Với xu thế dạy học hiện nay thì việc dạy học tích hợp các môn học là rất cần thiết. Qua đó học sinh có thể vận dụng những kỹ năng học được ứng dụng vào trong thực tế cuộc sống. Đồng thời qua bài học KHÔNG KHÍ – SỰ CHÁY (hóa học 8) giáo viên sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức liên môn như Hóa học, Sinh học, Giáo dục công dân, Địa lý. Giáo dục bảo vệ môi trường sống, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là việc làm rất cần thiết. Với việc tích hợp kiến thức môn hóa học và những môn học khác sẽ làm cho học sinh thích thú hơn trong học tập. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tham khảo những tài liệu có liên quan đến bài học như: Sự phân bố rừng ở nước ta, sự ô nhiễm môi trường sống, những điều luật về môi trường, cách trồng và chăm sóc cây xanh, sự trao đổi chất của động thực vật… Tóm lại với những kiến thức tích hợp vào bài học sẽ đem lại tính hiệu quả cao và giúp học sinh có năng lực giải quyết những vấn đề thực tế. Đồng thời giáo dục nhân cách cho học sinh.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Với xu thế dạy học hiện nay thì việc dạy học tích hợp các môn học là rất cần thiết Qua đó học sinh có thể vận dụng những kỹ năng học được ứng dụng vào trong thực tế cuộc sống
Đồng thời qua bài học KHÔNG KHÍ – SỰ CHÁY (hóa học 8) giáo viên
sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức liên môn như Hóa học, Sinh học, Giáo dục công dân, Địa lý Giáo dục bảo vệ môi trường sống, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là việc làm rất cần thiết
Với việc tích hợp kiến thức môn hóa học và những môn học khác sẽ làm cho học sinh thích thú hơn trong học tập Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tham khảo những tài liệu có liên quan đến bài học như: Sự phân bố rừng ở nước
ta, sự ô nhiễm môi trường sống, những điều luật về môi trường, cách trồng và chăm sóc cây xanh, sự trao đổi chất của động thực vật…
Tóm lại với những kiến thức tích hợp vào bài học sẽ đem lại tính hiệu quả cao và giúp học sinh có năng lực giải quyết những vấn đề thực tế Đồng thời giáo dục nhân cách cho học sinh
Trang 2MỤC LỤC
3 Đối tượng dạy học của bài học trang 8
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học trang 8
7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập trang 14
DANH MỤC VIẾT TẮT
GDCD giáo dục công dân
Trang 3HS học sinh
SGK sách giáo khoa
THCS trung học cơ sở
1 Tên hồ sơ dạy học:
SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN GDCD, SINH HỌC, ĐỊA LÝ ĐỂ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SỐNG
KHI DẠY BÀI KHÔNG KHÍ – SỰ CHÁY
Trang 4(HÓA HỌC 8)
2 Mục tiêu dạy học:
2.1 KIẾN THỨC
2.1.1 Đối với môn Hóa học 8:
- Biết không khí là hỗn hợp nhiều chất khí, thành phần theo thể tích của không khí gồm 78% nitơ, 21% oxi, 1% các khí khác
- Biết sự cháy là sự oxi hóa có tỏa nhiệt và phát sáng, còn sự oxi hóa chậm cũng
là sự oxi hóa có tỏa nhiệt nhưng không phát sáng
- Biết và hiểu điều kiện phát sinh sự cháy và biết cách dập tắt sự cháy
- HS hiểu và có ý thức giữ cho bầu không khí không bị ô nhiễm và phòng chống cháy
2.1.2 Đối với môn GDCD:
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh bằng những việc làm cụ thể như: không xả rác, vứt rác bừa bãi, không quăng xác động vật xuống các nguồn nước
