ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRUYỀN THÔNG VÀO VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Phương pháp dạy và học với máy vi tính Teaching and Learning with Computer - TLC: là phương pháp dạy - học với sự trợ giúp của CNTT, nhằm đổi mới cách thức truyền đạt, nâng cao chất lượ

PP giảng dạy PP học tập

Mô hình nhân cách

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - TRUYỀN THÔNG

VÀO VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC

Tiến sỹ Lê Khánh Tuấn

Sở GDĐT Thừa Thiên - Huế

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN

1 Những khái niệm cơ bản

1.1 Phương pháp và phương pháp dạy - học

- Phương pháp: là cách thức để đạt đến mục tiêu

- Phương pháp dạy - học: là cách thức dạy và cách thức học để đạt đến mục tiêu của dạy học Ở đây cần chú ý:

+ Cách thức dạy và cách thức học có mối quan hệ chặt chẽ, chúng tác động qua lại và hỗ trợ lẫn nhau; lại cùng chung mục đích Do đó, phương pháp dạy - học phải được hiểu theo một quan điểm đặc biệt, khác với các loại phương pháp thông thường Cách thức đó phải tạo ra được một sự phối hợp tốt

+ Mục tiêu dạy học là nhân cách, hay nói cụ thể là tất cả những gì mà sau quá trình day - học ta phải hình thành được ở mỗi học sinh Đây là một loại sản phẩm đặc biệt, có những đặc điểm rất riêng:

* Trừu tượng và mang tính biến động lớn, chỉ chung về mặt nguyên lý

* Đa dạng và mang đặc tính tự phát triển để hoàn thiện cao

* Không có quy trình công nghệ cố định

Chất lượng đào tạo

Sơ đồ 1: Mối quan hệ đặc biệt của PP dạy và PP học

1.2 CNTT - Truyền thông trong phương tiện dạy học.

- Trong mọi hoạt động của con người 3 phạm trù nội dung, phương pháp

và phương tiện có mối quan hệ tất yếu và biện chứng không thể tách rời, trong hoạt động dạy-học cũng vậy Để có phương pháp tốt giúp lĩnh hội nội dung hiệu quả nhất, không thể không có phương tiện dạy học.

- Phương tiện dạy học gồm có:

- Công nghệ thông tin và truyền thông, viết tắt trong tiếng Anh là ICT (Information and Communication Technology), là một bộ phận của phương tiện dạy-học Trong điều kiện ngày nay, bộ phận này ngày càng chiếm ưu thế và đang từng bước trở nên không thể thay thế được

1.3 Phương pháp dạy và học với máy vi tính

(Teaching and Learning with Computer - TLC): là phương pháp dạy - học

với sự trợ giúp của CNTT, nhằm đổi mới cách thức truyền đạt, nâng cao chất lượng đào tạo

- Nội dung cơ bản của TLC là trang bị phần cứng, phần mềm theo nội

dung chương trình và thông qua CNTT giúp giáo viên đổi mới cách làm việc với học sinh trong dạy - học Chú ý 3 thành tố điều kiện:

S¸ch tham kh¶o,

S¸ch bµi tËp, s¸ch

h íng dÉn GD

Các vật tự nhiên Tranh ảnh, tài liệu, nghe nhìn…

Các phương tiện kỹ thuật SGK

Góc hoạt

động

Máy tính

Máy

Máy tính

Góc thực hành trên lớp Máy

tính GV

Hoạt động theo

nhoí

+ Phần cứng: phải có máy vi tính (tối thiểu 5 bộ hoặc một máy tính đa năng loại 53 inches, cùng Camera); tranh ảnh, mẫu vật, băng hình ; phòng học, bàn ghế có thể cơ động chia học sinh hoạt động theo nhóm nhỏ

+ Phần mềm: các chương trình dạy học (giáo viên có thể tự soạn theo các slide trên Word hoặc Power Point; các phần mềm soạn sẵn )

+ Giáo viên: phải biết thao tác và chủ động sử dụng, trình diễn các phần mềm thông qua máy tính

- Những lợi ích có thể mang đến khi áp dung TLC:

+ Tạo ra môi trường học tập tích cực

+ Cung cấp cho học sinh nhiều cơ hội tiếp nhận tri thức, thực hành, ứng dụng và đánh giá thông tin

+ Giáo viên có thể và bắt buộc phải sử dụng một lúc nhiều phương pháp + Giải quyết được nhiều điểm then chốt trong các mối quan hệ đăc biệt của quá trính dạy - học

+ Đổi mới PPGD và nâng cao chất lượng giáo dục

Sơ đồ 2: Mô hình 1 lớp học TLC

2 Các hướng tiếp cận vấn đề

2.1 Tiếp cận từ những yêu cầu của giáo dục hiện đại

- 4 cấp độ xếp loại giáo viên:

