VĂN hóa hồ CHÍ MINH TRONG CHIẾN lƣợc NGOẠI GIAO văn hóa VIỆT NAM ở đầu THẾ kỉ XXI (full)

Các nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh Khi nghiên cứu về Hồ Chí Minh, người ta không chỉ chú ý đến vai trò của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội mới, mà còn

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRỊNH THỊ PHƯƠNG OANH

VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH TRONG CHIẾN LƯỢC NGOẠI GIAO VĂN HÓA VIỆT NAM Ở ĐẦU THẾ KỈ XXI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI- 2017

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRỊNH THỊ PHƯƠNG OANH

VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH TRONG CHIẾN LƯỢC NGOẠI GIAO VĂN HÓA VIỆT NAM Ở ĐẦU THẾ KỈ XXI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận án

Trịnh Thị Phương Oanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7

1.1 Các vấn đề đã được nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 7

1.2 Những vấn đề luận án cần giải quyết ……… 30

Tiểu kết chương 1 32

CHƯƠNG 2: VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH 34

2.1 Một số khái niệm cơ bản 34

2.2 Cơ sở hình thành văn hóa Hồ Chí Minh 46

2.3 Văn hóa Hồ Chí Minh - những nội dung cơ bản 53

Tiểu kết chương 2………85

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢNG BÁ VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH TRONG CHIẾN LƯỢC NGOẠI GIAO VĂN HÓA VIỆT NAM TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2017 87

3.1 Ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2011 87

3.2 Chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam 3.3 Quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2017 103

Tiểu kết chương 3 122

CHƯƠNG 4 : QUẢNG BÁ VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH TRONG CHIẾN LƯỢC NGOẠI GIAO VĂN HÓA VIỆT NAM TỪ NĂM 2017 ĐẾN NĂM 2020, TẦM NHÌN 2030 124

4.1 Phương hướng quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2017 đến năm 2020, tầm nhìn 2030 125

4.2 Những nội dung văn hóa Hồ Chí Minh cần quảng bá ra thế giới 132

4.3 Một số giải pháp quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2017 đến năm 2020, tầm nhìn 2030

……….……… 134

Tiểu kết chương 4 146

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 151

TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

EU: Liên minh châu Âu

NGVH: Ngoại giao văn hóa

UNESCO: Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thế kỉ XX đã ghi lại những dấu ấn văn hóa không thể phai mờ, những đổi mới lớn lao của dân tộc Việt Nam trên con đường phát triển và hội nhập Đây cũng là thế kỉ in đậm vai trò và những cống hiến to lớn cho nền văn hóa mới Việt Nam của một con người vĩ đại: nhà văn hóa Hồ Chí Minh

Lần đầu tiên tiếp xúc với Nguyễn Ái Quốc, năm 1923, phóng viên của tạp chí Ngọn lửa nhỏ, nhà thơ Liên Xô Ôxíp Manđenxtam đã nhận xét: “Từ Nguyễn Ái Quốc đã toả ra một thứ văn hoá, không phải văn hoá Âu châu, mà

có lẽ là một nền văn hoá tương lai” [77; tr.462]; Quyết nghị của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc năm 1987 ghi nhận: Hồ Chí Minh “Vietnamese hero of national liberation anh great man of culture” – nguyên văn bản dịch tiếng Anh (Anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hóa kiệt xuất)

Đây chính là sự ghi nhận xứng đáng đối với những cống hiến của Hồ Chí Minh Danh hiệu “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất” gắn liền với cuộc đời cách mạng vô cùng sôi nổi và đẹp đẽ của Hồ Chí Minh, gắn liền với những cống hiến đặc biệt của Người như là một cây bút bậc thầy, một nhà chiến lược văn hóa lỗi lạc, một nhà chỉ đạo thực tiễn văn hóa tài tình

Trên tinh thần coi trọng, đánh giá đúng vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước, Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời cũng mở rộng việc tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại Trong quá trình tổ chức và lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành lại quyền độc lập, tự do cho Tổ quốc, quyền làm người cho dân tộc, xây dựng chế độ xã hội mới, Hồ Chí Minh đã giành lại địa vị xứng đáng cho văn hóa Việt Nam trong nền văn hóa thế giới Có thể thấy rằng những hoạt động của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực văn hóa có đóng góp quan trọng

và có giá trị lớn lao trong việc xây dựng (cả về nội dung và hình thức), tôn vinh và khẳng định vị thế của văn hóa Việt Nam trên phạm vi quốc tế

Văn hóa Hồ Chí Minh đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa Việt Nam ở thời hiện đại Nhân dân Việt Nam và loài người trên thế giới ca ngợi danh nhân văn hoá Hồ Chí Minh không chỉ với tư cách là người sáng tạo ra các công trình văn hoá, hay với tư cách là nhà lãnh đạo có nhiều công lao thúc đẩy sự phát triển văn hóa dân tộc, mà còn bởi Người đã tạo ra các giá trị văn hóa phổ quát Tuy nhiên, các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh cho đến nay vẫn chưa được quảng bá một cách rộng rãi như một nội dung của văn hóa Việt Nam ra thế giới

Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, vai trò của các nhân tố chính trị đặc thù ngày càng được nhấn mạnh Các quốc gia quan tâm nhiều hơn đến việc tạo ra các ảnh hưởng bằng “sức mạnh mềm”, trong đó ngoại giao văn hóa là một trong những điểm nhấn quan trọng

Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh đến vai trò của ngoại giao văn hóa như một biện pháp quan trọng để phát huy “sức mạnh mềm” của quốc gia: “Kết hợp chặt chẽ đối ngoại của Đảng với ngoại giao của Nhà nước và ngoại giao nhân dân, giữa ngoại giao

chính trị với ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hóa” [34; tr.139]

Ngày 14 tháng 2 năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt: “Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020” nhằm đẩy mạnh và nâng cao chất lượng của ngoại giao văn hóa Điều này cho thấy Đảng, Nhà nước đã có những đánh giá cao về vai trò của văn hóa trong tình hình mới Ngoại giao văn hóa là phương thức hiệu quả để gia tăng ảnh hưởng của đất nước trên trường quốc tế, củng cố môi trường hòa bình, hợp tác, giao lưu và tiếp biến văn hóa, góp phần thực hiện các mục tiêu đối ngoại của quốc gia Trong những nhiệm vụ và nội dung của ngoại giao văn hóa, việc quảng bá uy tín,

danh vọng và giá trị văn hóa của các vĩ nhân là một nhân tố cơ bản và quan trọng nhằm làm phong phú, đậm nét giá trị văn hóa dân tộc, tăng cường hiệu quả, chất lượng của ngoại giao văn hóa

Việc quảng bá các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh cần được đẩy mạnh trên quy mô quốc gia thành một chiến lược có bài bản, có hệ thống và hiệu quả trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam Đây là vấn đề có ý nghĩa cả về

lí luận và thực tiễn, góp phần làm cho thế giới hiểu sâu sắc văn hóa, đất nước, con người Việt Nam qua hình tượng con người Việt Nam đẹp nhất, tiêu biểu nhất, là Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu đối ngoại của đất nước Tuy nhiên, trong chiến lược ngoại giao văn hóa hiện nay chúng

ta vẫn chưa khai thác được triệt để được điều này Việc quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh vẫn chủ yếu trong phạm vi đất nước, chưa đánh giá đúng mức những giá trị dân tộc và thời đại mà văn hóa Hồ Chí Minh mang lại trong sự phát triển của Việt Nam

Với những lí do trên, nghiên cứu sinh đã chọn: “Văn hóa Hồ Chí Minh

trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam ở đầu thế kỉ XXI” làm đề tài

nghiên cứu cho luận án của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Luận án nhằm hệ thống hóa những nghiên cứu về “văn hóa Hồ Chí Minh” để hướng tới một quan điểm thống nhất về vấn đề này Đồng thời, căn

cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ của chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam, luận

án tập trung vào việc nghiên cứu thực trạng, nội dung, giải pháp quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI

2.2 Nhiệm vụ

Một là, xác định khái niệm và phân tích những nội dung cơ bản của

“văn hóa Hồ Chí Minh”

Hai là, phân tích thực trạng quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh từ khi bắt đầu chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam năm 2011 đến năm 2017

Ba là, đề xuất phương hướng, nội dung, giải pháp quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI (tập trung từ năm 2017 đến năm 2020 và 10 năm tiếp theo)

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu việc quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài luận án là: “Văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam ở đầu thế kỉ XXI”, trong quá trình nghiên cứu, tác giả nhận thấy “văn hóa Hồ Chí Minh” bao gồm rất nhiều nội dung có thể khai thác, tuy nhiên trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam những nội dung này chưa được quan tâm và quảng bá Mục tiêu cơ bản của chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đến năm 2020 là quảng bá văn hóa để tăng cường ảnh hưởng, nâng cao vị thế và chất lượng của ngoại giao văn hóa Việt Nam trên phạm vi quốc tế Chính vì lẽ đó, luận án chủ yếu tập trung vào nghiên cứu việc quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI

-Về mặt thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu việc quảng bá văn hóa

Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI, giới hạn từ khi bắt đầu (năm 2011) cho đến khi kết thúc chiến lược (năm 2020) và 10 năm kế tiếp theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lí luận

