Yêu cầu: Dựa trên mối quan hệ giữa văn hóa và biến đổi xã hội, phân tích sự biến đổi văn hóa, duy trì giá trị truyền thống trong văn hóa nghệ thuật Việt Nam hiện nay. Về khái niệm văn hóa, cho đến nay đã có hàng trăm định nghĩa khác nhau. Mặc dù vậy, các định nghĩa về văn hóa đều thống nhất chung ở một điểm chủ yếu là nhấn mạnh đến sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của văn hóa. Như vậy, bản chất cốt lõi và cơ bản của văn hóa là sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của con người qua trường kỳ lịch sử. Hồ Chí Minh ngay từ năm 1943 đã nêu ra định nghĩa hết sức đúng đắn là: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.
Trang 1
ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA XÃ HỘI HỌC - -
BÀI THUYẾT TRÌNH MÔN XÃ HỘI HỌC VĂN HÓA NHÓM 4: VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
Lớp K5 Xã hội học
Hà Nội, tháng
Trang 2DANH SÁCH THÀNH VIÊN VÀ NHIỆM VỤ
\
Trang 3MỤC LỤC
I THAO TÁC HÓA KHÁI NIỆM 4
1 Văn hóa và văn hóa nghệ thuật 4
2.Văn hóa truyền thống 6
3 Nghệ thuật âm nhạc 6
4 Biến đổi xã hội 7
5 Toàn cầu hóa 8
II NỘI DUNG CHÍNH 9
1 Thực trạng biến đổi văn hóa trong: 9
1.1 Trang phục biểu diễn 9
1.2 Phong cách biểu diễn 11
1.3 Sự thưởng thức của khán giả 13
2 Nguyên nhân của sự biến đổi 14
3 Tác động của sự biến đổi 17
4 Sự duy trì giá trị văn hóa truyền thống 21
III KẾT LUẬN 22
IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 24
Trang 4NỘI DUNG BÁO CÁO
Yêu cầu: Dựa trên mối quan hệ giữa văn hĩa và biến đổi xã hội, phân tích sự biến đổi văn hĩa, duy trì giá trị truyền thống trong văn hĩa nghệ thuật
Việt Nam hiện nay
1 Văn hĩa và văn hĩa nghệ thuật
Về khái niệm văn hĩa, cho đến nay đã cĩ hàng trăm định nghĩa khác nhau Mặc dù vậy, các định nghĩa về văn hĩa đều thống nhất chung ở một điểm chủ yếu là nhấn mạnh đến sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của văn hĩa Như vậy, bản chất cốt lõi và cơ bản của văn hĩa là sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của con người qua trường kỳ
lịch sử Hồ Chí Minh ngay từ năm 1943 đã nêu ra định nghĩa hết sức đúng đắn là: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, lồi người mới sáng tạo và phát minh ra ngơn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tơn giáo, văn học, nghệ thuật, những cơng cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Tồn bộ những sáng tạo và phát minh đĩ tức là văn hĩa Văn hĩa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nĩ mà lồi người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và địi hỏi của sự sinh tồn”.
Trong định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã xác định văn hĩa bao gồm những thành quả của sự sáng tạo cả về phương diện vật chất và tinh thần nhằm đáp ứng cho sự tồn tại và phát triển của lồi người Và điều đặc biệt ở đây là Người cho rằng văn hĩa khơng chỉ là
sự sáng tạo mà cịn là phương thức sử dụng sự sáng tạo đĩ Điều này cĩ ý nghĩa to lớn đối với việc xây dựng nền văn hĩa xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, chúng ta khơng chỉ chăm lo tạo ra nhiều giá trị văn hĩa tốt đẹp mà cần phải chú ý tới cả "phương thức sử dụng"cho hợp tình, hợp lý, mang tính nhân văn cao đẹp nữa Cũng trong định nghĩa này,
Hồ Chí Minh đã xác định nghệ thuật như một bộ phận của văn hĩa gĩp phần vào đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội lồi người
Gần đây, đứng trước sự tiến cơng mạnh mẽ của xu thế tồn cầu hĩa, vấn đề giữ gìn, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hĩa của các dân tộc, các quốc gia đang gặp phải những thách thức to lớn, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển và các dân tộc thiểu số
