HÌNH TƯỢNG CÁC NHÂN VẬT NAM TRONG TRUYỆN THƠ LỤC VÂN TIÊN

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Với đề tài “Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên”, tôi sẽ tập trung nghiên cứu ở các nội dung sau: - Về đối tượng nghiên cứu: Tôi sẽ

MỤC LỤC A- PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Cấu trúc tiểu luận 3

B- PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Những vấn đề lí luận chung 1.1 Khái niệm về hình tượng 5

1.2 Khái quát về nhân vật văn học trong tác phẩm văn học 6

1.2.1 Khái niệm về nhân vật văn học 6

1.2.2 Chức năng của nhân vật trong văn học 8

1.3 Vài nét về tác phẩm Lục Vân Tiên 9

1.3.1 Hoàn cảnh sáng tác 9

1.3.2 Tóm tắt tác phẩm 9

1.4 Một số nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên 11

1.5 Cơ sở hình thành các nhân vật nam trong tác phẩm

Lục Vân Tiên 12

Chương 2: Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên trên phương diện nội dung 2.1 Nhân vật nam từ góc nhìn của lí tưởng về người anh hùng và kẻ sĩ .15

2.1.1 Vẻ đẹp ngoại hình và sức mạnh thể chất 15

2.1.2 Vẻ đẹp trí tuệ 22

2.1.3 Vẻ đẹp lí tưởng 26

2.1.4 Tinh thần “trọng nghĩa khinh tài” 28

2.2 Nhân vật nam từ góc nhìn về văn hóa ứng xử với phụ nữ 35

2.3 Nhân vật nam trong tác phẩm Lục Vân Tiên so với nhân vật nam trong truyện thơ Việt Nam thời trung đại 44

Chương 3: Hình tượng nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên trên phương diện nghệ thuật 3.1 Ngôn ngữ 47

3.2 Giọng điệu 49

3.3 Bút pháp 52

C – KẾT LUẬN 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Khoa Ngữ Văn



TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

Môn: NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU

Đề tài

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NAM TRONG TRUYỆN THƠ LỤC VÂN TIÊN

TPHCM, 22/06/2017

A- PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Khi viết về Nguyễn Đình Chiểu, Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận xét:

“Trên trời có những những vì sao có những ánh sáng khác thường, nhưng

con mắt của chúng ta phải chăm chú nhìn thì mới thấy, và càng nhìn thì càng thấy sáng Văn thơ của Nguyễn Đình Chiểu cũng vậy.” Nhận định của

Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã khái quát phần nào về cuộc đời cũng nhưnhững đóng góp của Nguyễn Đình Chiểu cho nền văn học Việt Nam nóichung và văn học miền Nam nói riêng Nguyễn Đình Chiểu là một trongnhững nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam giai đoạn cuối thế kỉ XIX.Ông đã có nhiều đóng góp lớn lao cho sự nghiệp phát triển của nền văn họcdân tộc Cuộc đời của ông dù nghiệt ngã nhưng sự nghiệp của con người ấykhông vì thế mà buông xuôi theo số phận Vượt qua số phận để đứng vữngtrước sóng gió của cuộc đời chính là thái độ sống có văn hóa, là nhân cáchcao đẹp của Nguyễn Đình Chiểu

Nhắc đến văn thơ Nguyễn Đình Chiểu thì không thể nào không nhắc đến

Lục Vân Tiên – một tác phẩm có ảnh hưởng nhất của Nguyễn Đình Chiểu

đối với đời sống người dân Nam Bộ nói riêng và của cả nước nói chung LụcVân Tiên là tựu trung cho tất cả tinh thần cao đẹp của một học trò thuộc nềnNho học Thông qua hệ thống nhân vật trong tác phẩm, tôi nhận thấy tác giả

đã xây dựng một hệ thống nhân vật rất kì công, hệ thống nhân vật gần gũivới đời sống chúng ta Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu bắt nguồn từ văn hóadân gian, chính vì thế có sức lôi cuốn người đọc Nhiều thế hệ đi qua đã từng

thuộc nhiều câu thơ trong Lục Vân Tiên, nhân dân kể nhau nghe rồi truyền từ

đời này sang đời khác Một trong những thành công để tạo nên sức hấp dẫn

đó là xây dựng thành công “Hình tượng nhân vật nam trong truyện thơ Lục

Vân Tiên”, với những đặc điểm quen thuộc và gần gũi như những nhân vật

của đời sống Những trang nam tử như Lục Vân Tiên, Vương Tử Trực, HớnMinh,… đều là hiện thân xuất sắc của những con người lý tưởng, có tinhthân chính nghĩa Nguyễn Đình Chiểu đã không phí hoài công sức khi xâydựng hình tượng các nhân vật nam trong truyện để chuyển tải những khát

vọng, lí tưởng của mình Với một tinh thần mang đậm tính nhân dân, Lục

Vân Tiên là tác phẩm đã làm nên thành công cho Nguyễn Đình Chiểu, đưa

tên tuổi của Nguyễn Đình Chiểu sáng tỏa trên thi đàn văn học Việt Nam giaiđoạn nửa cuối thế kỉ XIX

Với mong muốn tìm hiểu nhằm khẳng định tài năng của Nguyễn ĐìnhChiểu trong lĩnh vực giáo dục đạo làm người thông qua từng nhân vật nhưng

cũng là những biểu trưng về một thuộc tính nào đó: trung – nịnh, chính – tà,

thiện – ác, tốt – xấu “ Những tác phẩm nghệ thuật lớn, thật sự là lớn, khi

mà nó vừa tầm với mọi người và được mọi người thông hiểu” ( Lép

Tônxtôi) Nhận định đó thật đúng khi nói về tác phẩm Lục Vân Tiên Trải qua bao năm tháng, tác phẩm Lục Vân Tiên vẫn tồn tại và để lại một giá trị

to lớn cho văn học cũng như cho đời sống Chính vì những lý do trên mà tôi

chọn đề tài “Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên.”

