Tìm hiểu hoạt động của nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam

Sự phát triển của làng nghề truyền thống hiện nay do những yếu tố kháchquan và chủ quan tác động, đã trải qua nhiều bước thăng trầm: Có nhiều làngnghề tồn tại và phát triển mạn

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những

sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác.Để hoàn thành bài tiểu luận này, tôi xin chân thành cảm ơn giáo viên bộ môn -ThS Lê Thu Huyền đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn tận tình trong suốt quátrình học tập và thực hiện bài tiểu luận này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnhnhất Song do lần đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học, cũngnhư hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót mà bản thân chưa thấy được Tôi rất mong các thầy cô bỏ qua vàđồng thời nhận được những ý kiến đóng góp quý báu để kiến thức của tôitrong lĩnh vực này được hoàn thiện hơn

Sau cùng, tôi xin kính chúc quý thầy cô thật dồi dáo sức khỏe để tiếp tục

sự nghiệp cao đẹp của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Duy Xuyên, ngày 30 tháng 6 năm 2016

Tác giả đề tài

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sựhướng dẫn của giáo viên bộ môn - ThS Lê Thu Huyền Các nội dung nghiêncứu, kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kì hìnhthức nào trước đây Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánhgiá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phầntài liệu tham khảo

Ngoài ra, trong bài tiểu luận còn sử dụng một số đánh giá, nhận xétcũng như số liệu của các tác giả khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc

Nếu phát hiện có bất kì sự gian lận nào, tôi xin chịu hoàn toàn tráchnhiệm

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

LỜI CAM ĐOAN 2

MỤC LỤC 3

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Lí do chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

3 Mục tiêu nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4.1 Đối tượng nghiên cứu 9

4.2 Phạm vi nghiên cứu 9

5 Câu hỏi nghiên cứu 9

6 Giả thuyết nghiên cứu 9

7 Phương pháp nghiên cứu 10

8 Bố cục 10

PHẦN NỘI DUNG 11

Chương 1 11

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ TỔNG QUAN VỀ NGHỀ DỆT LỤA TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG MÃ CHÂU .11

1.1 Các khái niệm 11

1.1.1 Nghề truyền thống 11

1.1.2 Làng nghề 11

1.1.3 Làng nghề truyền thống 12

1.2 Đặc điểm của làng nghề 13

1.3 Vai trò của nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu 14

1.3.1 Vai trò đối với kinh tê 14

1.3.2 Vai trò đối với văn hoa - xa h i ô 14

1.4 Giới thiệu khái quát về làng nghề Mã Châu 14

Với vị trí giao thông thuận lợi, nằm trên con đường kết nối hai di sản văn hóa thế giới là Hội An và Mỹ Sơn, Mã Châu sẽ là điểm đến hấp dẫn trong lộ trình du lịch của du khách trong và ngoài nước 15

Tiểu kết: 15

Với những kiến thức tổng hợp được từ chương 1 sẽ làm cơ sở đề đánh giá thực trạng thực tế về nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam 15

Chương 2 16

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA NGHỀ DỆT LỤA TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG MÃ CHÂU 16

2.1 Thực trạng hoạt động của nghề truyền thống tại làng nghề dệt lụa Mã Châu 16

2.1.1 Trồng dâu, nuôi tằm 16

2.1.2 Ươm tơ, d t lua ê 17

2.2 Các nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng phát triển nghề dệt lụa tại làng truyền thống nghề Mã Châu 18

Chương 3 22

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGHỀ DỆT LỤA TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG MÃ CHÂU 22

3.1 Giải pháp về chính sách 22

3.1.1 Chính sách hỗ trợ thông tin thị trường 22

3.1.2 Chính sách đầu tư xây dựng và phát triển làng nghề 22

3.1.3 Chính sách đầu tư để xây dựng, cai tạo, nâng câp h thống cơ sơ hạ tầng, cơ sơ v t chât ê â ki thu t â 22

3.1.4 Chính sách tăng cường hoạt đ ng quang cáo san phâm cua làng nghề ô 22

3.2 Giải pháp về thị trường 23

3.3 Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 23

3.4 Giải pháp về bảo vệ môi trường 24

3.5 Giải pháp về phát triển nghề truyền thống gắn với du lịch 24

KẾT LUẬN 26

TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

KẾ HOẠCH LÀM VIỆC 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Làng nghề truyền thống là làng có nghề truyền thống được hình thành từlâu đời và tại đây hầu hết dân cư tập trung vào làm một nghề duy nhất nào đó,nghề của họ làm thường có tính chuyên sâu cao và mang lại nguồn thu nhậpcho dân làng Làng nghề truyền thống có vai trò quan trọng trong việc tạoviệc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người lao động, bảo tồn đượccác giá trị văn hóa địa phương và phát triển du lịch