Vì vậy, UNESCO đã nêu ra định nghĩa về văn hĩa trên cơ sở nhấn mạnh đến nội dung này nhằm thức tỉnh tinh thần trách nhiệm của cộng đồng quốc tế trong việc chống xu thế nhất thể hĩa văn hĩa, hướng tới tơn trọng và bảo vệ những giá trị văn hĩa độc đáo của các quốc
gia, các dân tộc: “Văn hĩa hơm nay cĩ thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần
và vật chất, trí tuệ và xúc cảm, quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhĩm người trong xã hội Văn hĩa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín
Trang 5ngưỡng” Như vậy, văn hóa bao gồm cả lĩnh vực văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần thể
hiện năng lực sáng tạo độc đáo, riêng biệt của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc trong qúa trình vận động và phát triển của mình Lĩnh vực nghệ thuật là một phần trọng yếu của văn hóa tinh thần, phản ánh khát vọng sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật theo quy luật của cái đẹp Ở đây cần làm rõ khái niệm nghệ thuật
Theo nghĩa rộng: Nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời là một loại hoạt động tinh thần - thực tiễn của con người nhằm sáng tạo hiện thực theo quy luật của cái đeïp được biểu hiện dưới dạng hình tượng nghệ thuật để đáp ứng những nhu cầu và khát vọng của con người vươn tới những giá trị Chân - Thiện - Mỹ Theo nghĩa hẹp: Loại nghệ thuật thuần nhất là hình thức sáng tạo đặc biệt, được tạo nên bởi người nghệ sĩ có cá tính độc đáo, có tâm hồn giàu cảm xúc, có tài năng sáng tạo Nghệ thuật ở đây là tiếng nói tình cảm, tư tưởng của con người gửi đến con người nhằm tạo nên sự đồng tình, kêu gọi, tác động, định hướng cho con người đi vào chiêm ngưỡng, chọn lựa những kinh nghiệm sống và kinh nghiệm tình cảm, thông qua sự biểu hiện cảm tính, sinh động đơn nghĩa và
đa nghĩa, tả thực và ước lệ, miêu tả và biểu hiện, tạo nên bởi tưởng tượng và hư cấu, đó là hình tượng
Nói tóm lại, nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, là hoạt động tinh thần thực tiễn của con người, nó hướng theo quy luật cái đẹp ở trình độ cao, nhằm phục vụ cho con người một đời sống tinh thần phong phú, đáp ứng những nhu cầu khát vọng của con người đạt tới Chân - Thiện - Mỹ Vậy, văn hóa nghệ thuật là gì? Cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến tranh cãi khác nhau nhưng phần lớn các nhà nghiên cứu đều thống nhất ở bốn điểm
cơ bản sau:
– Văn hóa nghệ thuật là một trong những bộ phận nhạy cảm của văn hóa tinh thần, là thành tố trọng yếu của văn hóa thẩm mỹ Văn hóa nghệ thuật vận hành theo những quy luật chung của văn hóa tinh thần và văn hóa thẩm mỹ, đồng thời nó vận động theo quy luật bên trong của chính mình
– Văn hóa nghệ thuật chịu sự quy định của đời sống kinh tế, chính trị , xã hội, vừa có tính độc lập tương đối, và có tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với đời sống xã hội
– Văn hóa nghệ thuật đảm nhiệm một tổ hợp các chức năng xã hội nhất định như: chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng thẩm mỹ, chức năng giải trí, chức năng dự báo… Không nên tuyệt đối hóa một chức năng nào đó để dẫn đến phủ nhận các chức năng khác
– Văn hóa nghệ thuật hiện nay có các tính chất cơ bản là tính giai cấp, tính dân tộc
và tính nhân loại Ngoài ra giới nghiên cứu còn bàn tới tính nhân dân và tính quốc
tế của nó
Như vậy, văn hóa nghệ thuật là một bộ phận của văn hóa thẩm mỹ, văn hóa thẩm
mỹ là một thành tố của văn hóa tinh thần Có thể tán thành định nghĩa sau đây: “Văn hóa nghệ thuật là sự phát triển những năng lực nghệ thuật của cá nhân và cộng đồng (nghệ sĩ, công chúng, giai cấp, dân tộc, nhân loại) thể hiện trong hoạt động nghệ thuật nhằm sáng tạo, lưu truyền và thụ cảm các giá trị nghệ thuật Hoạt động này bao gồm quá trình sáng