+ GV tầm thường: Thầy đọc, trò chép

+ GV trung bình: Thầy giảng, trò thụ động tiếp thu

+ GV khá: Thầy biết tổ chức cho học sinh hoạt động

+ GV giỏi: Thầy biết làm cho học sinh động não, phát triển tư duy HS

- Năm điều kiện thành công của giáo dục (đánh giá GDTH của WB):

+ Có sự hỗ trợ của gia đình (yếu tố mạnh nhất)

+ Có chương trình giáo dục tốt

+ Có giáo viên dạy tốt chương trình

+ Có học liệu và công nghệ phù hợp

- 4 thay đổi của Giáo dục trong thế kỷ 21:

+ Quốc gia tháp ngà sang xã hội công nghiệp giáo dục

+ Nhà trường đóng kín sang nhà trường mở cửa

+ Từ giáo dục “hướng vào dạy” sang giáo dục “hướng vào học”

+ Từ người học thụ động sang người học tiếp nhận chủ động

- 4 cột trụ của Giáo dục thế kỷ 21 (quan điểm của UNESCO):

+ Cột trụ thứ nhất: học để biết

+ Cột trụ thứ hai: học để làm

+ Cột trụ thứ ba: học cùng chung sống, học cách sống với người khác + Cột trụ thứ tư: học để tự khẳng định mình

Để thích ứng với 4 yêu cầu đó, không thể thiếu vai trò của phương tiện dạy học, mà trong đó CNTT-TT là một lựa chọn tốt nhất hiện nay

2.2 Đổi mới phương pháp, tiếp cận từ xu thế phát triển của giáo dục

E-learning: học ở mọi nơi, học mọi lúc, học mọi thứ, mọi người đều học

Phân mảng rời rạc các trường,

các ngành

Nối mạng giáo dục, liên kết các trường, các ngành qua CNTT

Học trong một khoảng đời Học liên tục, học suốt đời

Tập trung vào thi cư Tập trung vào chất lượng con

người

2.3 Tiếp cận từ yêu cầu của mục tiêu dạy học

Thời đại ngày nay yêu cầu nhân cách con người Việt Nam phải có đủ các đặc điểm và bản lĩnh để: hội nhập với bên ngoài, thích ứng nhanh Vì vậy, dạy học phải chú ý đến khía cạnh đa dạng của nhận thức:

- Định hướng giá trị: cùng một sự kiện, ở nơi này thì có ý nghĩa giá trị, được chấp nhận; nhưng nơi khác thì bị phản đối (Ví dụ: nam nữ khi gặp mặt hôn nhau là chuyện bình thường ở châu Âu, nhưng sẽ không được chấp nhận ở các nước châu Á) Do đó, định hướng giá trị theo quan điểm của đất nước là phải khẳng định để bồi dưỡng niềm tin cho học sinh, giúp họ biết nhận thức ra giá trị

để thực hiện, nhưng nếu chỉ một chiều sẽ dẫn đến siêu hình; cần có sự gợi mở, nhận thức có phê phán sang các hệ giá trị khác

- Hệ quy chiếu: cùng 1 sự kiện, nhưng lại hoàn toàn khác nhau khi thay đổi hệ quy chiếu, ví dụ:

quy chiếu khác nhau Kết quả của phép cộng 1 +

1

Là 2 trong hệ đếm thập phân, là 10 trong hệ nhị phân

Là tùy ý trong các mặt tương đối của đời thường

Xe ô tô tay lái bên phải, đi

bên trái

Là hợp luật ở Anh và các nước thuộc Anh cũ; trái luật với các nước còn lại

- Khả năng nhận thức và ý niệm của học sinh phải khác biệt, đa dạng, mang nặng dấu ấn cá nhân Cá tính sáng tạo của mỗi người đều phải được phát triển trong quá trình dạy học

Hiện tượng Nhận thức phụ thuộc vào khả năng, ý niệm

Quả táo rơi Niu-Tơn phát hiện ra định luật vạn vật hấp dẫn

Người nhạy cảm có thể phát hiện ra “ tiếng rơi nghe mỏng như là rơi nghiêng”

Kẻ vô tình: nhặt lên và ăn

Đất sét nặn

thành tượng đức Phật

Người theo đạo sụp lạy, kẻ ngoại đạo lại vô tình

2.4 Tiếp cận từ tác động của phương tiện lên chất lượng giờ dạy

- Theo kết quả nghiên cứu của các tác giả B Maskey và J Collum (Viện đào tạo giáo viên Nepal), tỷ lệ lưu giữ trong trí nhớ của học sinh khác nhau bởi

sự tác động trong quá trình truyền đạt, thể hiện theo sơ đồ sau:

Nhận xét: Nếu để học sinh tự phát hiện vấn đề thông qua kết hợp sử dùng lời, hình ảnh và hành động trong quá trình dạy học, sẽ đạt hiệu quả cao nhất

- Theo phân loại của Bloom và một số tác giả thì sự tác động khác nhau giữa các phương pháp dạy học lên quá trình nhận thức của học sinh thể hiện theo

ma trận dưới đây:

Các phạm trù mục tiêu

Các phương pháp dạy học Thuyết

trình

Thảo luận

Học cá nhân

Học tương tác, học trong hành động

I Lĩnh vực nhận thức

Biết

Hiểu

Vận dụng

Phân tích

Tổng hợp

Đánh giá

B B C C C D

C B A A A A

A A A A A C

B B B B B B

II Lĩnh vực tình cảm

Tiếp nhận

Phản ứng

Đánh giá

Sắp xếp, tổ chức giá trị

Trở thành tính cách

B D B B D

A A A B B

A B D D D

A A A A A

III Lĩnh vực tâm vận

Tự thực hiện phối hợp các động tác

Phối hợp thành thục các động tác

Giao tiếp

Hành vi ngôn ngữ

D D D D

D D B A

A A C C

C C A B

Thang đánh giá: A - Xuất sắc; B - Khá; C - Trung bình; D – Yếu

Nhìn vào ma trận chúng ta nhận thấy:

- Không có phương pháp dạy học nào là tuyệt đối Để đạt được mục tiêu, cần vận dụng tổng hợp nhiều phương pháp

- Tuy vậy, phương pháp dạy để có sự học trong tương tác, học trong hành động đạt nhiều ưu điểm nhất Nếu kết hợp tốt với “học cá nhân” thì có thể đạt hiệu quả cao

- Cần có sự trợ giúp tất yếu của phương tiện dạy học

2.5 Tiếp cận từ các hoạt động của bản thân quá trình dạy-học

Mục đích Mục đích Sự chuyển Kết quả của GV của HS hóa (Nhân cách)

Phương tiện Phương tiện

Đổi mới thông qua công cụ

II ĐỊNH HƯỚNG TRIỂN KHAI

1 Định hướng về giải pháp

1.1 Thói quen không phải là sự gần gũi

- Nhà trường hiện tại vẫn còn bị ám ảnh bởi những thói quen cũ Trường

học đang tạo ra những lớp người na ná nhau Sau khi ra trường, học sinh đi vào

xã hội người lớn với cấu trúc về công việc, vai trò và thể chế giống như của trường học Nhà trường cùng với các phương tiện thông tin đại chúng như một

cái máy cắt cỏ, đang làm phẳng đi những sự gồ ghề cần phải có của các tính cách cá nhân (Alvin Toffler)

- Sự gần gũi với nhà trường hiện nay là một cuộc sống công nghiệp nhanh,

linh hoạt và tự điều chỉnh Máy móc sẽ thực hiện những công việc hàng ngày, con người sẽ thực hiện những công việc tri thức và sáng tạo “ Máy móc sẽ được đồng bộ hóa với tốc độ một phần tỷ giây; con người sẽ được hủy bỏ đồng bộ hóa Tiếng còi nhà máy sẽ biến mất” (Alvin Toffler)

1.2 Phải đổi mới phương pháp dạy - học

1.2.1 Vì sao phải đổi mới?

- Thay đổi phương pháp học tập của học sinh phải hướng đến:

+ Làm cho học sinh hoạt động tích cực trong giờ học

+ Tham gia làm việc theo nhóm

+ Tương tác và phản hồi thường xuyên

+ Luôn luôn có sự liên hệ với thế giới thực

- Nhà trường hiện tại làm được rất ít về những điều kỳ vọng đó Một trong những điều cốt lõi để đạt được điều đó là phải đổi mới phương pháp giảng dạy Trong đó, sự hỗ trợ của CNTT-TT vừa là một phương tiện, vừa là hiện thân của lối tư duy và công nghệ hiện đại, có thể giúp học sinh và cả giáo viên thay đổi được nhiều điều

1.2.2 Đổi mới như thế nào ?