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Với đề tài “Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân

Tiên”, tôi sẽ tập trung nghiên cứu ở các nội dung sau:

- Về đối tượng nghiên cứu: Tôi sẽ nghiên cứu về các nhân vật nam

trong truyện thơ Lục Vân Tiên (Các nhân vật nam chính diện, hội tụ

đủ các tố chất của một người nam đẹp toàn diện về lý tưởng thẩm

mỹ), bên cạnh đó cũng sẽ nghiên cứu một số nhân vật nam khác thuộcvăn học trung đại Việt Nam

- Về phạm vi nghiên cứu: Tôi sẽ tập trung nghiên cứu tác phẩm chính là

“Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu

3 Phương pháp nghiên cứu

Trong tiểu luận này, tôi sẽ sử dụng các phương pháp như thu thập các tàiliệu liên quan đến đề tài, phân tích, so sánh, tổng hợp, giảng bình

4 Cấu trúc tiểu luận

Tiểu luận sẽ có cấu trúc ba phần:

Chương 1: Những vấn đề lí luận chung

1.1 Khái niệm về hình tượng

1.2 Khái quát về nhân vật văn học trong tác phẩm văn học

1.3 Vài nét về tác phẩm Lục Vân Tiên

1.4 Một số nhân vật nam trong truyện tác phẩm Lục Vân Tiên

1.5 Cơ sở hình thành các nhân vật nam trong tác phẩm Lục Vân TiênChương 2: Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiêntrên phương diện nội dung

2.1 Nhân vật nam từ góc nhìn của lí tưởng về người anh hùng và kẻ sĩ

2.1.1 Vẻ đẹp ngoại hình và sức mạnh thể chất

2.1.2 Vẻ đẹp trí tuệ

2.1.3 Tinh thần “trọng nghĩa khinh tài”

2.1.4 Vẻ đẹp lý tưởng

2.2 Nhân vật nam từ góc nhìn về văn hóa ứng xử với phụ nữ

2.3 Nhân vật nam trong tác phẩm Lục Vân Tiên so với nhân vật nam trongtruyện thơ Việt Nam thời trung đại

Chương 3: Hình tượng nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên trênphương diện nghệ thuật

B - PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Những vấn đề lí luận chung

1.1 Khái niệm về hình tượng

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học của Lại Nguyên Ân, có chỉ ra rằng:

“Phương thức chiếm lĩnh và tái tạo hiện thực riêng biệt, vốn có và chỉ có ở

nghệ thuật Bất cứ hiện tượng nào được xây dựng lại một cách sáng tạo trong tác phẩm nghệ thuật đều là hình tượng nghệ thuật; thông thường và quan trọng nhất là hình tượng con người (hình tượng nhân vật).” [3; 141].

Trong tiểu luận này, tôi chỉ xét các nhân vật nam trong truyện Lục Vân Tiên

với tư cách là một hình tượng nghệ thuật như nhận định trên đã chỉ ra Khiđược đặt trong hình tượng nghệ thuật thì các nhân vật nam trong truyện phải

có những tính cách đặc trưng của hình tượng như việc phản ánh và lí giảihiện thực thực tại; sáng tạo ra một thế giới mới, khác thế giới thường – thếgiới mang tính hư cấu Từ việc khảo sát truyện, tôi đã rút ra được nhận địnhcủa mình về các tính cách đặc trưng thường thấy quy tụ ở nhiều nhân vậtnam trong truyện được nhìn dưới góc nhìn như một hình tượng nghệ thuậtđiển hình như Lục Vân Tiên, Vương Tử Trực, Hớn Minh

Vậy tóm lại, “hình tượng nghệ thuật là kết quả hoạt động tưởng

tượng, nhằm tạo ra một thế giới ứng với những nhu cầu và định hướng về tinh thần của con người, ứng với hoạt động có chủ đích, với lý tưởng của con người.” [3; 142].

1.2 Khái quát về nhân vật văn học trong tác phẩm văn học

1.2.1 Khái niệm về nhân vật văn học

Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩmbằng phương tiện văn học Những con người này có thể được miêu tả kỹ hay

sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiều lần, thườngxuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít hoặc không ảnh hưởngnhiều lắm đối với tác phẩm Nhân vật văn học có thể là con người có tên(như Tấm Cám, Thúy Vân, Thúy Kiều, Từ Hải, Kim Trọng ), có thể lànhững người không có tên (như thằng bán tơ, viên quan, mụ quản gia ) hay

có thể là một đại từ nhân xưng nào đó (như một số nhân vật xưng tôi trongcác truyện ngắn, tiểu thuyết hiện đại, như mình - ta trong ca dao )

Khái niệm con người này cũng cần được hiểu một cách rộng rãi trênhai phương diện: Về số lượng, hầu hết các tác phẩm từ văn học dân gian đếnvăn học hiện đại đều tập trung miêu tả số phận của con người Về chấtlượng, dù nhà văn miêu tả thần linh, ma quỉ, đồ vật nhưng lại gán cho nónhững phẩm chất của con người Trong nhiều trường hợp, khái niệm nhânvật được sử dụng một cách ẩn dụ nhằm chỉ một hiện tượng nổi bật nào đótrong tác phẩm Chẳng hạn, người ta thường nói đến nhân dân như là một

nhân vật trung tâm trong Chiến tranh và hòa bình của L Tônxtôi, ca cao là nhân vật chính trong Ðất dữ của G Amađô, chiếc quan tài là nhân vật trong tác phẩm Chiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan Tô Hoài nhận xét về

Chiếc quan tài: “Trong truyện ngắn Chiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan, nhân vật không phải là người mà là một chiếc quan tài Nhưng chiếc quan tài ấy chẳng phải là vô tri mà là một sự thê thảm, một bản án tố cáo chế độ thảm khốc thời Pháp thuộc Như vậy, chiếc quan tài cũng là một thứ nhân vật” Tuy vậy, nhìn chung, nhân vật vẫn là hình tượng của con người trong

tác phẩm văn học Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước lệ, có những dấu hiệu để nhận biết: tên gọi, những dấu hiệu về tiểu

sử, nghề nghiệp, những đặc điểm riêng Những dấu hiệu đó thường được

giới thiệu ngay từ đầu và thông thường, sự phát triển về sau của nhân vậtgắn bó mật thiết với những giới thiệu ban đầu đó Việc giới thiệu Thúy Vân,Thúy Kiều khác nhau dường như cũng báo trước về số phận của mỗi ngườisau này:

“ Vân xem trang trọng khác vời, Khuân trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn, Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.”

( Câu 19-26 )Gắn liền với những suy nghĩ, nói năng, hành động trong quá trình pháttriển về sau của nhân vật Nhân vật văn học không giống với các nhân vậtthuộc các loại hình nghệ thuật khác Nhân vật văn học luôn hứa hẹn nhữngđiều sẽ xảy ra, những điều chưa biết trong quá trình giao tiếp Đồng thờinhân vật văn học mang tính chất hồi cố Nội dung của nhân vật nằm trong sựthể hiện của nó

1.2.2 Chức năng của nhân vật trong văn học

Nhân vật văn học có chức năng khái quát những tính cách, hiện thựccuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời Khi xây dựngnhân vật, nhà văn có mục đích gắn liền nó với những vấn đề mà nhà vănmuốn đề cập đến trong tác phẩm Vì vậy, tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm,bên cạnh việc xác định những nét tính cách của nó, cần nhận ra những vấn