- Luận án dựa trên nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh: nguyên tắc khách quan, nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc lịch sử- cụ thể

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận án, tác giả sử dụng các phương pháp: phương pháp liên ngành, phương pháp chuyên ngành: lôgic- lịch sử, phân tích- tổng hợp, tổng kết thực tiễn, thống kê, so sánh, vv…

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

5.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài

- Luận án làm phong phú những nội dung nghiên cứu của Hồ Chí Minh

học, cụ thể là: góp phần làm rõ khái niệm, nội dung “văn hóa Hồ Chí Minh”

- Phân tích thực trạng, phương hướng, nội dung, giải pháp quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam đầu thế

kỉ XXI

5.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Góp phần vào việc thực hiện chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam ở đầu thế kỉ XXI

- Luận án có thể dùng là tài liệu tham khảo cho sinh viên học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở bậc đại học, là tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến lĩnh vực văn hóa, văn hóa Hồ Chí Minh và ngoại giao văn hóa

6 Đóng góp của luận án

- Luận án đem đến một cách nhìn mới về văn hóa Hồ Chí Minh khi đặt văn hóa Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng trong chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam

- Luận án đề xuất những phương hướng, nội dung, giải pháp để quảng

bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam, tăng cường vị thế và chất lượng của ngoại giao văn hóa Việt Nam ở đầu thế kỉ XXI

7 Kết cấu của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận, luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Văn hóa Hồ Chí Minh

Chương 3: Thực trạng quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2017

Chương 4: Quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam từ năm 2017 đến năm 2020, tầm nhìn 2030

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 CÁC VẤN ĐỀ ĐÃ ĐƯỢC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1.1 Các nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh

Khi nghiên cứu về Hồ Chí Minh, người ta không chỉ chú ý đến vai trò của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội mới,

mà còn có một đề tài cũng được rất nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm, đó chính là văn hóa Hồ Chí Minh Văn hóa Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng khắc họa rõ hơn hình ảnh Hồ Chí Minh với tư cách là một nhà văn hóa kiệt xuất Vì vậy, khi nghiên cứu nội dung này cũng có nhiều hướng nghiên cứu khác nhau, với những nội dung phong phú, đa dạng, nhưng không kém phần sâu sắc Nghiên cứu về Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh từ lâu đã không chỉ là “đặc quyền” của các nhà nghiên cứu trong nước, mà phạm vi nghiên cứu về Người đã mở rộng ở nước ngoài từ rất sớm với nhiều hướng tiếp cận, nhiều nội dung, ở nhiều nước khác nhau

Hồ Chí Minh là nhà chính trị chuyên nghiệp, Người không bao giờ tự nhận mình là nhà văn, nhà thơ, nhà văn hóa, nhưng những đóng góp của Người đối với sự phát triển của nền văn hóa mới Việt Nam thật đáng ghi nhận Sự nghiệp và những đóng góp của Hồ Chí Minh trên lĩnh vực văn hóa khá đồ sộ, vì vậy, khi nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu trên nhiều phương diện với những chiều độ khác nhau

Sinh thời, Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh đã là đề tài được rất nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm, không chỉ tài năng, đức độ của Người,

mà cả phong cách, những nếp sinh hoạt hàng ngày của Người có ảnh hưởng rất lớn đối với những người xung quanh Vì vậy, khi Người còn sống và ngay

cả khi Người vĩnh biệt thế giới này, những giá trị tư tưởng, đạo đức, cũng như những tình cảm tốt đẹp về Người vẫn còn vẹn nguyên trong lòng nhân dân

Việt Nam Điều này được thể hiện phần nào thông qua những nghiên cứu dày dặn, công phu về Người, tư tưởng, văn hóa và phong cách của Người

Trong những tài liệu, công trình nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh,

có một số lượng không nhỏ những tài liệu, công trình của các tác giả là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, những học trò, những người sống lâu năm bên cạnh Hồ Chí Minh Những tài liệu, công trình này không đơn giản là tình cảm cá nhân đối với lãnh tụ, mà thể hiện một cách nhìn chân thực, sinh động về Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh

Nghiên cứu về Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh trước hết phải

kể đến cuốn sách: “Hồ Chí Minh - Một con người, một dân tộc, một thời đại, một sự nghiệp” của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng [39] Cuốn sách đã khắc họa, làm rõ chân dung của một vị lãnh tụ vừa gần gũi, vừa vĩ đại Với cách tiếp cận của tác giả, chúng ta có thể thấy được tầm vóc của một nhà văn hóa lớn thông qua những tư tưởng của Hồ Chí Minh về văn hóa, cũng như phong cách, nhân cách văn hóa của Người: vừa bình dị, gần gũi, thân thương, mang đậm cốt cách dân tộc, vừa vĩ đại, hiện đại và mang tầm vóc thế giới “Hồ Chí Minh là một con người phi thường và xuất chúng Tuy nhiên, khi gặp Hồ Chí Minh, mọi người cảm thấy như thân thuộc từ lâu, dễ dàng nói chuyện cởi mở,

tự nhiên, không chút nào cách bức” [39; tr.36]

“Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” là cuốn sách của cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp [43] ra đời trên cơ sở thành quả nghiên cứu đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” có mã số KX.02.01 thuộc Chương trình khoa học và công nghệ cấp nhà nước KX.02, do Đại tướng trực tiếp làm chủ nhiệm đề tài Cuốn sách đã trình bày một cách khoa học, toàn diện những vấn đề cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, về nội dung, những đóng góp sáng tạo của Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực: tổ chức các lực lượng cách mạng, lĩnh vực quân sự, nhân văn, đạo đức, văn hóa, phương pháp luận Hồ Chí

Minh Trong đó, ở nội dung chương VII, tác giả đã làm rõ tư tưởng nhân văn, đạo đức, văn hóa Hồ Chí Minh với cách tiếp cận hấp dẫn và thuyết phục

Đây là những nghiên cứu về Hồ Chí Minh của những học trò, những đồng chí, những người sống lâu năm bên cạnh Hồ Chí Minh Vì vậy, mặc dù những nghiên cứu này chưa thực sự đi sâu vào làm rõ văn hóa Hồ Chí Minh:

từ khái niệm, cho tới kết cấu và nội dung, nhưng những nghiên cứu này chính

là những cơ sở lí luận và thực tiễn quan trọng để chúng ta có thể nghiên cứu làm rõ văn hóa Hồ Chí Minh, nhất là ở góc độ tư tưởng, phong cách và cách ứng xử văn hóa của Người một cách chân thực và sinh động nhất

Văn hóa Hồ Chí Minh là một khái niệm rộng bao gồm nhiều nội dung

và những biểu hiện đa dạng Khi nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu có những cách tiếp cận ở nhiều phương diện khác nhau: có những công trình đi sâu vào nghiên cứu tư tưởng văn hóa; có những công trình nghiên cứu phong cách, cách ứng xử văn hóa; cũng có công trình chủ yếu đề cập đến những quan điểm trong xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam; nghiên cứu những sản phẩm văn hóa đặc sắc; hay đề cập đến những giá trị, ý nghĩa của văn hóa Hồ Chí Minh đối với sự phát triển văn hóa dân tộc

Thành Duy trong cuốn sách: “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Nhà tư tưởng, danh nhân văn hóa thế giới” [26] đã có những nghiên cứu và đánh giá thuyết phục về Hồ Chí Minh trên phương diện tư tưởng và văn hóa Trên phương diện tư tưởng hay văn hóa, Hồ Chí Minh đều có những sáng tạo và đóng góp quan trọng để xây dựng con người mới, xã hội mới và một nền văn hóa mới Tác giả đã bày tỏ sự trân trọng và ngưỡng mộ trước tầm tư tưởng và tầm văn hóa của một danh nhân được thế giới thừa nhận

Khi nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu không chỉ làm rõ nội hàm văn hóa Hồ Chí Minh, mà còn nhìn nhận vai trò của văn hóa Hồ Chí Minh trong sự phát triển văn hóa dân tộc Trên tinh thần đó, “Hồ Chí Minh và văn hóa Việt Nam” do Trường Lưu làm chủ biên [74] đã đánh

giá cao vai trò của văn hóa Hồ Chí Minh đối với sự phát triển văn hóa dân tộc trong thời đại mới

Từ sự ghi nhận của thế giới về Hồ Chí Minh: “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất”, Đào Phan đã làm rõ những đóng góp của Hồ Chí Minh qua nghiên cứu: “Hồ Chí Minh danh nhân văn hóa” [107] Cuốn sách đã làm rõ những tố chất đặc biệt của một nhà văn hóa lớn, vai trò của Hồ Chí Minh trong việc khởi xướng, kiến tạo nền văn hóa mới, nền giáo dục mới

ở Việt Nam Qua nghiên cứu của tác giả, hình ảnh Hồ Chí Minh hiện lên hội

tụ cả yếu tố triết nhân và nghệ sĩ, truyền thống và hiện đại Tuy nhiên, cuốn sách chưa đưa ra một cách lí giải rõ ràng khái niệm cũng như cấu trúc văn hóa

