Phong cách Terrence Malick qua phim “The thin red line” và “The tree of life” nhìn từ góc độ thi pháp tác giả.

“Có hai cách để đi qua cuộc đời, một cách tự nhiên, và một cách vị tha” (The tree of life). Cuộc sống có những quy tắc tồn tại riêng của nó, cha mẹ cho ta một hình hài nhưng chính ta lại quyết định cho ta cuộc sống và bước đi bằng đôi chân của mình. Bức họa về cuộc sống dù ngọt hay đắng, dù chua hay chát, dù mặn hay cay thì cũng do chính đôi tay ta đang vẽ lên nó những nét kí họa đầy sắc màu. Bằng chính những dư vị chân thực của cuộc sống mà đạo diễn Terrence Malick đã đưa lên màn ảnh bức tranh đầy chất thơ và triết lý, chạm đến những mạch nguồn sâu thẳm nơi trái tim khán giả. Terrence Malick (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1943) là đạo diễn, nhà sản xuất điện ảnh người Mỹ gốc Assyria. Trước khi bén duyên với điện ảnh ông đã từng là sinh viên khoa Triết của Đại học Harvad và Đại học Oxford. Ông nghiên cứu sâu về triết gia Heidegger - người sau này có ảnh hưởng sâu sắc đến phim của ông Năm 1969 thay vì nhận tấm bằng Tiến sĩ Triết học thì ông đã tham dự vào Viện Điện ảnh Hoa Kỳ. Và cũng trong năm đó ông đã hoàn thành bằng Thạc sĩ về nghệ thuật làm phim với bộ phim hài ngắn (17 phút) - Lanton Mills. Malick trở thành nhà giáo, nhà báo trước khi bước vào làng điện ảnh. Sau bộ phim ngắn đầu tay, ông có tham gia cùng viết kịch bản phim Diver, he said (1971) và là biên kịch chính của The Dead. Nhưng phải đến 1973 khi Badlands chính thức ra mắt, công chúng cũng như giới điện ảnh mới bắt đầu biết đến cái tên Terrence Malick. Năm 1978 Days of Heaven của ông đoạt giải Oscar dành cho Đạo diễn xuất sắc. Nhưng sau đó chính Đạo diễn xuất sắc này lai lặn mất tăm khỏi giới điện ảnh suốt 20 năm. Rồi đột nhiên, năm 1998, ông trở lại với bộ phim The Thin Red Line – bộ phim được đề cử 7 giải Oscar năm 1998. Và đến năm 1999, nó đoạt giải Gấu vàng tại Liên hoan phim Berlin. Đến nay, sau hàng chục năm làm đạo diễn, ông chỉ có vẻn vẹn 6 phim: Badlands (1973), Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998), The New World (2005), The Tree of Life (2011) và gần đây nhất là To the wonder (2012). Hầu hết phim của ông đều mang đến cho khán giả chiều sâu triết lý, giá trị nghệ thuật cao. Thành công và tài năng của Terrence Malick qua bộ phim The Tree of Life đã một lần nữa được cả thế giới công nhận với giải thưởng Cành cọ vàng danh giá. Tuy nhiên, sự vắng mặt của ông trong khoảnh khắc vinh danh chính mình đã khiến nhiều người lấy làm tiếc.

MỤC LỤC:

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Bố cục khóa luận 7

6 Bố cục trình bày 8

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9

1.1 Thi pháp học 9

1.1.1 Thi pháp học là gì? 9

1.1.2 Thi pháp học tác giả 11

1.2 Đạo diễn Terrence Malick 12

1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp 12

1.2.2 “The thin red line” và “The tree of line” – Những dư âm còn vọng 13

CHƯƠNG 2 CHẤT THƠ TRONG PHIM CỦA TERRENCE MALICK 18

2.1 Chất thơ là gì? 18

2.2 Kết cầu cốt truyện theo dòng tâm trạng 22

2.2.1 Định nghĩa cốt truyện 22

2.2.2 Cốt truyện theo dòng tâm trạng mang yếu tố tư tưởng 27

2.2.3 Cốt truyện theo dòng tâm trạng mang yếu tố tự truyện 34

CHƯƠNG 3 TÍNH TRIẾT LÝ TRONG PHIM CỦA TERRENCE MALICK 39

3.1 Tính triết lý là gì? 39

3.2 Các hình ảnh mang ý nghĩa biểu trưng 42

3.2.1 Hình ảnh nước 42

3.2.2 Hình ảnh cây cỏ 46

3.2.3 Hình ảnh chim 50

3.3 Độc thoại và đối thoại trong phim của Terrence Malick 52

3.3.1 Độc thoại 52

3.3.2 Đối thoại 57

CHƯƠNG 4: NGHỆ THUẬT DỰNG PHIM CỦA TERRECE MALICK 63

4.1 Thế nào là dựng phim? 63

4.2 Nghệ thuật dựng phim của Terrence Malick 65

4.2.1 Thủ pháp cú máy dài 65

4.2.2 Không gian phim 67

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Lịch sử điện ảnh là quá trình ra đời và phát triển của điện ảnh từcuối thế kỉ 19 cho đến nay Sau hơn 100 năm hình thành và phát triểnnhanh chóng, điện ảnh đã chuyển từ một loại hình giải trí mới lạ đơnthuần trở thành một nghệ thuật và công cụ truyền thông đại chúng, giải tríquan trọng bậc nhất của xã hội hiện đại Ngày nay, điện ảnh được gọi lànghệ thuật thứ bảy Không chỉ là món ăn tinh thần được nhiều tầng lớpđón nhận mà còn là một khía cạnh được khá nhiều giới chuyên môn quantâm

Nhiều người trong giới điện ảnh đã dành nhiều thời gian để quantâm đến môn nghệ thuật thứ bảy này Mỗi người đặt cho mình một điểmnhìn, một lăng kính riêng để quan sát và đưa ra những nhận định nhấtđịnh “Bê-lin-xki cũng đã thấy ở nhà hát một thứ nghệ thuật hoàn thiệnnhất, gần giũi nhất đối với con tim chúng ta, bởi vì nó truyền đạt đượcnhững ước mơ và việc làm của con người một cách chính xác và toàn diệnhơn cả Ngay đối với cẩ Vác-ne trong những tư duy nghệ thuật về tươnglai, điểm xuất phát cũng là kết nối giữa sân khấu và âm nhạc, sự phụcsinh những lý tưởng của kịch cổ Hy Lạp Xcri-a-bin đã ước mơ về “mộtnền nghệ thuật vạn năng” kết hợp được âm nhạc, hội họa, thi ca và múa.Trong tất cả các quan điểm rất khác nhau ấy của các nghệ sĩ có một cái gì

đó giống nhau: Khái niệm về một nền nghệ thuật tổng hợp, nhất quán, cókhả năng phối hợp rộng rãi những phương tiện biểu hiện nhằm miêu tảthực tiễn một cách toàn diện hơn, đầy đủ hơn.” [12;16]

Đúng như Bê-lin-xki đã nhận xét Điện ảnh đã bao hàm trong nótiếng nói của nhiều môn nghệ thuật khác nhau, chính vì vậy giới chuyênmôn muốn nghiên cứu điện ảnh phải nghiên cứu một cách tổng thể vàtoàn diện Vì “Nghệ thuật điện ảnh hiện đại là sự biểu hiện ước mơ ấy củacác nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ, các nhà phê bình, của tất cả những ai luôncảm thấy âm thanh của các nhạc khí, ngôn từ trên giấy và màu sắc trênvải sơn còn quá nghèo nàn, quá đơn điệu để truyền đạt sự phong phú bênngoài và bên trong của thế giới con người.” [12;16]

Điện ảnh đã đưa đến thế giới một làn gió mới từ khi nó ra đời đếnnay, mặc dù gặp nhiều thăng trầm trên chặng đường phát triển nhưng bảnchất vẫn giữ được tính riêng biệt của một ngành nghệ thuật mang dấu ấnđậm nét Tuy vậy, khi mới ra nhập làng nghệ thuật thì “người em út điệnảnh” lại không được giới nghệ thuật quan tâm đúng mức tới người “chađẻ” của chúng – Đạo diễn Ban đầu người ta vẫn chưa thấy được rằngngười đạo diễn là linh hồn của cả bộ phim mà chủ yếu quan tâm tới diễnxuất của diễn viên và những vấn đề liên quan đến kĩ thuật, âm thanh Chotới sau những năm 60 của thế kỉ XX ở Pháp khi điện ảnh được coi là mộtmôn nghệ thuật chứ không phải đơn thuần mang tính chất giải trí Từ đóvai trò của người đạo diễn bắt đầu được chú trọng nhiều hơn “Nghệ thuậtđiện ảnh, mặc dù điều xác nhận này có thể là nghịch lý đi nữa, vốn đã có

từ lâu Ta có thể dễ dàng tìm ra những mầm mống của nó trống rất nhiềulĩnh vực hoạt động sáng tạo của con người Điện ảnh vận dụng kinhnghiệm nhiều đời của văn học, hội họa, sân khấu, âm nhạc, múa, điêukhắc và kiến trúc” [12;16]

Bắt rễ từ rất nhiều môn nghệ thuật khác, điện ảnh khoác lên mìnhcái áo mới mang đầy kiêu hãnh Nhưng, muốn hiểu được phim, nghiên cứđược điện ảnh, tại sao lại vận dụng những kinh nghiệm của các loại hìnhkhác áp vào điện ảnh? Cũng giống như câu hỏi tại sao phim lại mang âmnhạc này mà không dùng âm nhạc khác? Tại sao các hình ảnh lại được sắpxếp như vậy? Chúng ta phải quan tâm tới người cha sáng tạo ra nó – tácgiả hay đạo diễn được coi là một trong những đối tượng nghiên cứu củađiện ảnh.

