6.2 Giảng hòa rồi bất hòa 3Tam ốc Diễn Nghĩakể việc Sái Dương do an Vũ giết trong quá trình “qua 5 ải chém 6 tướng” sau khi chia tay Tào áo trướctrận an Độnhưng thực ra không có việc
Trang 1an Vũ (chữ Hán: , ? - 220),[1] cũng
được gọi là an Công ( ),
an Vũ (chữ Hán: , ? - 220),[1] cũng được gọi là
an Công ( ),biểu tựVân Trường ( ) hoặc Trường
Sinh ( ) là một vị tướng thời kỳ cuốinhà Đông Hán
và thờiTam ốcởTrung ốc Ông là người đã góp
công lớn vào việc thành lập nhàục Hán, với vị hoàng
đế đầu tiên làLưu Bị Ông cũng là người đứng đầu trong
sốngũ hổ tướngcủa nhà ục Hán theo cách nói của
tiểu thuyếtTam ốc diễn nghĩa, bao gồm: an Vũ,
Trương Phi,Triệu Vân,Hoàng TrungvàMã Siêu Ông
là anh em kết nghĩa vớiLưu BịvàTrương Phi
Là một trong những nhân vật lịch sử của Trung ốc
được biết đến nhiều nhất ở khu vựcĐông Á, hình tượng
của ông đã được tiểu thuyết hóa trongTam quốc diễn
nghĩa củaLa án Trungvà sau này được khắc họa
trong các dạng hình nghệ thuật nhưkịch,chèo,tuồng,
phim ảnhv.v… với những chiến tích và phẩm chất đạo
đức được đề cao cũng như được thần thánh hóa trong
các câu chuyện dân gian, bắt đầu từ thời kỳnhà Tùy
(581-618) Ông cũng được thờ cúng ở nhiều nơi với
tượng mặt đỏ, râu dài, tay cầm cây thanh long yển
nguyệtvà/hoặc cưỡingựa xích thố, đặc biệt là ởHồng
Kông Tương truyền thanh long đao của ông nặng 82
cân (khoảng 49 kg ngày nay) Dân gian xem ông như
một biểu tượng của tính hào hiệp, trượng nghĩa và
trung thành, nhưng các nhà sử học cũng phê phán ông
vì tính kiêu căng, ngạo mạn
an Vũ ngườiGiải Lương, quậnHà Đông(nay làVận
ành, tỉnhSơn Tây).Tam ốc ngoại truyệncho rằng
ông là người Bồ châu.[2]Ông cao chín thước (hơn 2 mét
ngày nay), mặt đỏ như gấc, mắt phượng mày tằm, râu
dài hai thước, oai phong lẫm liệt eoan Đế minh
thánh kinh, cụ nội an Vũ làan Long Phùng, ông
nội an Vũ làan ẩm( ), tự là Vấn Chi ( ); cha
ông làan Nghị( ), tự là Đạo Viễn ( ).[3]
ời trẻ, an Vũ làm nghề bán đậu phụ Tuy nhà
nghèo, ông cũng được theo học cả văn lẫn võ.[4]Ông là
người vũ dũng, hào hiệp, ghét kẻ ác, thường bênh vực
người yếu Do bênh vực người khác mà ông phạm tội
giết người, phải bỏ quê hương đến nương náu ở quận
Trác
Tại quận Trác, an Vũ đã gặp gỡ và trở nên thân thiết
vớiLưu BịvàTrương Phi Ba người coi nhau như anh
em, thề cùng sống chết có nhau
2 Tham chiến ở Từ châu
Năm184,khởi nghĩa Khăn VàngcủaTrương Giácnổi lên, an Vũ cùngTrương PhitheoLưu Bịkhởi binh dẹp quân khởi nghĩa Trong quá trình dẹp Khăn Vàng, ông là cánh tay đắc lực của Lưu Bị
Sau đó Lưu Bị theoCông Tôn Toảnlàm Bình Nguyên tướng, bèn bổ nhiệm ông và Trương Phi làm Biệt hộ Tư
mã, chia nhau thống lĩnh quân đội của Lưu Bị Năm 190,Viên iệutập hợp chư hầu đánhĐổng Trác Lưu Bị và Công Tôn Toản không đến dự hội minh với chư hầunhư mô tả củaTam ốc Diễn Nghĩa ực tế
an Vũ cũng không dự cuộc chiến này và việc ông chém Hoa Hùng chỉ là hư cấu của La án Trung; Hoa Hùng bịTôn Kiênhành hình năm 191 tại Dương Nhân ( ), sau khi bị Kiên đánh bại
Năm 193,Tào áomang quân đánh Từ châu báo thù cho cha là Tào Tung vì nghi quan mục Từ châu làĐào Khiêmchủ mưu giết Tào Tung Đào Khiêm cầu cứu thứ
sử anh châu là Điền Khải Khải lại cầu cứu đến Công Tôn Toản Toản bèn sai Lưu Bị đi cứu an Vũ cùng Trương Phi theo Lưu Bị đi cứu Từ châu với mấy cánh quân cứu viện cùng quân Từ châu tạo thế ỷ dốc khiến quân Tào không thể hạ được thành
Không lâu sau,Lã Bốđánh chiếm Duyện châu của Tào
áo Tào áo buộc phải giải vây Từ châu, mang quân trở về cứu Đào Khiêm rất cảm phục Lưu Bị đã cứu giúp Năm 194, do tuổi già sức yếu nên trước khi qua đời,Đào Khiêmtiến cử Lưu Bị làm Từ châu mục
Lã Bố bị Tào áo đánh bật khỏi Duyện châu, bèn chạy đến Từ châu theo Lưu Bị Ít lâu sau Viên uật mang quân đánh Từ châu, trong khi Lưu Bị đang cùng uật giao tranh thì Lã Bố đồng mưu với uật đánh úp thành
Từ châu Lưu Bị cùng an Vũ và Trương Phi mắc kẹt
ở ảng Lăng không có đường về, đành phải trở lại Từ châu hàng Lã Bố, được Bố cho ở thành nhỏ Tiểu Bái
3 Trở lại Từ châu
Năm 198,Lã Bốlại trở mặt đánh Tiểu Bái Tuy an Vũ
và Trương Phi khỏe mạnh hơn người nhưng vì quân ít 1
Trang 22 5 TRỞ LẠI GIÚP LƯU BỊ DỰNG NGHIỆP
nên vẫn bị bại trận và theo Lưu Bị chạy khỏi Tiểu Bái
và cầu việnTào áo
áng 9 năm đó, Tào áo và Lưu Bị hợp sức mang
quân đến đánh Từ châu để trừ Lã Bố an Vũ cũng dự
trận này ân Tào vây thành đến tháng 10 năm đó, Lã
Bố khốn cùng phải chạy lên lầu Bạch Môn Sách ục
ký chép rằng: trong bước đường cùng, Lã Bố đã mang
vợ mình đến chỗ an Vũ để lấy lòng ông, hy vọng ông
nói giúp với Tào áo an Vũ hỏi Tào áo rằng có
nhận người đàn bà này được không, Tào áo nói rằng
được Nhưng sau đó an Vũ hỏi thêm mấy lần nữa
khiến Tào áo cảm thấy hứng thú bèn sai ông mang
vợ Lã Bố tới Khi an Vũ mang vợ Lã Bố đến cho Tào