- Giáo dục HS về phòng chống cháy nổ Bảo vệ rừng, cây xanh quanh trường học
- Giáo dục HS không mê tín dị đoan khi thấy hiện tượng ma trơi ở những nơi nghĩa địa, những nơi có xác chất động vật
2.1.3 Đối với môn Sinh học:
- Giáo dục HS trong việc trồng cây xanh, hoa cây cảnh
- Làm rõ vai trò của khí oxi đối với quá trình trao đổi chất trong cơ thể người, động vật, thực vật
- Rất quan trọng cho quá trình hô hấp của con người, động vật, thực vật
- Liên hệ những căn bệnh do môi trường ô nhiễm gây ra
2.1.4 Đối với môn Địa lý:
- Giới thiệu sự phân bố rừng ở nước ta, khí hậu của nước ta
2.2 KỸ NĂNG
Trang 52.2.1 Đối với môn Hóa học:
- Rèn luyện kỹ năng quan sát, tìm hiểu các hiện tượng thí nghiệm hoặc giải
thích sự cháy và dập tắt sự cháy
2.2.2 Đối với môn GDCD:
- Giáo dục kỹ năng sống, ứng xử đúng cho HS
2.2.3 Đối với môn Sinh học:
- Rèn luyện kỹ năng trồng và chăm sóc cây xanh
- Kỹ năng tự bảo vệ mình trước những bệnh có liên quan đến ô nhiễm môi trường sống
2.2.4 Đối với môn Địa lý:
- Kỹ năng tìm hiểu về hệ sinh thái thực vật ở Việt Nam, tìm hiểu các kiểu khí hậu ở Việt Nam
2.3 THÁI ĐỘ
2.3.1 Đối với môn Hóa học:
- Hiểu và có ý thức giữ cho bầu không khí không bị ô nhiễm và phòng chống cháy nổ
- Ý thức trồng và bảo vệ cây xanh
2.3.2 Đối với môn GDCD:
- Có thái độ ứng xử đúng theo pháp luật về môi trường, cuộc sống
2.3.3 Đối với môn Sinh học:
- Hiểu đúng vai trò của không khí trong việc duy trì sự sống, quá trình trao đổi chất của cơ thể
2.3.4 Đối với môn Địa lý:
- Yêu và bảo vệ thiên nhiên, không gây ô nhiễm không khí, nguồn nước, đất Qua đó bài học này, học sinh cần phải có năng lực vận dụng những kiến thức liên môn như: Hóa học, GDCD, Sinh học, Địa lý để giải quyết bài học này
3 Đối tượng dạy học của bài học:
- HS lớp 8A1, 8A2 với tổng số lượng 73 HS
4 Ý nghĩa của bài học:
Trang 6- Biết rõ trong không khí có những khí nào (khí nitơ, khí oxi, khí cacbonic, bụi )
- Ý thức bảo vệ môi trường
- Ý thức phòng, chống cháy, nổ
5 Thiết bị dạy học, học liệu:
5.1 Bộ thí nghiệm thành phần không khí:
- Dụng cụ: ống thuỷ tinh hình trụ; Nút cao su đậy vừa ống hình trụ, có muôi đốt hoá chất xuyên qua; Chậu thuỷ tinh; Đèn cồn
- Hoá chất: Phốt pho đỏ
5.2 Ứng dụng công nghệ thông tin:
- Máy chiếu, laptop
- Chiếu các hình ảnh về rừng, môi trường, sự cháy và cách phòng chống cháy, các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
6.1 Kiểm tra kiến thức cũ
Giáo viên gọi 2 HS lên bảng sửa bài tập 4, 6 trang 94 SGK
6.2 Giảng kiến thức mới
BÀI 28 KHÔNG KHÍ – SỰ CHÁY
I Thành phần của không khí:
Giáo viên giới thiệu mục tiêu, nội dung bài học, kỹ năng giải quyết vấn đề thực
tế có liên quan đến bài học
1 Thí nghiệm:
Giáo viên làm thí nghiệm Giáo viên yêu cầu HS quan sát
Thí nghiệm xác định thành phần không khí
Trang 7Giáo viên đặt câu hỏi:
- Khi phot pho cháy, mực nước trong ống thủy tinh thay đổi như thế nào?
- Chất gì trong ống đã tác dụng với P để tạo khói trắng P2O5 bị tan dần trong nước?
- Mực nước trong ống thủy tinh dâng đến vạch thứ 2 (1/5 thể tích) có giúp ta suy ra tỉ lệ thể tích khí oxi có trong không khí được không?
- Tỉ lệ thể tích khí còn lại trong ống là bao nhiêu? Chất khí đó là nitơ, khí nitơ chiếm tỉ lệ thế nào trong không khí?
- Không khí có thành phần như thế nào?