Điện ảnh là một bộ môn nghệ thuật nhận được nhiều sự chú ý từnhiều phía từ chuyên môn tới các ngành khác như báo chí, văn học tuyvậy để tìm hiều tác phẩm điện ảnh xuất phát từ chính những mạch nguồncủa nó – người mẹ đã phôi thai ra nó – đạo diễn thì tư liệu còn rất mỏng

Không nằm ngoài quy luật đó Terrence Malick cũng cho ra đời

những đứa con của mình mang dấu ấn riêng biệt, đặc biệt hơn The tree of life và The thin red line là hai bộ phim đáng chú ý của ông Nó không chỉ

đánh dấu tên tuổi của ông trong làn điện ảnh mà còn mang đậm phongcách riêng của Terrence Malick Vì những lý do trên mà chúng tôi đã

chọn đề tài “Phong cách Terrence Malick qua phim The tree of life và The thin red line từ góc độ thi pháp tác giả”.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Điện ảnh là môn nghệ thuật tuy ra đời sau nhưng lại nhận được sựquan tâm, ưu ái của rất nhiều giới chuyên môn Đã có khá nhiều côngtrình nghiên cứu về điện ảnh từ nhiều góc độ khác nhau Tuy vậy, với đốitượng là tác giả Terrence Malick thì chúng tôi nhận thấy vẫn chưa cóđược một bài nghiên cứu nào sâu sắc Các bài viết về Terrence Malick và

phim của ông chủ yếu chỉ là những bài báo mạng, bài điểm phim, nghiêncứu phim nhỏ Riêng trong trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn– Đại học Quốc gia Hà Nội, từ nhiều năm nay cũng có nhiều công trìnhnghiên cứu về điện ảnh nhưng vẫn không thoát khỏi khuôn khổ bài nghiêncứu về phim chuyển thể cụ thể như:

- “Chất điện ảnh trong văn học qua một số tiểu thuyết củaM.Duras” (Đỗ Thị Ngọc Điệp – 2006)

- “Mật mã Da.Vinci từ tiểu thuyết đến điện ảnh” (Hà ThịPhượng – 2007)

- “Kết cấu, người kể chuyện và không gian trong phimPashomon của đạo diễn Kurasawa dưới góc nhìn nghệ thuật học” (ĐoànThị Bích Thủy – 2008)

- “Vấn đề chuyển thể sang tác phẩm điện ảnh (Từ góc nhìn tựsự)” (Đỗ Thị Ngọc Điệp – 2010)

Vì vậy, chúng tôi đã lựa chọn đạo diễn Terrence Malick và phimcủa ông để có thể đi sâu vào một khía cạnh để tìm hiểu, không tìm hiểumột cách hời hợt, tràn lan mà trong khuôn khổ của một đối tượng là tácgiả - đạo diễn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Thứ nhất, chúng tôi lấy tác giả: Đạo điễn Terrence Malick làm đốitượng để nghiên cứu

Thứ hai, dựa trên những nền tảng về điện ảnh và những kiến thức

tri nhận được chúng tôi giới hạn phạm vi nghiên cứu ở hai phim The thin red line và The tree of life.

4 Phương pháp nghiên cứu.

Để hoàn thành để tài khóa luận này chúng tôi có sử dụng kết hợpcác phương pháp nghiên cứu khác nhau để đạt được hiệu quả cao nhất cóthể, nhưng trong đó có dùng một số phương pháp chủ yếu:

- Phương pháp tiếp cận thi pháp học

- Phương pháp tiếp cận tâm lý học

- Phương pháp tiếp cận phong cách họcNgoài ra chúng tôi cũng có áp dụng thêm một số phương pháp khácnhằm đạt hiệu quả tốt nhất như:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn.

- Chương 2: Chất thơ trong phim của Terrence Malick.

- Chương 3: Tính triết lý trong phim của Terrence Malick

- Chương 4: Nghệ thuật dựng phim của Terrence Malick.

6 Bố cục trình bày.

Đề tài của chúng tôi được trình bày theo quy cách của trường Đạihọc Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội quy định cho báo cáo khoahọc

Đối với các công trình nghiên cứu niên luận, khoá luận hay luậnvăn tôi cũng sẽ in nghiêng Các thông tin về công trình và các bài báo,tạp chí như tác giả, xuất xứ, nhà xuất bản chúng tôi sẽ ghi cụ thể ngaybên cạnh

Tài liệu tham khảo được sắp xếp theo thứ tự tên tác giả, vần a, b,c ở cuối khóa luận

Để chú thích, chúng tôi sử dụng dấu ngoặc vuông: [;] số đứng trước

là vị trí của tài liệu trong thư mục tham khảo, số đứng sau là số vị trí sốtrang trong tài liệu được chú thích

Sau đây là một số kí hiệu viết tắt

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.1 Thi pháp học

1.1.1 Thi pháp học là gì?

Khái niệm “Thi pháp học” đã xuất hiện ở Hy Lạp từ thời cổ đại với

tác phẩm Nghệ thuật thy ca của Aristote Theo Đỗ Ngọc Thạch thì: “Thi

pháp học với tư cách là một bộ môn khoa học, một phương pháp nghiêncứu, phê bình tác phẩm văn học dựa trên lý thuyết cấu trúc luận thì mớihình thành vào đầu thế kỷ XX ở Nga rồi dịch chuyển sang Âu - Mỹ vàphổ biến khắp thế giới Hiện nay, có nhiều cách hiểu về Thi pháp học Cóthể hiểu, thi pháp học là cách thức phân tích tác phẩm bám vào văn bản làchính, không chú trọng đến những vấn đề nằm ngoài văn bản như: tiểu sửnhà văn, hoàn cảnh sáng tác, nguyên mẫu nhân vật, giá trị hiện thực, tácdụng xã hội… Thi pháp học chỉ chú ý đến những yếu tố hình thức tácphẩm như: hình tượng nhân vật - không gian - thời gian, kết cấu - cốttruyện - điểm nhìn, ngôn ngữ, thể loại… Nội dung trong tác phẩm phảiđược suy ra từ hình thức, đó là “hình thức mang tính nội dung” Phươngpháp chủ yếu của Thi pháp học là phương pháp hình thức Chúng ta hiểu,

“Phương pháp hình thức là phương pháp phân tích các khía cạnh hìnhthức của tác phẩm văn học nghệ thuật để rút ra ý nghĩa thẩm mỹ của nó”.Nghiên cứu, phê bình theo hướng thi pháp học nghĩa là nghiêng về phântích hình thức nghệ thuật tác phẩm, nó đối lập với lý thuyết “Phản ánhluận” trước đây: nội dung quyết định hình thức

“Thi pháp học là khoa học nghiên cứu về thi pháp, tức là hệ thốngcác phương thức, phương tiện, thủ pháp biểu hiện đời sống bằng hình

tượng nghệ thuật trong sáng tác văn học Mục đích của thi pháp học làchia tách và hệ thống hóa các yếu tố của văn bản nghệ thuật tham gia vào

sự hình thành thế giới nghệ thuật, ấn tượng thẩm mĩ và chiều sâu phảnánh của sáng tác nghệ thuật” [11;304]

Do thi pháp học có nhiệm vụ nghiên cứu các phương thức vàphương tiện biểu hiện cuộc sống bằng nghệ thuật, nên việc thao tác thipháp học phải luôn kết hợp giữa quan niệm nghệ thuật của nhà văn vớicuộc sống, giữa nội dung và hình thức, giữa các phương tiện và biện phápnghệ thuật với đối tượng chủ yếu của sự phán ánh nghệ thuật là conngười

Do phương thức và phương tiện biểu hiện cuộc sống của từng tácphẩm, từng nhà văn, các trào lưu và trường phái văn học vừa có nhữngnét tương đồng, vừa có những chỗ khác biệt, vì vậy thao tác thi pháp họccần so sánh đối chiếu nhằm phát hiện ra những quy luật chung của sựsáng tạo nghệ thuật, đồng đời cũng tìm ra những khám phá nghệ thuật,đồng thời cũng tìm ra những khám phá nghệ thuật độc đáo của từng tácphẩm cùng những thành tựu và kinh nghiệm của các trào lưu và xu hướngnghệ thuật thuộc các thời kỳ lịch sử khác nhau

Thi pháp học là khoa học về hình thức nghệ thuật, nên thao tác thipháp có nhiệm vụ xâm nhập và phân tích một cách cụ thể toàn bộ các yếu

tố cảu hình thức nghệ thuật trong tác phẩm Nếu đối tượng nghiên cứu làtiểu thuyết thì đó là yếu tố nhân vật, cốt truyện, chi tiết, tình huống,không gian, thời gian, kết cấu, ngôn từ Đồng thời thi pháp học khôngdừng lại ở việc mổ xẻ từng yếu tố nghệ thuật, mà còn phân tích và lý giải

các yếu tố nghệ thuật trong những mối liên hệ giữa chúng và những liên

hệ giữa những yếu tố với tổng thể của cấu trúc tác phẩm

1.1.2 Thi pháp học tác giả.

“Xét về chỉnh thể văn học mang thi pháp, có thể nói tới thi pháp tácphẩm cụ thể, thi pháp tác giả (sáng tác của một nhà văn), thi pháp mộttrào lưu, thi pháp văn học một thời đại, thi pháp lịch sử, thi pháp học dântộc” [11;304] Như vậy, nghiên cứu về thi pháp học ta có thể tiếp cận từnhiều góc độ và chiều kích khác nhau Tác giả là một trong những góc độ

mà khá nhiều nhà nghiên cứu hướng đến khi nghiên cứu văn bản Ta phảibiết về tác giả, những tác động nội và ngoại cảnh đến sáng tác của tác giảmới tìm được những dấu ấn xuyên suốt văn bản hoặc chuỗi văn bản

Thi pháp tác giả đang là một trong những phương diện mà nhiềungười tìm hiểu dưới góc độ sáng tác của một cá nhân Tuy vậy, trong điệnảnh vấn đề tác giả vẫn chưa được quan tâm nhiều Ngày trước, người takhông coi điện ảnh là Nghệ thuật mà chỉ cho rằng điện ảnh là một thànhphần của công nghệ giải trí Vì thế vai trò cá nhân và đặc biệt là vai tròcủa người sáng tạo (Đạo diễn) bị mời nhạt Khoảng sau những năm 1960

