Sang kien kinh ngiem : giup hoc sinh ve mi thuat giup cac em co ki thuat ve tot hon, ve tranh , hoi hoa, doi song, vẽ tranh, hội họa , đời sống. Ngày xưa không ai dạy mình vẽ nên bây giwof vẫn không biết vẽ tranh
Trang 2SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1 TẠO BỐ CỤC HỢP LÝ TRONG VẼ TRANH”
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Hội hoạ là một môn nghệ thuật có phạm vi rất rộng Để có được một tác phẩm đẹp trước tiên cần có những kiến thức cơ bản về mỹ thuật có sự kết hợp khéo léo giữa óc sáng tạo và sự nhuần nhuyễn của đôi tay.
Môn Mĩ thuật giúp các em có cái nhìn mới về mọi vật, thế giới xung quanh, giúp các em hiểu được những nguyên tắc, những phương pháp căn bản Từ đó các em sẽ tự tin hơn và hào hứng hơn trong những giờ học môn học này.
Vẽ tranh theo đề tài là hình thức rèn luyện cho học sinh tập sáng tạo khi vẽ tranh, đưa các em tiếp cận với cái đẹp, tạo điều kiện cho năng khiếu mĩ thuật của các em phát triển Vẽ tranh theo đề tài là tổng hợp kiến thức giữa các phân môn, nó kích thích cho học sinh thói quen quan sát, tìm tòi và khám phá tính chất, quy luật phát triển của đời sống xã hội Qua đó làm giàu thêm kiến thức, phát triển trí tưởng tượng sáng tạo, rèn luyện cho các em thói quen làm việc chăm chỉ, nghiêm túc, say mê và giáo dục cho các em yêu sản phẩm lao động của mình.
Vẽ tranh nhằm mục đích phát triển khả năng sáng tạo của học sinh, qua quá trìnhhọc tập, giáo viên hướng dẫn và cung cấp cho học sinh về cách chọn nội dung đề tài, cáchsắp xếp hình ảnh chính, phụ Sử dụng màu sắc để thể hiện nội dung của đề tài Tuy vậy, đa
số các em khi thực hành vẽ tranh thường lúng túng và không xây dựng được bố cục, khôngthể hiện được bài vẽ tốt theo yêu cầu Một số em thường xây dựng bức tranh đơn điệu
Trang 3không rõ nội dung đề tài, không phác được mảng chính, phụ trong tranh làm cho bức tranhkhông sinh động, màu sắc thể hiện chưa đẹp…Từ những nguyên nhân đó, tôi xin đưa ramột số kinh nghiệm của bản thân tôi trong quá trình giảng dạy ở trên lớp mà tôi đúc kết
được thông qua sáng kiến kinh nghiệm: “ Biện pháp giúp học sinh lớp 1 tạo bố cục hợp
lý trong vẽ tranh”.
