Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của thanh niên xung phong thành phố hồ chí minh (tt)

Nguyễn Văn Viên 2016, Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2 – 2016 nghiên cứu thực trạng... - Khả

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN VIÊN

THÍCH ỨNG VỚI HOẠT ĐỘNG GIỮ GÌN TRẬT TỰ GIAO THÔNG CỦA THANH NIÊN XUNG PHONG

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Trần Quốc Thành

Phản biện 1: PGS.TS.Nguyễn Hồi Loan

Phản biện 2: PGS.TS Trần Thị Minh Hằng

Phản biện 3: PGS.TS Lê Ngọc Lan

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội, vào hồi……… ….giờ…………phút, ngày………tháng……….năm………

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ

1 Nguyễn Văn Viên (2015), Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự

giao thông của Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Tâm lý học xã hội số 8, 8 – 2015 (nghiên cứu lí luận)

2 Nguyễn Văn Viên (2016), Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2 – 2016 (nghiên cứu thực trạng)

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thứ nhất, thích ứng có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động của con người Thích ứng tạo ra sự thay đổi, giúp con người chủ động, sáng tạo và nâng cao hiệu quả hoạt động mình tham gia Thứ hai, giữ gìn trật tự giao thông đang trở thành vấn đề quan trọng của đời sống xã hội TNXP (TNXP) là lực lượng thanh niên xung kích tham gia giữ gìn trật tự giao thông.Tuy nhiên, hoạt động giữ gìn trật tự giao thông gặp không ít khó khăn Nghiên cứu thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghề nghiệp của TNXP

Thứ ba, nghiên cứu thích ứng trong hoạt động nghề nghiệp còn

ít, chưa có nghiên cứu thích ứng trong hoạt động giữ gìn trật tự giao thông ở Việt Nam

Xuất phát từ những lí do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Thành phố

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ tình hình nghiên cứu về thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của Lực lượng TNXP trong và ngoài nước

- Xây dựng cơ sở lí luận nghiên cứu thích ứng với hoạt động

giữ gìn trật tự giao thông của TNXP (làm rõ các khái niệm thích ứng, thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP, các biểu hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP)

- Khảo sát, đánh giá thực trạng biểu hiện và mức độ thích ứng, các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất và tổ chức thực nghiệm một số biện pháp nâng cao mức độ thích ứng đối với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Thành phố Hồ Chí Minh

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Biểu hiện và mức độ thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu lí luận về thích ứng, làm

rõ thực trạng biểu hiện và mức độ thích ứng của TNXP với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông về mặt tâm lí – xã hội, sự khác biệt thực trạng đó theo học vấn, thời gian làm việc, nơi cư trú; thực trạng biểu hiện và mức độ thích ứng của TNXP đối với hoạt động điều tiết, phân luồng giao thông trên các tuyến đường, hoạt động phối hợp

trong giữ gìn trật tự giao thông

- Về địa điểm nghiên cứu: Các đội viên TNXP tham gia giữ gìn trật tự giao thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

- Về khách thể nghiên cứu: Khách thể khảo sát là 450 Đội viên TNXP Khách thể thực nghiện là 50 Đội viên TNXP Ngoài ra còn phỏng vấn 10 Đội viên TNXP, 5 cán bộ quản lí trong Lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh, 6 Cảnh sát giao thông và 20 người

tham gia giao thông

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4.1 Phương pháp luận nghiên cứu

- Nghiên cứu dựa trên cơ sở quan điểm tiếp cận hoạt động và tiếp cận hệ thống

4.2.Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu; Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; Phương pháp phỏng vấn; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp thực nghiệm; Phương pháp thống kê toán học

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Về mặt lí luận, luận án góp phần làm sáng tỏ khái niệm thích ứng, giữ gìn trật tự giao thông, hoạt động giữ gìn trật tự giao thông, TNXP và thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP;

- Về mặt thực tiễn, phát hiện thực trạng biểu hiện và mức độ thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP ở mức

độ cao, các yếu tố khách quan, chủ quan ảnh hưởng nhiều và tương đối đồng đều lên các mặt thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Luận án cũng thực hiện thành công thực nghiệm và

đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham

khảo trong các lớp huấn luyện TNXP của thành phố

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận án

- Về mặt lí luận, thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP có ý nghĩa quan trọng trong lao động Về mặt thực tiễn, thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP có

ý nghĩa thực tiễn xã hội, tạo ra điều kiện cho sự ứng dụng của tri thức tâm lí vào cuộc sống, phục vụ cho hoạt động nghề nghiệp giữ

gìn trật tự giao thông và phục vụ thực tiễn tham gia giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu,kết luận, kiến nghị, các công trình đã công bố,tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương:Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về thích ứng và thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP; Chương 2: Cơ sở lí luận nghiên cứu thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP; Chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu; Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXPThành phố Hồ Chí Minh

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1.1 Các công trình nghiên cứu về thích ứng