ở Pháp đã công nhận điện ảnh là một môn nghệ thuật Từ đó vai trò của

cá nhân được coi trọng hơn Trải qua những thăng trầm người ta đã nhậnthấy đạo diễn không chỉ là tác giả mà còn là người sáng tạo, đặt dấu ấntrên sản phẩm điện ảnh của mình Như vậy đạo diễn là một đối tượng đểnghiên cứu Từ đó ta sẽ đưa ra được phong cách của tác giả Đó chính làtính ổn định lặp đi lặp lại qua nhiều tác phẩm (phim), mang tính bản ngã

Tuy vậy, nghiên cứu tác giả không thể nghiên cứu riêng rẽ mà cần kếthợp, đi kèm với các phương pháp khác nhau

Phong cách chính là những biểu hiện độc đáo của tài năng sáng tạonghệ thuật, có tính chất thống nhất và tương đối ổn định được lặp đi lặplại trong nhiều bộ phim của đạo diễn, thể hiện cái nhìn và sự chiếm lĩnhnghệ thuật độc đáo của đạo diễn đối với thế giới và con người Phongcách của một đạo diễn vừa thống nhất, ổn định vừa luôn vận động biếnđổi qua mỗi giai đoạn, mỗi chặng đường sáng tác, nó chịu sự chi phối củacác yếu tố khách quan: môi trường, xă hội, thời đại Tuy vậy, yếu tố độcđáo mang tính chất thẩm mĩ - hạt nhân của phong cách nhà văn vẫn ổnđịnh, bền vững và vẫn thường xuyên lặp lại

1.2 Đạo diễn Terrence Malick.

1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp.

“Có hai cách để đi qua cuộc đời, một cách tự nhiên, và một cách vị

tha” (The tree of life) Cuộc sống có những quy tắc tồn tại riêng của nó,

cha mẹ cho ta một hình hài nhưng chính ta lại quyết định cho ta cuộcsống và bước đi bằng đôi chân của mình Bức họa về cuộc sống dù ngọthay đắng, dù chua hay chát, dù mặn hay cay thì cũng do chính đôi tay tađang vẽ lên nó những nét kí họa đầy sắc màu Bằng chính những dư vịchân thực của cuộc sống mà đạo diễn Terrence Malick đã đưa lên mànảnh bức tranh đầy chất thơ và triết lý, chạm đến những mạch nguồn sâuthẳm nơi trái tim khán giả

Terrence Malick (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1943) là đạo diễn, nhàsản xuất điện ảnh người Mỹ gốc Assyria Trước khi bén duyên với điện

ảnh ông đã từng là sinh viên khoa Triết của Đại học Harvad và Đại họcOxford Ông nghiên cứu sâu về triết gia Heidegger - người sau này có ảnhhưởng sâu sắc đến phim của ông Năm 1969 thay vì nhận tấm bằng Tiến sĩTriết học thì ông đã tham dự vào Viện Điện ảnh Hoa Kỳ Và cũng trongnăm đó ông đã hoàn thành bằng Thạc sĩ về nghệ thuật làm phim với bộ

phim hài ngắn (17 phút) - Lanton Mills Malick trở thành nhà giáo, nhà

báo trước khi bước vào làng điện ảnh Sau bộ phim ngắn đầu tay, ông có

tham gia cùng viết kịch bản phim Diver, he said (1971) và là biên kịch chính của The Dead Nhưng phải đến 1973 khi Badlands chính thức ra

mắt, công chúng cũng như giới điện ảnh mới bắt đầu biết đến cái tên

Terrence Malick Năm 1978 Days of Heaven của ông đoạt giải Oscar dành

cho Đạo diễn xuất sắc Nhưng sau đó chính Đạo diễn xuất sắc này lai lặnmất tăm khỏi giới điện ảnh suốt 20 năm Rồi đột nhiên, năm 1998, ông trở

lại với bộ phim The Thin Red Line – bộ phim được đề cử 7 giải Oscar

năm 1998 Và đến năm 1999, nó đoạt giải Gấu vàng tại Liên hoan phimBerlin Đến nay, sau hàng chục năm làm đạo diễn, ông chỉ có vẻn vẹn 6

phim: Badlands (1973), Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998), The New World (2005), The Tree of Life (2011) và gần đây nhất là

To the wonder (2012) Hầu hết phim của ông đều mang đến cho khán giả

chiều sâu triết lý, giá trị nghệ thuật cao

Thành công và tài năng của Terrence Malick qua bộ phim The Tree

of Life đã một lần nữa được cả thế giới công nhận với giải thưởng Cành

cọ vàng danh giá Tuy nhiên, sự vắng mặt của ông trong khoảnh khắc

vinh danh chính mình đã khiến nhiều người lấy làm tiếc

1.2.2 “The thin red line” và “The tree of line” – Những dư âm còn vọng.

Terrence Malick sinh ở Privet Drive Waco, Texas hoặc Ottawa,Illinois cha là Emil Malick, con trai của một người nhập cư Thiên chúagiáo Assyria, và mẹ là Irene Malick Waco là một trong các bối cảnh của

phim của ông The Tree of Life

Nếu Badlands chỉ là bước đệm thì Days of heaven đã là cú nhảy để

lại ấn tượng, sự ẩn dụ kín kẽ làm say đắm, đưa đến những cái nhìn mới về

cuộc sống The thin red line và The tree of life lại mang đến cho chúng ta

những trải nghiệm, những dư vị khó quên Thoạt thấy thật nghịch lí khi tađặt hai phim trái chiều song song nhau Nếu ai đó đã từng rùng mình, hét

lên vì khiếp sợ tiếng súng đạn trong The thin red line, thì ắt hẳn sẽ rơi lệ với bài thơ được viết bằng ngôn ngữ điện ảnh The tree of life The thin red line và The tree of life không có những cảnh đẹp mê hồn như cánh đồng lúa mì trong Days of heaven, lại càng không có được nhiều sự mạch lạc, rõ ràng như The new world Nhưng ở mỗi phim ta lại có được những

ấn tượng riêng, chiêm nghiệm riêng

The Thin Red Line là một bộ phim Mỹ năm 1998 chiến tranh của

đạo diễn Terrence Malick Dựa trên cuốn tiểu thuyết của James Jones, nó

kể một câu chuyện hư cấu của trận núi Austen trong Thế chiến II Bộphim miêu tả những người lính của Công ty C, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn

bộ binh 27, sư đoàn bộ binh 25, do Sean Penn, Jim Caviezel, Nick Nolte,Elias Koteas và Ben Chaplin Tiêu đề phản ánh một dòng bài thơ củaTommy, trong đó ông kêu gọi những người lính chân “dòng màu đỏ mỏngcủa anh hùng”

Bộ phim đánh dấu sự trở lại của Malick làm phim sau khi một sựvắng mặt 20 năm Bộ phim có một dàn diễn viên lớn, bao gồm Adrien

Brody, George Clooney, John Cusack, Woody Harrelson, John C Reilly

và John Travolta Được biết, việc cắt giảm đầu tiên lắp ráp mất bảy tháng

để chỉnh sửa và chạy năm giờ Bởi việc cắt giảm cuối cùng, tất cả cáccảnh quay của phần trình diễn của Billy Bob Thornton, Martin Sheen,Gary Oldman, Bill Pullman, Lukas Haas, Jason Patric, Viggo Mortensen,

và Mickey Rourke đã được gỡ bỏ Bộ phim có phần nhạc phim của HansZimmer, John Powell và Klaus Badelt, và được quay bởi John Toll

Bộ phim thu về 98 triệu USD so với 52 triệu USD ngân sách Bộphim được đề cử bảy giải Oscar: Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất,Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất, Quay phim xuất sắc nhất, Biên tập

phim xuất sắc nhất và âm thanh tốt nhất The thin red line giành giải Gấu

vàng tại Liên hoan phim Berlin quốc tế năm 1999

Vào tháng năm 2009, The tree of life được bán cho một số nhà phân

phối quốc tế, bao gồm cả Europacorp ở Pháp, TriPictures ở Tây Ban Nha,

và tại Anh và Úc, nhưng thiếu một nhà phân phối Mỹ Trong tháng 8 năm

2009, có thông báo rằng bộ phim sẽ được phát hành tại Mỹ Dự kiến ngày

25 tháng 12 năm 2009 sẽ được công bố, nhưng bộ phim đã không đượchoàn thành trong thời gian Các nhà tổ chức của Liên hoan phim Cannes

đã đàm phán để đảm bảo một buổi ra mắt tại Liên hoan phim Cannes năm

2010, kết quả Malick gửi phiên bản đầu tiên của bộ phim cho ThierryFremaux và hội đồng tuyển chọn phim Cannes Mặc dù Fremaux đónnhận nồng nhiệt và háo hức để chiếu bộ phim tại liên hoan của mình,Malick cuối cùng ông nói rằng ông cảm thấy bộ phim đã không sẵn sàng.Vào đêm trước của Liên hoan phim Cannes năm 2010, Berney đột nhiêncông bố rời khỏi Apparition, để lại tương lai của công ty không chắc chắn

Pohlad quyết định giữ The Tree of Life tại Apparition, và sau khi tái cơ

cấu đáng kể, thuê Tom Ortenberg để hoạt động như một nhà tư vấn vềphát hành Kế hoạch dự kiến đã được thực hiện để phát hành nó vào cuốinăm 2010, trong thời gian xem xét trao giải thưởng Cuối cùng, Pohladquyết định đóng cửa Apparition và bán bản quyền cho bộ phim chiếu cánhân Bộ phim nhận được sự quan tâm của Fox Searchlight Pictures vàSony Pictures Classics đã diễn ra tại Telluride Liên hoan phim năm 2010.Vào ngày 09 tháng 9, hãng Fox Searchlight công bố mua lại của họ về bộphim từ River Road Entertainment Pohlad của Bộ phim mới được pháthành hạn chế tại Hoa Kỳ vào ngày 27 tháng năm 2011