GV cho HS thảo luận theo cặp, sau đó đại diện các cặp HS trả lời các câu hỏi Giáo viên gọi HS nhận xét các câu trả lời của HS
2 Ngoài khí oxi và khí nitơ, không khí còn chứa những chất gì khác?
Giáo viên đặt câu hỏi:
- Hãy tìm dẫn chứng nêu rõ trong không khí có chứa một ít hơi nước?
- Dẫn chứng rằng trong không khí có chứa khí cacbonic?
- Ngoài khí oxi và khí nitơ, không khí còn chứa những chất gì khác?
Giáo viên chiếu nội dung, GV cho HS thảo luận theo cặp, sau đó đại diện các cặp HS trả lời các câu hỏi Giáo viên gọi HS nhận xét các câu trả lời của HS
Không khí là 1 hỗn hợp khí trong đó khí oxi chiếm khoảng 1/5 thể tích chính xác hơn là khí oxi chiếm 21% thể tích không khí, phần còn lại hầu hết là khí nitơ.
Ngoài ra không khí còn chứa khoảng 1% các khí khác: hơi nước, CO 2 , khí hiếm, bụi, khói, )
Trang 83 Bảo vệ không khí trong lành, tránh ô nhiễm:
Giáo viên chiếu nội dung, GV cho HS thảo luận theo cặp, sau đó đại diện các cặp HS trả lời các câu hỏi
- Không khí bị ô nhiễm gây ra những tác hại gì?
- Phải làm gì để bảo vệ không khí tránh ô nhiễm?
Gọi HS nhận xét
GV chiếu những hình ảnh về rừng, cây xanh, môi trường, những bệnh có liên quan đến ô nhiễm môi trường sống
Qua đó GV giáo dục kỹ năng sống, ý thức bảo vệ môi trường GV gợi ý HS dựa vào kiến thức môn Địa lý GV đặt câu hỏi: hãy nêu những nơi nào còn có rừng? Vùng khí hậu của nước ta? Sự ô nhiễm của môi trường do hoạt động của con người?
Không khí bị ô nhiễm, không những gây tác hại đến sức khỏe con người và đời sống của động vật, thực vật, mà còn phá hoại dần những công trình xây dựng như cầu cống, nhà cửa, di tích lịch sử,
Trang 9Phải xử lí khí thải của các nhà máy, các lò đốt, các phương tiện giao thông để hạn chế đến mức thấp nhất việc đưa vào khí quyển các khí có hại như CO 2 , CO, bụi, khói
Bảo vệ rừng, trồng rừng, trồng cây xanh là những biện pháp tích cực bảo vệ không khí trong lành.
II Sự cháy và sự oxi hóa chậm:
1) Sự cháy:
Giáo viên chiếu nội dung câu hỏi: Khi đốt than củi có hiện tượng gì?
HS trả lời
GV thông báo: Người ta gọi đó là sự cháy Vậy sự cháy là gì?
HS trả lời, nhận xét
GV chiếu những hình ảnh về sự cháy Từ đó giáo dục HS về ý thức và cách phòng chống cháy nổ
Sự cháy là sự oxi hóa có tỏa nhiệt và phát sáng.
2) Sự oxi hóa chậm:
Trang 10GV giới thiệu: Các đồ vật bằng gang thép để lâu ngày bị gỉ, chúng ta đang hô hấp bằng không khí Các hiện tượng đó là sự oxi hóa chậm Vậy sự oxi hóa chậm là gì?
- Sự oxi hóa chậm và sự oxi hóa có gì giống và khác nhau?
- Sự cháy 1 chất trong oxi và không khí có gì giống và khác nhau?
- Thế nào là sự tự bốc cháy?
GV cho HS thảo luận theo cặp nhóm, sau đó trả lời, HS nhận xét lẫn nhau
GV chiếu những hình ảnh về sự oxi hóa chậm: hình ảnh hen gỉ của tàu biển, sắt thép
Qua đó giáo dục ý thức bảo vệ những vật dụng dễ bị oxi hóa GV liên hệ cho
HS về việc phủ lớp bảo vệ những sản phẩm như: xe hơi, xe máy, đồ sắt Nhằm vừa tạo tính thẩm mỹ cho sản phẩm vừa chống sự oxi hóa chậm
Sự oxi hóa chậm là sự oxi hóa có tỏa nhiệt nhưng không phát sáng.