Hồ Chí Minh

Các tác giả: Đỗ Huy, Lê Hữu Ái trong: “Tìm hiểu tư tưởng văn hóa nghệ thuật Hồ Chí Minh” [60] đã làm rõ phương pháp luận nghiên cứu di sản văn hóa nghệ thuật Hồ Chí Minh, sự chuẩn bị lịch sử và những định hướng cơ bản của Hồ Chí Minh về một nền văn hóa nghệ thuật mới Cuốn sách chỉ ra mối quan hệ giữa những tư tưởng văn hóa nghệ thuật cơ bản của Hồ Chí Minh và quan điểm phát triển văn hóa nghệ thuật Việt Nam trong thời đại mới

“Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền văn hóa Việt Nam” của Lê Xuân Vũ [143] đã nghiên cứu về nhà văn hóa Hồ Chí Minh trên các phương diện khác nhau: nhà chiến lược văn hóa, một cây bút bậc thầy, nhà chỉ đạo thực tiễn văn hóa Đồng thời, tác giả cũng làm rõ ảnh hưởng, vai trò của văn hóa Hồ Chí Minh trong việc “làm đẹp thêm đất nước, con người Việt Nam” [143; tr 251]

Những câu chuyện về Hồ Chí Minh từ lâu đã không còn xa lạ với người dân Việt Nam Mỗi câu chuyện dù rất giản đơn, mộc mạc nhưng đều làm nổi bật một nhân cách lớn, một tài năng lớn của dân tộc “Đặc sắc văn hóa Hồ Chí Minh” của Nguyễn Gia Nùng [99] không chỉ là những câu chuyện

về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh, cuốn sách còn làm rõ đời sống

vô cùng giản dị, nhưng vĩ đại của Người về đạo đức, văn hóa và những hoạt

động trên nhiều lĩnh vực; từ đó, người đọc thấy những nét rất riêng trong tính cách, lối sống và suy nghĩ của Người Chính những điều này đã làm nên một danh nhân văn hóa được thế giới thừa nhận và tôn vinh Cuốn sách chính là một bức tranh chân thực khắc họa chân dung nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh: rất đời thường, nhưng cũng rất vĩ đại

Nghiên cứu về Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh còn phải kể đến cuốn sách: “Hồ Chí Minh nhà văn hóa của tương lai” của tập thể các tác giả Hoàng Chí Bảo, Phạm Hồng Chương, Lê Kim Dung….[102] Các tác giả đi sâu nghiên cứu, phân tích, luận giải nhiều vấn đề lớn, quan trọng về văn hóa

Hồ Chí Minh, tập trung vào các nội dung chủ yếu như: văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh, văn hóa soi đường cho quốc dân đi - một quan điểm độc đáo của

Hồ Chí Minh; giá trị thời đại của văn hóa Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh - nhà văn hóa của tương lai; tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong xây dựng và phát triển văn hóa, văn hóa Hồ Chí Minh tiếp cận từ góc độ hội nhập quốc tế Với các cách tiếp cận đa dạng, cuốn sách đã làm nổi bật tầm vóc nhà văn hóa lớn Hồ Chí Minh thông qua những tư tưởng mang tính vượt gộp, mang tính thời đại về văn hóa

Cuốn sách: “Hồ Chí Minh văn hóa và phát triển” do Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong chủ biên [05] đã tập trung làm rõ mối quan hệ giữa tư tưởng

Hồ Chí Minh với nền văn hóa mới Việt Nam, đánh giá cao những đóng góp của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực văn hóa và với việc hình thành nền văn hóa mới Việt Nam

Với cách tiếp cận theo hệ giá trị, “Hồ Chí Minh- Nhà văn hóa kiệt xuất” của tác giả Song Thành [119] đã nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh khá kĩ lưỡng, trên nhiều phương diện, nhiều góc độ Những nghiên cứu của cuốn sách đã thuyết phục người đọc bằng những quan niệm rõ ràng về văn hóa Hồ Chí Minh trên phương diện khái niệm cũng như kết cấu Tác giả cũng làm rõ sự thừa nhận của thế giới đối với nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh

trên một sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc và nhân loại Cuốn sách đã làm rõ tầm vóc nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh trên các lĩnh vực: văn hóa chính trị, văn hóa đạo đức, văn hóa ứng xử, văn hóa khoan dung, văn hóa ngoại giao Đồng thời cuốn sách cũng ghi nhận những giá trị dân tộc và thời đại của văn hóa Hồ Chí Minh trong thời đại mới Cách luận giải của “Hồ Chí Minh- Nhà văn hóa kiệt xuất” mang tính khách quan, khoa học, do đó có tính thuyết phục cao Qua cuốn sách, người đọc có thêm

tư liệu quý giá về Hồ Chí Minh, thêm một cách nhìn mới mẻ về văn hóa Hồ Chí Minh, thêm kính yêu vị lãnh tụ mang đầy đủ những phẩm chất của một nhà văn hóa lớn

Cuốn sách: “Di sản Hồ Chí Minh về đạo đức, văn hóa” của Trần Văn Bính [14] đánh giá cao những cống hiến về mặt lí luận, tư tưởng trong các lĩnh vực khác nhau của Hồ Chí Minh Thông qua những đóng góp của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực văn hóa đạo đức, tác giả còn chỉ ra những tác động của

Hồ Chí Minh về mặt thực tiễn khi bản thân Người là một hình mẫu lí tưởng trong việc thực hành đạo đức và văn hóa

Nhân dịp kỉ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890- 19/5/2010), Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo quốc tế về Hồ Chí Minh với tiêu đề: “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” [51] Kỉ yếu Hội thảo gồm gần 200 bài viết, tập trung vào ba nội dung lớn: Di sản Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; di sản Hồ Chí Minh về hòa bình, hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc; những vấn đề về văn hóa, đạo đức, nhân cách trong di sản Hồ Chí Minh Các bài viết đều thể hiện sự dày công nghiên cứu và tình cảm trân trọng đối với di sản và con người Hồ Chí Minh, thể hiện sự ngưỡng mộ, lòng biết ơn đối với tài năng, đức độ và công lao của Người đối với dân tộc và sự phát triển chung của nhân loại Trong những bài viết nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh, có thể kể đến các bài viết: “Văn hóa Hồ Chí Minh - Giá trị và ý nghĩa” của

Hoàng Chí Bảo, “Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hóa kiệt xuất” của Nguyễn Duy Quý, “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh” của Dương Văn Sao, “Vấn đề văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển đất nước” của Tạ Ngọc Tấn, “Con đường tiếp biến văn hóa nhân loại của Hồ Chí Minh - Giá trị và bài học” của Song Thành, “Văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh - Một di sản vô giá của thời đại” của Nguyễn Thị Tình, “Phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh ở nước ngoài” của Chu Đức Tính, Phạm Công Khái vv… Các bài viết đều lãm rõ những nét đặc trưng trong văn hóa Hồ Chí Minh, giá trị, ý nghĩa của những giá trị văn hóa ấy cả về lí luận và thực tiễn

Trong cuốn sách: “Hồ Chí Minh - Ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam” [65], nhà nghiên cứu văn hóa Vũ Khiêu đã có những đánh giá xác đáng

về Hồ Chí Minh trên những bình diện khác nhau qua 5 phần của cuốn sách

Đó là: Hồ Chí Minh qua cuộc hành trình tìm đường cứu nước; Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức; Hồ Chí Minh với vấn đề văn hóa và con người; Hồ Chí Minh với các vấn đề nghệ thuật và tôn giáo; Hồ Chí Minh với thương binh, liệt sĩ Kèm theo đó là một số bài minh họa, văn bia, hoành phi, câu đối tưởng niệm Bác Hồ và các anh hùng liệt sĩ Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh là những tư tưởng lớn được coi là điểm nhấn của cuốn sách Bằng sự trình bày mạch lạc, rõ ràng, giản dị mà sâu sắc, “Hồ Chí Minh – Ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam” đã đem đến cho người đọc những thông tin bổ ích, những cảm nhận mới về sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh, cho thấy rõ hơn tầm vóc, ảnh hưởng và giá trị nhiều mặt của nhân cách văn hóa Hồ Chí Minh đối với dân tộc, với thế giới và thời đại Đó là một đóng góp quý báu của tác giả vào sự nghiệp nghiên cứu Hồ Chí Minh

Với nhận định: “Hồ Chí Minh - sự tiếp bước văn hóa, vượt qua cú sốc văn hóa”, nhà nghiên cứu Mạch Quang Thắng trong cuốn sách: “Hồ Chí Minh- con người của sự sống” [123] đã đánh giá cao vai trò tiếp biến, chuyển

hóa và vượt gộp các giá trị văn hóa của Hồ Chí Minh Mặc dù không phải là một cuốn sách viết riêng về văn hóa Hồ Chí Minh, nhưng tác giả đã dành phần lớn số trang để nghiên cứu, đánh giá về văn hóa Hồ Chí Minh, cũng như vai trò của các giá trị văn hóa đó trong xã hội hiện đại