Trang 6tạo, sản xuất, lưu giữ, bảo quản, truyền thông, phổ biến, đánh giá và tiêu dùng các giá trị nghệ thuật cùng các cơ quan, các tổ chức, các thiết chế bảo đảm cho quá trình hoạt động này”
Với định nghĩa trên, văn hóa nghệ thuật đã được xem xét trên một bình diện tổng quát, bao gồm cấu trúc, chức năng cũng như cơ chế hoạt động của nó, tạo nên một chỉnh thể hoạt động trong đời sống thực tiễn xã hội Văn hóa nghệ thuật là một trong những lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội Nó là một thành tố quan trọng của văn hóa, một điểm tựa để suy xét và đánh giá về một nền văn hóa đang hiện hữu.Văn hóa nghệ thuật là sản phẩm của một nền văn hóa thành văn, thể hiện được cuộc sống xã hội một cách sinh động thông qua các sản phẩm của chính nó
Như chúng ta đã biết, không phải ở thời kỳ nào những di sản văn hóa nghệ thuật cũng chỉ biểu hiện một diện mạo tinh thần của một xã hội, tùy vào thời kì lịch sử mà những sản phẩm văn hóa nghệ thuật có những diện mạo khác nhau, thể hiện cho một thời
kỳ, một xã hội nào đó Chính vì thế, khi xã hội thay đổi, văn hóa cũng thay đổi, đặc biệt là văn hóa nghệ thuật
2 Văn hóa truyền thống
Văn hóa truyền thống là tập hợp những nhân tố tích cực phổ biến về tư tưởng, tình cảm, thói quen, tập quán, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồng người nhất định, được hình thành và phát triển trong lịch sử, đã trở nên ổn định và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
Khi nói đến văn hóa Việt Nam chúng ta nghĩ ngay đến nền văn hóa của người dân Việt từ thuở xa xưa nào đến giờ và từ Ải Nam Quan đến Mũi Cà Mau, với một số những đặc tính nào đó gắn liền với con người và xã hội văn hóa Việt, làm cho nó khác biệt với những nền văn hóa của các dân tộc khác trên thế giới Nó bao gồm tiếng Việt, tư tưởng Việt, tôn giáo tín ngưỡng Việt, lễ nghi Việt, quần áo thức ăn Việt, Vì mang những đặc tính rất đặc biệt của dân tộc Việt Nam từ nhiều năm qua nên văn hóa dân tộc thường được đồng hóa với văn hóa cổ truyền hay truyền thống văn hóa Việt Đó là nền văn hóa mà hầu hết người Việt Nam chúng ta đều nghĩ rằng nó là của chung của chúng ta do tổ tiên ta dựng nên từ hơn bốn ngàn năm qua
3 Nghệ thuật âm nhạc
Âm nhạc là một trong bảy loại hình văn hóa nghệ thuật theo cách phân loại của Hengel Đây là bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh (chất giọng) để diễn đạt Các yếu tố chính của nó là cao độ (điều chỉnh giai điệu), nhịp điệu, âm điệu và những phẩm chất âm thanh của âm sắc và kết cấu bản nhạc Sự sáng tạo, hiệu quả, ý nghĩa, và thậm chí cả định nghĩa của âm nhạc thay đổi tùy theo bối cảnh văn hóa và xã hội Đối với nhiều người ở nhiều nền văn hóa, âm nhạc là một phần quan trọng trong cách sống của họ Ngay từ thời thượng cổ, âm nhạc đã được ra đời cùng với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất của các cộng đồng người nguyên thuỷ Kể từ đấy, âm nhạc đã không ngừng được phát triển và hoàn thiện cùng năm tháng Quả thật, âm nhạc có sức ảnh hưởng lớn đến con người, đến
sự hình thành và phát triển nhân cách nơi mỗi người
Trang 7Như các loại hình nghệ thuật khác, nội dung âm nhạc cũng phản ánh hiện thực của cuộc sống Bằng nét đặc thù riêng của mình, âm nhạc đã phản ánh hiện thực cuộc sống một cách ước lệ và trừu tượng Âm nhạc mô tả các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống
Âm nhạc còn có thể thể hiện quan điểm sống, chuyển tải tư tưởng Còn một phần rất quan trọng trong nội dung của âm nhạc là sự đánh giá thực tại trên quan điểm của Mỹ học, có nghĩa là đánh giá các sự vật, hiện tượng nhưng không phụ thuộc vào cách nhìn nhận thực tiễn, thực dụng về đối tượng ấy Vĩ dụ khi ngắm nhìn cảnh mặt trời mọc, chúng ta thích ngắm nhìn nó vì nó đẹp chứ hoàn toàn không có ý nghĩ là mặt trời sẽ cung cấp năng lượng cho chúng ta, mặt trời sẽ sưởi ấm cho ta,… Có thể nói rằng, cách đánh giá trên quan điểm