2 Điểm mới của đề tài:
Theo tôi được biết thì đã có một số giáo viên nghiên cứu về phân môn Vẽ tranh đềtài trong Mĩ thuật Ở sáng kiến này, tôi chỉ nhấn mạnh đến việc xây dựng một số biện phápgiúp học sinh lớp 1 vẽ hình tốt, tạo được bố cục tranh hợp lý, đẹp mắt trong khi vẽ tranh đềtài Với mong muốn giúp học sinh phát huy cách vẽ hồn nhiên, ngây thơ từ mẫu giáo; bộc
lộ sự phát triển trí tuệ, cảm quan đối với thế giới xung quanh một cách tự nhiên, “rất trẻthơ” qua các bài vẽ tranh đề tài; làm nền tảng cho việc giáo dục thẩm mĩ cho học sinh khihọc ở các lớp trên trong bậc tiểu học Cụ thể hơn là giúp trẻ lớp 1 điều chỉnh nét vẽ thật tựnhiên, cách sắp xếp hình vẽ (bố cục ) trong khuôn khổ giấy vẽ cho phù hợp Giúp các em
có sân chơi lí thú, bổ ích, phần nào có cái nhìn tổng thể đối với sự vật, hình ảnh quen thuộcxung quanh Đây cũng là một yếu tố giúp trẻ học các môn khác tốt hơn
3 Phạm vi đề tài:
- Học sinh khối 1 trường tiểu học tôi đang công tác năm học 2014 -2015
Trang 4II PHẦN NỘI DUNG
1 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC VẼ TRANH Ở LỚP 1
1.1 Cấu trúc nội dung, chương trình phân môn vẽ tranh ở lớp 1
12 Vẽ tranh (GDĐP): Vẽ thêm màu vào hình có sẵn và
vẽ màu vào tranh phong cảnh biển
*Mục tiêu dạy phân môn vẽ tranh lớp 1:
- Giúp học sinh hiểu được nội dung đề tài
- Vẽ được bức tranh có nội dung gần với đề tài và vẽ màu theo ý thích
- Sắp xếp hình vẽ cân đối và vẽ màu phù hợp
Trang 51.2 Thực trạng:
a) Về phía giáo viên:
Trong nhiều điều kiện, xét thấy phân môn Vẽ tranh là một phân môn khó thể hiện Mộttrong những cái khó đó là hướng dẫn cho học sinh lớp 1 tạo bố cục hợp lý, đẹp mắt Nhưngkhông hẳn mọi giáo viên đều ý thức được điều đó, thậm chí còn có một số giáo viên coinhẹ bộ môn, không chịu nghiên cứu tìm tòi và áp dụng các biện pháp mới trong từng bàidạy, vẫn còn tình trạng dạy qua loa, và mang đậm lối dạy học theo phương pháp cũ (giáoviên giảng thì cứ giảng học sinh nghe được đến đâu thì nghe) dẫn tới tiết học đơn điệu,buồn tẻ và đặc biệt là học sinh tiếp thu bài rất chậm, rất thụ động, không tạo được một bứctranh có bố cục đẹp Trong chương trình sách giáo khoa Mỹ thuật Tiểu học đã cho chúng tathấy rất rõ vai trò của người giáo viên là người dẫn đường, định hướng và gợi mở để họcsinh chủ động tiếp thu bài
Vì lẽ đó, mà mỗi giáo viên chúng ta đang trực tiếp giảng dạy bộ môn cần chủ động cậpnhật nhiều biện pháp đổi mới nhằm mục đích xây dựng cho học sinh lớp 1 tạo được bố cụcđẹp, hợp lý khi vẽ tranh
b) Về phía học sinh:
Hiện nay trẻ ở Mầm non đã được làm quen với môn Mĩ thuật song do cách tư duytưởng tượng của trẻ vẫn còn tản mạn, ít có tổ chức, hình ảnh của tưởng tượng còn đơn giảnhay thay đổi, chưa bền vững Chỉ một số ít học sinh vào lớp 1 có ý thức sắp xếp bố cụctrong tờ giấy, còn đa số học sinh lớp 1 bỡ ngỡ chưa làm quen được với cách học của bậctiểu học Các em vẽ hình nhỏ, hay tẩy xoá không tự tin khi vẽ hình, tạo bố cục trống trảikhông đẹp mắt dẫn đến khó tô màu, khó biểu đạt nội dung đề tài Qua khảo sát đầu nămhọc, tôi đã thu được kết quả như sau:
Tổng số
HS
Vẽ hình vừa với phần giấy
Vẽ hình có mảng chính, mảng phụ
Sắp xếp bố cục rõ ràng, hợp lý
Trang 6Sau đây là một số bài vẽ của học sinh lớp 1 đầu năm học:
Vậy để giúp học sinh, nhất là học sinh lớp 1 ngay từ ngày đầu cấp học đã có thiện cảmvới môn Mĩ thuật, luôn muốn được vẽ, được hoạt động phù hợp sinh lí trẻ, tôi muốn đưa ragiải pháp mà theo tôi là đạt hiệu quả, giúp trẻ vẽ hình tự tin, thoải mái, sắp xếp hình phùhợp với khuôn khổ giấy vẽ
Trang 72 CÁC GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1 TẠO BỐ CỤC HỢP LÍ TRONG VẼ TRANH
Biện pháp1: Chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạy học cần thiết cho mỗi bài giảng.