Đánh giá ban đầu cho The Tree of Life tại Liên hoan phim Cannes

năm 2011 có những sự phản ứng trái chiều Sau khi được có cả nhữngtiếng la ó lẫn vỗ tay tại Liên hoan phim Cannes năm 2011, bộ phim đãnhận được sự chú ý ban đầu Và thành công khi bộ phim đã dến được vớikhán giả với tất cả ý nghĩa của nó

Bắt đầu từ năm 1969 với bộ phim ngắn Lanton Mills, sự nghiệp đạo

diễn của Terrence Malick trong suốt bốn thập niên qua chỉ gói gọn trong

6 tác phẩm điện ảnh Nhưng cả 6 bộ phim đều mang dấu ấn đặc biệt củaTerrence Malick và làm nên tên tuổi của ông trên trường quốc tế Bên

cạnh The Tree of Life với Cành cọ vàng năm 2011, năm 1979, bộ phim thứ hai của ông Days of Heaven đạt giải Oscar dành cho Hình ảnh xuất sắc nhất, và giải Cành cọ vàng dành cho Đạo diễn xuất sắc nhất Hai mươi năm sau, Terrence Malick trở lại với bộ phim thứ ba The Thin Red Line, và nhận 7 đề cử cho giải Oscar và giải Gấu vàng của LHP Berlin trong năm đó Từ Badlands (năm 1973), Days of Heaven (năm 1979),

rồi The Thin Red Line (năm 1999), The New World (năm 2005), đến The Tree of Life (năm 2011), trong mỗi bộ phim của Terrence Malick đều

phảng phất hình ảnh, ý niệm và nhịp điệu của một không gian thiền tĩnhtại tuyệt đẹp, về thế giới tự nhiên, về các nền văn minh, và cả về những

va chạm mâu thuẫn của cuộc sống

 TIỂU KẾT.

Để tìm hiểu một tác phẩm văn học hay một tác phẩm điện ảnh taphải tìm hiểu tổng thể về mọi mặt của tác phẩm Thi pháp học là khoa họcnghiên cứu về hình thức của tác phẩm, xét về tổng thể thi pháp học cónhiều đối tượng để nghiên cứu, nhưng tác giả hay đạo diễn là một trongnhững đối tượng đãng được quan tâm Thông qua thi pháp tác giả có thểthấy được phong cách của tác giả đó một cách đúng nhất

“Ta là một là riêng là duy nhất” – Xuân Diệu đã từng nói vậy Đúngthế, mỗi người luôn luôn là một, không ai có thể giống ai Và cũng nhưvậy mỗi người có cho mình một phong cách riêng không trùng khớp với

ai Terrence Malick cũng là một đạo diễn có phong cách riêng biệt như

vậy Trải dài trong các bộ phim của ông chúng tôi chú ý tìm hiểu về The thin red line và The tree of life Hai bộ phim đã để lại dấu ấn trên diễn

đàn điện ảnh thế giới với rất nhiều giải thưởng và đặc biệt gần đây nhất

The tree of life dành giải cao nhất tại liên hoan phim Cannes

CHƯƠNG 2 CHẤT THƠ TRONG PHIM CỦA TERRENCE MALICK.

Nhà thơ là người nghệ sĩ tự do vẽ trên chính xúc cảm của mình.Nếu như văn học là “Nghệ thuật dùng ngôn ngữ và hình tượng để thể hiệnđời sống và xã hội” Thì “Nhà văn ngược lại, công việc của họ là các ýnghĩa; song vẫn cần phải phân biệt; vương quốc các ký hiệu, đó là vănxuôi; Thơ nằm về phia hội họa, điêu khắc, âm nhạc.” [15;16] Thơ mangtrong mình những kí hiệu riêng, vậy nên ta có “Thơ văn xuôi”, có “Thơ tựdo”, và thơ theo các hình thức niêm luật ta lại có “Thơ Đường luật”, “ThơLục bát” Vậy, có phải chăng “Thơ văn xuôi” tức là “Thơ cũng sử dụngcác từ như văn xuôi chăng? Nhưng văn xuôi không sử dụng một cách nhưthơ; và thậm chí nó không hề sử dụng các từ; tôi muốn nói đúng hơn là nóphục vụ các từ Thi sĩ là những con người từ chối dùng ngôn ngữ”[15;16]

Tất cả các hiện tượng tự nhiên, xúc cảm con người hay trực giácđều mang trong mình âm hưởng du dương của những vần thơ, “Nhưngnếu thơ dừng lại ở các từ ngữ như họa sĩ dừng lại ở màu và nhạc sĩ ở âm,thì không phải là dưới mắt anh ta các từ đã mất hết mọi ý nghĩa; thực rachỉ có nghĩa mới khiến cho các từ có được tính thống nhất từ ngữ củachúng; bằng không chúng sẽ tung tóe ra thành tiếng động hay những nétbút thôi.” [15;17]

Một bài văn xuôi vẫn đắm mình trong dòng sông thơ của tình áikhông còn gì lạ lẫm với độc giả, chất thơ bắt nguồn từ chính những điểmnút, điểm chấm phá không mở đầu cũng chẳng kết thúc Có những khi chỉ

là một khoảnh khắc nhỏ, cũng có khi là một dấu chấm trong cuộc đời conngười “Nhà thơ ở ngoài ngôn ngữ, anh nhìn thấy các từ ở phía ngược, cứnhư là chúng không thuộc về thân phận con người, thoạt tiên nó vấp phảimột rào chắn Thay vì trước hết phải viết các sự vật bằng tên gọi củachúng, rồi sau đó, quay lại với các từ mà anh coi là một loại sự vật khác,chạm vào chúng một độ sáng nhỏ nhoi đặc trưng và những sự giống nhauđặc biệt với đất, với trời, với nước và tất cả các sự vật tạo hóa sáng tạora.” [15;18,19]

Cũng như vậy điện ảnh hay nói chính xác hơn một bộ phim cũngđôi khi là những nấc thang xếp tầng của thơ, bởi “Tất cá ngôn ngữ là sựphản chiếu thế giới” [15;19] Ngôn ngữ điện ảnh là ngôn ngữ của hìnhảnh, của chuyển đông Lẽ ra câu chuyện “Nàng Bạch Tuyết và bảy chúlùn” sẽ được vẽ lại và chuyển động từ mở đầu đến cao trào, thắt nút, mởnút và đi tới kết thúc Nhưng cũng có khi đó chỉ là khoảnh tắc nàng BạchTuyết ăn quả táo của mụ phù thủy “Nhà thơ không sử dụng từ nên anh

không chọn lựa giữa các nghĩa khác nhau của chúng, và mỗi nghĩa trong

số đó thay vì mang một chức năng tự trị, lại tự hiến mình cho anh nhưmột tính chất vật chất tan hòa đi trong cái nhìn của anh với những nghĩakhác.” [15;19,20]

Thơ cũng có ồn ào, cũng có lặng lẽ nhưng thơ không buộc conngười ta phải sáng tỏ trắng – đen mà hơn hết thơ sẽ lắng đọng nhữngchiều sâu triết lý giản đơn “Người viết văn xuôi làm sáng rõ các cảm xúccủa mình trong quá trình bộc lộ nó ra; nhà thơ thì ngược lại, nếu anh rótcác niềm say mê của anh vào bài thơ thì anh không còn nhận ra đượcchúng nữa: các từ ấy không xâm nhập vào đó và biến hóa chúng đi: các từ

ấy không thông đạt chúng ra, ngay cả đối với chính anh ta” [15;24]

Thơ đi từ xúc cảm, và chất thơ chính là những xúc cảm đó Phimcủa Terrence Malick làm cho ta như trải bước trên nấc thang của xúc cảmtrong thơ Tác giả văn xuôi có thể dấn thân vào hiện thức để sáng tạo, vậy

có chắc nhà thơ không dấn thân? “Nhưng nếu nhà thơ không thể dấn thân,thì có phải là lý do để cấm luôn cả người viết văn xuôi không? Giữa họ có

gì giống nhau? Nhà văn xuôi viết, đúng rồi, nhà thơ cũng viết Nhưnggiữa hai hành động viết ấy chỉ có một thời điểm chung là cử động của bàntay vạch ra các con chữ Còn thì hai vũ trụ của họ không thông thươngđược với nhau và điều đó có giá trị bên này chẳng hề có giá trị bên kia

Về bản chất văn xuôi là người sử dụng các ngôn từ” [15;25] Trong sựchuyển động của hình ảnh cũng đọng lại trong lòng độc giả những nétchấm phá riêng, chất thơ và chất văn xuôi luôn hòa quyện “Nghệ thuậtvăn xuôi biểu hiện bằng lời, bản chất tự nhiên của nó mang ý nghĩa: nghĩa

là các từ trước hết không phải là những vật, mà là những tên gọi các vật”

[14;26] nhưng thơ chỉ là “khoảnh khắc ngôn từ” Còn bản chất của điệnảnh là chuyển động của hình ảnh, âm thanh chạm tới mạch nguồn củakhán giả thông qua thị giác lẫn thính giác.