áo, Tào ưng ý và giữ lại chỗ mình.[5]
Cuối cùng Lã Bố bị Tào áo đánh đến lầu Bạch Môn
và giết chết Tào áo cùngLưu Bịthu quân về Hứa
Xương Tào áo không trả lại Từ châu vốn của Lưu Bị
được Đào Khiêm giao cho mà sai thủ hạ là Xa Trụ trấn
thủ Lưu Bị bị giữ lại Hứa Xương để kiềm chế
Sách ục ký chép rằng: Có lần Lưu Bị cùng đi săn
với Tào áo, an Vũ lén khuyên Lưu Bị nên nhân
lúc mọi người hỗn loạn mà giết Tào áo nhưng Lưu
Bị không nghe theo vì tình thế không cho phép manh
động.[6]
Năm 199, Lưu Bị xin đi đánhViên uật, Tào áo cấp
1.000 quân cho đi an Vũ vàTrương Philại hộ vệ Lưu
Bị ra mặt trận, giúp Lưu Bị đánh bại uật uật thua
trận ốm chết
Lưu Bị thừa cơ dẫn quân đánh chiếm Từ châu, giết Xa
Trụ an Vũ được bổ nhiệm làm thái thú Hạ Bì
Đầu năm 200, Tào áo chia quân đi chuẩn bị đánh Từ
châu Lưu Bị biết mình thế yếu bèn sai người đi cầu
cứuViên iệunhưng iệu chần chừ không ra quân
Tào áo gấp rút tiến đánh Từ châu Vài ngàn quân
của Lưu Bị không chống nổi, bị thua tan tác Lưu Bị bỏ
chạy sang Hà Bắc theo Viên iệu,Trương Phitrốn về
Nhữ Nam, gia quyến Lưu Bị đều bị bắt; an Vũ không
có đường chạy, buộc phải đầu hàng Tào áo, theo về
Hứa Xương
Tào áo rất trọng vọng ông, phong làm thiên tướng
quân, Hán ọ Đình Hầu ( ) Nhưng Tào áo để
ý thấy ông không có ý ở lại lâu dài với mình, bèn sai
Trương Liêuđến thăm dò ông an Vũ thẳng thắn nói
vớiTrương Liêu:“Tào Công đối với tôi rất tốt, trong lòng
tôi biết rõ Nhưng tôi chịu ơn trời cao đất dày của Lưu
tướng quân, từng thề là cùng sống cùng chết, không thể
phản bội được Tôi không thể lưu lại nơi này, chỉ có điều
phải đợi lập được công, báo đáp Tào Công thì tôi mới đi”.
Trương Liêu trở về nói lại với Tào áo Tào áo
không những không tức giận mà càng thêm kính trọng
ông
Viên iệu theo lời khẩn cầu của Lưu Bị bèn dẫn quân
đi đánh Tào áo iệu chia quân, một mặt đánh thành Bạch Mã, mặt khác đóng ở bến Diên Tân áng 4 năm
200, Tào áo dẫn an Vũ và Trương Liêu đi cứu Bạch Mã; mặt khác lại chia quân ra Diên Tân để phân tán
sự chú ý của iệu ả nhiên iệu tăng cường thêm quân cho Diên Tân mà không chú ý Bạch Mã Tào áo nhân đó đột ngột thúc quân đánh mạnh ở Bạch Mã
an Vũ ra trận, giết chết mãnh tướng của Viên iệu
làNhan Lương, giải vây cho thành Bạch Mã
áng 5 năm 200, an Vũ cùngTrương Liêulại theo Tào áo đi men theo sông Hoàng Hà về phía tây đến cứu Diên Tân Viên iệu cùng Lưu Bị vàVăn Xúmang quân đuổi theo an Vũ giúp Tào áo đánh bại Viên
iệu một trận nữa tại đây, giết chết được Văn Xú Vì lực lượng ít hơn địch nên sau đó Tào áo hạ lệnh lui quân về phía nam Tế ủy, tức là bến an Độ đóng đồn, còn Viên iệu đóng lại ở Diên Tân
Sau trận Diên Tân, hai bên tạm hưu chiến Tào áo càng khâm phục an Vũ, ban thưởng cho ông rất nhiều
Lưu Bịthấy Viên iệu không đủ tài năng để chống Tào
áo nên bỏ đi tự lập an Vũ sau khi đã lập công trả
ơn cũng lẻn trốn đi tìm Lưu Bị Trong khi Tào áo đang theo dõi sát sao tình hình mặt trận an Độ và điều quân để quyết một trận kịch chiến thì an Vũ gói toàn bộ tặng phẩm của Tào áo để lại, viết một lá thư cáo biệt và lẳng lặng ra đi.[7]ủ hạ của Tào áo muốn truy kích ông nhưng Tào áo ngăn lại không cho đuổi theo
TrongTam ốc Diễn Nghĩa,La án Trung tập trung mô tả việc an Vũ lén đi khỏi chỗ Tào áo ở Hứa Xương sau trận Diên Tân Tào áo còn kịp đi ra tiễn ông ở Hứa Xương Trên thực tế hai bên Viên - Tào đối luỹ từ tháng 5 và cả Viên iệu lẫn Tào áo đều bám sát không rời chiến trường và an Vũ rời khỏi đại doanh Tào ở Diên Tân
5 Trở lại giúp Lưu Bị dựng nghiệp
Sau đó ông gặp lại được Lưu Bị và Trương Phi, cùng nhau xây dựng lại lực lượng Lưu Bị liên kết với tướng Khăn Vàng là Cung Đô ở Nhữ Nam Trong khi đó, Tào
áo đánh bại Viên iệu trongtrận quyết định ở an
Độnăm 200 và năm sau lại đánh bại iệu một trận nữa
ở ương Đình (ven sôngHoàng Hà) Viên iệu thu quân về, tinh thần suy sụp
áng 6 năm 201, trong lúc họ Viên suy yếu, Tào áo mang quân về Hứa Xương rồi sai Sái Dương mang quân tấn côngLưu Bịở Nhữ Nam an Vũ cầm quân ra trận giết chết Sái Dương Tào áo bèn tự cầm đại quân
đi đánh ân Tào giết chết Cung Đô, Lưu Bị không chống nổi, phải bỏ chạy về Kinh châu theoLưu Biểu
Trang 36.2 Giảng hòa rồi bất hòa 3
Tam ốc Diễn Nghĩakể việc Sái Dương do
an Vũ giết trong quá trình “qua 5 ải chém 6
tướng” sau khi chia tay Tào áo trướctrận
an Độnhưng thực ra không có việc qua
ải chém tướng của an Vũ và Sái Dương bị
giết ở trận Nhữ Nam.[8]
Năm 208, Tào áo sau khi diệt họ Viên, làm chủ toàn
bộ trung nguyên, bèn mang quân đánh Kinh châu Lưu
Bị từ Phàn ành, chuẩn bị mang dân vượt sông, sai
an Vũ mang mấy trăm chiến thuyền theo dòng sông,
hẹn hội binh ở Giang Lăng
Tào áo sợ Lưu Bị chiếm mất Giang Lăng là chỗ chứa
nhiều lương thảo, bèn sai 5000 quân kỵ gấp rút đuổi