Mỹ học là một cách đánh giá “vô tư”
Sở dĩ âm nhạc có được sức ảnh hưởng lớn bởi vì âm nhạc là một loại hình nghệ thuật có tính biểu hiện Ngôn ngữ của nó giống với ngữ điệu của tiếng nói và giống với cử chỉ, nghĩa là giống với phương tiện biểu hiện của cảm xúc Chính sự khái quát hoá và tăng lên gấp nhiều lần những khả năng biểu hiện của ngữ điệu và tiết tấu, âm nhạc đã có được một sức mạnh tác động vào cảm xúc thật lớn lao Hơn nữa, trong tác phẩm âm nhạc còn miêu tả những điều mà chúng ta thích thú và quan tâm trong thực tiễn Âm nhạc có sự tái hiện những âm thanh đầy sức hấp dẫn của thiên nhiên, thể hiện những cảm xúc dễ chịu và đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của chúng ta
Chính vì âm nhạc tác động lên mặt xúc cảm và tư tưởng nên âm nhạc đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc giáo dục con người, nhất là thế hệ trẻ Có thể thông qua âm nhạc để giáo dục tư tưởng, đạo đức cho người nghe Những nhân vật tích cực, những tấm gương đạo đức cao cả và cả hình tượng những con người bị dày vò bởi sự đấu tranh nội tâm khổ sở, những con người sống dằn vặt và không thoả mãn được đề cập đến trong bản nhạc đã ảnh hưởng đến tình cảm đạo đức của người nghe, nâng người nghe lên một tầm cao bao la về đạo đức Những tác phẩm âm nhạc diễn tả những tư tưởng, tình cảm đạo đức cao đẹp như tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, tình bạn, tình yêu, tình huynh đệ, tình phụ tử, tình mẫu tử,… luôn đóng một vai trò giáo dục đặc biệt có
ý nghĩa Âm nhạc đã đánh thức lương tâm, thức tỉnh một sự bồn chồn cao quí, một nỗi niềm lo lắng thiêng liêng: Mình đã làm được điều tốt đó chưa? Mình đã sống tốt chưa? Mình có xứng với cái đẹp ấy không? Liệu mình còn đủ sức để hoàn thiện bản thân hơn nữa không?… Những điều ấy tạo nên nội lực thúc đẩy người nghe vươn tới sự toàn thiện, toàn mỹ
4 Biến đổi xã hội
Biến đổi xã hội (tiếng Anh: Social change) là một quá trình qua đó những khuôn mẫu của các hành vi xã hội, các quan hệ xã hội, các thiết chế xã hội và các hệ thống phân tầng xã hội được thay đổi theo thời gian Cũng giống như tự nhiên, mọi xã hội không ngừng biến đổi Sự ổn định của xã hội chỉ là sự ổn định của bề ngoài, còn thực tế nó không ngừng thay đổi bên trong bản thân nó Bất cứ xã hội nào và bất cứ nền văn hóa nào, cho dù nó có bảo thủ và cổ truyền đến đâu chăng nữa cũng luôn biến đổi; sự biến đổi trong xã hội hiện đại ngày càng rõ hơn, nhanh hơn, và điều này cho thấy rõ hơn là sự biến đổi đó không còn là điều mới mẻ, nó đã trở thành chuyện thường ngày Mọi cái đều biến
Trang 8đổi và xã hội cũng giống như các hiện thực khác, không ngừng vận động và thay đổi Tất
cả các xã hội đều ở trong một thực trạng đứng yên trong sự vận động liên tục Có nhiều
cách quan niệm về sự biến đổi xã hội, như:
– Phạm vi rộng: biến đổi xã hội là một sự thay đổi so sánh với một tình trạng xã hội
hoặc một nếp sống có trước;
– Phạm vi hẹp: biến đổi xã hội là sự biến đổi về cấu trúc xã hội hay tổ chức xã hội
của xã hội đó, mà sự biến đổi này ảnh hưởng sâu sắc đến phần lớn các thành viên
2 sẽ theo một con đường phát triển;
3 những tiến bộ đương nhiên hướng tới một xã hội tốt hơn
Auguste Comte tin tưởng rằng, thông qua biến đổi xã hội, nhân loại chuyển từ người nguyên thủy dốt nát đến con người được giáo dục, và những cái mà chúng ta được học hoặc được phát triển tiến về con đường tách khỏi sự sắp đặt của Thượng đế vì sự tiến
bộ của nhân loại
5 Toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữa các quốc gia, các
tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh tế, v…v trên quy mô toàn cầu Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầu hoá hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự do hóa thương mại hay “tự do thương mại” nói riêng Cũng ở góc độ kinh tế, người ta chỉ thấy các dòng chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo các dòng chảy thương mại, kỹ thuật, công nghệ, thông tin, văn hoá
Toàn cầu hoá sẽ tạo ra một sự đa dạng cho các cá nhân do họ được tiếp xúc với các nền văn hoá và văn minh khác nhau Toàn cầu hoá giúp con người hiểu hơn về thế giới và những thách thức ở quy mô toàn cầu qua sự bùng nổ các nguồn thông tin, việc phổ thông hoá hoạt động du lịch, việc tiếp cận dễ dàng hơn với giáo dục và văn hoá; ngoài ra nó còn tạo ra một sự đồng nhất đối với các dân tộc qua ảnh hưởng của các dòng chảy thương mại
và văn hoá mạnh Trên thực tế, thông tin tạo ra chính kiến và vì thế một vài tập đoàn truyền thông lớn, chủ yếu là phương Tây có thể tạo ra (và làm giả) thông tin đưa đến dân chúng Sự độc quyền trong lĩnh vực văn hoá và thông tin này được xem như một sự “Mỹ hoá” thế giới
Trang 9II NỘI DUNG CHÍNH
1 THỰC TRẠNG SỰ BIẾN ĐỔI CỦA VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VIỆT NAM (NGHỆ THUẬT ÂM NHẠC)
Xét ở góc độ khái quát nhất, nghệ thuật là hình thái ý thức xã hội đặc biệt, nghệ thuật phản ảnh hiện thực bằng hình tượng sinh động cụ thể, gợi cảm nhằm thỏa mãn những nhu cầu hiểu biết, khám phá và sáng tạo của con người Nghệ thuật chân chính bao giờ cũng tạo nên một sức mạnh to lớn Sức mạnh đó được thể hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau: nghệ thuật ngôn từ, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật biểu diễn… Nghệ thuật ngôn từ dùng ngôn ngữ để diễn đạt tình cảm, tư tưởng, tâm hồn của con người theo qui luật của cái đẹp Nghệ thuật tạo hình chủ yếu sử dụng hình khối đường nét và các gam màu để thể hiện vật thể dưới dạng tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc, điêu khắc, hội họa, đồ thủ công mỹ nghệ
Ở phạm vi đề tài này, chúng tôi chỉ tìm hiểu vấn đề biến đổi văn hóa nghệ thuật qua khảo sát nghệ thuật âm nhạc Vậy âm nhạc là gì và vai trò của nó ra sao trong đời sống văn hóa Việt Nam hiện nay? Theo nhà mỹ học Hêghen thì âm nhạc là một trong bảy loại hình văn hóa nghệ thuật (bao gồm: Kiến trúc, điêu khắc, hội họa, âm nhạc, thơ, múa, điện ảnh) Nếu đặt âm nhạc trên bình diện của đời sống văn hóa nghệ thuật thì âm nhạc là một yếu tố, một bộ phận quan trọng của đời sống văn hóa nghệ thuật, là hoạt động của người nghệ sĩ biểu diễn, gắn với tác phẩm nghệ thuật, gắn với khán giả vào cộng đồng chính trị, lãnh đạo và quản lý trên lĩnh vực này Chúng ta có thể nhận thấy rất rõ về sự biến đổi trong âm nhạc Việt Nam trong từng quá trình biến đổi của xã hội, đặc biệt trong thời kì xã hội hiện đại ngày nay Cuộc sống luôn ồn ào, sôi động, biến đổi không ngừng, vì thế nội dung và hình thức hoạt động của âm nhạc cũng đổi mới không ngừng
1.1 Sự biến đổi trong trang phục biểu diễn
Trước hết là sự biến đổi rõ rệt về hình thức, đặc biệt là trang phục của những người lên sân khấu biểu diễn Xưa nay, ăn và mặc luôn là hai nhu cầu thiết yếu của cuộc sống Nếu như ăn là để duy trì sự sống thì mặc là để bảo vệ cơ thể, làm đẹp bản thân Khi cuộc sống cải thiện thì nhu cầu ăn mặc càng được nâng cao Trang phục mặc trên người không chỉ làm đẹp cho bản thân, khẳng định bản thân mà còn tạo thiện cảm với mọi người Mặc đẹp, sang trọng, đứng đắn, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và môi trường là điều cần thiết Nhưng mặc thế nào để không trở nên lạc lõng với mọi người xung quanh mà vẫn làm đẹp cho cộng đồng, xã hội và dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại là điều quan trọng
Có thể nói trang phục là một nhu cầu vật chất quan trọng trong đời sống của con người Với tính chất thực dụng, nó là một sản phẩm, dưới góc độ thẩm mỹ, nó lại là một tác phẩm Đứng ở góc độ văn hóa tinh thần, trang phục còn có ý nghĩa về ý thức chính trị,