Bởi lẽ thơ nhẹ nhàng như khúc hát ru nên dễ thẩm thấu và lắngđọng trong tâm trí con người ta hơn “Khởi thủy thơ dáng tạo ta huyềnthoại về con người, còn nhà văn xuôi thì vẽ nên chân dung của anh ta.Trong thực tế, hành vi của con người, do các nhu cầu sai khiến, do cái íchdụng khêu gợi ra, theo một cách nào đó, là một phương tiện” [15;46] Có

lẽ vì vậy mà khi xem phim của đạo diễn Terrence Malick dù có những nétđối lập ở phương diện nào đi nữa thì chất thơ vẫn ẩn hiện sau từng thướcphim Các đề tài ông đưa ra luôn xoay quanh cuộc sống với những triết lý

“sống” rất đậm chất triết học “Miễn ta xem các đề tài như những vấn đềluôn rộng mở, như những cầu viện, những chờ đợi, ta sẽ hiểu rằng nghệthuật chẳng thiệt mất gì cả khi dấn thân; ngược lại cũng giống như vật lýhọc đặt ra một hệ biểu tượng mới, những đòi hỏi luôn luôn mới của xã hội

và cái siêu hình giục người nghệ sĩ tìm tòi một ngôn ngữ mới và những kĩthuật mới” [15;34]

Chất thơ đôi khi đứng bên kia tia đối lập với văn xuôi, rằng thơlãng mạn còn văn xuôi thực tế, nhưng nó lại hòa quyện rất ăn ý “Trướcthế khỉ XIX nhà thơ vẫn ăn nhập với xã hội tổng thể của nó, anh ta không

sử dụng những ngôn ngữ vì mục đích như văn xuôi theo đuổi, nhưng anh

ta vẫn có cùng niềm tin như nhà văn xuôi.” [15;47] Có những khi “ngônngữ thơ nảy sinh trên đống đổ vỡ của văn xuôi Nếu quả đúng văn xuôi làkhông thể thực hiện được, thì khi ấy mỗi từ, tự chính nó, giành lấy lại cátính của nó, trở thành công cụ của sự thất bại của chúng và kẻ chứa chấp

cái bất khả liên thông.” [15;49] Dẫu vậy nhìn ở phương thức nào ta cũngcảm nhận được chất thơ đầu tiên bằng hình thức, “Đương nhiên trong mọihình thức nhất định của văn xuôi, nghĩa là của thành công; và ngược lạivăn xuôi khô khan nhất cũng chứa đựng đôi chút thơ, nghĩa là một hìnhthức nào đó của thất bại” [15;50].

Tuy vậy, chất thơ trong phim là những dấu diểm xuyết của cấu trúcthơ trên văn bản “Nếu nhà thơ kể chuyện, giải thích hay răn dạy, thơ sẽtrở thành tầm thường, anh ta thua cuộc rồi.” Đạo diễn đưa lên màn hìnhnhững ẩn dụ, những kí hiệu như những dấu chấm lửng trong bài thơ, đôikhi đó là những lát cắt của tâm trạng không mở đầu chẳng kết thúc củacốt truyện Nếu người làm thơ là nghệ sĩ sắp xếp những ngôn từ lộn xộnlại theo một trật tự, thì người đạo diễn lắp ghép hình ảnh theo dòng tâmtrạng để kể một câu chuyện mang ý nghĩa nhất định

2.2 Kết cầu cốt truyện theo dòng tâm trạng.

2.2.1 Định nghĩa cốt truyện.

Vấn đề cốt truyện từ lâu đã được ngành Tự sự học coi là một trongnhững yếu tố cơ bản để tìm ra cấu trúc văn xuôi, là mắt xích quan trọngtạo nên kết cấu tác phẩm tự sự Trong đề tài này chúng tôi là sinh viên

khoa văn học vì thế nên sẽ đi từ cốt truyện trong tác phẩm tự sự, để từ

đó đưa ra được nhận thức đúng nhất về cốt truyện trong phim truyện điện ảnh.

Thứ nhất, về cốt truyện trong tác phẩm tự sự: Lịch sử nghiên

cứu cốt truyện bắt đầu từ rất sớm với công trình Nghệ thuật Thy ca của

Aristore Theo Aristore, cốt truyện là tấy yếu, không thể thiếu được của

các tác phẩm tự sự và kịch “Cốt truyện là cơ sở, là linh hồn của bi kịch,sau đó mới đến tính cách” [5;19] Cốt truyện được tạo ra bởi các sự kiện

và hành động Aristore không chỉ quan tâm đến sự kiện mà còn quan tâmđến cách sắp xếp, tổ chức miêu tả các sự kiện ấy: “Ngoài các mối liên hệbên ngoài mang tính chất thời gian và nhân quả, giữa các sự kiện đượcmiêu tả còn có mối liên hệ bên trong mang ý nghĩa và cảm xúc.” [5;20]

Có thể nói, Aristore là người đầu tiên đặt nền móng cho thuyết nghiêncứu cốt truyện

G.N.Pospelov trong Dẫn luận nghiên cứu văn học cho rằng “Cốt

truyện là tiến trình của các sự kiện” [12;63] Nhà nghiên cứu V.B.Skloskycũng đề xuất cách hiểu: “cốt truyện là sự xắp xếp các sự kiện, sự việc,tình tiết của chúng trong văn bản nghệ thuật” [12;38] Cách hiểu này đượclưu truyền rộng rãi trong giới nghiên cứu suốt những năm 20 của thế kỉ

XX và được B.V.Tomashevski chia sẻ trong công trình Lý luận văn học – Thi pháp học: “Tổng thể các sự kiện trong mối liên hệ nội tại của chúng,

ta sẽ gọi là cốt truyện (Fabula), sự sắp xếp các sự kiện được xây dựng mộtcách nghệ thuật trong tác phẩm gọi là truyện (Suizhet)”

Theo Thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn

Khắc Phi thì “Cốt truyện là hệ thống sự kiện cụ thể, được tổ chức theoyêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quantrọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc loại tự sự vàkịch Cốt truyện không phải là yếu tố tất yếu của loại tác phẩm văn học.Trong các tác phẩm trữ tình, cốt truyện (với ý nghĩa chặt chẽ nhât củakhái niệm này) không tồn tại vì ở đây tác giả biểu hiện sự diễn biến của

tình cảm, tâm trạng.” [11;99,100] Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại

Nguyên Ân lại cho rằng: “Cốt truyện là sự phát triển hành động, tiến trìnhcác sự việc, các biến cố trong tác phẩm tự sự và kịch, đôi khi cả trong tácphẩm trữ tình” [tr.112]

Còn theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (NXB Đà

Nẵng, 1997) định nghĩa: “Cốt truyện là hệ thống sự kiện làm nòng cốt cho

sự diễn biến các mối quan hệ phức tạp của tính cách nhân vật trong tính

cách nhân vật trong tác phẩm tự sự” [tr.206] Theo Từ điển tiếng Việt phổ thông của Viện ngôn ngữ học có định nghĩa “Cốt truyện là hệ thống sự

kiện làm nòng cốt cho sự diễn biến các mối quan hệ và sự phát triển củatính cách nhân vật trong tác phẩm văn học” [18;193]

Như vậy, mỗi nhà nghiên cứu lại đưa ra những định nghĩa khácnhau về cốt truyện nhưng thống nhất chung ở điểm: Sự kiện là yếu tố giữvai trò quan trọng, thiết yếu nhất của cốt truyện Về thành phần ta có thểthấy mỗi cốt truyện truyền thống thường gồm 5 phần: Trình bày, thắt nút,phát triển, cao trào, mở nút Tuy nhiên ở những cốt truyện cụ thể khôngphải bao giờ cũng có đầy đủ 5 thành phần như vậy Và, không phải baogiờ các thành phần của cốt truyện cũng được sắp xếp theo đúng trình tựvốn có Vì vậy, khi tìm hiểu về cốt truyện, ta cần tránh thái độ máy móckhi xác định thành phần của cốt truyện Vấn đề không phải là xác địnhmột cách hình thức mà là xâm nhập vào nội dung cụ thể của thành phần

Thứ hai, cốt truyện trong phim truyện điện ảnh: Nghệ thuật điện

ảnh phát triển nhanh chóng nhờ sự hấp thụ tinh hoa, học hỏi kinh nghiệmcủa các bộ môn nghệ thuật khác, đặc biệt là văn học Đồng thời, ngànhnghiên cứu, lý luận phê bình điện ảnh cũng tiếp thu, vận dụng rất nhiều từ

hệ thống khái niệm và phương pháp nghiên cứu của toàn bộ môn nghiên

cứu văn học Hầu hết các khái niệm vầ hình thức tự sự trong tác phẩmđiện ảnh đều được viết ra từ lý thuyết văn học.

Khái niệm cốt truyện phim về bản chất rất gần gũi với khái niệmcốt truyện trọng văn học Nó cũng là một chuỗi những sự kiện trong mốiliên hệ nhân quả xảy ra trong mối liên hệ nhân quả xảy ra trong khônggian và thời gian Khán giả hiểu một bộ phim tự sự bằng cách xác địnhcác sự kiệ và liên kết chúng bằng nguyên nhân và kết quả, thời gian và

không gian Trong cuốn Nghệ thuật làm phim (Nhà xuất bản Trẻ, 2002),

đạo diễn Lê Dân cũng cho rằng: “Cốt truyện là hình thức trong sự sángtạo nghệ thuật đã xuất hiện dưới danngj sắp đặt, bố trí thứ tự các sự kiện,

tổ chức các mối quan hệ của các nhân vật trước những sự kiện, nhằm đạttới hiệu quả tối đa đối với thưởng thức.” Như vậy, về cơ bản, cốt truyệncủa phim cũng chính là hệ thống sự kiện được xắp đặt, tổ chức nhằm bộc

lộ xung đột, mâu thuẫn, phát triển tính cách nhân vật, mối quan hệ giữacác nhân vật trong phim

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu phê bình điện ảnh rất chú trọng phân

biệt hai khái niệm: Câu chuyện (Story) và Cốt truyện (Plot) Câu chuyện

là “một tổ hợp của tất cả các sự kiện trong một tự sự, cả những sự kiệnđược biểu hiện ra bên ngoài và những sự kiện mà người xem phán đoánđều tạo nên câu chuyện” [10;97] Bên cạnh đó, “thuật ngữ cốt truyệnđược sử dụng để mô tả bất cứ sự hiện diện một cách có thể nhìn thấy hoặcnghe thấy trên phim trước chúng ta” [10;97] Cốt truyện phim bao gồm tất

cả các sự kiện của câu chuyện được mô tả trực tiếp trên phim và cốttruyện của phim cũng có thể bao hàm cả các tư liệu nằm ngoài thế giớicâu chuyện (Ví dụ: Danh sách đạo diễn, diễn viên, nhạc nền ) nhưng