đề của hiện thực và quan niệm của nhà văn mà nhân vật muốn thể hiện.Chẳng hạn, khi nhắc đến một nhân vật, nhất là các nhân vật chính, người tathường nghĩ đến các vấn đề gắn liền với nhân vật đó Gắn liền với Kiều làthân phận của người phụ nữ có tài sắc trong xã hội cũ Gắn liền với KimTrọng là vấn đề tình yêu và ước mơ vươn tới hạnh phúc Gắn liền với TừHải là vấn đề đấu tranh để thực hiện khát vọng tự do, công lí Trong Nhị ĐộMai, Mai Bá Cao đã thể hiện một viên quan chân chính, vì dân vì nước, mộtcon người đề cao trung nghĩa Đằng sau nhân vật trong truyện cổ tích là vấn

đề đấu tranh giữa thiện và ác, tốt và xấu, giàu và nghèo, những ước mơ tốtđẹp của con người… Do nhân vật có chức năng khái quát những tính cách,hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời cho nêntrong quá trình mô tả nhân vật, nhà văn có quyền lựa chọn những chi tiết,yếu tố mà họ cho là cần thiết bộc lộ được quan niệm của mình về con người

và cuộc sống Chính vì vậy, không nên đồng nhất nhân vật văn học với conngười trong cuộc đời Khi phân tích, nghiên cứu nhân vật, việc đối chiếu, sosánh có thể cần thiết để hiểu rõ thêm về nhân vật, nhất là những nhân vật cónguyên mẫu ngoài cuộc đời (anh hùng Núp trong Ðất nước đứng lên; Chị Sứtrong Hòn Ðất ) nhưng cũng cần luôn luôn nhớ rằng nhân vật văn học làmột sáng tạo nghệ thuật độc đáo gắn liền với ý đồ tư tưởng của nhà văntrong việc nêu lên những vấn đề của hiện thực cuộc sống Betông Brecht cho

rằng: “Các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những

bản dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả”.

1.3 Vài nét về tác phẩm Lục Vân Tiên

Lục Vân Tiên là một tác phẩm truyện thơ Nôm nổi tiếng của Nguyễn

Đình Chiểu, đây cũng là tự truyện của ông, ông bắt đầu soạn khoảng 1851,gồm 2082 câu thơ lục bát và được Trương Vĩnh Ký cho xuất bản đầu tiênvào năm 1889.Đây là một rong những tác tác đứng vị trí cao trong văn họcViệt Nam miền Nam Đây là một bản trường ca ca ngợi chính nghĩa, đạo

đức, sau thời gian phổ biến bằng truyền miệng, Lục Vân Tiên đã được Duy

Minh Thị (tên thật là Trần Quang Quang) khắc in lần đầu ở Trung quốctrước năm 1864 tác phẩm được dịch giả Abel Des Michels chuyển ngữ sang

tiếng Pháp với tên Lục Vân Tiên cổ tích truyện năm 1899.

1.3.1 Hoàn cảnh sáng tác

Lục Vân Tiên là tác phẩm thơ Nôm được sáng tác trước khi Pháp xâm

lược nước ta Nguyễn Đình Chiểu sinh vào thời loạn lạc, tình đời bị đảo lộn,đạo lý làm người dần đổi khác, khi chứng kiến cảnh đó ông đã cùng với

cuộc đời của chính ông mà viết thành truyện Lục Vân Tiên để khuyên răn

người đời

1.3.2 Tóm tắt tác phẩm

Phần I: Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga (từ câu 1 đến câu 286).

Lục Vân Tiên người ở đất Đông Thành, gia đình nhân đức, học giỏi, tàikiêm văn võ Triều đình mở khoa thi, chàng từ giã thầy để đi thi Trên đường

đi, Vân Tiên đã đánh tan bọn cướp Phong Lai, cứu thoát Kiều Nguyệt Nga.Cảm ân nghĩa ấy, Nguyệt Nga đã tự nguyện thề sẽ gắn bó cuộc đời vớichàng

Phần II: Lục Vân Tiên bị tai nạn và được cứu giúp (từ câu 287 đến

câu 1264) Vân Tiên về thăm quê Kết bạn với Hớn Minh Cùng Tiểu đồnglên kinh, ghé thăm nhà họ Võ, người đã đính ước gã con cho chàng, rồi kếtbạn với Vương Tử Trực Tới kinh đô, Vân Tiên kết bạn với Bùi Kiệm, TrịnhHâm Đến cửa trường thi, được tin mẹ mất, Vân Tiên bỏ thi trở về quê, dọcđường đau mắt nặng và bị mù Tiểu đồng hết lòng chạy chữa, nhưng tiềnmất tật mang, lại bị Trịnh Hâm lừa, trói Tiểu đồng vào rừng rồi tìm cáchhãm hại, đẩy Vân Tiên xuống sông Tiểu đồng được “sơn quân” cứu, tưởngVân Tiên đã chết, liền ở lại bên sống “che chòi giữ mả” thờ phụng sớm tối.Còn Vân Tiên, được vợ chồng ông chài cứu sống, xin đưa sang nhà họ Võnương nhờ, lại bị cha con Võ Công mưu hại, đem bỏ trong hang núi ThươngTòng Vân Tiên lại được “du thần” và ông tiều cứu, đưa ra khỏi hang núi,gặp Hớn Minh bạn cũ Hớn Minh kể lại chuyện mình đã “bẻ giò” cậu công

tử con quan ỷ thế làm càn, sau đó, phải lẫn trốn như thế nào và đưa Vân Tiên

về ngôi miếu cổ chăm sóc Vương Tử Trực sau khi đỗ thủ khoa đến nhà họ

Võ hỏi thăm tin tức Vân Tiên, cha con họ Võ trắng trợn gạ gẫm Tử Trực làm

rễ, bị Tử Trực mắng nhiếc, Võ Công xấu hổ ốm chết

Phần III: Kiều Nguyệt Nga bị đem cống giặc, vẫn một lòng chung

thủy với Lục Vân Tiên (từ câu 1265 đến câu 1664) Nguyệt Nga thề giữ tiết

với Vân Tiên nên đã từ chối lời cầu hôn của con trai quan Thái sư Thái sưtâu vua đem Nguyệt Nga đi cống cho giặc Ô Qua Nguyệt Nga chay bảyngày cho Vân Tiên rồi ra đi Tới ải Đồng, Nguyệt Nga nhảy xuống sông tự

tử Phật bà Quan Âm cứu, đưa nàng vào vườn hoa nhà họ Bùi Bùi Côngnhận Nguyệt Nga làm con nuôi Bùi Kiệm ép nàng lấy hắn Nguyệt Nga trốnvào rừng, ở lại với bà lão dệt vải

Phần IV: Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga gặp lại nhau (từ câu