về đạo đức con người, về quan niệm thẩm mỹ Như vậy, trang phục là một nhu cầu vật chất nhưng đồng thời còn là một hiện tượng về văn hóa
Trong giai đoạn đất nước hội nhập với thế giới, văn hóa nghệ thuật đã có những biến đổi nhất định, trang phục biểu diễn của các nghệ sĩ chịu nhiều ảnh hưởng bởi phong cách thời trang của các nước phát triển ở cả châu Âu và châu Á Các ca sĩ Việt có phong
Trang 10cách ăn mặc giống những nghệ sĩ nước ngoài giờ cũng không còn là chuyện hiếm Các trang phục biểu diễn của nghệ sĩ đa dạng, phong phú hơn, độc đáo hơn, không còn chịu bó buộc trong những khuôn mẫu truyền thống Nghệ sĩ được tự do hơn trong việc lựa chọn trang phục biểu diễn sao cho phù hợp với những ca khúc mình thể hiện và làm nổi bật cá tính của riêng mình Điều đó có thể coi là một sự hội nhập văn hóa, những phát triển trong văn hóa nghệ thuật Song đi cùng với sự phát triển và hội nhập vẫn còn tồn tại những mặt trái
Trước đây, trang phục biểu diễn của các ca sĩ thường khá kín đáo, thường đó là quần âu áo sơmi, nếu là váy thì là váy dài Khi biểu diễn các bài hát về quê hương đất nước thì các ca sĩ thường mặc áo dài truyền thống Ngày nay, các chương trình ca nhạc, phim ảnh của các nước phát triển như Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ… có mặt trên khắp các phương tiện truyền thông, qua đó trang phục biểu diễn của nước ta đã chịu ảnh hưởng của các nước này, trở nên phong phú, đa dạng, độc đáo và sáng tạo hơn
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực thì sự biến đổi về trang phục biểu diễn cũng có những vấn đề nảy sinh Thời gian gần đây, các nghệ sĩ ăn mặc ngày càng
“thoáng” trong biểu diễn Những trang phục biểu diễn phản cảm như quần soóc siêu ngắn,
áo trong suốt xuất hiện ngày càng nhiều Những cụm từ như thời trang gây sốc, thời trang khoe thân, thời trang xuyên thấu… trở nên quá quen thuộc với những người quan tâm đến vấn đề ăn mặc của bản thân và xã hội Trên mặt báo, mạng xã hội nhan nhản những hình ảnh, tin tức cập nhật về cách ăn mặc không giống ai của nghệ sĩ, người đẹp Việt Không chỉ những ca sĩ trẻ tuổi như Đông Nhi, Hương Tràm… mà cả những cả sĩ có tuổi nghề lâu năm như Phương Thanh, Thu Minh… cũng có lần nằm trong danh sách những nghệ sĩ ăn mặc phản cảm
Thời gian qua, trang phục gây sốc của nhiều nghệ sĩ đã khiến dư luận bức xúc Các ca sĩ là những người “làm văn hóa”, đáng lẽ phải thể hiện văn hóa thì lại ăn mặc phi văn hóa Hơn nữa, một bộ phận nghệ sĩ, ca sĩ trẻ - những người luôn xuất hiện và gây ảnh hưởng đối với công chúng lại cổ súy cho phong trào ăn mặc hở hang đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực nhất định đến giới trẻ Ngoài ra, chính vì ăn mặc như vậy nên trong quá trình biểu diễn đã xảy ra không ít sự cố gây phản cảm trước mặt công chúng Việc các nghệ sĩ ăn mặc phản cảm không chỉ cho thấy về lỗ hổng văn hóa mà còn đồng nghĩa với việc không tôn trọng công chúng và xã hội của bản thân họ nữa
Trước những thay đổi của trang phục biểu diễn trong lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật, đã có những quy định và điều luật được ban hành Dư luận cũng rất hoan nghênh động thái xử phạt cách ăn mặc phản cảm của giới nghệ sĩ khi biểu diễn của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Ở quy định 47 của Cục Nghệ thuật biểu diễn (NTBD) về “Quy chế hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp” ban hành năm 2004
có ghi các hành vi bị cấm: “Đối với nghệ thuật ca múa nhạc hiện đại: Hóa trang tạo ra kiểu đầu tóc kinh dị, sơn, nhuộm tóc lòe loẹt, cạo trọc hoặc để tóc quá dài bù xù; trang phục hở hang, lộ liễu Đối với loại hình nghệ thuật sân khấu, ca múa nhạc truyền thống, dân gian, xiếc, nghệ thuật cổ điển châu Âu: Phục trang, hóa trang trái với thuần phong, mỹ tục, không phù hợp với đặc trưng loại hình nghệ thuật, không đúng với tính cách nhân vật