được xuất hiện trên phim Như vậy, khái niệm câu chuyện và cốt truyệnphim chồng chéo nhau ở một khía cạnh và cũng phân biệt ở một số khíacạnh khác Hệ thống sự kiện được đưa vào phim là điểm chung của cả haikhái niệm này Ngoài ra, nằm trong ranh giới truyện kể nhưng người xemkhông bao giờ được chững kiến trên màn ảnh mà chỉ phán đoán nhờ vàogợi ý trên phim Mặt khác, cốt truyện cũng vượt ra khỏi thế giới câuchuyện bởi sự hiện diện của các hình ảnh và âm thanh ngoài ranh giớitruyện kể - những yếu tố có thể tác động lên cách hiểu câu chuyện củakhán giả Ta có thể hình dung rõ mối quan hệ giữa khái niệm và câuchuyện và cốt truyện của phim truyện điện ảnh qua sơ đồ sau:

2.2.2 Cốt truyện theo dòng tâm trạng mang yếu tố tư tưởng.

Mỗi tác phẩm đều được nhà văn phả hồn vào trong từng trang viết

để khi đến với độc giả nó mang trong mình những ý nghĩa riêng, vừa là tưtưởng của tác giả vừa để cho độc giả thả hồn nghĩ suy Và cũng như vậytrong tác phẩm điện ảnh của mình Terrence Malick đã làm được điều đórất thành công, ông tạo dựng cho mình những nhân vật mang theo nhữnggiá trị tư tưởng ông muốn nói riêng Đôi khi nhân vật của ông là sự hóathân thành công của tác giả nhưng cũng có thể nhân vật đó đại diện, tiêubiểu cho một tư tưởng ý nghĩa Thông qua nhân vật ông có thể để tâmtrạng mình thả cùng những dòng tâm tưởng nhưng cũng chính là nhữngnghĩ suy sâu kín, những ý nghĩa được thốt ra thông qua màn ảnh Có lẽ vìvậy nên thế giới hình ảnh của Terrence Malick thiên về thể hiện cảm giác,

đi sâu vào nội tâm nhân vật hơn là miêu tả bức tranh xã hội

Nếu chất thơ là những hình ảnh đẹp, sự thơ mộng đem cho tâm hồn

ta sự nhẹ nhàng, thì chất văn xuôi lại là cuộc sống hiện thực và những giátrị trái ngược Trong phim của Terrence Malick luôn có đan xen giữa chấtthơ và chất văn xuôi với những hình ảnh hiện thực và thơ mộng thườngxuyên xuất hiện song đôi

Với The thin red line ta dễ dàng nhận ra câu chuyện được kể theo

thời gian tuyến tính về số phận một lính Mỹ trong chiến dịch Guadalcanallịch sử (1942) Với gần 170 phút ta phải rùng mình vì mùi đạn bom, tiếngsúng nhiều khi lấn át toàn bộ cuộc đối thoại giữa các nhân vật Ranh giớigiữa sự sống và cái chết mỏng manh vô cùng Nơi chiến trường màMalick đem đến cho chúng ta là không gian của ngọn đồi của cỏ cây xanh

tốt, nơi ấy thậm chí con người còn chưa biết đến văn minh (Tộc ngườivẫn sống hòa mình vào thiên nhiên, họ sống cùng cỏ cây, muông thú).Nhân vật chính trong phim – Witt (do James Caviezel thủ vai) chán ghétchiến tranh, anh từng bị giam giữ vì bỏ trốn nhưng cuộc sống không đơngiản muốn là được, anh vẫn phải cầm súng chiến đấu Giữa chiến trường

ác liệt, giữa những góc quay cận cảnh chiến đấu, tiếng súng, tiếng bom,tiếng đạn, tiếng máy, tiếng kêu thất thanh của những chiến sĩ xấu số Không đơn thuần chỉ là hành động mà ta thấy chất thơ được vẽ lên bằngnhững nét phác họa đầy tài hoa của “nghệ sĩ Terrence Malick” Vẫn lựachọn những khoảng mênh mông của thiên nhiên để làm điểm tựa kểnhững suy tư của chính mình Viễn cảnh của cả quả đồi với cỏ dại hoang

sơ bạt ngàn, thuần khiết một màu xanh thanh bình Chính lòng tham củacon người đã biến màu xanh yên ả thành màu đỏ của đạn, bom, của chếtchóc, đau thương

Gần cuối phim khi chiến thắng thuộc về quân đội Mỹ thì một lầnnữa máy quay lại từ trên cao lia xuống, toàn bộ bãi cỏ đang cháy rụi vàbốc khói xám xịt Thắng hay thua thì chính thiên nhiên, con người hứngchịu hậu quả tàn khốc Sự đối lập giữa dữ dội và thơ mộng được tác giảkhai thác đến triệt để Không quá phô bày cảm xúc mà dư âm vẫn vọngvào trong từng thước phim Những câu chuyện mà lính Mỹ phải đối mặt,

sự sống và cái chết gần như chỉ cách nhau trong một làn ranh mỏng manh,yếu ớt đã khiến khán giả rơi nước mắt vì đau đớn Chiến tranh và thảmkịch cuộc đời, bi kịch tinh thần mà mỗi người lính phải gánh chịu như vếtsẹo không thể liền da

“Anh và em ” - Những hồi ức về người vợ trẻ nơi quê nhà luôn ẩnhiện trong suy nghĩa của anh lính Mỹ Với 170 phút và trên dưới 10 lần kí

ức xuất hiện trong anh: Lần đầu tiên là hình ảnh của con chim bị nhốttrong lồng và hai người phụ nữ trong phòng, cảnh quay được máy quaylia từ phía sau gáy của người đàn ông; Lần thứ hai là hình ảnh về tuổithơ Các lần tiếp sau đó là hình ảnh người vợ trẻ liên tiếp xuất hiện vớikhông gian chật hẹp nơi phòng ngủ của hai người, rồi sự chờ đợi mòn mỏicủa người vợ và cuối cùng người vợ đã lên tiếng Kí ức xuất hiện tronganh lính rất tự nhiên không theo quy luật nhất định nào, nó gần gũi vớichính dòng ý thức của anh đang chảy trôi Có khi kí ức ấy xuất hiện chỉvài giây, nhưng cũng có lần hơn 1 phút kí ức ùa về Xâu chuỗi hơn 10 lần

kí ức xuất hiện - cảnh quay trở về với không gian của đời sống thườngnhật, khán giả bỗng nhận thấy anh lính Mỹ đang kể về cuộc sống đã từng

là của mình Lẽ ra cuộc sống ấy sẽ hạnh phúc bên gia đình, bên người vợ

thân yêu thì họ phải lao vào chiến trường Terrence Malick thực hiện The Thin Red Line như một sự phản kháng về quá khứ chiến tranh đầy đau

thương của nước Mỹ từ góc nhìn đầy nhân văn

Cũng từ đó ta thấy được Witt – nhân vật chính, anh chàng lính chấtchứa đầy những nỗi lòng sâu kín, đã được Terrence Malick gửi gắm vào

đó một niềm tin vào tình người nơi chiến trường khốc liệt Khi Witt thamgia trận chiến, những hình ảnh người vợ trẻ hiện về như muốn kéo anh vềvới yêu thương, những cảnh êm đềm đối lập với tiếng súng, tiếng bom nơichiến trường Witt chỉ là một người lính nhỏ bé nhưng ở ánh mắt của anh

có được cái nhìn đầy khoan dung và yêu thương về cuộc sống

Nếu The thin red line đầy dữ dội nhưng điểm xuyết trong đó là

những phút giây thơ mộng về sự mong manh của cuộc sống và tình yêu;

thì 13 năm sau The tree of life lại đưa ta soi ngược trở lại, với cuộc sống

nhẹ nhàng được vẽ lên tưởng chừng hoàn hảo, nhưng nó lại dữ dội trongchính nội tâm con người

The tree of life là câu chuyện của một kiến trúc sư tuổi trung niên

đang bơ vơ, lạc lõng giữa chính cuộc đời mình – Jack (do Sean Penn thủ

vai) Nếu thời gian tuyến tính trong The thin red line cho khán giả dễ dàng hiểu diễn biến của câu chuyện, thì The tree of life được kể không

theo thời gian tuyến tính, gần 140 phút của bộ phim là toàn bộ câu chuyệnđược kể theo những dòng kí ức rời rạc của Jack, đôi khi làm khán giả phải

có cảm nhận thật tinh tế mới theo dõi được đến phút cuối

Jack là anh cả trong gia đình 3 anh em trai, tuổi thơ của Jack lànhững tháng ngày sống cùng gia đình ở vùng Waco, Texas khoảng nhữngnăm 1950 Cha của Jack là một người đàn ông, một cựu chiến binh mangtrong mình những ức chế để rồi dồn nén lên vợ con Dù yêu thương nhữngđứa con nhưng sự thể hiện tình yêu không đúng cách, quá nghiêm khắc và

sự ích kỉ đã làm tăng khoảng cách cha con Nhưng ngược lại, mẹ của Jacklại là người phụ nữ dịu dàng, thánh thiện, đem đến cho các con sự yêuthương mềm mỏng và đầy vị tha Gần như trong suốt chiều dài của phim,tác giả đặt điểm nhìn vào Jack, để máy quay di chuyển theo chiều sâu củanội tâm cậu bé Ta dễ dàng nhận thấy tâm lý của cậu bé bị xáo động từkhi còn là một đứa trẻ đến bên nôi cậu em trai mình, máy quay quay hấtlên trên như chính cặp mắt ngây dại của đứa bé 2-3 tuổi Cha và mẹ Jack– hai thái cực đối lập, tách biệt tồn tại song song bên cậu bé, tâm lý Jack

giằng xé giữa hai hình ảnh mà mình muốn trở thành Tự nhiên, bản nănghay vị tha, yêu thương? Vì thế, thời ấu thơ của Jack là sự pha trộn giữaniềm vui, hạnh phúc, nỗi ám ảnh và luôn đối diện với sự lạc lõng trongchính tâm hồn mình, cảm thấy tất cả những điều xung quanh đều khôngthoát khỏi một sự sắp đặt vô hình nào đó để rồi đau đáu tìm cho mình một