Trong điều kiện nhất định, sự oxi hóa chậm có thể chuyển thành sự cháy, đó
là sự tự bốc cháy.
GV giảng giải về hiện tượng ma trơi ở những nơi có chôn người chết, đó là hiện tượng đóm lửa lập lòe Đó là hiện tượng tự bốc cháy của khí photphin PH3 thoát
Trang 11ra của xác chết Khí photphin PH3 sẽ tự bốc cháy khi gặp khí oxi có trong không khí Nếu ta chạy thì ngọn lửa sẽ chạy theo ta Nên ngày xưa người ta nói nó là
ma trơi
3) Điều kiện phát sinh và các biện pháp dập tắt sự cháy:
GV hỏi: Điều kiện để phát sinh sự cháy là gì?
GV gọi HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung
GV chiếu những hình ảnh về những vấn đề phát sinh sự cháy Từ đó giáo dục
HS về cách phòng cháy, hình thành kỹ năng chữa cháy cho HS
* Các điều kiện phát sinh sự cháy:
- Chất phải nóng đến nhiệt độ cháy.
- Phải có đủ khí oxi cho sự cháy.
GV hỏi: Biện pháp nào để dập tắc sự cháy? Có bắt buộc phải thực hiện cả 2 biện pháp cùng lúc không?
GV gọi HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung
GV chiếu những hình ảnh hoặc phim về tình hình cháy nổ ở nước ta nhất là vào mùa khô Những hình ảnh về cách dập tắt sự cháy, hình ảnh của những người lính cứu hỏa đang làm nhiệm vụ chữa cháy Qua đó GV cho HS thấy vai trò của những người lính cứu hỏa cũng như định hướng nghề nghiệp cho HS sau này
Trang 12Từ đó giáo dục HS về cách chữa cháy, hình thành kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho HS
* Muốn dập tắt sự cháy, cần thực hiện 1 hay đồng thời cả 2 biện pháp sau:
- Hạ nhiệt độ chất cháy xuống dưới nhiệt độ cháy.
- Cách li chất cháy với khí oxi.
7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
Học sinh sẽ vận dụng kiến thức kỹ năng do giáo viên tích hợp các môn học tốt hơn Đồng thời tiết học sẽ trở nên sinh động hơn khi kiến thức môn Hóa học được bổ sung thêm bởi kiến thức các môn học khác Hầu hết học sinh sẽ rất thích tiết học này và hiểu bài này để vận dụng vào trong thực tế cuộc sống
8 Các sản phẩm của học sinh
- Bản đồ tư duy của bài học
- Tranh ảnh do học sinh sưu tầm có liên quan đến bài học
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Sưu tầm những hình ảnh từ internet
2- Tham khảo các tài liệu từ internet
3- Sách giáo khoa hóa học 8 – nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
Trang 13PHỤ LỤC
1 Môi trường ô nhiễm là gì?
Môi trường ô nhiễm là sự tác động của con người làm thay đổi tính chất của môi trường, thay đổi những tiêu chuẩn của môi trường Đó là sự làm thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp các tính chất vật lí, hóa học, sinh học… Những chất gây ô nhiễm chính là nhân tố làm cho môi trường trở nên độc hại hoặc có tiềm
ẩn nguy cơ gây độc hại, nguy hiểm đến sức khỏe con người và động thực vật sống trong môi trường đó
2.Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy Hóa học ở trường THCS
Môi trường hiện nay ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đang có những báo động đỏ về sự thay đổi của môi trường theo hướng bất lợi cho con
Trang 14người, đặc biệt là những yếu tố tự nhiên như đất, nước, không khí, hệ sinh thái động thực vật
Tình trạng môi trường bị thay đổi và ô nhiễm đang từng ngày diễn ra trên phạm vi của mỗi quốc gia cũng như trên toàn thế giới Chưa bao giờ môi trường