và nội dung thể hiện giai đoạn lịch sử trong tác phẩm nghệ thuật”
Trang 11Trước khi ra quy định, Cục NTBD có ý tưởng quy định hẳn hoi độ dài ngắn trang phục nhưng bất thành, do nhiều tranh cãi Đến cuộc bàn thảo lần hai về Nghị định hoạt động Biểu diễn nghệ thuật, đại diện Cục vẫn cho rằng rất khó để đưa ra quy định cụ thể phục trang biểu diễn Đại diện Cục NTBD cho rằng xét về góc độ chữ nghĩa, trái thuần phong mỹ tục là chung chung, nhưng lại cụ thể - xét theo quan niệm xã hội Việt Nam: Những gì chướng tai gai mắt là không được, lên sâu khấu phụ nữ hở hang quá là không được Hoặc lộn xộn về giới tính, nam giới mặc nhiều khi như phụ nữ
Việc tiếp thu, học hỏi các nền văn hóa khác là điều tất yếu để chúng ta không trở nên tụt hậu so với thế giới nhưng nếu tiếp thu không đúng cách hay áp dụng một cách quá
đà thì sẽ gây ra những hậu quả cho nền văn hóa của đất nước Tóm lại, trong văn hóa – nghệ thuật, trang phục biểu diễn cũng có sự thay đổi theo sự phát triển của xã hội Khi vẻ đẹp trong cách ăn mặc truyền thống dần mất đi bản sắc, chúng ta bắt đầu lo lắng trước những đổi thay về văn hóa trong quá trình hội nhập Từ trước đến nay, chưa bao giờ cách
ăn mặc của người Việt Nam, nhất là một bộ phận giới nghệ sĩ ngày nay lại gây đau đầu cho những cơ quan văn hóa đến vậy Vì thế, vấn đề gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc trong cách ăn mặc nói chung và trang phục biểu diễn nói riêng cần được chú trọng và quan tâm hơn nữa
1.2 Sự thay đổi trong phong cách biểu diễn của các nghệ sĩ
Phong cách biểu diễn bao gồm có cách hát, phối khí và vũ đa ̣o Trong những giai đoa ̣n trước sáng tác âm nhạc, biểu diễn âm nhạc và lắng nghe âm nhạc là hình thái thưởng thức, chia sẻ, đầy tính nghệ thuật và trân trọng lẫn nhau, họ nghe âm nhạc bằng cả trái tim
và sáng tác thể hiện âm nhạc bằng cả tâ m huyết Với mỗi tác phẩm các nha ̣c sĩ đã sáng tác bằng biết bao tâm huyết , biết bao sức lực để rồi làm nên những tác phẩm được mo ̣i người nhớ đến mãi , và một điều nữa những tác phẩm âm nhạc với những ca từ rất đơn gi ản dễ nhớ dễ thuô ̣c nhưng la ̣i rất ý nghĩa trong những thời khắc đó Và mỗi khi ra tác phẩm các nhạc sĩ luôn muốn tìm một người ca sĩ có thể thể hiện được những tâm tư tình cảm những điều ẩn chứa trong tác phẩm của mì nh để khi thể hiê ̣n cho khán giả thì khán giả cũng có thể cảm nhâ ̣n được điều đó Những ca sĩ trong giai đoa ̣n trước thực sự không có nhiều điều kiê ̣n như những ca sĩ trẻ ở Viê ̣t Nam bây giờ , họ không có p hòng thu hiên đa ̣i , kỹ thuâ ̣t xử lý âm thanh tốt, phối khí và kèm theo đó là những ba ̣n vũ đa ̣o , nhưng những điều đó không hề ảnh hưởng đến chất lượng bài hát , những bài hát vẫn được thể hiê ̣n rất hay rất sâu sắc các khán giả rất yêu thích Vâ ̣y ta ̣i sao các ca sĩ có thể làm được điều đó ? Có thể là do niềm đam mê , do ho ̣ có thể cảm thụ tốt âm nh ạc, và họ hát bằng cả tấm lòng mình và có thể những bài hát đó phù hợp với hoàn cảnh đó và những ca sĩ đó sống trong giai đoa ̣n đó nên ho ̣ có thể cảm nhâ ̣n được mô ̣t cách sâu sắc bài hát Ví dụ như bài hát cách mạng , bài hát trữ tình , những bài hát này vẫn tồn ta ̣i cùng năm tháng cho đến bây giờ
Còn ngày nay , sự phát triển k inh tế - xã hội đã và đang làm thay đổi nhiều phong cách biểu diễn của các nghệ sĩ Việt Nam hiê ̣n nay Điều này cũng tạo ra ảnh hưởng hai
mă ̣t tới âm nha ̣c Viê ̣t Nam Thứ nhất, về mă ̣t tích cực với sự phá t triển của nhiều phong cách biểu diễn mới vớ i sự đan xen hòa quyê ̣n vào nhau ta ̣o nên những tác phẩm mang tính hiê ̣n đa ̣i thể hiê ̣n đúng những tâm tra ̣ng cảm xúc của giới trẻ Mặc dù chịu sự ảnh hưởng