- Mô hình dạy - học lấy việc dạy học (công việc của thầy) làm trung tâm

mang nặng tính thuyết giảng, giáo điều; thầy quyết định nội dung giáo dục, trò thụ động thừa nhận, không còn phù hợp

Tri thức

Lớp

- Mô hình dạy - học lấy việc học (học sinh) làm trung tâm: trò là chủ thể

trung tâm, tự tìm ra tri thức bằng hành động của chính mình; lớp học được đặt

trong môi trường hợp tác và tương tác; thầy trong vai trò hướng dẫn, tổ chức, đạo diễn, trọng tài, định hướng và tạo ra môi trường hợp tác, tương tác

Tri thức

Lớp

Chú ý: sự khác biệt của 2 quan điểm lấy con người làm trung tâm:

- Quan điểm của học thuyết Anthropocentrism: coi con người là hạt nhân,

là tâm điểm, chứa đựng toàn bộ ý nghĩa của sự tồn tại vũ trụ Sau khi đã hoàn tất việc sáng tạo ra vũ trụ, Chúa mới sáng tạo ra con người theo hình ảnh của Chúa Con người, nhờ vậy, là sinh vật duy nhất đồng dạng với Tạo hóa, nghĩa là cũng

có khả năng sáng tạo và trở thành trung tâm của vũ trụ Con người đứng trên tất

cả, khả năng của con người là vô tận, có thể chế ngự tất cả

- Quan điểm hiên nay (của UNDP): con người là trung tâm, là động lực

của sự phát triển Muốn phát triển, phải phát triển con người Phát triển là để đem lại hạnh phúc, đem lại sự cống hiến, sự lựa chọn tốt hơn cho con người Vì vậy sự tăng trưởng về kinh tế không đồng nghĩa với sự phát triển; người ta lấy

chỉ số phát triển người (HDI = Human Development Index) là trung bình cộng

của 3 chỉ số thu nhập, tuổi thọ, giáo dục để đánh giá sự phát triển của một xã hội

2 Các giải pháp cơ bản:

- Tìm mọi cách và mọi hình thức để đưa CNTT-TT vào trợ giúp cho đổi mới PPDH, đồng thời phải tiến hành đổi mới PPDH một cách mạnh mẽ để thúc đẩy việc ứng dụng CNTT vào quá trình giáo dục Tuy nhiên, phải nghiên cứu kỹ

về liều lượng, mức độ của các ứng dụng

- Trước mắt tận dụng tốt chương trình phối hợp của Microsoft (PIL-Partners In Learning), IBM (Teach to the future) để triển khai

- Tăng cường đào tạo chuyên môn và phát triển đội ngũ giáo viên

- Xây dựng chiến lược tài chính và thực hiện đầu tư CSVC- kỹ thuật cho nhà trường (công nghệ phần cứng, phần mềm, thiết bị phụ trợ )

- Hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Giáo dục thế giới đi vào thế kỷ 21 - Chủ biên: GS.VS Phạm Minh Hạc, PGS.TS Trần Kiều, PGS.TS Đặng Bá Lãm, PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ - NXB Chính trị quốc gia - Hà Nội 2002

- Những vấn đề cơ bản Giáo dục học hiện đại - GS.TSKH Thái Duy Tuyên - NXB Giáo dục - Hà Nội 1998

- Tài liệu Hội thảo của Ngân hàng thế giới, 2001

Các cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học PGS.TS Nguyễn Hữu Chí -Tạp chí Giáo dục số 46 - Hà nội 2002

-Thông tin về tác giả:

- Họ và tên : Lê Khánh Tuấn

- Chức vụ: Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thừa Thiên Huế

- Địa chỉ: 22 - Lê Lợi - Huế

- Điện thoại: CQ 054.828699; NR 054.828304; DĐ 0913425326

Di chuyển tới:

Bai_gui_CDSP_HN_canh_hai_hung.doc

Bao cao hoi thao 2007_Hich.doc

Baocao_NguyenChiThanh.doc

baocao_thanh_HN.doc

BaocaoFlash_Thu_HUongcvan.doc

Hinh.doc

Hoi thao CNTT_khanh_Tuan.doc

Lego_Thuy_nga.doc

thach bao cao.doc

Tham_luan_GSP4[1].05 Thach_HY_.doc

Tham_luan_ve_phuong_phap_day_vat_l i toan_quoc 1_07.doc

Thuy_vCLCTGD.doc

TT Bai gui CDSP HN_thanh_canh.doc TTat_thu_VCL.doc

Ung dung CNTT trong dao tao BDGV_bang.doc

Vinhbai viet ve do thi.doc VKThuy.doc

Nguyen Thi Thanh Tam _ Vly.doc

Noi dung bao cao_Do_Xuan_thanh_thai.doc

OpenWindows.doc

paper_for_HN_college_of_Teaching_Ha.doc

phan mem tieu hoc.doc

S&

su dung maple trong day dstt_Hai.doc

Su dung Matcad_Hai.doc

Bai_bao_ve_Su_dung_phan_mem_de

_giang_day_[1] chinh_thuc_goi_Ha_

Noi.doc