bị ô nhiễm trầm trọng như hiện nay, ô nhiễm đang là vấn đề nóng và nan giải của các quốc gia Do đó việc giáo dục bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ thiên nhiên, tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học là vấn đề cần thiết, cấp bách và bắt buộc khi giảng dạy trong nhà trường phổ thông, đặc biệt với bộ môn Hóa học thì đây là vấn đề hết sức cần thiết Kiến thức Hóa học về môi trừng sẽ cung cấp cho học sinh những kỹ năng cơ bản về môi trường, sự ô nhiễm môi trường… tăng cường sự hiểu biết của học sinh về mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất thuộc tất cả các lĩnh vực, góp phần hình thành ở học sinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường Do đó giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là việc làm có tác dụng rộng lớn nhất, sâu sắc và bền vững nhất
3 Một số nội dung bảo vệ môi trường
a Ô nhiễm không khí, sự suy giảm tầng ozon
Khí quyển của chúng ta được chia thành nhiều tầng, trong đó có tầng ozon (cách mặt đất khoảng 25 km) Ozon (Ozone theo tiếng Hy Lạp nghĩa là “tỏa mùi”), được Friederich Schoben người Thụy Sỹ phát hiện năm 1840 và năm
1858 đã được Houzeau người Pháp xác định là thành phần quan trọng của khí quyển
Ozon do 3 nguyên tử oxi kết hợp với nhau, chúng được hình thành dưới tác dụng của bức xạ mặt trời, sấm sét… Độ dày mỏng của tầng ozon ở mỗi nơi là không giống nhau Tầng ozon có tác dụng quan trọng trong việc ngăn cản các tia cực tím nguy hiểm từ mặt trời chiếu xuống trái đất
Hiện nay, tầng ozon đã bị báo động là đang “thủng” nghiêm trọng Hiện tượng này được giải thích có nhiều nguyên nhân, trong đó có một nguyên nhân
là do các khí thải công nghiệp như CFC, NO2
Trang 15Những dữ liệu năm 1994 của UNEP-WMO (tổ chức môi trường thế giới) đã chứng minh rằng các hợp chất hữu cơ có chứa clo và brom khi đi vào tầng bình lưu đã giải phóng nguyên tử clo và brom, đưa chúng về chu kỳ xúc tác phá hoại ozon Axit clohdric do núi lửa phun ra không hòa tan được trong nước khí quyển và không bị nước mưa quét sạch trước khi đi vào tầng bình lưu Năm
1979 người ta mới phát hiện ra tầng ozon đang bị bào mòn và cho đến nay đã bị thủng ở rất nhiều nơi Theo ước tính, khi tầng ozon giảm 10% thì lượng tia cực tím tăng lên khoảng 13% Và cứ giảm 11% ozon thì sẽ làm tăng 2% trường hợp ung thư da
Một số tác nhân gây thủng tầng ozon: Các chất clofloucacbon (CFC) có tác dụng làm phồng các tấm cách nhiệt (cách âm) và dung môi trong công nghiệp điện tử, cơ khí, chất làm lạnh trong tủ lạnh, chất đẩy trong các bình xịt tóc…là một trong số những tác nhân nguy hiểm nhất với tầng ozon Loại hay dùng nhất là Freon, có thời gian tôn tại rất lâu dài, từ 50-400 năm tùy loại Chúng bay lên không trung tận tầng cao nhất của khí quyển, gặp các tia cực tím
và bị vỡ ra làm clo được giải phóng Mỗi nguyên tử clo phá hủy một phân tử ozon và để tạo thành một phân tử Clo, oxit này lại phản ứng với một oxi nguyên
tử để tái tạo clo nguyên tử, sau đó, tiếp tục đi phá hủy một phân tử ozon khác Một nguyên tử clo có thể phá hủy khoảng 100 nghìn phân tử ozon trước khi bị phản ứng trở lại thành dạng ổn định gọi là “bình chứa”
Cơ chế của sự phá hủy tầng ozon: Rất may, hiện nay, chất CFC đã bị cấm sử dụng Nhưng không phải vì thế mà tầng ozon không tiếp tục bị thủng, lượng tàn
dư của nó trong khí quyển vẫn còn, thêm vào đó các oxit của nitơ và lưu huỳnh cũng có tác hại tàn phá tương tự
Một số nguồn khí thải gây ô nhiễm không khí:
- Nguồn ô nhiễm công nghiệp: các chất độc hại trong khí thải công nghiệp như
COx, NOx, SO2… và tro bụi Các nhà máy sản xuất thủy tinh thải ra một lượng lớn bụi HF, O2 Các nhà máy gạch, nung vôi thải ra đáng kể một lượng bụi COx,