theo Lưu Bị giao chiến 2 trận đại bại, phải bỏ hết gia
quyến chạy về Hán Tân và gặp an Vũ
Tập hợp lực lượng trở lại, Lưu Bị liên kết với Tôn yền
đánh bại Tào áo trongtrận Xích Bíchcuối năm 208
Trong trận này, an Vũ chỉ huy quân chủ lực của Lưu
Bị tham chiến, đẩy lui quân Tào về bắc Sau đó ông cùng
Lưu Bị đánh chiếm các quận Kinh châu, được phong
làm thái thú Tương Dương, Đãng khấu tướng quân.[9]
Tam ốc Diễn Nghĩakể tình tiết an Vũ
trọng nghĩa tha cho Tào áo khi ông nhận
lệnh đón Tào áo thua chạy về ở đường Hoa
Dung
áng 12 năm 211, Lưu Bị mang quân vào Tây Xuyên,
an Vũ được giao ở lại giữKinh Châu Kinh châu thời
Lưu Biểunguyên có 7 quận, lúc đó chiến tranh qua lại
giữa 3 phe Tào - Tôn - Lưu sautrận Xích Bích, mỗi bên
còn giữ một phần: Lưu Bị có 4 quận Linh Lăng, ế
Dương, Trường Sa, Vũ Lăng và một nửa quận Giang Hạ
củaLưu Kỳ(con cả Lưu Biểu);Tôn yềnchiếm được
Giang Lăng, nửa quận Giang Hạ và nửa Nam quận;Tào
áocòn giữ lại quận Nam Dương và nửa Nam quận.[10]
Sau khi Lưu Kỳ chết, Lưu Bị tiếp quản phần nửa quận
Giang Hạ an Vũ tiếp quản Kinh châu từ tay Lưu Bị
với lãnh thổ 4 quận rưỡi
6.1 Hội đàm với Lỗ Túc
Lưu BịvàTôn yềnngoài mặt là em rể và anh vợ[11]
nhưng vẫn tranh chấp nhau vùng Kinh châu mà Lưu Bị
mang tiếng “mượn” lâu ngày không trả
Năm 214, nhân lúc Lưu Bị đã vào Tây Xuyên và điều
động thêm nhiều quân cùng các tướng giỏi nhưTriệu
VânvàTrương Phi, Tôn yền bèn saiLỗ TúcvàLã
Môngđánh mấy quận Kinh châu trong tay an Vũ
ân Đông Ngô đông đảo, đánh chiếm 3 quận Linh
Lăng, ế Dương, Trường Sa an Vũ chỉ còn giữ
được nửa quận Giang Hạ và quận Vũ Lăng Lưu Bị ở
Ích châu được tin, thấy tình hình Kinh châu nghiêm trọng, vội mang quân ra thành Công An thuộc quận
Vũ Lăng, sai an Vũ mang quân đi đánh Lã Mông và
Lỗ Túc
Tôn yền cũng đích thân từ Ngô quận tiến ra Lục Khẩu phòng thủ và sai Lỗ Túc dẫn quân ra Ích Dương
an Vũ và Lỗ Túc gặp nhau tại Ích Dương Hai bên hội đàm trước trận Lỗ Túc hỏi an Vũ:
Ba quận Linh Lăng, ế Dương, Trường Sa là bên tôi cho các ông mượn, sao các ông không trả lại?
an Vũ đáp:
Trong trận Xích Bích - Ô Lâm, Tả tướng quân (Lưu Bị) thân trong bộ ngũ, cùng các ông nhất
tề ra sức, phá được quân địch, sao không được chia mảnh đất nào?
Lỗ Túc nói tiếp:
Lần đầu tiên ta gặp Lưu Dự châu (Lưu Bị) của các ông ở Đương Dương Tràng Bản, quân số ông ta không đầy một hiệu, bản thân ông ta hết cách, muốn chạy nạn tới nơi xa Chúa thượng bọn ta (Tôn yền) thương ông ta không nơi nương tựa nên cho ông ta chỗ yên thân (Kinh châu) Không ngờ Lưu Dự châu biết làm việc đạo đức lại vứt bỏ tình nghĩa, bây giờ đã có Ích châu lại muốn có cả Kinh châu Đó là chuyện người thường cũng không nỡ làm, huống chi
Dự châu sao có thể như thế?
an Vũ không trả lời được.[12]Hai bên thu quân trở về
Tam ốc Diễn Nghĩakể việc hội đàm này là
việc an Vũ “một đao tới hội” với Lỗ Túc và
không có việc bị đuối lý với Lỗ Túc Ông còn dùng mưu trí và uy dũng của mình để thoát khỏi sự uy hiếp của quân Đông Ngô
6.2 Giảng hòa rồi bất hòa
Năm 215, thấy tình hình bất lợi và không thể dùng
vũ lực đoạt lại các quận đã mất, Lưu Bị đành phải nhượng bộTôn yền, đề nghị chính thức công nhận chủ quyền 3 quận Linh Lăng, ế Dương, Trường Sa cho Đông Ngô, xin đổi lấy Nam quận Tôn yền chấp thuận giảng hòa, phân chia lại Kinh châu, lấy sông Tương ủy làm ranh giới an Vũ tiếp nhận quận Giang Lăng, tướng của Tôn yền làTrình Phổgiao lại Giang Lăng, về giữ chức thái thú Giang Hạ Tôn
yền giao thêm phần nửa Nam quận cho an Vũ; đổi lại an Vũ chính thức giao lại quận Trường Sa và
Trang 44 6 TRẤN GIỮ KINH CHÂU
ế Dương cho Tôn yền Như vậy địa bàn Kinh châu
của an Vũ từ năm 215 chỉ gồm có các quận Vũ Lăng,
Giang Lăng và nửa Nam quận Trên thực tế an Vũ
vốn chỉ còn giữ được 1 quận và được Tôn yền bàn
giao thêm 1 quận rưỡi.[13]
Tôn yền sau đó tiếp tục muốn củng cố tình thân
với Lưu Bị, bèn sai sứ giả đến xin cầu hôn con gái an
Vũ cho con trai mình Tuy nhiên, an Vũ không nhận
thức được tầm quan trọng của liên minh Tôn – Lưu như
Gia Cát Lượngtừng nhấn mạnh, không những ông từ
chối mà còn nhục mạ Tôn yền Ông quát vào mặt sứ
giả Đông Ngô:
Con gái ta như loài hổ, lại thèm gả cho loài chó
à!.[14]
Từ đó quan hệ giữaĐông Ngôvà Kinh châu lại căng
thẳng hơn trước Người duy nhất chủ trương giữ hòa
khí với Lưu Bị làLỗ Túcđã qua đời nên Tôn yền chủ
trương ngả theo Tào áo để lấy toàn bộ Kinh châu.[15]
6.3 Vây hãm Tương Phàn
Cảnh Quan Vũ bắt tướng Bàng Đức
Năm 219,Lưu Bịđánh chiếm được Đông Xuyên từ tay
Tào áo, lại đánh lui được đại quân Tào, tự xưng
là Hán Trung vương an Vũ được phong làm Tiền
tướng quân và ban cho cờ tiết, lưỡi phủ việt
Trên đà thắng lợi, Lưu Bị sai an Vũ đang trấn thủ
Kinh châu đem quân bắc tiến áng 7 năm 219, an
Vũ giao cho My Phương giữ Giang Lăng, Phó Sĩ Nhân