Trang 12mạnh từ trào lưu âm nha ̣c nước ngoài đă ̣c biê ̣t là Hàn Quố c nhưng mô ̣t số ca sĩ vẫn giữ đươ ̣c phong cách của riêng mình vẫn luôn tâm huyết với nghề, vẫn luôn yêu âm nha ̣c bằng
cả con tim, họ luôn thể hiện các tác phẩm âm nhạc bằng cả con tim và họ vẫn được nhiều thế hê ̣ khán giả đón nhâ ̣n Với sự phát triển ma ̣nh của công nghê ̣ thông tin và khoa ho ̣c kỹ thuâ ̣t, với những kỹ thuâ ̣t xử lý âm tha nh tốt đã tao nên tác phẩm x uất sắc được nhâ ̣n nhiều giải thưởng Ví dụ một số ca sĩ như Hà Anh Tuấn, Mỹ Linh, Thanh Lam,…
Đời sống âm nhạc cần tới sự đa dạng với nhiều xu hướng, nhiều thể loại âm nhạc
và xã hội khuyến khích các tìm tòi sáng tạo mới có ý nghĩa tích cực Nhưng sự đa dạng, phong phú và sáng tạo mới phải dựa trên tính thẩm mỹ, trên nền tảng văn hóa Sự lỏng lẻo, còn thiếu trách nhiệm trong công tác quản lý của các cơ quan chức năng liên quan đã phần nào khiến thị trường âm nhạc Việt Nam thời gian qua rơi vào khủng hoảng trong sự hỗn độn, một số trường hợp như mất phương hướng Các ca sĩ đã không đầ u tư nhiều về giọng nhát và ý nghĩa bài hát mà họ chỉ quan tâm tới vũ đạo và trang phục , họ chỉ biết làm thế nào có thâ ̣t nhiều fan rồi nhiều catxe Một hiện tượng đáng buồn nữa trong nghệ thuật văn hóa hiện nay là thực trạng thuê khán giả, tạo ra không khí giả nhằm thu hút sự chú ý của công chúng Đây là một sự thay đổi đáng buồn trong văn hóa nghệ thuật với sự biến đổi của xã hội hiện nay, sự phát triển và cạnh tranh không ngừng trong giới nghệ thuật
Chính vì điều đó mà s ự hời hợt, dễ dãi và tính thương mại hóa đang ngày càng lấn lướt sự nghiêm túc và những chắt lọc, tinh tế vốn có trong âm nhạc và hoạt động biểu diễn nghệ thuật ở Việt Nam Ví dụ như , gần đây trường hợp của một người hát karaoke nổi tiếng trên mạng, người ta gọi anh là ca sĩ Lệ Rơi - đó là một người hát hoàn toàn mang tính nghiệp dư, giải trí, mang tính cá nhân… không có gì gọi là nghệ thuật, nhưng lại được
hệ thống thương mại đẩy tới mức tổ chức một buổi biểu diễn riêng, thậm chí dự định ra album riêng, thu bài hát riêng… Dĩ nhiên, tất cả không nghe những thứ đó như một tác phẩm nghiêm túc, một chương trình biểu diễn nghiêm túc, nhưng nó có thể bán được vé, bởi người ta vào đó không phải là nghe âm nhạc mà là người ta khều nhau mỉm cười, cười ngặt nghẽo, cười lăn lộn và thấy vui với trò đó Âm nhạc không chỉ là phương tiện trong một thời buổi của thương mại mà còn là phương tiện nằm ở vị trí thấp nhất trong ý nghĩa phương tiện mà hôm nay chúng ta đang thấy Thật là khó nói về âm nhạc Việt Nam hôm nay thế nào, nhưng có thể nói rằng nó ảnh hưởng từ rất nhiều thứ, nó ảnh hưởng luôn cả một thế hệ những người trẻ lớn lên trong một nền giáo dục của chế độ cộng sản Việt Nam
và chủ nghĩa duy vật, đó là những thứ chạy theo những giá trị tức thời, không biết gọi tên
nó là gì và nó dẫn đến âm nhạc là một trong những biểu hiện đầu tiên âm nhạc mỗi ngày suy đồi, suy thoái, ở đây âm nhạc chỉ là một phần trong đó
Bên cạnh đó, hệ thống quảng bá, tuyên truyền âm nhạc, nhất là một số chương trình âm nhạc trên truyền hình cũng có xu hướng lựa chọn nhạc thị trường như giải pháp
an toàn mà vẫn thu được lợi nhuận Số cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc ngày càng nhiều, nhưng chưa thật sự chú trọng chất lượng mà chủ yếu, như vì mục đích kinh doanh, nên mang đến những sản phẩm thập cẩm, nhạt nhẽo, đôi khi làm trò gây cười hơn là thể hiện tài năng, sáng tạo nghệ thuật Ngoài ra, một số tờ báo (nhất là báo, trang tin trên mạng) cũng cổ xúy xu hướng âm nhạc này khi ngày ngày đăng tải tin tức vô bổ về đời tư của ca sĩ trẻ, về các scandal, về đời tư của các ca sĩ, để thu hút đông độc giả Điều này