Vẽ tranh là một phân môn đòi hỏi học sinh được quan sát trực quan rất cao, khôngnhững các em cần được quan sát thực tế (để nhớ lại) mà còn cần được quan sát hiện thựccuộc sống thông qua tranh vẽ, ảnh chụp của trực quan (đồ dùng dạy học) Để học sinh thểhiện bài vẽ có bố cục hợp lý, chặt chẽ thì học sinh cần được quan sát tranh, ảnh có bố cụcđẹp mắt, giúp các em so sánh và rút ra nhận thức đúng đắn về bố cục đề tài cần vẽ
Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học đòi hỏi người thầy cần phải biết chắt lọc, lựa chọn đểtrực quan cô đọng, đủ nhưng súc tích, nhằm giúp học sinh có một cái nhìn tổng thể về bốcục đề tài của bài học Trong thực tế hiện nay do yêu cầu của phân môn Vẽ tranh đòi hỏicần rất nhiều tranh trực quan nhưng đồ dùng dạy học được cấp lại thiếu rất nhiều, chưaphong phú Bởi thế việc đầu tiên của người thầy dạy Mỹ thuật nói chung và dạy phân môn
Vẽ tranh nói riêng, trước khi lên lớp giảng bài cần phải chủ động chuẩn bị đồ dùng dạy họctheo sự biên soạn bài giảng của mình một cách đầy đủ và hợp lý nhất Ngoài những tranhsẵn có có thể sử dụng được, tôi đã sưu tầm thêm một số tranh phong cảnh của các họa sĩ,của các em học sinh lớp 1; tự làm thêm các bước vẽ; các bài vẽ có bố cục lệch lạc và bốcục hợp lý để học sinh thảo luận; làm phiếu học tập,… Công việc này thì mỗi giáo viênchúng ta thực hiện cũng không có gì là khó khăn cả, hoàn toàn có thể khắc phục được Công việc chuẩn bị của giáo viên vô cùng quan trọng, nếu yếu tố này được chuẩn bị
kỹ lưỡng thì coi như đã tạo được bước khởi đầu cho một tiết dạy thành công
Biện pháp2: Tạo hứng thú cho học sinh thích vẽ tranh
Mĩ thuật là một bộ môn nghệ thuật, giúp các em giải trí, thư giãn sau những giờ họccăng thẳng Ở đó, các em tha hồ thả mình trong những nét vẽ, những màu sắc cùng sự sángtạo phong phú của mình Theo các nhà tâm lí học, ở lứa tuổi tiểu học, sự tri giác của các
em có các đặc điểm sau: tri giác của các em mang tính đại thể , ít đi sâu vào chi tiết , trigiác những gì gây ấn tượng mạnh đối với các em hoặc các em tri giác những gì mìnhthích Tình cảm có ảnh hưởng đến độ nhanh, độ bền trong trí nhớ của các em Các em có
Trang 8thể nhớ rất nhanh và làm những gì mình thích Do đó , khi dạy vẽ học sinh lớp 1 , ta lợidụng đặc điểm tâm lí trên để hướng trẻ vẽ tranh đề tài với cách nhìn của mình Trong mỗitiết học vẽ , ta tạo ra sự hứng thú cho trẻ đối với những đề tài định vẽ ; không khí lớp học
thoải mái , nhẹ nhàng bằng cách áp dụng một số trò chơi cho phần khởi động như: Thi ai
vẽ nhanh, vẽ đẹp hơn; Thử làm họa sĩ; trả lời câu đố bằng cách vẽ hình; Nhìn tranh đoán
đề tài; Thi kể tên các con vật mà em biết;…
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh hình thành bố cục thông qua bước quan sát và nhận xét tranh.