Với tư cách là một nhà ngoại giao, tác giả Phạm Bình Minh trong bài viết: “Danh nhân văn hóa kiệt xuất và nhà ngoại giao lỗi lạc Hồ Chí Minh” [94] đã làm rõ sự kết hợp giữa danh nhân văn hóa và nhà ngoại giao Hồ Chí Minh trên quan điểm: “Bản thân ngoại giao là văn hóa Ngoại giao đại diện cho văn hóa của một dân tộc trong sự giao lưu với văn hóa của các dân tộc khác Sự kết hợp hài hòa giữa danh nhân văn hóa kiệt xuất và nhà ngoại giao lỗi lạc trong Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nét ở tính văn hóa trong mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng con người và đấu tranh vì những giá trị tốt đẹp của nhân loại; ở tính chính nghĩa và truyền thống ngoại giao hòa hiếu, nhân đạo, tôn trọng hòa bình; ở sự tiếp thu và tôn trọng sự khác biệt giữa các nền văn hóa; và ở phong cách ứng xử ngoại giao dung dị và nhân ái, uyên bác và tinh tế đi vào lòng người" [94] Đây là sự trân trọng, ghi nhận những giá trị văn hóa từ chính những hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh

Là người có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh, tác giả Bùi Đình Phong trong cuốn sách: “Hồ Chí Minh - sáng tạo và đổi mới” [110] đã đi sâu vào nghiên cứu những tư tưởng sáng tạo và đổi mới của Hồ Chí Minh, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa Với cách tiếp cận nhẹ nhàng và sâu sắc, tác giả đã không chỉ đánh giá, làm rõ những sáng tạo và đổi mới của Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa, mà còn gắn những sáng tạo và đổi mới đó trong sự phát triển của đất nước Cuốn sách đã dành hẳn chương 4 để làm rõ những sáng tạo của Hồ Chí Minh về văn hóa, bao gồm: Hồ Chí Minh - nhà văn hóa kiệt xuất Việt Nam; nhân dân - một phạm trù văn hóa chính trị Hồ Chí Minh; tầm nhìn và bản lĩnh văn hóa Hồ Chí Minh; mối quan hệ giữa văn hóa với kinh tế và chính trị; văn hóa và phát

triển; con người và văn hóa trong Hồ Chí Minh; tầm nhìn về chính sách xã hội Với cách tiếp cận này, những đóng góp của Hồ Chí Minh về văn hóa được thể hiện trên nhiều phương diện, với những nét rất riêng, rất đặc trưng, xứng tầm của một nhà văn hóa lớn Mặc dù chưa đề cập đến việc gắn kết văn hóa Hồ Chí Minh với chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam, nhưng tác giả

đã đặt ra vấn đề: chấn hưng đất nước bằng hội nhập và hợp tác quốc tế dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh

“Văn hóa chính trị Hồ Chí Minh - giá trị lí luận và thực tiễn” của Nguyễn Hữu Lập [73] là luận án nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa chính trị

Hồ Chí Minh - một khía cạnh rất đặc trưng của văn hóa Hồ Chí Minh Thông qua những giá trị lí luận và thực tiễn của văn hóa chính trị, có thể thấy được giá trị, tầm ảnh hưởng của văn hóa Hồ Chí Minh đối với dân tộc và nhân loại

Có thể thấy, phần lớn những tài liệu, công trình nghiên cứu về văn hóa

Hồ Chí Minh đều thể hiện sự thừa nhận, ngưỡng mộ với những cống hiến của

Hồ Chí Minh trong lĩnh vực văn hóa Các tác giả đã tiếp cận, nghiên cứu Hồ Chí Minh trên những góc độ, khía cạnh khác nhau để khai thác, làm rõ về vị thế, cống hiến, tầm vóc của nhà văn hóa lớn Hồ Chí Minh Tuy nhiên, các công trình, tài liệu chưa quan tâm nhiều đến việc nghiên cứu làm rõ khái niệm, cấu trúc, nội dung của văn hóa Hồ Chí Minh, do đó nội hàm “văn hóa

Hồ Chí Minh” vẫn chưa được thống nhất

Là một trong những công trình nghiên cứu ở nước ngoài đầu tiên về Hồ Chí Minh, “Ho Chi Minh” của J Lacouture [156] đã làm rõ chân dung nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao, nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh với những dấu

ấn rất riêng Dưới góc độ tiểu sử, cuốn sách gồm 270 trang sách được kết cấu thành 15 chương đã đem đến cho người đọc những hiểu biết khá thú vị về Hồ Chí Minh, người mà theo nhận xét của tác giả là người Quốc tế cộng sản lỗi lạc nhất và tạo ấn tượng cho người đối diện ngay từ cái nhìn thứ hai

Trong toàn văn “Nghị quyết của tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) về kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh” đã ghi nhận: Hồ Chí Minh “Vietnamese hero of national liberation and great man of culture” [175] Đây là sự ghi nhận chính thức của thế giới về nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh với những sự lí giải có tính thuyết phục Nghị quyết của UNESCO mở ra một xu hướng nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh một cách rõ ràng và rộng rãi hơn với nhiều nội dung phong phú và hấp dẫn

“Ho Chi Minh: A life” của W J Duiker [151] - một người Mỹ đã từng bị hấp dẫn bởi phong cách của Hồ Chí Minh ngay từ năm 1960 khi còn là một nhân viên đối ngoại trẻ tuổi làm ở tòa đại sứ Mỹ lại được trình bày dưới dạng tiểu sử Sau hơn hai thập kỉ trăn trở, W J Duiker đã bắt tay viết tiểu sử Hồ Chí Minh Mặc dù tác giả cuốn sách vẫn thể hiện một cái nhìn định kiến với chủ nghĩa cộng sản, nhưng xuyên suốt nội dung là những trình bày khá khách quan về những đóng góp của Hồ Chí Minh từ hành trình đi tìm đường cứu nước Thông qua những hoạt động của Hồ Chí Minh, từ phong cách, từ cuộc đời Hồ Chí Minh, tác giả đã làm rõ chân dung không chỉ là của một nhà yêu nước, một người cộng sản, mà còn là một nhà văn hóa lớn với những đánh giá: “Trên bình diện thế giới, hình ảnh Hồ Chí Minh như một nhân vật tinh túy của thế kỉ XX”, “Hồ Chí Minh tượng trưng cho tiếng nói của tương lai” [151; tr.167] Ông cho rằng Hồ Chí Minh đã xây dựng tư tưởng của mình dựa trên nhiều nền văn hóa và cách Người nhìn nhận thế giới mang tính toàn cầu Quan điểm này khá thống nhất với các nhà nghiên cứu khác khi đánh giá về

Chí Minh chính là hình ảnh tiêu biểu cho sự kết tinh những giá trị văn hóa dân tộc, bên cạnh việc tiếp nhận những giá trị văn hóa nhân loại

Với độ dài 265 trang, “Hồ Chí Minh: A Biography” của Pierre Brocheux [149] đã khắc họa hình ảnh Hồ Chí Minh vừa chân thực, sinh động, vừa có sức thuyết phục; vừa rất đời thường, vừa mang màu sắc huyền thoại Với cách nhìn của một giáo sư lịch sử, ông đánh giá, làm rõ tiểu sử Hồ Chí Minh từ những sự kiện lịch sử, những đóng góp của Hồ Chí Minh ở góc độ lịch sử Tuy nhiên, trong cuốn sách, người đọc vẫn nhận thấy, hình ảnh con người lịch

sử đó không hoàn toàn tách bạch với con người văn hóa Hồ Chí Minh, đặc biệt là phong cách và cách ứng xử văn hóa

Dưới góc độ nghiên cứu lịch sử, A L A Patti trong cuốn sách: “Why Vietnam” [06] đã thể hiện một cách nhìn khách quan về Hồ Chí Minh Nội dung của toàn bộ cuốn sách dày gần 1000 trang của một sĩ quan tình báo Mỹ, người đã có mặt, can dự vào những biến động của lịch sử Việt Nam ở vào thời điểm bước ngoặt của cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam đã không khai thác và giải đáp câu hỏi đang là chủ đề nóng của thập kỷ 70: Tại sao Mỹ thất bại ở Việt Nam, mà đi ngược thời gian lại thập kỷ 40 để giải đáp câu hỏi: Tại sao nước Mỹ đã từng sát cánh với những người cách mạng, những người cộng sản Việt Nam trên một trận tuyến chung chống chủ nghĩa phát xít?

Với vai trò là một nhân chứng lịch sử, tác giả gợi lại kí ức của một thời

mà những người cách mạng Việt Nam, tiêu biểu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn mong muốn cùng với những người Mỹ đấu tranh cho một nền hòa bình của thế giới Trong cuốn sách, tác giả đã làm rõ cách ứng xử rất văn hóa của

Hồ Chí Minh khi đã trân trọng đưa những tư tưởng của bản “Tuyên ngôn độc lập” của Mĩ lên trang mở đầu của bản “Tuyên ngôn độc lập” của dân tộc Việt Nam Đây là một sự ghi nhận tầm văn hóa của Hồ Chí Minh trong ứng xử với các giá trị tinh hoa văn hóa- tư tưởng nhân loại một cách rất văn hóa

Cuốn sách không phải là lời bào chữa hay một bản kết tội ai mà chỉ là sự trình bày thẳng thắn các sự kiện đúng như chúng đã diễn ra và đã được tác giả ghi lại theo dòng thời gian Mặc dù, cuốn sách nghiên cứu ở góc độ lịch sử, không đi sâu vào nghiên cứu Hồ Chí Minh, nhưng qua những sự trình bày một cách khách quan của tác giả, người đọc có thể nhìn thấy được chân dung nhà văn hóa lớn Hồ Chí Minh trong cuộc đấu tranh vì hòa bình với cách ứng

xử tinh tế và khôn khéo với nước lớn

Nhà nghiên cứu người Đức Hellmut Kaplenberger trong cuốn sách:

“Hồ Chí Minh - Một biên niên tiểu sử” [56] với mong muốn làm rõ câu hỏi:

Hồ Chí Minh là ai?, tác giả đã dẫn dắt người đọc trên những chặng đường đời của Hồ Chí Minh từ khi là cậu bé Nguyễn Sinh Cung đến lúc là Chủ tịch Hồ Chí Minh với nguồn tư liệu phong phú, trích dẫn cụ thể và lối viết sinh động Cuốn sách đã kết hợp đan xen giữa lối viết nghiên cứu và kể chuyện lịch sử,

vì vậy, thông qua đó, người đọc không chỉ thấy được những sự kiện liên quan đến cuộc đời Hồ Chí Minh, mà còn thấy được những đóng góp của Hồ Chí Minh trên các lĩnh vực, trong đó có cả những đóng góp về văn hóa Tác giả cũng làm rõ, chính sự kết hợp giữa “nếp nhà của cha mẹ và quê hương” cùng với hành trình trau dồi về kiến thức và kinh nghiệm, đạo đức và nhân cách đã hình thành nên hình tượng Hồ Chí Minh- một biểu tượng của phong trào giải phóng dân tộc, biểu tượng của văn hóa hòa bình, tiến bộ của thế giới và thời đại, nhưng vẫn mang đậm màu sắc dân tộc

Qua cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh, cuốn sách: “Hồ Chí Minh- Tâm

và Tài của một nhà yêu nước” của Nguyễn Đài Trang [135] đã đánh giá cao

tư tưởng và con người Hồ Chí Minh ở góc độ nhân văn, văn hóa Cuốn sách được xuất bản ở Canada vào dịp sinh nhật Hồ Chí Minh ngày 19 tháng 5 năm

2010 bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt với rất nhiều hình ảnh và những tư liệu quý cùng với những hiểu biết sâu sắc về Hồ Chí Minh Thông qua nội dung cuốn sách, tác giả nêu bật sự cần thiết đối thoại giữa các nền văn hóa giống

như một thành tố quan trọng để giải quyết xung đột trong quan hệ quốc tế:

“Di sản Hồ Chí Minh rất phong phú, sâu sắc và thuộc nhiều lĩnh vực, nhưng vẫn cần được nghiên cứu sâu rộng hơn, hệ thống hơn - về chiều sâu tư tưởng, tầm nhìn rộng và quan điểm chính trị chiến lược, và nhất là về những cống hiến của Người cho sự tốt đẹp của nhân loại Tôi tin rằng việc tìm hiểu kĩ lưỡng hơn, sâu rộng hơn về Hồ Chí Minh sẽ góp phần cải thiện trong vấn đề đối thoại giữa các nền văn hóa, sẽ dẫn đến một con đường tốt đẹp hướng tới chữ tâm trong lòng mỗi chúng ta” [135; tr.194]

Với những quan điểm giai cấp, nền tảng văn hóa, vị thế và lập trường khác nhau, các tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài của các tác giả trên đây đã đem đến cái nhìn đa diện về Hồ Chí Minh, nhưng lại thống nhất chung ở một điểm: đó là sự trân trọng về tài năng, nhân cách và những đóng góp của Hồ Chí Minh, trong đó có những đóng góp trong lĩnh vực văn hóa Thông qua những tài liệu nghiên cứu về Hồ Chí Minh, người ta cũng có thể nhìn thấy một biểu tượng của văn hóa dân tộc, văn hóa hòa bình, văn hóa nhân văn vv… từ chính phong cách, con người Hồ Chí Minh

Tuy nhiên, những tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài nêu trên vẫn chưa có một tài liệu nào đi sâu vào nghiên cứu về Hồ Chí Minh với tư cách là một nhà văn hóa lớn, mà chủ yếu vẫn tiếp cận về Hồ Chí Minh dưới góc độ lịch sử, tiểu sử, ghi chép cảm tưởng về Hồ Chí Minh Vì vậy, những khái niệm về văn hóa Hồ Chí Minh, nội dung, biểu hiện và giá trị của văn hóa Hồ Chí Minh vẫn chưa được làm rõ

1.1.2 Các nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại

giao văn hóa Việt Nam

Năm 2008 nhằm chuẩn bị những cơ sở lí luận và thực tiễn cho chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam, Bộ Ngoại giao đã tổ chức hội thảo:

“Ngoại giao văn hóa vì một bản sắc Việt Nam trên trường quốc tế, phục vụ hòa bình, hội nhập và phát triển bền vững” [16] Các tham luận của Hội thảo

đã đem đến một cái nhìn khá toàn diện về ngoại giao văn hóa Việt Nam: từ khái niệm, nội hàm, vai trò, xu hướng, giải pháp của ngoại giao văn hóa Việt Nam trong thời đại mới Các bài viết đều cho rằng: ngoại giao văn hóa là xu thế tất yếu trong quan hệ quốc tế hiện nay Việt Nam có những thuận lợi và khó khăn nhất định khi tham gia hoạt động này, do đó cần phải thấy và phát huy hết những mặt lợi thế để đem lại hiệu quả cho ngoại giao văn hóa trong thế kỉ XXI

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, đặc biệt là sau “Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020” của Chính phủ [128] thì việc nghiên cứu về ngoại giao văn hóa (NGVH) được phát triển cả về số lượng và chất lượng Các công trình đã nghiên cứu về ngoại giao văn hóa trên nhiều phương diện khác nhau: từ khái niệm, nội hàm của ngoại giao văn hóa cho tới những biện pháp tăng cường và phát triển ngoại giao văn hóa ở Việt Nam

Bài viết: “Đẩy mạnh ngoại giao văn hóa trong hội nhập quốc tế” của Võ Văn Hải [47] đã chỉ ra ngoại giao văn hóa là một tất yếu trong thời kì giao lưu, hội nhập quốc tế Ngoại giao văn hóa Việt Nam là sự kế thừa truyền thống ngoại giao “tâm công” của Việt Nam, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Tác giả cũng đưa ra các biện pháp, cách thức để tăng cường hiệu quả của ngoại giao văn hóa

Là một trong những ấn phẩm đầu tiên về ngoại giao văn hóa, “Ngoại giao văn hóa - Cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và ứng dụng” của nhóm tác giả Phạm Thái Việt, Lý Thị Hải Yến [141] đã đề cập đến ngoại giao văn hóa như

là xu thế tất yếu của thế giới trong thời đại mới Cuốn sách được triển khai

theo ba phần chính: Phần thứ nhất dựa trên các lí thuyết truyền thông và lý

thuyết văn hóa đại chúng hiện có, hướng đến làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn của ngoại giao văn hóa; xác định vai trò của truyền thông đại chúng và văn hóa đại chúng cũng như cơ chế tương tác giữa chúng trong ngoại giao văn hóa, khi coi đây là những công cụ hùng mạnh để thực thi ngoại giao văn hóa;

Phần thứ hai trình bày việc sử dụng các khung lí thuyết về truyền thông và

văn hóa đại chúng với tư cách là các công cụ cơ bản để tiến hành hoạt động

ngoại giao văn hóa; Phần thứ ba phân tích thực tiễn ngoại giao văn hóa của

một số quốc gia tiêu biểu; qua đó, rút ra một số kĩ năng cơ bản cho hoạt động xây dựng, tổ chức và thực hiện ngoại giao văn hóa Bên cạnh việc khái quát thực tiễn của một số quốc gia đã thực hiện thành công ngoại giao văn hóa, nhóm tác giả cũng tiến hành khảo sát và phân tích thực trạng của việc sử dụng truyền thông cho ngoại giao văn hóa của Việt Nam Tất nhiên, những nội dung trong cuốn sách chủ yếu đề cập đến những vấn đề chung nhất liên quan đến ngoại giao văn hóa, vì vậy các tác giả chưa gắn ngoại giao văn hóa với một giải pháp cụ thể nào để thực hiện ngoại giao văn hóa ở Việt Nam

Ở góc nhìn về những biện pháp, cách thức thực hiện ngoại giao văn hóa, tác giả Phạm Quốc Sử qua bài viết: “Tôn vinh bản sắc dân tộc trong ngoại giao văn hóa" [114] đã chỉ ra vai trò của bản sắc dân tộc trong quá trình ngoại giao văn hóa Việc tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc chính là một sự đảm bảo về tính hiệu quả và bền vững trong quá trình ngoại giao văn hóa Khi đề cập đến ngoại giao văn hóa và chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam, phần lớn các bài viết đều tiếp cận ở góc độ vai trò, sự cần thiết của ngoại giao văn hóa “Ngoại giao văn hóa” và gia tăng “sức mạnh mềm” của Việt Nam trong hội nhập và phát triển” của nhà nghiên cứu Song Thành [120]

là một bài viết hấp dẫn, phản ánh khá trung thực những vấn đề mà ngoại giao văn hóa Việt Nam đang gặp phải Bên cạnh đó, bài viết cũng đưa ra các giải pháp để giải quyết những vấn đề đó, để ngoại giao văn hóa thực sự là một trong ba trụ cột của ngoại giao Việt Nam