ý nghĩa sống đích thực

Bộ phim mở đầu với câu hỏi trong Kinh thánh “Người ở đâu khi tatạo nên Trái Đất? Khi những ngôi sao mai đang ca hát, và những đứa concủa Chúa trời cùng hét lên trong niềm vui sướng?” và trải dọc suốt 140

phút là những câu hỏi bỏ ngỏ The tree of life không đơn thuần chỉ là câu

chuyện của một gia đình mà đó là câu chuyện về cuộc đời con người, nộitâm nhân vật được tác giả khai thác triệt để nhưng không phơi ra toàn bộ,

mà dành cho khán giả những trải nghiệm thú vị Sự trợ giúp đắc lực củahình ảnh (cây, cỏ, lửa, nước, nhà cao tầng, ngưỡng cửa, ánh sáng của mặttrời ) cùng lối tư duy trừu tượng của một nhà triết học, và đặc biệt cắtcảnh nhanh, ít sử dụng cú máy dài đã tạo hiệu ứng tốt cho tâm lý nhân vậtđược dịp phô bày Terrence Malick đã sử dụng máy quay cầm tay cho hầuhết các cảnh quay, máy quay đi theo sau nhân vật tựa như chính điểmnhìn chân thật Đan xen trong hầu hết chiều dài của phim vẫn là nhữngcâu hỏi dành cho “Người” Người mẹ chỉ cho con “Người” ở trên cao đầy

vị tha, người bố lại cứng nhắc trước mỗi bữa ăn luôn “Con cảm ơn người

đã ban cho con thức ăn ” Xem phim cả thị giác lẫn thính giác ta phảikết hợp ăn ý mới có thể thấy được “Cây đời” của Malick, từ những lời thìthầm đọc lời khấn Chúa cho đến cảnh sự hình thành của trái đất

Sự sống và cái chết, sự nuôi dưỡng và lòng vị tha, con người và

thiên nhiên đó là cuộc sống không thể tách rời được The tree of life là

không chỉ là bộ phim tâm lý bình thường xen vào đó gần 10 phút của bộphim viễn tưởng Terrence Malick đã thực sự thành công khi đưa vào đâytrường đoạn của vụ nổ Big Bag – sự hình thành của Trái đất Thiên nhiêncũng giống cuộc đời con người ta, cũng được sinh ra và mọi sinh vật đềuphải đấu tranh giành lấy sự sống Từ những loài tảo đơn bào, đa bào đếnnhững động vật sống dưới nước không xương sống đến có xương sống, cỏcây dần dần xanh tươi cũng như con người mỗi ngày cũng sẽ lớn lên.Toàn bộ cảnh quay này rất đẹp, hút hồn khán giả bởi sự kì công và sáng

tạo Nhưng quan trọng hơn là điểm nhấn trong trường đoạn, nếu ở The thin red line hầu hết các trường đoạn điểm nhấn nằm ở những cảnh quay

“ngoài lề” (cảnh chú chim nhỏ đang giành lấy sự sống, những cảnh trở về

với kí ức, ), thì ở The tree of life ông đặt cho mình những điểm nhấn

nằm chính trong logic của trường đoạn Ở đây lòng trắc ẩn của khán giảđược Terrence Malick khơi gợi ở cảnh một con khủng long chuẩn bị giếtmột con vật khác thì nó lại dừng lại và bỏ đi Sau hơn 10 phút nói về sự rađời của tự nhiên, Terrence Malick chỉ cần hơn 10 giây để nói về sự ra đờicủa lòng vị tha

The tree of life không phải là những bài “giảng đạo” mà hơn hết

những cảm xúc chân thật của cuộc sống được ông khơi gợi Đây thực sự

là bài thơ được vẽ bằng ngôn ngữ điện ảnh điêu luyện, chất thơ thấmnhuần trong từng cảnh quay Nhưng sự dữ dội lại hiện lên từ chính cáinền thơ mộng ấy! Cái nhìn của cậu bé Jack đi từ niềm vui, hạnh phúc đếnphản kháng theo cấp độ tăng dần Dễ dàng nhận thấy khi cậu bé có em

trai, đang ở ngoài bãi cỏ cạnh nhà cậu đã định đổ rổ đồ chơi vào em Đếnkhi lớn lên, cậu tận mắt nhìn thấy cảnh bố mẹ cãi nhau, sự giằng xé, phánkháng của cậu từ bữa ăn, đến khi đi chơi cùng nhóm bạn Nhà quay phimtài ba Emmanuel Lubezki đã lột tả sâu sắc tâm lý trẻ con bằng nhữngcảnh quay cận cảnh Jack, ánh mắt đã triệt tiêu lời nói Nhân cách và sựxáo động trong tâm lý mỗi đứa trẻ khi bước lên một bậc thang mới của

“cây đời”, ý nghĩa và cả sự vô nghĩa mà cuộc sống đã tạo ra… được kếtnối qua một lối kể không rành mạch, với nhịp phim chậm rãi, cách chuyểncảnh đột ngột, chóng vánh và những khuôn hình đầy mê hoặc của nhàquay phim Emmanuel Lubezki Nếu đối với Jack là những hồi ức đangchen lấn, cạnh tranh nhau mãnh liệt từ cuộc sống đời thực của gia đìnhcậu bé, thì đối với người mẹ lại là sự đấu tranh, dằn vặt không chấp nhậncái chết của đứa con 19 tuổi (Em trai của Jack) Niềm tin của người mẹvào Chúa đã lung lay, bà không chấp nhận dâng hiến linh hồn đứa conxấu số cho Chúa Chất thơ và chất văn xuôi hòa quyện, đan xen trong tâmtrạng nhân vật

Nếu Witt trong The thin red line là anh lính mang đầy nỗi niềm ưu

tư, cũng có những giằng xé tâm can, cũng có những khoảng lặng nơi đạn

bom Thì trong The tree of life Jack lại đại diện cho một con người sống

bình lặng trong cuộc sống tưởng chừng như hạnh phúc, nhưng cũng nhưWitt trong con người này bao mâu thuẫn dồn nén trong ánh mắt và hànhđộng Những dồn nén đó nó bám riết lấy Jack đến khi là một người đànông trung niên vẫn không thôi nghĩ suy về cuộc sống Hạnh phúc nhỏnhoi nằm trong trái tim mỗi người, cuộc đời không ai không phải giằng

co, chọn lựa Terrence Malick đã xây dựng thành công hai nhân vật mang

ý nghĩa tư tưởng riêng cho từng phim, dù có có những sự khác biệt vềhoàn cảnh và tính cách nhưng điểm chung giữa hai nhân vật gặp nhautrong chính cách suy ngẫm, đương đầu với cuộc sống đầy những mâuthuẫn.

The thin red line đầy dữ dội và The tree of life lại nhẹ nhàng, mang

đậm phong cách đầy chất thơ của Terrence Malick Tưởng chừng như đốilập, tưởng chừng như đó là hai tia ngược hướng nhưng chính ở sự đối lập

ấy chúng lại có những giao điểm chỉ có ở Terrence Malick

2.2.3 Cốt truyện theo dòng tâm trạng mang yếu tố tự truyện.

Terrence Malick là một đạo diễn sống khép mình, ông đôi khi hơi

“lập dị” Thông qua lăng kính chủ quan của mình ông soi vào đó cuộcsống, tình yêu và những ý niệm triết lí về sự sống Ông có được sự nhạycảm về thời gian, có được một trái tim nồng nàn luôn cháy hết mình phim của ông là những mẩu chuyện hun đắp nên từ chính cuộc sống củaông, có cả những điều mắt thấy tai nghe, những điều rất giản đơn mà tráitim ông đã cảm nhận được, có cả những triết lý mà ông tri nhận được từnhững năm tháng nghiên cứu triết học Chất liệu cho tác phẩm của mìnhvới Terrence Malick có cả “người thật, việc thật”, cũng có khi nhữngngười thật, việc thật ấy được Terence Malick thổi một làn gió mới, vậthóa chúng, cho tình cảm của mình thực sự được một lần nữa thả sức baytheo trái tim

Điều khiến cuộc đời Malick ngày một bí ẩn không chỉ ở lối sống ẩndật mà còn ở tính cách lập dị của ông Ông không cho phép người khácđộng vào bản thảo của mình, với ông gia đình cũng có những tác độngkhá lớn đến phong cách dựng phim của ông Vợ cũ của ông, người từng

sống với Malick 13 năm đã từng tâm sự trong một lần báo chí hỏi, trongthời gian họ sống cùng nhau, không bao giờ Terrence Malick cho vợ vàophòng làm việc riêng của mình Ông thà mua một cuốn sách khác cho bàchứ không bao giờ cho vợ đụng vào sách của mình Ông cũng thườngtháo bìa sách, bịt mặt ngoài băng cassette để không ai biết ông đang đọc

gì, đang nghe nhạc gì Đời sống riêng khá tách biệt của ông cũng ảnhhưởng khá lớn đến phong cách riêng của ông trong hầu hết các phim củaông

Tờ The Independent giải thích vể tính cách quái gở và cực đoan của

Malick một phần do yếu tố di truyền Em trai út của ông, Larry Malicktừng đến Tây Ban Nha để theo học guitar với bậc thầy Andres Segovia.Được một thời gian, do thất vọng về khả năng của mình, chàng Malick trẻtuổi đã tự bẻ ngón tay mình rồi sau đó tự sát Điều này ta có thể bắt gặp

trong nhân vật người em trai của Jack trong The tree of life Hình ảnh

người em trai của ông được phác họa lại trong những thước phim khá rõnét Người em trai đó đó cũng có những áp lực dồn nén từ gia đình, cũng

có những ước mơ không đạt được nên anh ta đã chết năm 19 tuổi tại một

bể bơi Chính điều đó tạo nên một dấu mốc cho toàn bộ chiều dài củaphim Người mẹ hoang mang mất lòng tin vào Chúa, bà không tin Chúalại cướp đi người con trai của bà Ở đây ta thấy chất văn xuôi khá rõ nét,hiện thực cuộc sống vẫn thường phũ phàng hơn những gì mơ ước Chúakhông hẳn mang lại cho con người tất cả, Người có thể ban mạng sốngcho con người nhưng cũng có thể lấy đi đặc quyền sống đó Sự hoangmang, mất phương hướng, không khí gia đình trở nên căng thẳng, ngộtngạt hơn bao giờ hết Nếu có những khoảng không gian đẹp được vẽ lên

trong phim, những cảnh quay như đưa con người ta đến với thế giới nhẹnhàng, êm dịu của những vần thơ thì chính ở những cảnh hiện thực củacuộc sống lại là những nét chấm phá, chạm tới mạnh nguồn xúc cảm củacon người Đưa con người ta như đang sống trong phim, có những lúcchênh vênh, chới với không biết lựa chon con đường nào cho mình.