Tuy ở hoạt động này chỉ sử dụng một số câu hỏi mang tính chất so sánh dạng vấnđáp đơn giản nhưng học sinh đã nhận thức được đề tài và nội dung của đề tài khá đầy đủ để
từ đó lựa chọn hình ảnh và sắp xếp bố cục Nếu một giáo viên coi nhẹ, xem thường phầnhướng dẫn quan sát này, sẽ dẫn tới học sinh có cái nhìn chưa thật chính xác về đề tài, chưanhận thức chính xác bài đẹp và bài chưa đep Đặc biệt khi học sinh quan sát còn được xemcác bài vẽ đẹp của bạn cùng lứa tuổi, từ đó sẽ kích thích được tinh thần tự lực rất cao Cóquan sát học sinh sẽ biết so sánh, biết nhận xét, biết được chuẩn mực của bố cục (sắp xếp),màu sắc…
Đối với bài Vẽ tranh và cụ thể là phần quan sát nhận xét giáo viên cần làm toát lênbài học thông qua hệ thống câu hỏi và trình tự nhận xét trả lời của học sinh Giáo viêntrước tiên cần hướng dẫn cho học sinh xem và so sánh tranh, đặt các câu hỏi gợi ý về địnhhướng về sắp xếp bố cục như:
- Tranh vẽ đề tài gì?
- Hình ảnh chính, hình ảnh phụ là gì?
- Hình ảnh chính được vẽ như thế nào? Hình ảnh phụ được vẽ như thế nào?
- Màu sắc của hình ảnh chính và hình ảnh phụ ra sao?
Để đảm bảo phần quan sát nhận xét hiệu quả, sinh động và học sinh thực sự hứngthú, giáo viên cần chú ý tới phương pháp trực quan Vì dạy học Mỹ thuật là dạy bằng trựcquan, kiến thức của Mỹ thuật là đường nét, hình dáng, đậm nhạt, màu sắc và bố cục, và tất
cả đều được hiện diện trên ĐDDH một cách cụ thể và rất rõ ràng Học sinh luôn cần được
Trang 9ngắm, được nhìn để được cảm thụ Đồ dùng dạy học nó có một vai trò rất quan trọng Bởi
vì, nó chính là nội dung của bài học Trong mọi hoàn cảnh dạy – học bộ môn Mỹ thuật,riêng phương pháp trực quan nó được chi phối ở hầu hết tất tư duy Trongcảm giác cảcác phân môn Học sinh học Mỹ thuật thông qua thị giác đó thị giác tức là quan sát, nhậnxét Vậy nếu thiếu trực quan tức là quá trình hình thành kiến thức thẩm mỹ bị khuyết ởngay giai đoạn đầu tiên (thị giác), đây chính là điểm khởi đầu, là nền móng của mọi sựsáng tạo, mọi tư duy nghệ thuật Hay chúng ta nói cụ thể hơn là nếu học sinh không đượcquan sát nhận xét kĩ thì sẽ không thể thể hiện được bố cục đúng yêu cầu
Giáo viên cần chỉ vào những nơi cần thiết ở đồ dùng dạy học để nhấn mạnh trọngtâm của bài học, hoặc nhấn mạnh về đường nét , hình mảng, bố cục, màu sắc… không chỉgiới thiệu chung chung bằng lời Đó chính là sự cần thiết kết phải hợp giữa lời giảng, lờiphân tích với việc chứng minh trên đồ dùng
Ví dụ: trong bài “Vẽ vật nuôi trong nhà” các em rất thích vẽ con gà Giáo viên treo
tranh của một bạn học sinh lớp 1 có bố cục đẹp mắt và tranh có bố cục lỏng lẻo, trống trải
Sau đó hướng dẫn các em quan sát, nhận xét bằng các câu hỏi thảo luận: Tranh vẽ con vật gì? Trong tranh có những hình ảnh nào? Hình ảnh nào to nhất và nằm ở vị trí nào? Xung quanh con gà có những hình ảnh nào? Kích thước to hơn hay nhỏ hơn con gà?Em thấy bức tranh nào đẹp hơn? Vì sao? Từ đó giúp các em tự rút ra kết luận về một bức tranh có
bố cục đẹp, hợp lý
Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh tạo bố cục thông qua cách vẽ tranh.