giữ thành Công An, còn mình khởi đại quân bắc phạt
đánh Tào áo Ông vây hãm thành Tương Dương, sau
đó lại vây đánh Phàn ành do Tào Nhântrấn thủ
Phàn ành nguy cấp
Tam ốc Diễn Nghĩakể rằng an Vũ đánh
chiếm được Tương Dương
Đúng lúc đó thìTôn yềnmuốn nhân cơ hội an
Vũ rời Kinh châu để lấy toàn bộ Kinh châu, bèn sai người dâng thư đến xin quy phục Tào áo, giúp Tào giáp công đánh an Vũ ở mặt đông Tào áo mừng
rỡ, nhưng vẫn dùng quyền thuật: một mặt nhận cho Tôn yền đầu hàng, lĩnh chức Kinh châu mục; mặt khác lại mang thư đầu hàng của yền buộc vào tên, sai quân bắn vào trại của an Vũ Việc làm đó của Tào áo đẩy an Vũ và Tôn yền vào thế không đội trời chung khiến Tào có thể ngồi nhìn hai bên đánh nhau mà vẫn có thể giải vây cho Phàn ành, giữ yên được mặt nam Tuy nhiên, an Vũ không hoàn toàn tin vào thư đó, cho rằng Tào áo lắm mưu mô, phao tin sai để lung lạc mình.[16]
áng 8 năm 219, mưa nhiều ngày không ngớt, nước sông Hán uỷ lên cao an Vũ nhân đó khơi nước sông đổ vào ngoài thành Bảy đạo quân Vu Cấm và Bàng Đứcđóng đồn ở phía bắc Phàn ành bị nước dìm chết gần hết, số ít bỏ chạy thoát Cả hai tướng định chạy trốn không được, đều lần lượt bị bắt Vu Cấm sợ hãi đầu hàng an Vũ, còn Bàng Đức không chịu hàng nên bị an Vũ sai mang chém
Phàn ành rất nguy cấp, nhiều chỗ trong thành bị nước sông làm sói lở, Tào Nhân và các tướng cố sức liều chết chống trả Tại thành Tương Dương, Lã ường cũng cố sức cầm cự trước sức tấn công của an Vũ Hai thành bị ông vây ngặt, hoàn toàn không liên lạc được với nhau Trước tình thế đó, các tướng Tào khác gồm thứ sử Kinh châu[17]là Hồ Tu, thái thú Nam Dương
là Trù Phương đều đầu hàng an Vũ
Tào áo rất lo lắng, toan tính thiên đô - dời Hán Hiến
Đế khỏi Hứa Xương Sau nghe lờiTư Mã Ýphân tích lợi hại, Tào áo mới quyết định không thiên đô, sai
Từ Hoảngmang quân đi cứu Phàn ành
an Vũ nhân đà thắng trận, dẫn quân tiến sâu vào Hiệp Hạ,[18] kích động các bộ tộc thiểu số phản Tào Nhiều lực lượng chống Tào ở phía nam Hứa Xương nhận ấn hiệu đi theo an Vũ Trung nguyên rung động
6.4 Thua trận ra Mạch Thành
Viện binh cứu Phàn ành bị tiêu diệt, Tào áo vội sai
Từ Hoảngmang quân đi cứu Trong khi an Vũ mải đánhVu Cấmthì Tôn yền cũng saiLã Môngmang quân đánh úp Kinh châu
an Vũ vốn hay yêu quý sĩ tốt nhưng lại coi thường các sĩ phu Vì vậy hai tướng My Phương và Phó Sĩ Nhân vẫn bất mãn với ông.[19]Lã Mông bất thần kéo đến, My Phương và Phó Sĩ Nhân theo lời thư dụ của Lã Mông, không giao chiến đã đầu hàng, dâng Giang Lăng và thành Công An cho Tôn yền
an Vũ và Từ Hoảng đều là người quận Hà Đông,
từ nhỏ đã quen biết nhau và quan hệ khá tốt.[20] Tuy nhiên khi ra trận lần đó, Từ Hoảng quyết thắng an
Trang 5Vũ Từ Hoảng dương đông kích tây, phao tin đánh đồn
Vi Trủng nhưng kỳ thực đánh đồn Tứ Trủng an Vũ
mắc mưu nên bị thua nặng Ông phải hạ lệnh giải vây
Phàn ành rút lui, quân bị rơi xuống sông Hán ủy
chết rất nhiều
an Vũ chạy về nửa đường mới biết Giang Lăng và
Công An đã mất Ông vốn có thể chạy về phía tây bắc
(gần Tây Xuyên) đến các quận ượng Dung và Phòng
Lăng, nhưng vì quan hệ với các tướng trấn giữ ở đó là
Mạnh ĐạtvàLưu Phongkhông tốt[20]nên cùng đường
phải chạy về phía nam ra Mạch ành.[21]Đến nơi, ông
lại biết tin tướng Đông Ngô làLục Tốnđã đánh chiếm
được Nghi Đô Trong khi an Vũ chờ đợi viện binh
thì Mạnh Đạt và Lưu Phong án binh không đến cứu
áng chạp năm 219, Tôn yền sai người dụ hàng
ông Trong tình thế bị quân Ngô truy kích, an Vũ
biết không thể dùng lực lượng ít ỏi còn lại để kháng
cự, nên một mặt giả vờ đầu hàng, sai một số quân ở
lại giương cờ trắng trên thành, còn mình dẫn hơn 10
quân kỵ theo đường nhỏ đổi hướng chạy lên phía bắc,
hy vọng men theo đường núi để thoát khỏi sự kiềm tỏa
của Tôn yền để tới Ích châu hoặc Hán Trung (địa
bàn của Lưu Bị)
Khi an Vũ chạy tới Lâm ư[22] thì bị tướng Ngô
là Chu Nhiên và Phan Chương chặn đường Ông bị bộ
tướng của Phan Chương là Mã Trung bắt được mang
về Vì không chịu khuất phục Tôn yền nên ông bị
giết chết
6.5 Tào Tháo hậu táng
Tôn yền giết an Vũ, sai người mang đầu ông đến
Lạc Dươngnộp cho Tào áo Tào áo không mang
đầu an Vũ đi bêu mà sai làm lễ tang trọng thể theo
nghi thức an tángchư hầu
Các nhà nghiên cứu cho rằng: Tào áo đã phụ nhiều
người, nhưng chưa từng phụ an Vũ.[23] Mặt khác
việc làm đó còn mang ý nghĩa chính trị không nhỏ:
Tôn yền nộp đầu an Vũ cho Tào áo để muốn
thiên hạ biết rằng mình giết Vũ theo lệnh Tào áo,
khiến Lưu Bị chĩa mũi nhọn vào họ Tào; nhưng Tào
áo trọng táng an Vũ lại cho ra thông điệp khác:
Tôn yền tự ý giết ông Tào áo đã giải toả được sự
hiềm nghi của mọi người và lái được mũi nhọn của Lưu
Bị trở lại phía Tôn yền.[24]
Tam ốc Diễn Nghĩakể rằng: “Ngày Tôn yền mở
tiệc khao Lã Mông, hồn ông đã quay về giết chết Lã Mông.