Luận án: “Ngoại giao văn hóa trong quan hệ quốc tế đương đại” của Nguyễn Hải Anh [04] đã tập trung vào nghiên cứu ngoại giao văn hóa trong quan hệ quốc tế từ sau Chiến tranh Lạnh cho đến nay, làm rõ thực trạng và đưa ra các giải pháp cho ngoại giao văn hóa Việt Nam Luận án cũng đã đề

cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao văn hóa, nhưng nội dung còn khá mờ nhạt

Các bài viết đã đem đến những nghiên cứu khá sâu sắc về ngoại giao văn hóa nói chung và chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam nói riêng, bao gồm: khái niệm, hướng tiếp cận, vai trò, điều kiện, nội dung, thách thức, những biện pháp, cách thức để ngoại giao văn hóa đạt được hiệu quả Tuy nhiên, trong các biện pháp, cách thức ấy, việc vận dụng và quảng bá, tôn vinh, phát triển văn hóa Hồ Chí Minh như một phần của chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam chưa được đặt ra

Năm 1959, Thayer [164] đề xuất, ngoại giao văn hóa là một trong những cách thức thực thi chính sách đối ngoại quan trọng nhất nhằm đem lại

sự hiểu biết chung giữa các dân tộc Sau này, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng định nghĩa ngoại giao văn hóa là cách thức giao tiếp trực tiếp và lâu dài giữa nhân dân của các quốc gia khác nhau, nó được thiết kế nhằm tạo nên một môi trường quốc tế tin cậy và hiểu biết hơn trong đó các mối quan hệ chính thức

có thể tiến triển được

“Ngoại giao văn hóa” là nội dung thu hút sự quan tâm, chú ý của cả các nhà nghiên cứu Quan hệ quốc tế cũng như các nhà hoạch định chính sách trên thế giới trong những năm gần đây Khái niệm ngoại giao văn hóa được xem xét trong phạm vi của khái niệm “Quyền lực mềm”- khái niệm được

Joseph S Nye đưa ra lần đầu tiên trong cuốn sách: “Bound To Lead: The

Changing Nature Of American Power” vào năm 1990 trong bối cảnh việc sử

dụng quyền lực cứng không còn là sự lựa chọn tiên quyết và duy nhất của các nước trên thế giới Theo đó, ngoại giao văn hóa được coi như là một công cụ

cụ thể xác lập “quyền lực mềm” của một nhà nước J S Nye cho rằng, trong thời đại thông tin, sức mạnh mềm (khả năng qua cảm hóa và kêu gọi của hình thái ý thức văn hóa để tiến hành thu hút) đang có sức ảnh hưởng lớn hơn so với bất kì thời gian nào trước đây Mở rộng văn hóa và quyền lực văn hóa,

giành lấy “bá quyền văn hóa” đã tạo thành lĩnh vực mới trong việc xác lập vị trí, củng cố địa vị quốc tế trong quan hệ quốc tế hiện nay để bảo vệ lợi ích quốc gia Ông cho rằng, thế giới ngày nay nếu nền văn hóa của một nước ở vào địa vị trung tâm thì các nước khác sẽ tự động xích lại gần nó, nếu quan niệm giá trị của một nước chi phối trật tự chính trị quốc tế thì nước đó tất nhiên ở vào địa vị lãnh đạo cộng đồng quốc tế [165]

Bước sang thế kỉ XXI, các công trình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa bắt đầu nở rộ Càng ngày, thế giới càng ý thức rõ ràng hơn về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển nói chung Một trong những luận thuyết tiêu biểu là cuốn “Sự va chạm của các nền văn minh” của Samuel Hungtington [57] Ông cho rằng nguồn gốc của các cuộc xung đột trên thế giới sẽ không còn là hệ tư tưởng hay kinh tế, mà nguyên nhân bao trùm mọi sự chia rẽ và xung đột của loài người chính là văn hóa; sự đụng độ giữa các nền văn minh sẽ trở thành nhân tố chi phối chính trị thế giới; văn hóa và bản sắc văn hóa, mà ở mức độ rộng nhất chính là các bản sắc văn minh, đang hình thành các mẫu hình liên kết, tan rã và xung đột trong thế giới hậu Chiến tranh Lạnh; trong kỷ nguyên sắp tới, những va chạm giữa các nền văn minh là mối đe dọa lớn nhất cho nền hòa bình thế giới và một trật tự quốc tế dựa trên các nền văn minh là một đảm bảo an toàn chắc chắn nhất để chống lại chiến tranh thế giới

Với việc để cao vai trò của văn hóa, thế kỉ XXI được coi là thế kỉ của ngoại giao văn hóa Vì vậy, ngoại giao văn hóa được định nghĩa theo rất nhiều cách khác nhau Trong giai đoạn này, ngoại giao văn hóa được coi là công cụ mới của ngoại giao Ngoại giao văn hóa lấy truyền bá, giao lưu và kết nối văn hóa làm nội dung để triển khai, là một loại hoạt động ngoại giao trong đó quốc gia có chủ quyền tận dụng công cụ văn hóa để đạt được một mục đích chính trị hoặc một loại ý đồ chiến lược đối ngoại Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin và sự gia tăng “tri thức hóa” quyền lực khiến văn hóa không chỉ được coi là một loại quyền lực quốc gia, mà

ngày càng được các nước coi là một bộ phận quan trọng cấu thành lợi ích quốc gia Trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ, văn hóa không chỉ là bối cảnh của ngoại giao, mà đã trở thành tôn chỉ của hoạt động ngoại giao, là căn

cứ của quyết sách ngoại giao, là mục tiêu của yêu cầu ngoại giao Theo Cummings [158], ngoại giao văn hóa là cách thức trao đổi ý tưởng, thông tin, nghệ thuật và các khía cạnh khác của văn hóa giữa các quốc gia và dân tộc nhằm thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau Diễn đàn Chính sách Công nghiệp Nghệ thuật định nghĩa ngoại giao văn hóa như là “một lĩnh vực ngoại giao có liên quan đến việc thiết lập các mối quan hệ phát triển và bền vững với các nhà nước bên ngoài bằng con đường văn hóa, nghệ thuật và giáo dục”

Hai học giả người Mĩ Louise Diamond và John Mc Donald [157] đã đưa

ra lí luận “ngoại giao nhiều quỹ đạo” mang lại sự thay đổi có tính “cách mạng” cho nghiên cứu ngoại giao Hai ông đã nghiên cứu chín lĩnh vực hay quỹ đạo của ngoại giao và gần như đã bao quát toàn bộ các vấn đề liên quan đến ngoại giao Trong chín quỹ đạo mà các ông nêu có ba lĩnh vực (nghiên cứu đào tạo và giáo dục, tôn giáo, truyền bá và truyền thông) là thuộc phạm trù văn hóa

Nhóm Demos [148] cho rằng ngoại giao văn hóa không dễ gì mà định nghĩa được, song, họ xem xét nó ở phương diện rộng hơn với việc bao gồm cả những thứ thuộc về khuynh hướng văn hóa đại chúng – ví dụ như thể thao, văn hóa phổ thông và khoa học Họ lí giải rằng ngoại giao văn hóa trước đây thường được cho là các mối quan hệ giữa các tầng lớp thượng lưu, và văn hóa

là thứ ngôn ngữ chung, phổ quát của họ Giờ đây, văn hóa được tạo ra bởi quần chúng cho quần chúng và bất kì thể loại văn hóa nào cũng được thưởng thức dễ dàng và thường xuyên bởi đông đảo mọi người

Trong quá trình nghiên cứu, định nghĩa của ngoại giao văn hóa đã được phát triển rộng hơn Các nhà nghiên cứu, với những cách tiếp cận khác nhau

đã đưa ra những quan điểm khác nhau, điều đó dẫn đến sự hình thành ba

trường phái tư tưởng về ngoại giao văn hóa như GienowHecht [152] đã đề cập Trường phái thứ nhất xem xét ngoại giao văn hóa như là một hoạt động

do nhà nước chỉ đạo Theo đó, khái niệm tuyên truyền và ngoại giao văn hóa được sử dụng hoán đổi cho nhau Học giả thuộc trường phái này cho rằng văn hóa là một công cụ của chính sách nhà nước Trường phái thứ hai nhìn nhận ngoại giao văn hóa như là một công cụ để thực thi việc loại bỏ chính trị Nó

đề xuất rằng để tiến hành ngoại giao văn hóa, cần phải có sự phối hợp của cả nhân tố nhà nước và nhân tố phi nhà nước Trường phái cuối cùng cho rằng ngoại giao văn hóa đã vượt qua giới hạn của nhà nước Nó biện giải rằng ngoại giao văn hóa đòi hỏi các hoạt động ngoại giao của nhân tố phi nhà nước hoặc việc thúc đẩy một nền văn hóa của một nước bởi nhân dân và không bị giới hạn bởi các lợi ích và các chính sách của nhà nước

Rõ ràng là ngoại giao văn hóa hiện được thu hút nhiều sự chú ý của các chính phủ, học giả, các chuyên gia cố vấn, v v khi mà nó giờ đây đã vượt

ra khỏi biên giới của các quốc gia Giờ đây, mọi người có thể đề cập không những ngoại giao văn hóa của một nhà nước mà họ còn có thể thảo luận ngoại giao văn hóa của các thể chế chính trị như ASEAN, EU vv…