Sau khi giáo viên đã hướng dẫn học sinh quan sát và nhận xét, tìm hiểu được đề tài,trong mỗi học sinh đã hình thành được khái niệm về Vẽ tranh, khái niệm về bố cục, màusắc trong tranh đề tài Trên cơ sở những hiểu biết cơ bản đó giáo viên sẽ tiếp tục hướng dẫncác bước để thực hiện được yêu cầu bài thực hành
Trong thực tế học sinh lớp 1 thường không để ý tới phần giảng lý thuyết nên sẽ cónhiều ý đồ của giáo viên chưa được học sinh sử dụng vào bài vẽ của mình Điển hình nhưcách sắp xếp bố cục: Học sinh thường không chú ý tới bố cục (cách sắp xếp) cho nên các
em cứ đặt bút là vẽ liền, dẫn đến tình trạng hình vẽ nhỏ quá, lớn quá hoặc lệch trái, lệch
Trang 10phải làm cho bài vẽ bị lệch lạc, mất cân đối Vô hình chung, việc đó đã tạo cho học sinhmột thói quen tuỳ tiện khi thể hiện bài vẽ Nếu thói quen này vẫn được tồn tại trong họcsinh thì sau này (lớp lớn hơn) muốn học sinh bỏ đi thói quen xấu sẽ gặp nhiều khó khăn.Cho nên mỗi giáo viên cần phải xây dựng cho học sinh ý thức sắp xếp hình vẽ ngay từ lớpmột để học sinh dần có thói quen trình bày mảng hình trước khi vẽ hình chi tiết Bên cạnh
đó, một mặt học sinh thì rất thích vẽ và muốn được thể hiện bài vẽ ngay lập tức, một mặt
do các em có khái niệm môn Mỹ thuật là chỉ có vẽ chứ không cần học lý thuyết Do đó kếtquả bài vẽ của học sinh thường mang đậm phong cách “tự do” thích gì vẽ nấy Đã có một
bộ phận giáo viên chưa ý thức đúng đắn việc định hướng cách vẽ đầy đủ cho học sinh,nhiều khi chỉ hướng dẫn học sinh các bước vẽ được hình ảnh các nhân vật mà lại khôngchú ý tới hướng dẫn cách sắp xếp hình vẽ (bố cục tranh) Ta phải ý thức được rằng dạy Mỹthuật là dạy học sinh sáng tạo ra cái đẹp, cái thẩm mỹ Mà đã là cái đẹp, cái thẩm mỹ sẽkhông hoàn thiện nếu tồn tại trong nó sự mất cân đối, sự sắp xếp một cách tuỳ tiện
Tính vừa sức cũng là một yếu tố mà mỗi giáo viên chúng ta cần xác định rõ để đảmbảo cho kiến thức bài giảng thật đơn giản, dễ hiểu, thật nhẹ nhàng và thoải mái Trong thực
tế có một khái niệm rất mới lạ đối với học sinh Tiểu học đó là khái niệm “Bố cục” Ở độtuổi mới “cắp sách tới trường” học sinh vẫn còn gặp nhiều sự bỡ ngỡ và lúng túng trướcnhiều kiến thức Cho nên chúng ta cần hạn chế sử dụng các cụm từ mang tính chuyên môncao Biết rằng học sinh rất cần hiểu các từ và cụm từ như thế nhưng việc đó để chúng ta sẽhướng dẫn từ từ
a) Hướng dẫn cách sắp xếp hình vẽ (bố cục)
Trước khi thể hiện bài vẽ của mình giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách sắpxếp hình (bố cục), tuy đây là một bước nhỏ nhưng lại ảnh hưởng rất sâu sắc tới kết quả bàihọc của học sinh Giáo viên cần thực hiện hướng dẫn học sinh một cách có hệ thống.Hướng dẫn cho học sinh nhận thấy muốn vẽ đẹp thì cần phải vẽ cân đối, hài hoà, không bị