Trong tâm lí học có nhiều nghiên cứu với những quan điểm khác nhau về thích ứng xuất phát từ những trường phái tâm lí học Các nhà tâm lí học chức năng quan tâm cá nhân sử dụng chức năng tâm

lí để thích ứng với biến đổi của môi trường sống; Phân tâm học cho rằng con người trưởng thành và phát triển là quá trình thích nghi sinh học và thích ứng tâm lí, đặc biệt phát hiện vai trò của vô thức, bản năng, xung đột tâm lí trong quá trình thích ứng; Tâm lí học hành

vi chỉ ra mức độ thích ứng đầu tiên của con người là phản ứng trực tiếp đối với các kích thích của môi trường, đồng thời phát hiện bản chất của thích ứng chính là học tập; Tâm lí học nhân văn coi thích ứng chính là quá trình con người nỗ lực, cố gắng thoả mãn các nhu cầu cá nhân; Tâm lí học nhận thức coi thích ứng là quá trình kép gồm đồng hoá và điều ứng, quá trình này về bản chất, tương tự như

quá trình trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường trong sinh học nhưng ở trình độ cao hơn;Tâm lí học hoạt động khẳng định thích ứng được thực hiện bằng cơ chế hoạt động và giao tiếp Thích ứng là quá trình tác động qua lại giữa con người và môi trường, trong đó con người lĩnh hội kinh nghiệm, hình thành những phẩm chất tâm lí, những phương thức hành vi mới đảm bảo cho sự tác động trở lại phù hợp, hiệu quả đối với môi trường

1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

Các công trình nghiên cứu đã góp phần hoàn thiện cơ sở lí luận của thích ứng tâm lí, cung cấp những số liệu rất khách quan về thực trạng thích ứng làm cơ sở minh họa cho các kết luận khoa học; Các nghiên cứu thích ứng tập trung nhiều vào thích ứng trong quá trình học nghề ở các mặt hoạt động khác nhau: thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên; quan hệ giữa động cơ, thái độ của sinh viên trước khi vào đại học với sự thích ứng học tập ở trường đại học; nghiên cứu mối quan hệ giữa thích ứng học tập với sức khỏe tinh thần; thích ứng với kĩ năng làm việc ở thư viện của sinh viên; ảnh hưởng của phong cách học tập của sinh viên tới thích ứng học tập; thích ứng với rèn luyện, thực hành nghề của sinh viên … Các công trình nghiên cứu thích ứng nghề nghiệp còn ít và các nghiên cứu tập trung chủ yếu vào thích ứng của giáo viên trong hoạt động nghề nghiệp Chưa có nghiên cứuthích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2

CƠ SỞ LÍ LUẬN NGHIÊN CỨU THÍCH ỨNG VỚI HOẠT ĐỘNG

GIỮ GÌN TRẬT TỰ GIAO THÔNG CỦA TNXP

2.1 Khái quát chung về thích ứng

Đề tài luận án đi theo quan điểm của tâm lí học hoạt động Nói tới thích ứng ở con người, điểm chung trong quan điểm của các nhà tâm lí học đó là: cần hiểu là con người có tất cả hình thức cân bằng của thế giới vật chất, có tất cả các trình độ của sự thích nghi và cao

nhất là thích ứng tâm lí - xã hội Chúng tôi xác định: Thích ứng là

quá trình thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của chủ thể nhằm đáp ứng yêu cầu và điều kiện mới của môi trường sống

Sự thích ứng xuất hiện do tác động của những yêu cầu, điều kiện mới của môi trường hoạt động hoặc môi trường sống Sự thích ứng bắt đầu ở thời điểm con người làm quen với điều kiện mới của môi trường, và kết thúc khi hoạt động đạt được mục đích đặt ra Cơ chế của sự thích ứng là sự lĩnh hội kinh nghiệm xã hội - lịch sử theo nguyên tắc chuyển từ ngoài vào trong để hình thành những cấu tạo tâm lí mới cho phép cá nhân có những hành vi, ứng xử đáp ứng đòi hỏi của điều kiện sống và hoạt động mới

2.2 Hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

TNXP là lực lượng xung kích, tích cực tham gia thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm, giáo dục và đào tạo thanh niên do cơ quan có thẩm quyền tổ chức, thành lập

Hoạt động giữ gìn trật tự giao thông là hoạt động đảm bảo cho việc chấp hành các quy tắc khi tham gia giao thông của người tham gia giao thông, đảm bảo hoạt động hài hòa của các thành phần tham gia giao thông, duy trì sự ổn định, an toàn cho người tham gia

giao thông, các phương tiện giao thông

Hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP là hoạt động xung kích của thanh niên trong việc đảm bảo chấp hành các quy tắc tham gia giao thông của người tham gia giao thông, đảm bảo cho sự hoạt động hài hòa của các thành phần tham gia giao thông, duy trì sự