1665 đến câu 2082) Lục Vân Tiên được thuốc tiên sáng mắt, về thăm nhà,qua nhà thăm Kiều Công và ở lại đó học hành Đến khoa thi, Vân Tiên đỗtrạng nguyên, được cử đi đánh giặc Ô Qua, tiến cử phó tướng Hớn Minh.Mải đuổi giết tướng giặc, Vân Tiên lạc vào rừng, gặp lại Kiều Nguyệt Nga.Thắng trận trở về, Vân Tiên tâu rõ mọi việc Sở Vương ra lệnh trị tội kẻ ác

và cho Vân Tiên – Nguyệt Nga vinh hiển về nhà Thái sư bị cách chức,Trịnh Hâm được Vân Tiên tha chết nhưng lại bị song thần nhấn chìm thuyềnchết đuối Mẹ con Võ Thể Loan thì bị cọp tha bỏ vào chính hang núiThương Tòng Vân Tiên gặp lại Tiểu đồng Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt

Nga sum họp “sinh con sau nối gót lân đời đời”

1.4 Một số nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên

Trước khi điểm qua một số nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên,

ta hãy nhìn nhận cách tạo dựng nhân vật của Nguyễn Đình Chiểu trongtruyện thơ này Nguyễn Đình Chiểu đã phân chia rất rõ hai tuyến nhân vật làtuyến nhân vật phụ và tuyến nhân vật chính Trong truyện ngoại trừ hai nhânvật chính là Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga ra thì Nguyễn Đình Chiểucòn khéo léo khắc họa tâm lý, tính cách của tuyến nhân vật phụ: Nào nhữngngười tuy ở địa vị tầm thường (tiều ông, ngư ông) mà có một tấm lòng vàng,biết trọng nghĩa khinh tài, biết cứu giúp người khác trong cơn hoạn nạn; nàonhững kẻ tuy ở trong cảnh giàu sang mà có lòng bội bạc (như Võ Công, bố

vợ Lục Vân Tiên; hay Trịnh Hâm lập mưu hại bạn); nào những kẻ ỷ quyềncao chức trọng mà ra sức hà hiếp, áp bức người lành để thỏa mãn lòng dụcvọng và làm hại người (như Thái Sư, vi ép duyên Kiều Nguyệt Nga khôngđược nên đem lòng thù oán, bắt nàng sang cống Phiên)… Qua cách tạo dựng

tuyến nhân vật, ta mới thấy được Nguyễn Đình Chiểu là một người thấu hiểuđạo lý, hiểu nhân tình thế thái một cách sâu sắc

Nói đến các nhân vật nam trong truyện Lục Vân Tiên, ta có thể lọc ra

khoảng 14 nhân vật nam như: Lục Vân Tiên, Vương Tử Trực, Hớn Minh,Trịnh Hâm, Bùi Kiệm, Lục Ông, Bùi Công, Võ Công, Cốt Đột, Phong Lai,Ngư ông, Tiều ông, Tiểu Đồng, Vua nước Việt Trong tiểu luận này, tôi chỉtập trung phân tích và làm rõ những nét đẹp, phẩm chất tốt đẹp của ngườinam nhi trong xã hội đương thời, thể hiện được lý tưởng thẩm mỹ của tácgiả nên tôi chỉ lọc ra những cái tên chính sau để phân tích trong bài củamình: Lục Vân Tiên, Vương Tử Trực, Hớn Minh, Song song với nhữngcái tên của những người anh hùng kể trên thì tôi xin được chọn ra ba cái tênsau: Trịnh Hâm, Bùi Kiệm và Võ Công để hình thành hai tuyến so sánhthiện - ác của người anh hùng và kẻ sĩ khác biệt như thế nào Và những nhânvật nam được tôi phân tích dưới các góc độ về lí tưởng của người anh hùng

và kẻ sĩ; trong văn ứng xử với phụ nữ

1.5 Cơ sở hình thành các nhân vật nam trong tác phẩm Lục Vân Tiên

Nối tiếp nhịp trống hào hùng của văn chương trung đại lừng lẫy một thời

với những truyện thơ đi vào lòng người như Truyện Kiều, Nhị Độ Mai,

Phạm Công – Cúc Hoa, Phạm Tải – Ngọc Hoa,… thì Lục Vân Tiên của

Nguyễn Đình Chiểu như một cuốn sách gối đầu của các bậc cha mẹ miềnNam dùng để dạy con cái mình sống phải biết trước sau, sống trọng nghĩakhinh tài Đặc biệt, các tấm gương người anh hùng nghĩa dũng như Lục VânTiên, Hớn Minh, Vương Tử Trực được các bậc cha mẹ lưu tâm và xem nhưthước đo mẫu mực để hướng con cái mình học tập theo Vậy thì nhờ đâu mà

các nhân vật nam trong truyện Lục Vân Tiên được mến mộ? Hay cơ sở nào

để Nguyễn Đình Chiểu có thể sáng tạo nên hình tượng các nhân vật namkhiến cho người người – những ai từng đọc qua phải đem lòng yêu thích?Trở lại với văn chương trung đại thời vàng son của những truyện thơ

Nôm như Nhị Độ Mai, Phạm Công - Cúc Hoa, Phạm Tải - Ngọc Hoa,… ta

thấy hình tượng những nhân vật nam hiện lên vô cùng đẹp đẽ và hoàn mỹthể hiện được khát vọng và lí tưởng của tác giả dân gian gửi gắm vào trongtừng tác phẩm truyện thơ Nhân vật nam trong truyện thơ Nôm bình dânđược tác giả dân gian khắc họa một cách hết sức tinh tế, bởi nhân vật namchính là tựu trung của tinh thần trung, hiếu, tiết, nghĩa, dũng của cả một xãhội phong kiến trung đại Những nhân vật nam hiện lên trên cơ sở truyềnthống đạo đức của nhân dân ta như nhân nghĩa, hiếu nghĩa, tình nghĩa và ơnnghĩa,… mang đậm tính nhân dân Tiếp thu tinh thần đó, các nhân vật nam

trong truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu cũng được hình

thành trên những cơ sở sau:

Chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo kết hợp với quan niệm nhân dân, như tác giả đã mở đầu tác phẩm:

“Trước đèn xem truyện Tây Minh

Gẫm cười hai chữ nhân tình éo le

Ai ơi lẳng lặng mà nghe

Dữ răn việc trước,lành dè thân sau Trai thời trung hiếu làm đầu Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình” [1; 141]

Lời thơ giản dị, rành rẽ như một tuyên ngôn, định hướng cho bước đi củatoàn bộ tác phẩm Với Nguyễn Đình Chiểu, sáng tác văn chương không phải

vì sự nghiệp văn chương mà trước hết, quan trọng hơn hết là vì mục đíchgiáo dục, truyền bá đạo lí, nhân cách con người