to quá, nhỏ quá, hoặc lệch lạc Trên cơ sở đó giáo viên sẽ định hướng cho học sinh trướckhi vẽ một bài Vẽ tranh đề tài thì việc phân các mảng hình chính, phụ là rất cần thiết
Trang 11Hướng dẫn cách sắp xếp thông qua đồ dùng dạy học, việc vận dụng phương phápnày sẽ giúp giáo viên tận dụng được thời gian, và hơn nữa trong giờ học học sinh đượcquan sát và hoạt động rất nhiều, rất tích cực Đó chính là hướng giải quyết cho một phươngpháp lấy học sinh làm trung tâm Việc hướng dẫn học sinh theo phương pháp này thì họcsinh sẽ được nhìn thấy và chứng kiến rất trực quan về các bài có sự sắp xếp xấu, chưa đẹp.
Từ đó hình thành được nhận thức về bài thể hiện đẹp trong học sinh rất sâu sắc Nếu giáoviên chỉ giảng chay thì chưa chắc tất cả các em đã ghi nhận đầy đủ lời giảng giải của giáoviên Nhưng nếu học sinh được quan sát, nhận xét các bài vẽ đẹp , xấu cụ thể chắc chắn các
em sẽ có sự ghi nhớ sâu đậm Chẳng hạn: giáo viên treo tranh vẽ 4 tranh có bố cục một bịnhỏ quá, một bị to quá, một bị lệch và một cân đối, đẹp Hoặc có thể tổ chức cho 4 em lên
vẽ mẫu trên bảng Cho học sinh thảo luận nhóm: chọn bức tranh có bố cục hợp lý và giảithích vì sao? Sau khi học sinh nhận biết giáo viên nên tổng kết lại mục đích để nhấn mạnhgiúp các em khắc sâu kiến thức
b) Hướng dẫn học sinh phác mảng chính, mảng phụ.
Nói tới mảng chính, mảng phụ trong bài Vẽ tranh chúng ta tưởng chừng đó làchuyên môn cao nhưng thực chất của vấn đề lại là những kiến thức đơn giản và hết sứcbình thường Nếu giáo viên hướng dẫn học sinh theo một trình tự, không nâng cao vấn đề,bắt đầu từ dễ đến khó, thì chắc chắn học sinh sẽ nhận thức được sự cần thiết của mảngchính, mảng phụ trong một bức tranh
Mảng chính của tranh đó chính là những hình ảnh thể hiện được đầy đủ nội dung của
đề tài, còn mảng phụ lại là các hình ảnh bổ trợ cho mảng chính Nhưng vấn đề được nêu ratrong phạm vi phần hướng dẫn này không phải là hướng dẫn để học sinh vẽ được các nhânvật chính và phụ mà chỉ là cách vẽ phác được các ô mảng dành cho nhóm chính và nhómphụ, hay còn gọi là phân mảng chính, mảng phụ
Giáo viên cần sử dụng trực quan (chuẩn bị) có cách thể hiện nhóm chính, nhóm phụthật rõ ràng (việc quan sát các trực quan này thực chất các em đã được quan sát ở phầntrước rồi) nên giáo viên sẽ gợi ý để học sinh nhận ra: Nhóm chính thường ở vị trí nào trongtranh (ở giữa); nhóm chính thường vẽ hình ảnh lớn hay nhỏ (hình ảnh lớn vừa phải) Giáo