Terrence Malick tài năng và thành công hơn em trai của mình Ôngchọn lối sống lánh đời cũng là một cách để tập trung vào sự nghiệp.Vớilối sống đó, khi ông vắng mặt trong lễ trao giải “Cành Cọ Vàng” cho

phim The tree of life có lẽ là điều không khó hiểu lắm Hơn nữa ta có thể

nhận thấy những chất liệu tạo nên phim của Terrence Malick bắt nguồn từcuộc sống đời thực Có những điều ông trải nghiệm và cũng có những câuchuyện của chính những người thân yêu bên ông Sau khi hoàn thành

phim Days of heaven ông có tham gia một dự án nghiên cứu về con người

và sự hình thành của vũ trụ, có lẽ đấy cũng là bước đệm cho The tree of life được bắt đầu thai nghén Đặc biệt hơn nữa là phải có kiến thức, am

hiểu và trải nghiệm thì những thước phim về vụ nổ Big Bag hình thànhnên trái đất, sự sống mới xúc tích và đi vào lòng khán giả như một điểmnhấn cho phim như vậy Nếu như vụ nổ Big Bag là một trường đoạn sửdụng kĩ xảo điêu luyện thì Terrence Malick lại có những hình ảnh rất chân

thực Thứ nhất, về đàn chim di cư trong The tree of life là một cảnh có

thực, ông đã phải mất khá nhiều thì giờ để quan sát và ghi lại được nhữngthước phim chân thật, sống động quyện vào lòng người đến vậy Thứ hai,

hình ảnh cây sồi cổ thụ cũng trong The tree of life là một cây có thật,

Terrence Malick đã phải chi trả một khoản khá lớn để mua cây và cả đoàn

làm phim đã phải vất vả di chuyển cả nghìn cây số để có được hình ảnhđẹp nhất về “cây đời”.

“Tác phẩm của Malick là một lối suy nghĩ ẩn dụ về cái thiện, cái ác,

nguồn gốc của thiên nhiên, con người.” (Tờ Pari Match) Malick đưa lên

màn ảnh những hình ảnh rất đời thường nhưng ẩn chứa trong đó là nhữngtriết lý về cuộc sống Kí ức và hiện tại của con người luôn được đặt songsong trong cùng một mặt phẳng, chập chờn, ẩn hiện trong cuộc sống hiệntại của các nhân vật Phim của ông luôn đan cài những dòng hồi ức – hiệntại nhẹ nhàng như những lát cắt sâu trong trái tim nhân vật

 TIỂU KẾT.

Suy nghĩ giản đơn thì The thin red line và The tree of life cùng là câu chuyện về sự sống và cái chết The thin red line là sự mong manh, The tree of life là sự dằn vặt Cuộc sống của con người và Trái Đất chỉ

như những ngọn nến, sẵn sàng tắt và chết lịm bất cứ lúc nào, và sự sốngcon người là quá nhỏ nhoi so với quy mô của vũ trụ Mặc dù hai bộ phim

có nằm ở hai phía không hợp nhất, có thể nói là đối lập giữa một bên là sựyên bình và một bên là dữ dội Tuy vậy, ta cảm nhận được trong sự yên

bình tưởng chừng như không gì thay đổi của The tree of life, thì lại là sự

ồn ã của lòng người dậy sóng đầy mâu thuẫn Cũng như vậy khi cuộc

chiến đấu dữ dội diễn ra trong The thin red line, ta nghĩ rằng chẳng khi

nào sẽ có những cảnh thơ mộng nhưng chính những dấu điểm xuyết vềbức tranh đầy chất thơ lại là dấu ấn khó phai trong lòng khán giả

Nhưng đôi khi, điện ảnh không cần phải hiểu mà chỉ cần cảm nhận

bằng chính trái tim của mỗi người The Tree of Life giống như một bài thơ

đẹp của điện ảnh, với những vần thơ mà khi đọc lên, có thể người thưởngthức sẽ không hiểu được ý nghĩa, nhưng vẫn thấy nó thật nuột nà, đẹp đẽ

và có sức lay động mãnh liệt tới những cảm xúc sâu thẳm nhất Cuộc đờicũng là một thực thể phức tạp mà đôi khi chúng ta không thể hiểu thấuđược hoàn toàn Có ai biết trước được con đường mình sẽ bước đi? Có ai

tự biết cách để đi qua cuộc đời? Khi lạc lối trong những câu hỏi vô định,đâu sẽ là câu trả lời mà ta muốn kiếm tìm?

Cuộc sống vẫn sẽ luôn tiếp diễn như vòng quay của Trái Đất, conngười sẽ vẫn bước đi trên những bậc thang mới và không ngừng vấp ngã,khóc để đi tới sự trưởng thành “Cây đời” là gì? Ở đâu? Hiện hữu tronghình dạng nào? Mỗi con người sẽ nhận được câu trả lời cho riêng mìnhvào một thời điểm nào đó trong cuộc sống này Cũng có khi “cây đời” chỉ

là một hình ảnh giả định tồn tại trong tâm trí mỗi chúng ta, với ánh hàoquang trên ngọn cây mà càng tới gần, thứ ánh sáng huyền ảo đó lại cànglan tỏa rộng lớn và mơ hồ hơn

CHƯƠNG 3 TÍNH TRIẾT LÝ TRONG PHIM CỦA TERRENCE MALICK.

3.1 Tính triết lý là gì?

Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì “Triết lý là quanniệm chung của con người về những vấn đề nhân sinh và xã hội.” Đócũng là những “Thuyết lí về những vấn đề nhân sinh và xã hội” [19;953]

Terrence Malick đã từng là một sinh viên Triết học và ông nghiêncứu sâu về Martin Heidegger, vì vậy trong sự nghiệp điện ảnh của ôngảnh hưởng triết lý, đặc biệt và triết lý về con người rất đậm nét Và trongnhững thước phim của mình tính triết lý luôn được Terrence Malick quantâm hàng đầu Ông luôn hướng ống kính tới con người và những tồn tại,những mối quan hệ của con người Trong phim của ông thấm đậm nhữngtrang mang tính triết lý của nhà triết học Martin Heidegger

Martin Heidegger (1889 – 1976) là nhà triết học phương Tây, mộttrong những người sáng lập ra chủ nghĩa hiện sinh Bản thể luận củaHeidegger là học thuyết về tồn tại con người, về cấu trúc của tồn tại con

người Trong tác phẩm Tồn tại và thời gian Heidegger đưa ra các khái

niệm cơ bản cho cái được gọi là bản thể luận nền tảng Tồn tại người nóichung không thể là một đối tượng hay khách thể Ông viết: “Tồn tại củacái hiện hữu không phải là chính bản thân cái hiện hữu Bước đi đầu tiên

về mặt triết học trong việc hiểu vấn đề tồn tại là ở chỗ, không thuật lạilịch sử, tức là không định nghĩa cái hiện hữu khác về mặt nguồn gốc, cứlàm y như thể tồn tại có đặc điểm có thể của cái hiện hữu” [19;148]

“Chủ nghĩa hiện sinh (hay triết học tồn tại) là một trong những tràolưu cơ bản của Triết học phương Tây thế kỉ XX xem con người như bảnthể tinh thần độc đáo, có một không hai, có khả năng lựa chọn số phậncủa chính mình.” [19;138] Chủ nghĩa hiện sinh được nổi lên ở Châu Âutrong thời kỳ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới và kéo dài đến tận cuốinhững năm 60 của thế kỷ XX Chủ nghĩa hiện sinh có vai trò đáng kểtrong sự phát triển của triết học phương Tây thế kỷ XX và đã để lại nhữngdâis ấn sâu sắc trong đời sống tinh thần của xã hội phương Tây cho đếnngày nay

Heidegger cho rằng, triết học Châu Âu trước đó chỉ đặt ra vấn đềhiện hữu nói chung và sự hiện hữu tối cao là Chúa, chứ không đặt ra vấnđề: thông qua cái gì mà tất cả mọi sự hiện hữu mới có thể là hiện hữu?Tức là triết học truyền thống đã không đặt ra vấn đề tồn tại người Có lẽ

vì vậy mà trong The tree of life Terrence Malick luôn để những khoảng

không và những câu hỏi bỏ ngỏ cho Chúa

Heidegger cho rằng tồn tại người là xuất phát điểm, là hiện thựcđầu tiên có tính thứ nhất Khác các hiện hữu khác, tồn tại người là mộthiện hữu ý thức được sự hiện hữu của chính mình, tức là có khảnăng nhận thức, khả năng tự hỏi về vấn đề hiện hữu Tồn tại không phải

là các sự vật và nó cũng khác hiện hữu Tồn tại người là nền tảng, lànguồn gốc của toàn bộ hiện hữu Nếu đối tượng nghiên cứu của bản thểluận truyền thống là vật thể, hay cao hơn nữa là Chúa trời thì đối tượngnghiên cứu của bản thể luận chính là tồn tại Theo Heiderger tồn tại chính

là cái định đoạt sự vật như là sự vật, là cái trên cơ sở đó sự vật đã đượchiểu Trong các vật thể, con người là một loại đặc biệt Sự đặc biệt đó,