Lịch sử phát triển của con người là một cuộc đấu tranh không ngừnggiữa cái thiện và cái ác Chính vì thế mà, Nguyễn Đình Chiểu đã tạo ra các

nhân vật nam trong tác phẩm Lục Vân Tiên để thể hiện cho tinh thần chính

nghĩa thắng gian tà Thuộc về phía chính diện, đứng đầu là Lục Vân Tiên

văn võ toàn tài, trung hiếu trí dũng mang những phẩm chất lý tưởng củangười anh hùng phong kiến Bên cạnh đó là Vương Tử Trực ngay thẳng,Hớn Minh bộc trực Đây là những nhân vật thuộc tầng lớp trên trong xã hội.Cũng thuộc phe chính diện là những người thuộc tầng lớp dưới nhưng đạidiện cho cái Thiện còn kể đến tiểu đồng, ông Quán, ông Ngư, ông Tiều -những ẩn sĩ trong lớp vỏ bình dân Các nhân vật đối lập thuộc phe phản diệncũng chia thành thứ bậc hết sức đa dạng Những kẻ mang danh kẻ sĩ nhưng

vô sỉ, thâm hiểm, háo sắc có Trịnh Hâm, Bùi Kiệm, có kẻ tột đỉnh cao sangnhưng tâm địa phản phúc như Thái sư Những kẻ gây hại cho dân có giặccướp Phong Lai, giặc Ô Qua, con quan huyện hà hiếp con gái nhà lành Cácnhân vật được xây dựng với tính cách nhất quán không có sự thay đổi hoặcphát triển tính cách đa diện

Trong Lục Vân Tiên, ý nghĩa giáo huấn “Dữ răn việc trước, lành dè

thân sau” được thể hiện qua sự thắng thế của phe Thiện trước phe Ác, theo

quan điểm “Thiện giả Thiện lai, Ác giả Ác báo” Lần lượt những kẻ xấu xa

đê tiện đều bị báo ứng, trả giá cho tội ác của mình, còn những người lươngthiện, trung nghĩa, thủy chung đều được hưởng hạnh phúc Tài năng của cácnhân vật như Vân Tiên, Tử Trực, Hớn Minh cuối cùng cũng nhằm bảo vệđạo nghĩa, nhằm đề cao cái Thiện, cái cao cả của đạo làm người trong đời

thường mà thôi Đề cao “trung hiếu tiết hạnh”, nhưng tác giả đã xây dựng

những xung đột đầy kịch tính tạo nên nét hấp dẫn riêng cho các nhân vật đạidiện phẩm chất tốt đẹp của nhân dân Rõ ràng ta thấy, việc xây dựng hình

tượng các nhân vật nam trong Lục Vân Tiên đều dựa trên cơ sở từ nhân dân

mà ra Đó cũng là lý do vì sao Lục Vân Tiên được nhân dân Nam Bộ yêu

thích, đi vào đời sống hàng ngày, thành sinh hoạt văn hoá tinh thần nói thơ,hát thơ Vân Tiên! Tinh thần nhân dân được kế thừa một cách cao độ Đó là,cuộc đấu tranh cho lẽ phải chiến thắng, nêu gương sáng về nhân tình chongười đọc còn nhớ ghi những con người giữ trọn tâm hồn đẹp đẽ, vẻ vangvượt qua thử thách nghịch cảnh

Chương 2: Hình tượng các nhân vật nam trong truyện thơ Lục Vân Tiên trên phương diện nội dung

2.1 Nhân vật nam từ góc nhìn của lí tưởng về người anh hùng và kẻ sĩ

2.1.1 Vẻ đẹp ngoại hình và sức mạnh thể chất

Có thể nói, cái đẹp tự bao đời nay luôn là cứu cánh của con người.Trong văn thơ thì cái đẹp là điều làm nên sức hấp dẫn đối với một tác phẩm

Và vẻ đẹp về ngoại hình hay sức mạnh về thể chất luôn là điểm thu hút,

điểm cộng lớn cho sức sống của tác phẩm Truyện thơ Lục Vân Tiên không

nằm ngoài quy luật ấy, sức hấp dẫn của truyện cũng đến một phần từ vẻ đẹpngoại hình của các nhân vật nam như Lục Vân Tiên, Hớn Minh, Vương TửTrực Họ là những nhân vật tiêu biểu mà Nguyễn Đình Chiểu khắc họa đểtạo nên những nhân vật nam đầy đủ những phẩm chất của những người anhhùng, thể hiện cho lí tưởng của nhà thơ

Lục Vân Tiên - không bàn cãi gì thêm là nhân vật nam mà NguyễnĐình Chiểu khắc họa để thể hiện cho tinh thần, lí tưởng của nhà thơ mà

trước hết là ở ngoại hình và sức mạnh thể chất Chàng là con một gia đìnhthường dân ở quận Đông Thành, một người học trò khôi ngô, có tài, có đức,văn võ song toàn Có thể nói rằng, Lục Vân Tiên đã được thừa hưởng côngđức mà cha mẹ chàng tạo ra trước kia:

“Có người ở quận Đông-thành’

Tu nhơn tích đức sớm sanh con hiền.” [1; 141]

Nhân quả báo ứng là có thật, người ta thường nói rằng: “Thiện giả

thiện lai, ác giả ác báo” quả là không sai Chính nhờ “tu nhơn tích đức” mà

vợ chồng họ Lục mới sinh ra được một mụm con tài giỏi như Lục Vân Tiên,vừa có ngoại hình, vừa có một sức mạnh cường tráng để thấy chuyện bất

bình thì “tả đột hữu xông” Ngoại hình của Lục Vân Tiên được đặc tả dưới

con mắt của Võ Công là một chàng trai:

“Liếc coi tướng mạo Vân Tiên,

Khá khen họ Lục phước hiền sanh con.

Mày tằm mắt phụng môi son, Mười phân cốt cách vuông tròn mười phân.” [1; 155]

Bằng những câu thơ mang tính ước lệ cộng hưởng với một lối nói khoa

trương, Nguyễn Đình Chiểu đã xây dựng nên hình ảnh Lục Vân Tiên “mười

phân cốt cách vuông tròn mười phân” Ở Vân tiên, dường như được đặc tả

không có nét nào kệch cỡm Đó là vẻ đẹp mà không phải bất cứ nam nhân

nào cũng có Ta thường nghe đến cụm từ “mắt phượng mày ngài” là để chỉ

những con người có một nét đẹp thanh cao, quý phái và sang trọng Nhưng ở

Lục Vân Tiên, nhân vật không sở hữu “mày ngài” mà sở hữu một nét đẹp

với “mày tằm” Theo nhân tướng học, “mắt phượng” hay mắt phụng (phụng

nhãn) là đôi mắt có hình dáng khá dài, hẹp về bề ngang, đầu mắt khôngnhọn, đuôi mắt hơi nhọn và ngư vĩ đẹp Mắt có hai mí rõ rệt, trong đen nhiều

và sáng, lòng trắng ít, và tròng đen trắng phân minh Thần quang rõ ràng,mắt nhìn xa thấy rõ ràng Phụng là con vật có thật, người ta thường dùngphụng làm chuẩn mực để nói về người có đôi mắt đẹp toàn diện, có vậnmệnh, điều quân khiển tướng Còn đôi lông mày ngọa tằm hay “mày tằm”giống như con tằm bám trên mắt, lớn, hơi xếch, lông mày mọc gọn mướt,thấy thịt dưới lông mày đùn lên như con tằm Ai sở hữu dáng lông mày nàythì công danh toàn vẹn, phú quý, giàu sang, vinh hiển Ta thấy đây là nhữngnét thường thấy trên khuôn diện của các nhân vật tiểu thuyết Trung Hoa cổđiển Cách miêu tả này gần giống với cách miêu tả của La Quán Trung về