Vì hoảng sợ và để ly gián Ngụy và ục nên đem đầu ông
đến nộp cho Tào áo Tào áo mở hộp đựng đầu an
Vũ ra nhìn, thấy râu tóc dựng đứng lên, trừng mắt ra
nhìn; vì vậy Tào áo hoảng sợ tới mức tái phát bệnh
đau đầu và không lâu sau cũng chết”.
Câu chuyện này dựa trên một phần thực tế về cái chết
của Lã Mông Không lâu sau khi đánh chiếm được Kinh
châu cho Tôn yền và giết an Vũ,Lã Môngtrở về
cũng ốm nặng, không ăn uống được gì và qua đời.[25]
an Vũ qua đời không rõ bao nhiêu tuổi.Tam ốc diễn nghĩaghi ông thọ 58 tuổi, tức là sinh năm khoảng
162, nhưng các nhà sử học không xác nhận thông tin này là chính xác.[26]Sau này, Lưu Bị vì mối thù an
Vũ đã mang quân đi đánh Tôn yền (năm221)
7 Gia quyến
an Vũ có hai con trai:an Bìnhvàan Hưng
an Bình theo ông đi chiến trận, bị Đông Ngôbắt giết cùng ông năm 219.[27]
an Hưng lớn lên ởÍch Châu, được Gia Cát Lượng yêu
mến, cất nhắc làm ị trung và Trung giám quân an
Hưng qua đời sớm.[28] an Vũ còn một người con gái làan Phụng, còn gọi là an Ngân Bình, Tôn
yền từng định hỏi cho con trai mình để kết thông gia nhưng ông từ chối eoTam ốc diễn nghĩa, an
Vũ còn có người con trai thứ ba tên làan Sách, từng tham gia Nam chinh chống Mạnh Hoạch cùng với Gia Cát Lượng
Con trưởng an Hưng làan ốnglàm tới chức
Hổ bôn trung lang tướng, cũng mất sớm không có con
trai Người con thứ của an Hưng làan Di, sau khi
an ống mất được tập tước Hán ọ đình hầu.
Khiục Hándiệt vong (264), conBàng Đứclà Bàng Hội theoChung Hộitìm hết nhà họ an ởành Đô tàn sát để trả thù cho cha.[28]
8 Nhận định
an Vũ được đánh giá là người dũng cảm phi thường, đứng đầu toàn quân Ông trọng điều nghĩa, giữ chữ tín, là bầy tôi trung thành Dù được Tào áo hậu đãi nhưng ông không từ bỏ Lưu Bị; theo Lưu Bị nhiều năm phải trải qua gian lao khó nhọc nhưng ông vẫn một lòng không thay đổi Ông cùng vớiTriệu Vân,Trương Philà nhưng vị tướng theo sớmLưu Bịnhất và trung thành nhất vớiLưu Bị
Các nhà sử học nhất trí đánh giá an Vũ là người
vũ dũng nhưng kiêu ngạo, không chịu ở dưới người khác.[29] Năm 214, nghe tinMã Siêuđến hàngLưu Bị
ở Tây Xuyên, an Vũ đang ở Kinh châu bèn viết thư choGia Cát Lượnghỏi:
Nhân phẩm, tài năng của Mã Siêu có thể so sánh với ai?
Gia Cát Lượngphải lựa lời viết thư lấy lòng an Vũ:
Mã Siêu chỉ có thể sánh ngang với Trương Phi, không thể siêu phàm tuyệt luân như ngài!
Trang 66 9 TRONG VĂN HỌC
Ông đọc thư rất đắc ý và mang thư khoe với nhiều
người.[29]
Năm 219, Lưu Bị lên ngôi Hán Trung vương, phong ông
làm Tiền tướng quân và lão tướngHoàng Trunglàm
Hậu tướng quân.[30]an Vũ thấy mình ở ngang hàng
với Hoàng Trung, không bằng lòng, không chịu nhận
ấn tín.Phí Vĩphải lựa lời khuyên ông nên vì nghiệp lớn
của Lưu Bị, ông mới tỉnh ngộ và thụ phong
Khi trấn giữ Kinh châu, an Vũ đã không giữ nổi đất
và để mất 3 quận Tôn yền trên danh nghĩa “nhận”
3 quận do an Vũ bàn giao nhưng trên thực tế đã
chiếm được trong tay; họ Tôn lại thực sự trao cho ông
2 quận đang nắm giữ Việc trở mặt khinh mạn Tôn
yền của an Vũ là một sai lầm Sau này Tôn yền
giết ông, các sử gia đánh giá rằng: Lưu Bị và an Vũ có
nhiều điều không phải với Tôn yền, nhưng việc Tôn
yền ngầm đầu hàng Tào áo từng là kẻ thù chung
để đánh lén sau lưng an Vũ cũng là quá đáng.[25]
Trần ọ, tác giả sáchTam ốc chícó đánh giá về ông
cũng được đời sau ghi nhận là công bằng:
an Vũ… sức địch vạn người, hổ thần một
thời Vũ báo ơn Tào công… có phong độ quốc
sĩ Nhưng Vũ cương và tự phụ,… lấy sở đoản
chuốc lấy thất bại, là lẽ thường vậy.[31]
Tác giảLa án Trunglấynhà Hánlàm chính thống
và ủng hộLưu Bị, do đó an Vũ - người trợ giúp đắc
lực của Lưu Bị - được mô tả là nhân vật chính diện, vũ
dũng hào hiệp, có khí phách anh hùng
Tình huynh đệ giữa ông vớiLưu BịvàTrương Phiđược
La án Trung ca ngợi Xuyên suốt trong Tam quốc,
cụm từ “kết nghĩa vườn đào” là tượng trưng cho tình
nghĩa huynh đệ thắm thiết, keo sơn, không vì phú quý,
công danh, khó khăn, hoạn nạn mà mờ phai Ngoài
ra ông còn là một người trọng tình nghĩa, trong trận
Trường Bản có nhiều người nóiTriệu Vânbỏ sang hàng
Tào nhưng ông một mực không tin - ực ra làTriệu
Vânphải phá vòng vây cứu ấu chúa Ông còn sử dụng
lòng nhân từ của mình để thu phụcHoàng Trung, một
lão tướng sức địch muôn người
Cũng theoTam ốc Chíthì Vân Trường không tuân
theo sách lược của Khổng Minh là “Bắc cự Tào áo,
Ðông hòa Tôn yền” Tuy Vân Trường nói: “Tôi xin
ghi tạc lời ân sư chỉ bảo”, nhưng ông không thực hiện
sách lược đó
Sau đó, Tôn yền khiến Gia Cát Cẩn đến Kinh Châu,
nói với Vân Trường: “Tôi đến có ý kết giao hai nhà Chúa
tôi có con trai thông minh, nghe ngài có con gái tuyệt sắc,
nên muốn cầu thân Nếu ưng thuận, chúng ta sẽ hiệp
Đào viên Tam kết nghĩa đồ ( ) - Nhật Bản
nhau đánh Tào.”