Văn hóa Hồ Chí Minh là sự kết tinh tinh hoa văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, là một phần quan trọng của nền văn hóa mới Việt Nam Ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã ý thức được tầm quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước, trong công tác ngoại giao Bản thân Người đã

có những hoạt động mở đường cho ngoại giao văn hóa Trong Chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam, việc vận dụng và quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh để tạo nên hiệu quả của Chiến lược là một vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu

Khi bàn về văn hóa Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc làm rõ nội hàm của văn hóa Hồ Chí Minh để thấy rõ cái đẹp, cái hay, cái vĩ đại để tôn vinh, để ca ngợi, mà phần lớn những công trình, tài liệu

nghiên cứu đều gắn với việc phát triển, vận dụng những giá trị văn hóa ấy vào thực tiễn xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam, vào thực tiễn cuộc sống

Ngay từ rất sớm, việc vận dụng quan điểm văn hóa của Hồ Chí Minh

để xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam đã được đặt ra và thể hiện ở quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xây dựng nền văn hóa dân tộc Nghị quyết hội nghị lần thứ Năm Ban chấp hành trung ương Đảng (khóa VIII)

về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc chính là sự vận dụng rõ ràng nhất những quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa Trong quá trình phát triển của đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng và kim chỉ nam cho mọi hành động Một trong những nội dung phát triển đất nước chính là việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam

Những năm gần đây, ngoại giao văn hóa là một khái niệm được quan tâm và sử dụng khá phổ biến Để thực hiện Chiến lược văn hóa Việt Nam, phát huy và quảng bá các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh được xem là một nội dung quan trọng Nhưng quảng bá cái gì, như thế nào đối với văn hóa Hồ Chí Minh trong Chiến lược ngoại giao văn hóa, đó cũng là vấn đề cần được quan tâm

Bản thân Hồ Chí Minh là một nhà ngoại giao trong nhiều năm và đồng thời Người cũng lại là một nhà văn hóa lớn Những tư tưởng của Người về ngoại giao phản ánh khá rõ nét về những quan điểm ngoại giao của Người cũng như đặc trưng văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh Có rất nhiều công trình, bài viết về tư tưởng ngoại giao, văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh Những công trình, bài viết với những cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều làm rõ được những tư tưởng ngoại giao linh loạt, mới mẻ, hiện đại của Hồ Chí Minh cũng như phong cách ngoại giao ấn tượng của Người: kiên quyết, mềm dẻo,

có lí có tình

Trong cuốn sách: “Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh”, tác giả Nguyễn Dy Niên [98] đã làm rõ những tư tưởng ngoại giao nổi bật của Hồ Chí Minh, đồng thời làm rõ giá trị của những tư tưởng ấy trong công tác ngoại giao hiện nay

Tại hội thảo “Bảo tàng và phát huy giá trị di sản văn hóa Hồ Chí Minh”

do Bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức năm 2005 [08], các bài viết đã đi sâu nghiên cứu, phân tích các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh, tác động của những giá trị văn hóa Hồ Chí Minh đến đời sống thực tiễn, đề xuất, phát huy giá trị

di sản văn hóa của Người Đồng thời, Hội thảo còn tập trung nêu mối quan hệ giữa các bảo tàng và di tích lưu niệm Hồ Chí Minh trong chiến lược phát triển ngành du lịch Việt Nam

“Theo dấu chân Bác”, một hoạt động quảng bá hữu hiệu hình ảnh con người Việt Nam tiêu biểu với bạn bè quốc tế” của Chu Đức Tính [16] đã đặt

ra vấn đề xác định một số địa điểm, di tích ở nước ngoài liên quan đến hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh , giúp cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các di tích về Hồ Chí Minh một cách hiệu quả Những việc làm này đã góp phần vào việc tuyên truyền, giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh và quảng bá hình ảnh Việt Nam với bè bạn quốc tế được thuận lợi và hiệu quả Tuy nhiên, đây chỉ là một giải pháp trong một lĩnh vực

cụ thể (bảo tồn, bảo tàng), chưa làm rõ được hết giá trị của văn hóa Hồ Chí Minh trong chính sách ngoại giao văn hóa nói chung

Ngày 17/12/2015, Bộ Ngoại giao đã sơ kết đề án: “Tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất ở nước ngoài” [17] Đề án đã được thành lập từ năm 2009 nhằm tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng việc tuyên truyền vận động Chính quyền địa phương, nhân dân sở tại, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tại các quốc gia trên thế giới, những nơi Người đã từng sống, học tập, làm việc hoặc đến thăm, có các hình thức tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm lưu giữ và bảo vệ những dấu tích của Người, qua đó quảng bá hình ảnh Việt Nam trên thế giới qua hình ảnh của

một con người Việt Nam tiêu biểu và làm sâu sắc thêm quan hệ giữa Việt Nam với các nước này đã đem lại những thành quả rất tích cực Tuy nhiên nội dung của Đề án bao gồm quảng bá về Hồ Chí Minh nói chung cả trên lĩnh vực

tư tưởng, văn hóa, con người nên việc quảng bá các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh chưa thực sự đậm nét

Thông qua cách tiếp cận lịch sử, Vũ Khoan trong cuốn sách: “Chủ tịch

Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao” [66] đã làm rõ những đóng góp, sự tài tình, linh hoạt của Hồ Chí Minh trong công tác ngoại giao từ những ngày đầu của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Trong bối cảnh rối ren của đất nước, giữa bộn bề công việc, trước tình hình thế giới phức tạp, khó lường, hay trong thời kì vừa xây dựng đất nước, vừa đấu tranh thống nhất nước nhà, Hồ Chí Minh đều thể hiện vai trò của một nhà ngoại giao kiệt xuất

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Ngoại giao văn hóa Việt Nam trong hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI” do Vụ UNESCO Bộ Ngoại giao thực hiện

[20] đã nêu lên những thành tựu, hạn chế, nội dung, xu hướng và biện pháp

nâng cao chất lượng NGVH Việt Nam trong hai thập niên đầu của thế kỉ XXI

Sinh thời, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại để từ đó có thể phát huy tối đa sức mạnh của dân tộc trong thời đại mới Trong thực hiện chính sách ngoại giao văn hóa hiện nay, chúng ta cũng cần phải tiếp tục tinh thần này của Hồ Chí Minh, cần phải biết mình đang ở thời đại nào, có những xu hướng phát triển ra sao để từ đó có những chính sách ngoại giao cho phù hợp Cuốn “Cục diện thế giới đến 2020” do Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh chủ biên [93] chính là trên tinh thần đó Cuốn sách đã phân tích, đánh giá cục diện khu vực, thế giới và dự báo sự vận động của nó trong thời gian tới, trong đó có những yếu tố tác động đến ngoại giao văn hóa

Các công trình nghiên cứu được điểm đến ở trên khá đa dạng về nội dung

và hình thức thể hiện, đều là các tài liệu rất hữu ích để tham khảo lí luận và

thực tiễn về văn hóa Hồ Chí Minh và ngoại giao văn hóa của Việt Nam Đây chính là nguồn tham khảo rất có giá trị về phương pháp nghiên cứu cũng như cách thức xử lí vấn đề Từ tổng quan tình hình nghiên cứu, có thể khái quát một số kết quả đạt được như sau:

*Về văn hóa Hồ Chí Minh: Các công trình, tài liệu nghiên cứu đã

nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh dưới góc độ nhà văn hóa kiệt xuất, được dân tộc và nhân loại thừa nhận và tôn vinh Vì thế, các công trình, tài liệu đã đem đến những nội dung khá phong phú và đa dạng về nội hàm văn hóa Hồ Chí Minh, giá trị và ảnh hưởng của văn hóa Hồ Chí Minh đối với dân tộc và nhân loại Dù là nghiên cứu ở phương diện lịch sử, phương diện văn hóa hay

tư tưởng thì hình ảnh nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh đã được các nhà nghiên cứu khắc họa tương đối rõ nét Từ việc nghiên cứu đó, có thể rút ra được những giá trị mang tính đặc trưng của văn hóa Hồ Chí Minh Đây là nguồn tài liệu rất quan trọng trong việc nghiên cứu về Hồ Chí Minh và văn hóa Hồ Chí Minh

*Về văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam: Mặc dù là một lĩnh vực mới, nhưng những tài liệu trong nước và quốc

tế đã bước đầu tạo nên những khung lí thuyết cần thiết để việc nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Việt Nam đúng hướng và hiệu quả Những khái niệm về ngoại giao văn hóa, ngoại giao văn hóa Việt Nam, nội hàm, phương pháp, cách thức hoạt động đã bước đầu được làm rõ Đây cũng là cơ sở để phân biệt ngoại giao văn hóa với văn hóa ngoại giao, ngoại giao văn hóa với văn hóa đối ngoại vốn hay bị nhầm lẫn trong việc nghiên cứu

Phần lớn các công trình, tài liệu nghiên cứu chủ yếu đề cập đến việc vận dụng văn hóa Hồ Chí Minh để xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam Các công trình đã làm rõ được những giá trị của văn hóa Hồ Chí Minh đối với nền văn hóa đất nước Từ đó, làm rõ được giá trị thời đại của văn hóa Hồ Chí

Minh trong thời đại toàn cầu hóa Các công trình đều đánh giá cao sức mạnh, ảnh hưởng và tầm vóc của văn hóa Hồ Chí Minh