Quan Vân Trường Trong Tam Quốc diễn nghĩa, có đoạn Huyền Đức nhìn

xem thấy người ấy mình cao chín thước, râu dài hai thước, mặt đỏ như gấc,môi như tô son, mắt phượng, mày tằm, oai phong lẫm liệt Huyền Đức bèn

mời cùng ngồi và hỏi họ tên Người ấy nói: “Tôi họ Quan tên Vũ, tự là

Trương Sinh, sau đổi là Vân Trường, người làng Giải Lương, tỉnh Hà Đông Nhận thấy có đứa thổ hào ỷ thế hiếp người, tôi bèn giết chết rồi đi làm kẻ giang hồ đã năm, sáu năm rồi Nay nghe ở đây có lệnh chiêu binh phá giặc nên tôi đến ứng mộ.” Rõ ràng, ta thấy Vân Tiên sinh ra đã sở hữu cho mình

một tướng số của một con người thao lược toàn tài, có thể làm được việclớn Với một cặp ngài ngọa tằm và một đôi phụng nhãn quý phái, mạnh mẽ,Lục Vân Tiên cho dù có gặp trắc trở trên con đường chinh phục ước mơ, lí

tưởng của mình nhưng cuối cùng chàng cũng “công thành danh toại” hiển

vinh vì đó là số mệnh đã an bài

Vẻ đẹp của Lục Vân Tiên còn được Nguyễn Đình Chiểu miêu tả:

“Vân Tiên đầu đội kim khôi,

Tay cầm siêu bạc mình ngồi ngựa ô.” [1; 214]

Lục Vân Tiên được miêu tả như một vị anh hùng, một võ tướng oai phong.Với cái nhìn của Nguyễn Đình Chiểu thì trong con mắt của ông, Lục Vân

Tiên có dáng dấp của một vị anh hùng lí tưởng với “đầu đội kim khôi”, tay cầm “siêu bạc”, ngồi “ngựa ô” chứ không phải nhân vật kẻ sĩ Vẻ đẹp lí

tưởng của Lục Vân Tiên được lí tưởng hóa có chút tương đồng với nhân vật

Từ Hải trong Truyện Kiều của Nguyễn Du Từ Hải được Nguyễn Du miêutả:

“Râu hùm hàm én mày ngài, Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao.”

Một bản lĩnh hơn người:

“Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài.”

Với Lục Vân Tiên, không chỉ đẹp về ngoại hình mà chàng còn là con người

có tài năng vừa giỏi văn vừa giỏi võ:

“Văn đà khởi phụng đằng giao,

Võ thêm ba lược, sáu thao ai bì.” [1; 142]

Chàng là người văn võ toàn tài lại luôn sẵn sàng ra tay giúp đỡ người kháckhi hoạn nạn Vừa từ tạ Tôn sư xuống núi, định về kinh ứng thí, trên đường

đi bất chợt thấy một bọn cướp dữ vừa phá làng xóm và tính bắt đi KiềuNguyệt Nga và tì tất Kim Liên Lục Vân Tiên không chịu nổi cảnh bất bình

ấy, nổi giận:

“Vân Tiên nổi giận lôi đình,

Hỏi thăm: Lũ nó còn đình nơi nao?

Tôi xin ra sức anh hào, Cứu người cho khỏi lao đao buổi này.” [1; 146]

Vân Tiên còn cho ta thấy một sức trai tráng, khỏe mạnh của chàng:

“Vân Tiên ghé lại bên đàng,

Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.” [1; 146]

Qua hành động Lục Vân tiên đánh cướp ta thấy được trước hết ở chàng bộc

lộ sức mạnh nam tính, hành động dứt khoát của đấng nam nhi văn võ toàntài Hành động “bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô.” của Lục Vân Tiên thậtđẹp, thật mãnh liệt và dứt khoát toát lên ở chàng khí chất của một đấng anhhào khỏe khắn, dũng mãnh, một tinh thần vô úy và đó còn là hình ảnh mộtchàng trai nghĩa sĩ sẵn sàng trừ ác giúp dân Chưa hết, Nguyễn Đình Chiểu

còn sử dụng điển cố “Triệu tử phá vòng Đương-dang” để khắc họa hình ảnh

Lục Vân Tiên, một đấng nam nhi con nhà võ mạnh mẽ:

“Vân Tiên tả đột hữu xông,

Khác nào Triệu tử phá vòng Đương- dang.” [1; 147]

Nằm trong hệ thống nhân vật chính diện, Hớn Minh cũng đượcNguyễn Đình Chiểu đặc tả cho những chi tiết về ngoại hình và hành độngbằng thủ pháp ước lệ tượng trưng Nếu như ở Lục Vân Tiên, ta thấy đượcnhững nét đẹp thư sinh, đầy quyến rũ với đôi mày tằm, mắt phụng, môi sonthì Hớn Minh dưới ngòi bút của cụ Đồ Chiểu mang một chút bụi bặm, dị kì:

“Xa xem mặt mũi đen sì,

Mình cao đồ sộ dị kỳ rất hung.” [1; 153]

Ngay từ những câu thơ đặc tả ngoại hình Hớn Minh ta thấy được, ở nhân vậtnổi lên là một con người với tính cách ngang tàn, mạnh mẽ Nguyễn ĐìnhChiểu khắc họa Hớn Minh thật dị biệt với mặt thì “đen sì” lại còn “dị kỳ rấthung” Với vẻ ngoài có phần dị biệt, Hớn Minh còn được đặc tả là một nhânvật mạnh mẽ, thích dùng hành động để giải quyết mọi tình huống, thậm chí

là có phần nóng tính Chàng vốn là con nhà Nho, cũng có những hành động

“quyết liệt” khi nhìn thấy những cảnh bất bình, “chướng tai gai mắt”:

“Đi vừa tới huyện Loan-minh,

Gặp ngay quan huyện Đặng Sinh là chàng.

Giàu sang ỷ thế nghinh ngang, Gặp con gái tốt cưỡng gian không nghì.