Nhưng Vân Trường nổi giận nói: “Con gái ta ví như loài
hổ, há lại gả cho loài khuyển?"
Có lẽ đó là bước ngoặt dẫn đến cái chết của Vân Trường
do Đông Ngô gây ra
9.1.1 Chiến tích
Những nhà nghiên cứuTam ốc diễn nghĩađã tổng kết: an Công lập nhiều công trận, trước sau chém được 17 viên tướng ngoài mặt trận:
1 Chém Trình Viễn Chí- tướng khởi nghĩa Khăn Vàng
2 ChémHoa Hùng, tướng củaĐổng Trác
3 Chémản Hợi, dư đảng Khăn Vàng
4 Chém Tuân Chính, tướng của Viên uậtở Vu
ai
5 ChémXa Trụ, tướng của Tào áo ở Từ châu
6 ChémNhan Lương, tướng của Viên iệu ở Bạch Mã
7 ChémVăn Xú, tướng của Viên iệu ở Diên Tân
Trang 79.2 Trọng Tương vấn Hán 7
8 ChémKhổng Túở ải Đông Lĩnh
9 ChémMạnh ảnởLạc Dương
10 ChémHàn Phúcở Lạc Dương
11 ChémBiện Hỉở Nghi ủy
12 ChémVương ựcở Vinh Dương
13 ChémTần Kỳở Hoạt châu
14 ChémSái Dươngở Cổ ành
15 ChémHạ Hầu Tồnở Tương Dương
16 Chém Dương Linh - tướng của Hàn Huyền ở
Trường Sa
Ngoài ra, ông còn chémBàng Đức sau khi bắt sống
được viên tướng này ở Khoái Khẩu
Những người trợ thủ đắc lực nhất cho ông ngoài mặt
trận trong nhiều năm là con nuôian BìnhvàChu
ương
9.1.2 Những điển tích từ tiểu thuyết
Tranh vẽ Quan Vũ vừa được chữa vết thương ở tay, vừa chơi
cờ vây
• Đuốc sáng thâu đêm (Minh chúc đạt đán): Kể về sự
việc khi an Vũ đầu hàngTào áo Tào áo cố
ý sắp đặt cho an Vũ và 2 bà vợ Lưu Bị ở cùng
một phòng để ông mắc lỗi đạo với Lưu Bị và không trở về với họ Lưu được nữa Nhưng khi Cam phu nhân và My phu nhân đi ngủ, an Vũ đứng cầm đuốc bên ngoài canh gác suốt đêm cho tới sáng Tào áo nghe vậy rất khâm phục ông
• Một đao đến hội (Đơn đao phó hội):Tôn yền muốn lấy lại Kinh châu,Lỗ Túcbày mưu dụ an
Vũ đến hội ở Lục Khẩu và cho phục binh, nếu ông không đồng ý trả Kinh châu thì sẽ giết chết Nhưng vì an Vũ quá uy dũng, vừa thủ thanh long đao trong tay, vừa nắm lấy Lỗ Túc khiến quân Ngô không thể động thủ an Vũ trở về an toàn
• Cạo xương trị thương: an Vũ đánh Phàn ành,
bị trúng tên độc củaTào Nhân uốc độc ngấm vào tận xương nguy hiểm tính mạng Danh yHoa
Đàđến chữa, đề nghị gây mê ông để khỏi nhìn cảnh Hoa Đà khoét thịt cạo độc trong xương Nhưng an Vũ không đồng ý, vẫn thản nhiên ngồi đánh cờ với Mã Lương trong lúc Hoa Đà chữa tay Chính Hoa Đà phải khâm phục dũng khí của ông
9.1.3 Vũ khí và ngựa chiến
Nhiều năm chinh chiến và lập công trận, an Vũ gắn
bó với vũ khí là thanh long đao và ngựa chiến làngựa xích thố
anh long đao gọi là anh long yển nguyệt (yển
nguyệt là trăng lưỡi liềm) do ông đặt rèn khi chuẩn bị đánh quân Khăn Vàng từ hồi một trong tiểu thuyết Con ngựa chiến Xích thố nổi tiếng của ông vốn là ngựa củaĐổng Trác Trác mang tặngLã Bốđể mua chuộc Bố phản Đinh Nguyên về theo mình Lã Bố bị giết, ngựa
về chuồng củaTào áo Tào áo muốn lấy lòng ông bèn tặngngựa xích thốcho ông Ngựa quý một ngày có thể đi ngàn dặm, sau này theo an Vũ qua 5 ải chém
6 tướng và lập nhiều chiến tích khác
9.1.4 Hiển thánh
Đề cao uy linh dũng khí của ông, La án Trung còn
mô tả việc ông hiển linh sau khi chết: vật chết Lã Mông trong dinh Tôn yền; thủ cấp nổi giận khiến Tào áo bệnh nặng qua đời; giúp con là an Hưng giết được Phan Chương để trả thù trận Mạch ành
Ngoài ra, La án Trung còn mô tả việc ông hiện lên đòi trả mạng chết oan khi gặp lại sư Phổ Tĩnh là người đồng hương Sư Phổ Tĩnh lựa lời khuyên giải, ông mới
ra đi
Trọng Tương vấn Hán ( ) là tác phẩm văn học
khuyết danh tác giả, kể theo thuyết tiền căn báo hậu
Trang 88 11 DANH HIỆU, TÔN THỜ
kiếp hay luân hồi quả báo từ thờiHán Sở tranh hùng
cho đến thờiTam ốc
Tác giả xây dựng nội dung để hàng loạt nhân vật thời
Hán Sở tái sinh, trong đó Tây Sở bá vươngHạng Vũ
đầu thai làm an Vũ;Hạng Bávà Ung Sĩ từng phản
Hạng Vũ phải đầu thai làm Văn Sú và Nhan Lương để
an Vũ sát hại trong trận Bạch Mã - Diên Tân; các
viên tướng tranh giành xé xác Hạng Vũ để lĩnh tước
hầu củaLưu Bangđầu thai làm các tướng giữ cửa 5 ải
và bị an Vũ giết chết trên đường tìm Lưu Bị
ủy hử là tác phẩm văn học của i Nại Am, kể
chuyện 108 anh hùng Lương Sơn Bạc tụ nghĩa “ay
Trời Hành Đạo” Trong 108 anh hùng Lương Sơn, có 2
nhân vật được xây dựng trên hình mẫu của an Vũ:
1 Đại Đao an ắng là hậu duệ của an Vũ,
dung mạo y như ông tổ, sức địch muôn người, râu
dài 3 chòm (an Vũ râu dài 5 chòm), sử dụng
binh khí anh Long Đao Yển Nguyệt, cưỡi ngựa