ổn định, an toàn cho người tham gia giao thông, các phương tiện giao

Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông là thích ứng nghề nghiệp Thích ứng được thực hiện bằng cơ chế hoạt động và giao tiếp Đây là quá trình tác động qua lại giữa con người với con người và môi trường, trong đó con người lĩnh hội kinh nghiện, hình thành những phẩm chất tâm lí và phương thức hành vi mới đảm bảo cho sự tác động trở lại phù hợp và hiệu quả hơn Thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP được đánh giá trên ba mặt: nhận thức, thái độ và hành vi

ba mức độ: thích ứng ở mức cao, thích ứng ở mức trung bình, thích ứng ở mức thấp

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

Có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến sự thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến sự thích ứng hoạt động giữ gìn trật tự giao thông là kinh nghiệm tham gia giữ gìn trật tự giao thông, hứng thú giữ gìn trật tự giao thông và ý thức rèn luyện bản thân Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến sự thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông là hạ tầng giao thông và môi trường; sự phối hợp với đồng nghiệp và cảnh sát giao thông; người tham gia giao thông, chế

độ chính sách, tiền lương; công tác quản lí hoạt động giữ gìn trật tự giao thông

Chương 3

TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Khách thể nghiên cứu

Lực lượng TNXP Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập ngày

28 tháng 3 năm 1976 Hiện nay cả nước có 22 tỉnh thành có Lực lượng TNXP, với 49 đơn vị TNXP hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực kinh tế, sản xuất kinh doanh và dịch vụ công ích, với các mô hình Tổng Đội TNXP, Đội TNXP, Trường, Trung tâm TNXP, Doanh nghiệp TNXP đang hoạt động trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, xung kích đảm nhận những công việc khó, việc mới Khách thể nghiên cứu là TNXP đang tham gia giữ gìn trật tự giao thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Tổ chức nghiên cứu: Đề tài được tổ chức và nghiên cứu theo

các giai đoạn sau: nghiên cứu lí luận, nghiên cứu thực trạng và xử lí

số liệu, nghiên cứu thực nghiệm, phân tích số liệu và viết luận án Giai đoạn nghiên cứu lí luận nhằm tổng quan các nghiên cứu về vấn đề có liên quan đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP, hệ thống hóa một số lí luận cơ bản, xây dựng khung lí thuyết cho vấn đề nghiên cứu

Giai đoạn nghiên cứu thực trạng nhằm khảo sát thực trạng thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP, làm rõ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan và khách quan đến sự thích ứng hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP; Kết quả khảo sát thực trạng được xử lí thống kê toán học, đánh giá thực trạng và để định hướng cho nghiên cứu thực nghiệm

Giai đoạn nghiên cứu thực nghiệm giai đoạn thử nghiệm các biện pháp tác động nhằm nâng cao mức độ thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

Giai đoạn phân tích số liệu và viết luận án: Dựa trên cơ sở lí luận

về thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP, chúng tôi tiến hành phân tích số liệu thực trạng và số liệu về thực nghiệm Viết luận án

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Nghiên cứu lí luận

- Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề có liên quan đến thích ứng, thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông

- Hệ thống hóa một số lí luận cơ bản liên quan tới các khái niệm: thích ứng, hoạt động giữ gìn trật tự giao thông; thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông; nhận thức của thích ứng; mặt thái độ của thích ứng; hành động của thích ứng Bên cạnh đó chỉ rõ các yếu

tố ảnh hưởng đến thích ứng

- Xây dựng khung lí thuyết cho vấn đề nghiên cứu, từ đó xác lập quan điểm chỉ đạo nghiên cứu thực trạng thích ứng của TNXP đối với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông

3.3.2 Nghiên cứu thực tiễn

*Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Khảo sát bằng bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng biểu hiện và mức

độ thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP: mặt nhận thức, thái độ và hành động giữ gìn trật tự giao thông

- Tìm hiểu ảnh hưởng của một số yếu tố chủ quan và khách quan đến thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

*Phương pháp phỏng vấn sâu

Mục đích thu thập thêm thông tin về quá trình thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi giữ gìn trật tự giao thông để bổ sung định tính cho các thông tin nghiên cứu Tìm hiểu đánh giá về thái độ và hành

vi của người tham gia giao thông, Cảnh sát giao thông, cán bộ quản lí đối với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP

*Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến chuyên gia về Tâm lí học am hiểu về lĩnh vực thích ứng và các cán bộ quản lí có kinh nghiệm về quản lí trật tự giao thông nhằm chính xác các khái niệm, các chỉ số để đánh giá sự thích ứng với

hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP;

3.3.3 Phương pháp thực nghiệm

Cung cấp tri thức để nâng cao hiểu biết về hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP, giúp TNXP có thái độ tích cực với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông, rèn luyện hành vi trong hoạt động giữu gìn trât tự an toàn giao thông Qua đó tăng cường mức độ thích ứng với hoạt động giữ gìn trật tự giao thông của TNXP