Tôi bèn nối giận một khi Vật chàng xuống đó bẻ đi một giò.” [1;188]

Nguyễn Đình Chiểu muốn truyền tải đến với người đọc một thông

điệp rằng, chớ “nhìn mặt mà bắt hình dong” khi ta chưa biết gì về tư cách của một người nếu như Lục Vân Tiên không “biết lẽ chính tà”, cho rằng

“những người dị tướng ắt là tài cao” thì có lẽ người đọc sẽ cho rằng con người “mặt mũi đen sì”, “mình cao đồ sộ dị kỳ rất hung” kia sẽ là một con

người không mấy tử tế, vì ngoại hình dị kì, không một đặc điểm tốt đẹp nào

cả, thì lấy đâu ra được những đức tính tốt đẹp Nhưng qua đây, ta thấy HớnMinh hoàn toàn ngược lại với cái cách mà người ta đánh giá giá một con

người qua mặt mũi, ngoại hình Tuy cao to dị kỳ nhưng Hớn Minh vẫn làmôt bậc đại trượng phu hành hiệp trượng nghĩa thể hiện cho cái tinh thần

“kiến ngãi bất vi vô dũng dã” Chưa hết, sức lực của Hớn Minh qua lời giới

thiệu của Vân Tiên với Sở Vương:

“Sức đương Hạng Võ mạnh kình Trương Phi.” [1; 213]

Trương Phi trong Tam Quốc diễn nghĩa là một người “thân cao tám thước,

đầu báo mắt tròn, hàm én, râu hổ, tiếng nói như sấm, dáng như ngựa phi…” Hình ảnh Trương Phi là một người có sức mạnh luôn dùng sức

mạnh của mình để giải quyết sự việc, nên đôi lúc không tránh khỏi sự saisót Tính khí của Trương Phi nóng nảy, bộc trực, nên người Việt ta hay có

câu: “nóng như Trương Phi.” Hớn Minh được Nguyễn Đình Chiểu tạo cho

những đặc điểm về sức mạnh như Trương Phi và Hạng Võ, qua đây ta thấytác giả gửi gắm ở nhân vật này một niềm hi vọng, một lí tưởng, một bậctrượng phu không thua kém gì với các bậc anh hùng Trung Hoa cổ điển.Nghĩa là Nguyễn Đình Chiểu đã nâng tầm anh hùng người Việt có thể sánhngang với các bậc anh tài của nước láng giềng, đặc biệt là Trung Hoa Mộtlòng tự hào và tự tôn dân tộc đã thấm vào máu của nhà thơ xứ dừa

Như đã nói ở trên, lịch sử con người là một sự đấu tranh không ngừngnghỉ giữa cái thiện và cái ác Và có bao nhiêu những Lục Vân Tiên, HớnMinh, Vương Tử Trực – những con người chính nghĩa thì cũng có bấy nhiêunhững Trịnh Hâm, Bùi kiệm, Võ Công gian ác, tráo trở và thủ đoạn Nếunhư Lục Vân Tiên đối xử với Trịnh Hâm, Bùi Kiệm hết lòng hết dạ, xemhắn như bạn tốt, tri kỉ, tri âm thì Kiệm Hâm lại dùng sự đố kị và lòng ganhghét để đáp trả Vân Tiên Hành động xô Lục Vân Tiên xuống sông củaTrịnh Hâm, buông lời dụ dỗ Kiều Nguyệt Nga của Bùi Kiệm thì ta thấy

chúng đã đi ngược lại với chữ “nghĩa”, chữ “nhân” mà ông cha ta quanniệm Nếu Lục Vân Tiên dùng sức mạnh của mình để đánh đuổi Phong Lai,Hớn Minh dạy cho Đặng Sinh một bài học vì ỷ thế hiếp người thì Trịnh Hâmlại dùng sức trai trẻ của mình chỉ để làm một việc:

“Đêm khuya lặng lẽ như tờ,

Nghinh ngang sao mọc mịt mờ sương bay.

Trịnh Hâm khi ấy ra tay, Vân Tiên bị gã xô ngay xuống vời.” [1; 179]

Thật hèn hạ làm sao khi sức lực của một con người bình thường lại ratay tàn nhẫn với một người đã không còn nhìn thấy ánh sáng như Vân Tiên.Một hành động đớn hèn và càng hèn hạ hơn khi xô Vân Tiên xuống sông,

ngay sau đó Trịnh Hâm đã không biết ngượng ngùng, mà miệng lại “giả

tiếng kêu trời” Hành động “vừa ăn cướp vừa la làng” thể hiện một khiếm

khuyết lớn về nhân cách của một đấng nam nhi trong nền Nho học đọc sáchthánh hiền

Như vậy, qua đây ta thấy, Nguyễn Đình Chiểu đã rất dụng công khimiêu tả hai tuyến nhân vật đối lập nhau về ngoại hình lẫn nhân cách Sựkhéo léo của tác giả còn thể hiện rõ ở chỗ cố ý xây dựng nhân vật chính diệnđẹp đẽ, có dáng dấp của những anh hùng kiếm hiệp, có sức mạnh, võ cônggiỏi dang, quyết liệt và một vẻ ngoài khác thường bên cạnh những nhân vậthèn kém và kém đẹp về cả ngoại hình lẫn thể chất Thông qua cách miêu tảcủa Nguyễn Đình Chiểu, các nhân vật chính diện và phản diện có sự đối lậptạo tiền đề cho việc xây dựng theo lối nhất quán trong hành động về sau

2.1.2 Vẻ đẹp trí tuệ

Song hành với vẻ đẹp về ngoại hình thì vẻ đẹp trí tuệ là thước đochuẩn mực để đánh giá tài năng của một con người Bằng cách này hay cáchkhác, Nguyễn Đình Chiểu đã cố gắng tô đậm tính lí tưởng ở nhân vật củamình, đặc biệt là nhân vật chính diện thông qua vẻ đẹp về trí tuệ Trong xãhội mà muốn lập thân, vượt khỏi cái nghèo thì chỉ có một con đường duynhất đó chính là “học vấn” Và với nam giới học vấn rất quan trọng, nó quantrọng hơn hết khi chỉ có con đường khoa cử để lập thân Nam giới có thểdùng cả đời để học và không hề nản khi thi rớt và họ dùng chính tuổi trẻ củamình chỉ để thi cử và tiến thân Cho nên, mục đích cao nhất của cuộc đời họ

là thi được bảng vàng, giúp nước và chính mình Nam giới cần phải giỏi vănchương, biết làm thơ ứng đối Thâm chí, học vấn luôn quan trọng hơn việcgiỏi võ nghệ

Trong Lục Vân Tiên, ta thấy Vân Tiên hai mươi tám tuổi nhưng vẫn

chuyên tâm vào chuyện học hành để tiến thân Ngay ở đầu truyện, khi nói

đến tài học của Lục Vân Tiên, Nguyễn Đình Chiểu đã viết: “Văn đà khởi

phụng đằng giao.” [1; 142] Nghĩa là văn đẹp như con phượng trỗi dậy, con

rồng bay cao Ở đoạn Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga trao thơ cho nhau,sau khi Vân Tiên đánh tan bọn cướp, cứu được Nguyệt Nga, Nguyễn ĐìnhChiểu viết:

“Như vầy ai lại thua ai,

Vân Tiên họa lại một bài trao ra.