Xích ố an ắng cũng đứng đầu Ngũ Hổ
tướng Lương Sơn Bạc giống như an Vũ đứng
đầu Ngũ Hổ tướng ục Hán
2 Mỹ Nhiêm Công Chu Đồnglà đô đầu ở huyện Vận
ành, có dung mạo rất giống an Vũ, đặc biệt
là bộ râu dài và đẹp nên có biệt hiệu là Mỹ Nhiêm
Công
Hình ảnh an Vũ được chuyển thể lên màn ảnh thông
qua các bộ phim truyền hình và điện ảnh, tính đến nay
hình ảnh an Vũ đã được tái hiện qua nhiều diễn viên
khác nhau ở các bộ phim khác nhau:
• Bá Lâmtrong phimXích Bích
• Vu Vinh angtrong phimPhim 2010
• Lục ụ Minhtrong phimPhim năm 1994
• Địch Longtrong phimTam quốc chí: Rồng tái sinh
• Câu Phong trong phim “Tam quốc anh hùng
truyện” hay an Công (Kwan kung) của Hồng
Kông
• Vương Vệ ốc
• Vương Anh Ban (Wang Yingquan) trong “an
Công” hay Truyền thuyết an Công (2004)
• Trương Sơn
• Trần Tử ành (trong vai an Vũ thời trẻ)
• Doãn Dương Tuấn trong phim “ần y Hoa Đà"
• Ngô Mạnh Đạttrong phim “Lộc đỉnh ký"
• Huỳnh u Sinh
• Dương Phàm trong phim “Tào áo”
• Đỗ Văn Trạch trong phim “iết kim cang”
• Chung Tử Đơntrong phim “an Vân Trường”
phiên bản mới nhất
11 Danh hiệu, tôn thờ
11.1 Tại Trung Quốc
11.1.1 Danh hiệu
an Vũ được thờ phụng ở nhiều nơi, tôn lên nhiều danh hiệu cao quý Ông là nhân vật được phong tặng nhiều danh hiệu nhất trong lịch sử Trung ốc
Khi còn sống, lúc phục vụTào áoông đượcHán Hiến
Đếphong “Hán ọ Đình Hầu ( )" năm 189 Mặc dù
là người anh em kết nghĩa với Lưu Bị, song ông không được phong tước trong thời gianLưu Bịtrị vì nhà ục Hán
38 năm sau khi ông mất, ục Hán Hậu ChủLưu iện truy tặng ông tước “Tráng Mậu hầu ( ) năm 258,
“Nghĩa Dũng Tráng Mậu Hầu ( ) năm 263
ờinhà Tống,Tống Huy Tôngphong ông là"Trung Huệ Công ( )" năm 1102; “Sùng Ninh Chí Đạo Chân ân ( )" năm 1104, “Vũ An Vương ( ) năm 1107,"Chiêu Liệt Vũ An Vương ( )" năm 1107,"Nghĩa Dũng Vũ An Vương ( )" năm 1123,;
Tống Cao Tông phong ông làm “Tráng Mậu Nghĩa Dũng Vũ An vương ( )" năm 1128;Tống Hiếu Tông phong ông làm “Tráng Mậu Nghĩa Dũng Vũ
An Anh Tế Vương ( )" năm 1187.Đến thời nhà Nguyên,Nguyên Văn Tôngphong ông làm “Hiển Linh Nghĩa Dũng Vũ An Anh Tế Vương ( )"
năm 1328; " Tề iên Hộ ốc Đại tướng ân, Kiểm Giáo ượng ư, ủ ản Hoài Nam Tiết Độ Sứ, Kiêm Sơn Đông, Hà Bắc Tứ Môn an Chiêu ảo Sứ,Kiêm Đê Điều Chư Cung ần, Vô Phân Đại Xứ Kiểm Hiệu an, Trung ư Môn Hạ Bình Chương Chính Sự, Khai Phủ Nghi Đồng Tam Ti, Giá Tiền Đô
ống ân, Vô Nịnh Hầu, Tráng Mục Nghĩa Dũng
Vũ An Anh Tế Vương, Hộ ốc Sùng Ninh Chân ân
năm 1331 Đến thời nhà Minh,Minh ần Tông tôn ông làm " Hiệp iên Hộ ốc Trung Nghĩa Đại Đế ( ) năm 1578, rồi tôn thành"Tam Giới Phục
Ma Đại Đế ần Uy Viễn Chấn iên Tôn an ánh
Đế ân ( )" năm 1613; Minh Tư Tông tôn ông làm “Chân Nguyên Hiển Ứng Chiêu Minh Dực Hán iên Tôn( )" năm 1630;
vuanhà Minhcoi ông là vị thần hộ quốc[32]
Trang 911.2 Tại Việt Nam 9
Đời Nhà anh, vua uận Trị tôn ông là “Trung
Nghĩa ần Vũ an ánh Đại Đế ( )" năm
1652; vuaUng Chínhtruy phong cho ông cố ông làm
“ang Chiêu Công ( ), ông nội ông làm “Dụ Xương
Công( )", cha ông làm “ành Trung Công( )"
năm 1725 và lệnh cho toàn quốc lập Võ miếu thờ
ông, sử dụng lễ nghi dành cho Khổng Tử để cúng
tế ông, bắt đầu cho sự thờ cúng quốc gia với an
Công VuaCàn Longtôn ông làm “Sơn Tây an Phu
Tử( )" năm 1736, trở thành nhân vật thứ hai trong
lịch sử Trung ốc nhận danh hiệu Phu Tử, chính
thức đặt ông ngang hàng Khổng Tử; đến năm 1767,
lại ban ông thêm hai chữ “Linh Hựu ( )" Vua Gia
Khánhban ông hai chữ “Nhân Dũng( )" năm 1813;
vua Đạo angtôn ông làm “Trung Nghĩa ần Vũ
Linh Hựu Nhân Dũng Uy Hiển an ánh Đại Đế
( )" năm 1828; vua Hàm Phong tôn ông
làm “Trung Nghĩa ần Vũ Linh Hựu Nhân Dũng Uy
Hiển Hộ ốc Bảo Dân Tinh ành Tuy Tĩnh an
ông nội, cha ông được phong làm vương Năm 1879,
vua ang Tự tôn ông làm “Trung Nghĩa ần Vũ
Linh Hựu Nhân Dũng Uy Hiển Hộ ốc Bảo Dân
Tinh ành Tuy Tĩnh Dực ánh Tuyên Đức an
hiệu 26 chữ này là danh hiệu duy nhất dài nhất của ông,
dài hơn thụy hiệu các vị Hoàng Đế[33], chứng tỏ sự tôn
thờ to lớn dành cho ông
11.1.2 Tôn thờ
Tào áo được xem là người đầu tiên dựng am thờ
an Vũ, ngay tại quận Tiêu nước Bái quê mình - am
Linh ố.[34]
Sau đó nhiều nơi ở Trung ốc đã lập đền thờ an
Vũ Do ảnh hưởng từ tiểu thuyếtTam ốc diễn nghĩa,
hình tượng ông càng trở nên thần thánh trong sự
ngưỡng mộ của nhân dân Năm 1914 thờiTrung Hoa
