG VIÊM

THUỐC KHÁNG VIÊM STEROID

& ỨC CHẾ MIỄN DỊCH

 Tại chỗ :

Triamcinolone acetomide 0,1% (Kenalog)

bôi sau bữa ăn & trước khi ngủ

Dexamethasone (Decadron) cồn ngọt

0,5mg/ml, ngậm 1 muỗng cà phê 2 phút, 2 lần/ngày, nhổ sạch không nuốt

Toàn thân:

Dexamethasone (Decadron) Prednisone viên 5mg

Azathioprine viên 50mg

6 PHÒNG NGỪA SÂU RĂNG

Tác dụng của FLUOR:

1 Tăng sự đề kháng của cấu trúc răng đối với mất khoáng

2 Củng cố quá trình tái khoáng

3 Giảm khả năng gây sâu răng của mảng bám răng

NHU CẦU BỔ SUNG FLUOR THEO TUỔI

• Trẻ 1-3 tuổi, nguồn nước uống < 0.2 ppm fluor:

Liều: dd NaF 0.5 mg/ml (0.25 mg fluoride)

Chai: 50 ml

Cách dùng: 0.5 ml uống trước khi ngủ

• Trẻ > 4 tuổi, nguồn nước uống < 0.2 ppm fluor :

Liều: NaF viên 0.25 mg fluoride/viên (0.55 mg NaF/viên)

Lọ: 180 viên

Cách dùng: nhai 1 viên trước khi ngủ Không ăn uống trong vòng 30’ sau dùng thuốc

CHỈ ĐỊNH VÀ LIỀU ĐIỀU TRỊ

home use include 0.5% acidulated phosphate

fluoride, 1.1% sodium fluoride gel and 0.4%

stannous fluoride gel

Expectoration is encouraged however no eating or drinking for 30 minutes Depending on the

formulation and concentration of the product,

application is daily or weekly

TĂNG CƯỜNG FLUOR TẠI NHÀ

• Đƣa đến bệnh viện ngay

• Trong khi chờ đợi, gây ói bằng mọi cách

• Cho uống sữa mỗi 4 tiếng để giảm độc

XỬ TRÍ NGỘ ĐỘC FLUOR