Xem thơ biết ý gần xa, Mai hòa vận điểu điểu hòa vận mai.” [1; 151]

Tài thơ văn của Lục Vân Tiên được Nguyễn Đình Chiểu khắc họa hếtsức đặc sắc, không những học giỏi, thơ hay mà trong thơ ấy còn hiểu được

lòng người khác Có thể thấy Nguyễn Đình Chiểu rất chú trọng nhấn mạnhtài năng thơ văn của Vân Tiên bằng những lời thơ đẹp nhất, lí tưởng nhất

Bên cạnh đó, Vương Tử Trực là một trong những nhân vật chính diện,không chỉ là con người nghĩa khí, vẻ đẹp của Tử Trực còn toát lên ở tài vănchương Cũng thông qua cách khắc họa nhân vật bằng lối lí tưởng hóa, TửTrực hiện lên là một nho sĩ tài hoa:

“Gần đây có một họ Vương,

Tên là Tử Trực văn chương tót đời.

Cha đà sai trẻ qua mời, Đặng con cùng gã thử chơi một bài.

Thấp cao cao thấp biết tài, Vầy sau trước bạn cùng mai mới mầu

… Muốn cho Trực sánh cùng Tiên, Lấy câu bình thủy hữu duyên làm đề.

Song song hai gã giao kề, Lục Vương hai họ đua nghề một khi” [1; 156]

Tác giả đã sử dụng nhiều câu thơ hay để ca ngợi tài năng văn chươngcủa Vân Tiên và Vương Tử Trực Đây cũng là một trong những dụng ý củatác giả khi xây dựng những nhân vật nam hoàn hảo về tài năng Nhân vậtnam của ông là những thư sinh xuất chúng kể về ngoại hình và khả năng văn

chương Nguyễn Đình Chiểu rất đề cao học vấn của các nhân vật của ông.Trong quan niệm của mình, Nguyễn Đình Chiểu hết sức coi trọng việc học.Trong khi nước ta chưa bị thực dân Pháp xâm lược, ông nghĩ rằng học có thể

để thi đỗ làm quan, mang tài ra phò vua giúp nước, như Lục Vân Tiên,Vương Tử Trực nhưng cũng có thể chỉ để làm người đạo đức cao cả Xét vềtrí tuệ, nghệ thuật từ chối những cạm bẫy thì không ai có thể qua được TửTrực, vốn người thẳng tính, khi bị cha con nhà họ Võ mở lời kết thông gia,Vương Tử Trực đã dùng sự am hiểu sử sách của mình để chối từ, làm cho

bọn họ ê chề, xấu hổ vì nghĩ nam tử nào cũng “đục nước béo cò” Vương

Tử Trực đã mượn luôn hình ảnh Điêu Thuyền để chỉ thói trăng hoa, dối trácủa Võ Thể Loan Đây xem như lời buộc tội cũng như lời vạch tội ThểLoan, không biết giữ mình Mồ chồng chưa xanh cỏ nay lại vì danh lợi, thamphú phụ bần mà đi kết giao với người khác Rõ ràng, Vương Tử Trực dùng

từ rất hay, uyên bác và thâm thúy của mình, nó như một đòn chí mạng vào

sự tham lam, ham vinh hoa phú quý của cha con Võ công

Với những nhân vật tưởng như vô danh, không tên tuổi nhưng cũngđều có khả năng và trí tuệ hơn người Mặc dù không thành danh trên conđường khoa cử nhưng ngược lại ông Quán là một nam nhi đầy khí phách, tưthế hiên ngang và thái độ ung dung, tâm hồn phóng khoáng Đó là phongcách của một người đã vượt qua sự bon chen vì không muốn làm con thiêuthân trước ánh đèn như những kẻ đầy tham vọng Hơn thế nữa, nhân vật ôngNgư được giới thiệu như một người học cao hiểu rộng:

“Kinh luân đã sẵn trong tay, Thung dung dưới thế vui say trong đời.

Thuyền nan một chiếc ở đời,

Tắm mưa chải gió trong vời Hàn Giang.” [1; 180]

Ngoài ra, ông Quán còn có tài năng am hiểu văn chương, hiểu biết lí

lẽ, lịch sử để nhận thức đúng sai Trong mỗi câu nói của mình, ông Quánđều tỏ ra là người hiểu sâu rộng, có sức thuyết phục Mỗi lời thơ của ôngđều vận dụng những điển tích, điển cố để minh chứng cho quan điểm củamình Ông viện vào việc Khổng Tử lận đận, việ Gia Cát Lượng có tài mưulược lớn giúp Lưu Bị mà sự nghiệp không thành, việc Đổng Trọng Thư cótài đức hơn người mà bị dồn vào thế bí… để minh chứng cho sự thông cảm,thương yêu của ông đối với người có tài cao chí cả, muốn giúp đời cứu dân

mà gặp phải những rủi ro bất hạnh nên nguyện vọng của họ không thực hiện

được Ông nhắc lại việc Trụ , Kiệt mê dâm, “để dân đến đỗi sa hầm sẩy

hang.” [1; 160] U, Lệ đa đoan “khiến dân luống chịu lầm than muôn phần”

[1; 160] Ngũ Bá phân vân “chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn” [1; 161] Thúc quý phân băng khiến “sớm đầu tối đánh lằng nhằng rối dân” [1; 161]

để lên án thói hư tật xấu của những vị vua chúa, mê đắm tửu sắc, không locho dân Quả là mỗi lời nói của ông Quán đều có những ý nghĩa sâu xa màkhông phải ai cũng có được

2.1.3 Vẻ đẹp lí tưởng

Khi sáng tạo nên truyện thơ Lục Vân Tiên, Nguyễn Đình Chiểu đã rất

dụng công khi khắc họa nên những nhân vật nam ngoài có những vẻ đẹp vềngoại hình, trí tuệ thì còn có cả vẻ đẹp về lí tưởng Trước hết, ta phải hiểu

được Lục Vân Tiên là tác phẩm thơ Nôm được sáng tác trước khi Pháp xâm

lược nước ta Nguyễn Đình Chiểu sinh vào thời loạn lạc, tình đời bị đảo lộn,đạo lý làm người dần đổi khác, khi chứng kiến cảnh đó ông đã cùng với

cuộc đời của chính ông mà viết thành truyện Lục Vân Tiên để khuyên răn

người đời Chịu ảnh hưởng của nền Nho học nên Nguyễn Đình Chiểu tạo