Dân ốc, an Vũ được thờ chung vớiNhạc Phitại
Võ miếu Tại huyện ái Hưng tỉnhGiang Tô, ông được
thờ cùng Nhạc Phi vàVăn iên Tường.[35]
Việc thờ an Vũ có ảnh hưởng sâu rộng trong dân
gian Ông được nhân dân thờ như ần độ mạng; giới
thương nhân coi ông như thần tài; giới nho sĩ coi ông
như thần văn học (tượng an Vũ trên 1 tay có cầm
Kinh Xuân u); giới quân sự coi ông như vị thần bảo
vệ bản mệnh Người ta giải thích rằng sở dĩ ông có cả
ảnh hưởng tới giới thương nhân vì hồi còn hàn vi ông
từng làm nghề bán đậu phụ Các đao phủ thường giấu
đao trong đền thờ ông vì họ cho rằng uy linh của ông
sẽ ngăn trở oan hồn về báo oán.[36]
11.2 Tại Việt Nam
Việc thờ an Vũ ở Việt Nam có từ nhiều thế kỷ, từ Bắc
đến Nam Người Việt Nam thờ ông trong nhiều chùa,
Bàn thờ Quan Vũ trong nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở Sa Đéc Bức tranh thờ có thể được vẽ vào cuối thế kỷ 19
thờ chung với Phật Người Việt gọi là Hán ọ Đình Hầu ( ), hay phổ biến là an ánh Đế ân
( ) Trong dân gian tôn là thần Trung Nghĩa Bàn thờ thường đặt trong điện an Đế
Một số nơi thờ an ánh ở Việt Nam:[37]
• Đền Hội Mỹ số 9 phố Bùi ị Xuân, phường Bùi
ị Xuân, ận Hai Bà Trưng, Hà Nội
• Đền Hồng Sơn, Tp Vinh tỉnh Nghệ An Còn gọi là
Đền Nhà Ông
• Chùa ông,Tp Nha trang, đường 23-10
• Đền Ngọc Sơnhồ Hoàn Kiếm trước đây từng là nơi thờ an ánh
• Đền an Công ở bến Tây Luông, cách cổng
thành ăng Long 2 dặm
• Miếu an Đế do Bỉnh Trung Công thời Hậu Lê
xây dựng ở phường Hà Khẩu, nay là phố Nguyễn Trung Trực,Hà Nội
• Miếu an ánh ở xã Năng Tịnh,huyện Mỹ Lộc, Nam Định
• Đền an Đế ở xã đông lĩnh, huyện đông Sơn,
anh Hóa
• Đền an ánh ở phố Bắc Hà,huyện Kim Động, Hưng Yên
Trang 1010 11 DANH HIỆU, TÔN THỜ
• Miếu an Công do người Hoa xây dựng ở huyện
Phong ổ,Lai Châu
• Miếu an Đế ở xã Nước Hai, huyện Hòa An,Cao
Bằng
• Đền an Công tại cạnh chùa iên Mụ ởHuế
• Chùa ốc ÂntạiCố đô Huế
• Đền an Công ở Hội An,ảng Nam
• an ánh tựởu Xà, Nghĩa Hòa,Tư Nghĩa,
ảng Ngãi
• ảng Đông tỉnh hội quán ở Long Xuyên, An
Giang
• Miếu an Đế (Chùa Ông)của người Hoa,Phan
iết,Bình uận
• ất phủ cổ miếuởBiên Hòa,Đồng Nai
• Đền an Công tại huyệnTuy Phong,Bình uận
• Chùa an Đế ở Bình Tây,Chợ Lớn,ành phố
Hồ Chí Minh
• Đền thờ an ánh tại ành phốVũng Tàu
• Đền Võ Miếu tại phường Tân Giang, thành phố
Hà Tĩnh, tỉnhHà Tĩnh
• Chùa an Đế của người Hoa tạiMỹ o,Tiền
Giang
• ất Phủ Miếu (Chùa Ông) của người Hoa tại
phường 5,thành phố Vĩnh Long,Vĩnh Long
• Chùa Ông Bổn tại thị trấn Cầu Kè, huyện Cầu Kè,
tỉnh Trà Vinh
• Chùa Ông của người Hoa tại đường Điện Biên Phủ,
phường 3, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh xây
dựng
Những người theođạo Hòa Hảolàm lễ an ánh vào
ngày 24 tháng 6 âm lịch[38]
11.3 Tranh và tượng
an Vũ được dân gian tạc tượng và vẽ tranh rất nhiều,
theo mô phỏng sự mô tả của Kinh Minh thánh: mày tằm
hình chữ bát, mắt phượng sáng như sao, râu rồng rõ
năm chòm, trán hùm thân lẫm liệt.[39]
ông dụng hơn cả trong tranh, tượng dân gian là hai
kiểu: tượng ba ông và tượng năm ông.
Tượng ba ông gồm có an Công mặc giáp phục ngồi
giữa hổ trướng, tay vuốt râu, tay kia cầmKinh Xuân
u; sau lưng hai bên có an Bình đứng bên trái giữ
ấn, Châu ương đứng bên phải giữ thanh long đao
Tượng năm ông tương tự như tượng ba ông, nhưng có
vẽ thêm Trương Tiên cầm cung và Vương iên ân
cầm giản đứng hầu.[40]
Tượng Quan Vũ bằng gốm chế tạo ở Sài Gòn vào thế kỷ 19 , đang trưng bày trong Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh
11.4 Câu đối
Tại những thờ an Vũ có rất nhiều câu đối ca ngợi
sự nghiệp và đức độ của ông Những câu đối nổi tiếng nhất về an Vũ được ghi nhận là:[41]
Xích diện bỉnh xích tâm, kỵ Xích thố truy phong, trì khu thời, vô vong Xích đế
anh đăng quang thanh sử, trượng thanh long yển nguyệt, ẩn vi xứ, bất quý thanh thiên
Dịch nghĩa:
Mặt đỏ lòng son, cưỡi Xích thố như gió, khi rong ruổi không quên vua Đỏ.[42]
Đèn xanh xem sử xanh, nương thanh long yển nguyệt, chốn ẩn vi chẳng thẹn với trời xanh
Sinh Bồ châu, sự Dự châu, chiến Kinh châu, thủ Từ châu, vạn cổ thần châu hữu nhất Huynh Huyền Đức, đệ Dực Đức, cầm Bàng Đức, phóng Mạnh Đức, thiên thu chánh đức
vô song
Dịch nghĩa:
Sinh ở Bồ châu, làm việc tại Dự châu (cùng Lưu Bị), chiến Kinh châu, thủ Từ châu, trước giờ chỉ
có duy nhất ở ần châu,[43]