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN GIẢI QUYẾT

1.2.1 Văn hóa Hồ Chí Minh

Văn hóa Hồ Chí Minh đã được nghiên cứu từ rất sớm, nhưng cách nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh chưa thực sự rõ ràng; cấu trúc, nội hàm của khái niệm văn hóa Hồ Chí Minh chưa được thống nhất Trong những tài liệu, công trình tác giả luận án nghiên cứu, hiện có hai quan điểm nghiên cứu

về văn hóa Hồ Chí Minh: quan điểm thứ nhất nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh trên phương diện loại hình, các lĩnh vực chính (văn hóa giáo dục, văn hóa văn nghệ, văn hóa đời sống); quan điểm thứ hai nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh theo hệ giá trị Trong việc nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh theo hệ giá trị thì cũng có nhiều cách tiếp cận, có cách tiếp cận bao quát (giá trị văn hóa Hồ Chí Minh trong tư tưởng, phong cách và nhân cách Hồ Chí Minh vv…), có cách tiếp cận cụ thể (văn hóa chính trị, văn hóa đạo đức, văn hóa ngoại giao, văn hóa ứng xử vv…) Việc xác định rõ văn hóa Hồ Chí Minh là gì và hướng nghiên cứu như thế nào rất quan trọng vì điều đó sẽ quyết định đến nội dung và hình thức quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam

Trong luận án của mình, tác giả nghiêng về nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh theo hệ giá trị và cách nghiên cứu cụ thể Bản thân văn hóa Hồ Chí Minh là sự tích hợp văn hóa Đông- Tây, tiêu biểu cho những giá trị văn hóa Việt Nam, nhưng lại phù hợp với thời đại mới Đối với người phương Đông,

có ba yếu tố rất được coi trọng: lập ngôn, lập đức, lập công Hồ Chí Minh hội

tụ cả ba yếu tố đó: Người là một nhà văn, nhà thơ, nhà báo lớn (lập ngôn); Người là một tấm gương đạo đức vĩ đại (lập đức); Người là Chủ tịch Đảng, Chủ tịch nước và đứng đầu Chính phủ (lập công) UNESCO vinh danh Người

là “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất”, “là sự kết tinh của

truyền thống văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam, và những tư tưởng của Người là hiện thân của những khát vọng của các dân tộc mong muốn được khẳng định bản sắc văn hóa của mình và mong muốn tăng cường

sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc” [124; tr.71-72] Do đó, khi nghiên cứu văn hóa Hồ Chí Minh, tác giả luận án muốn làm rõ những giá trị văn hóa Hồ Chí Minh trên các phương diện: chính trị, đạo đức, ngoại giao, ứng xử, hòa bình, góp phần hoàn thiện quan niệm, cách tiếp cận để có thể hình dung về văn hóa Hồ Chí Minh một cách rõ nét hơn

1.2.2 Quảng bá văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn

hóa Việt Nam đầu thế kỉ XXI

Mặc dù các công trình, tài liệu đã đưa ra được khái niệm, nội dung của ngoại giao văn hóa Việt Nam, nhưng chưa đặt ra vấn đề quảng bá các giá trị văn hóa, tầm ảnh hưởng của các danh nhân, trong đó có văn hóa Hồ Chí Minh

ra thế giới như một nội dung quan trọng của chiến lược ngoại giao văn hóa Một trong những cách truyền tải thông điệp của văn hóa một cách hiệu quả nhất đó là thông qua những hình ảnh văn hóa Hình ảnh văn hóa được thể hiện sinh động nhất là thông qua những con người mang những đặc trưng văn hóa của dân tộc đó Các danh nhân văn hóa chính là những biểu hiện đầy đủ nhất những giá trị văn hóa đó Trong chiến lược ngoại giao văn hóa của Việt Nam những năm đầu thế kỉ XXI, bên cạnh việc quảng bá những giá trị văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể, thì việc quảng bá danh vọng, nét độc đáo của các

vĩ nhân Việt Nam là một nội dung cần được chú trọng Theo đó, tên tuổi và công đức của các vĩ nhân như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh,… cần được quảng bá một cách rộng rãi

Hiện nay, gần như chưa có công trình, tài liệu nào nghiên cứu về việc quảng bá các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam Đề án: “Tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất ở nước ngoài” của Bộ Ngoại giao mang tính

quảng bá về danh nhân Hồ Chí Minh một cách chung chung, chưa tập trung vào mảng văn hóa Hồ Chí Minh, do đó vẫn chưa có sự khắc họa thực sự sâu sắc nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh trên thế giới để thấy được nét độc đáo, đặc sắc, tầm vóc của một nhà văn hóa kiệt xuất Do đó, khi nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam ở những năm đầu thế kỉ XXI, tác giả luận án cho rằng văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ

là định hướng, mà còn là một nội dung cần quảng bá mạnh mẽ trong Chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam

Tiểu kết chương 1

Cuộc đời và những hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh là đề tài vô tận cho các nhà nghiên cứu trong nước và thế giới khai thác Với sự vinh danh của UNESCO “Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất”, vị trí, tầm vóc văn hóa Hồ Chí Minh đã được củng cố và khẳng định

Vị thế, tầm vóc văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ được thể hiện ở những tư tưởng về văn hóa, mà còn thể hiện ở nhân cách, phong cách văn hóa của Người Tư tưởng, phong cách, nhân cách văn hóa Hồ Chí Minh vừa thấm đẫm bản sắc văn hóa dân tộc, vừa thể hiện nét tinh tế, hiện đại của thế giới và thời đại

Ngoại giao văn hóa là một xu thế phổ biến của thế giới đương đại Với Việt Nam, ngoại giao văn hóa được xác định là một trong ba trụ cột lớn của ngoại giao Việt Nam: ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hóa Trong ngoại giao văn hóa, việc phổ biến, tuyên truyền, tôn vinh, phát triển các giá trị văn hóa dân tộc là một phần hết sức quan trọng Văn hóa Hồ Chí Minh chính là một hiện tượng tiêu biểu mang những nét đặc sắc của văn hóa Việt Nam cần được quảng bá ra thế giới

Có rất nhiều công trình nghiên cứu ở trong nước và thế giới nghiên cứu

về văn hóa Hồ Chí Minh, nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Việt Nam Các công trình đã đem đến những kết quả nghiên cứu sâu sắc nhằm làm rõ chân

dung, tầm vóc của nhà văn hóa lớn Hồ Chí Minh cũng như những khái niệm, kết cấu, đặc trưng, nội dung của ngoại giao văn hóa Việt Nam Khi đặt ra vấn

đề quảng bá các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh trong chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam, các công trình, tài liệu chủ yếu đề cập đến các vấn đề chung về ngoại giao văn hóa Việt Nam, các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh, ý nghĩa của những giá trị văn hóa đó đối với việc xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam hiện nay; hoặc nghiên cứu một nội dung nào đó trong di sản văn hóa Hồ Chí Minh và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng lĩnh vực văn hóa đó Các công trình đều thể hiện sự dày công, dụng công và lòng yêu mến, trân trọng với những di sản văn hóa Hồ Chí Minh, cung cấp những cách nhìn

đa dạng về nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh

Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có một tài liệu, công trình nào nghiên cứu về văn hóa Hồ Chí Minh như một nội dung của ngoại giao văn hóa Do

đó cũng chưa có những biện pháp, cách thức phổ biến, quảng bá, tôn vinh các giá trị văn hóa ấy trong Chiến lược ngoại giao văn hóa, góp phần mang đến thành công cho Chiến lược ngoại giao văn hóa Việt Nam

CHƯƠNG 2 VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

2.1.1 Văn hóa

Văn hóa là một lĩnh vực có sức hấp dẫn đặc biệt đối với các nhà nghiên cứu Là nhân tố quan trọng trong đời sống con người, văn hóa như chất keo kết dính các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội tạo nên hình hài và bản sắc mỗi quốc gia, dân tộc Văn hóa có khả năng đảm bảo tính bền vững của xã hội, tính kế thừa của lịch sử và không thể bị trộn lẫn ngay cả khi hội nhập vào những cộng đồng lớn hơn Tính khu biệt của văn hóa chính là điểm nhấn quan trọng mà các các quốc gia, dân tộc đều chú ý gìn giữ, vun đắp để khẳng định mình trong quá trình giao lưu kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ như hiện nay

Chính vì lẽ đó, văn hóa là vấn đề chưa bao giờ cũ trong giới nghiên cứu Người ta tìm đến văn hóa với tất cả sự tìm tòi, say mê, hào hứng; với mong muốn khám phá, khẳng định, ghi nhận và cảm nhận những giá trị mới Cho đến nay, đã có hàng trăm định nghĩa về văn hóa với những cách tiếp cận, những quan điểm khác nhau Trong khoa học xã hội nhân văn, không có khái niệm nào lại mơ hồ và đa dạng như khái niệm văn hóa

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Văn hóa” là: “Toàn bộ những hoạt

động sáng tạo và những giá trị của nhân dân một nước, một dân tộc về mặt sản xuất vật chất và tinh thần trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước” [53; tr.798]

Như vậy, văn hóa không chỉ thu hẹp trong lĩnh vực văn học - nghệ thuật,

mà bao trùm lên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội; văn hóa cũng không đơn thuần phản ánh trình độ học vấn của con người trong lĩnh vực giáo