Sự phát triển của làng nghề truyền thống hiện nay do những yếu tố kháchquan và chủ quan tác động, đã trải qua nhiều bước thăng trầm: Có nhiều làngnghề tồn tại và phát triển mạnh ảnh hưởng tích cực đến kinh tế nông thôntrong khu vực và cả những khu vực lân cận Lại có những làng nghề gặpnhiều khó khăn thậm chí bị mai một Vì vậy, việc thúc đẩy khôi phục và pháttriển làng nghề truyền thống là hết sức cần thiết

Làng nghề được hình thành từ thế kỷ XVI, làng dệt lụa Mã Châu (thịtrấn Nam Phước, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam) nổi tiếng với nghềtrồng dâu, ươm tơ dệt lụa Thế nhưng, với hàng trăm năm tồn tại cho đếnngày nay, Mã Châu đã trải qua không biết bao thăng trầm, biến cố Có nhữngthời điểm làng nghề tưởng chừng như đi vào ký ức của người Quảng Namnhưng cũng có những thời điểm thịnh vượng Song cũng có thời gian donhững biến động giá cả tơ lụa trong nước và quốc tế làm cho sự phát triểncủa làng nghề Mã Châu bị chững lại và đang đứng trước nguy cơ mai một.Với tấm lòng của một người con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất là cáinôi của làng nghề, tôi muốn góp thêm một phần bé nhỏ vào việc tìm hiểu,nghiên cứu quá trình ra đời, phát triển và kĩ thuật sản xuất của làng nghề dệtlụa Mã Châu, cũng như giá trị của nó đối với nền kinh tế – xã hội, địa

phương Và đặc biệt là muốn tìm ra giải pháp nâng cao hơn nữa chất lượngsản phẩm đầu ra để nâng cao hiệu quả kinh tế Từ những lí do trên, tôi chọn

đề tài: “Tìm hiểu hoạt động của nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã

Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam”.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nói về các làng nghề truyền thống ở nước ta nói chung và ở Mã Châunói riêng là một vấn đề khó khăn, phức tạp vì những làng nghề truyền thốngcho đến nay có khi còn hoặc có khi đã mất đi Có một số công trình nghiêncứu đề cập đến những nghành nghề thủ công truyền thống Liên quan đến đềtài này, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu và chia vấn đề ra những nội dung sau:Nội dung 1: Những công trình nghiên cứu về thực trạng của làng nghềtruyền thống

Bài viết “Câu ca làng nghề” của tác giả Văn Thành Lê (1999) trên tạp

chí Văn hóa Quảng Nam Trên cơ sở tìm hiểu nghề dệt ở Duy Xuyên, ông nói

đến ảnh hưởng của nghề dệt với đời sống cư dân ở đây

Công trình “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam” của tác giả

Bùi Văn Vượng (2002), đã giới thiệu nhiều nhóm làng nghề trên mọi miền đấtnước, trong đó có Nghệ An Đồng thời cũng nêu lên những yếu tố ảnh hưởng

đế sự phát của các làng nghề

Bài viết “Duy Xuyên ngày mai xanh lại những biền dâu?” của tác giả

Hoàng Thơ (2003) trên báo Quảng Nam Từ những số liệu của nghề dâu tằm

ở Duy Xuyên, tác giả khẳng định khả năng phát triển của nghề dệt ở vùngnày

Nội dung 2: Những công trình nghiên cứu về giải pháp phát triển làngnghề truyền thống

Bài luận văn thạc sĩ: “Một số giải pháp phát triển nghề truyền thống tạilàng nghề dệt lụa Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam” của Th.SNguyễn Thị Thúy Diễn (2014), (xem http://ebook.net.vn/ebook/luan-van-mot-so-giai-phap-phat-trien-nghe-truyen-thong-tai-lang-nghe-det-lua-ma-chau-huyen-duy-xuyen-tinh-quang-nam-3027/) Công trình giúp nêu một số kháiniệm liên quan đến làng nghề truyền thống Chỉ ra nhân tố ảnh hưởng đến khảnăng phát triển nghề truyền thống tại làng nghề dệt lụa Mã Châu Nêu bật lênnhững thuận lợi và khó khăn chính trong việc phát triển nghề truyền thống tạilàng nghề dệt lụa Mã Châu.

Bài viết: “Thực trạng và giải pháp phát triển làng nghề truyền thống ởViệt Nam” của Sinh viên Nguyễn Trường Lâm (2012), (xem http://xn sinhvinnckh-sbb.vn/?page=newsDetail&id=513043&site=9946) Bài viết nói

về thực trạng và giải pháp phát triển các làng nghề truyền thống ở Việt Nam

Nhìn chung các cuốn sách và tài liệu nói trên đều đánh giá được tầmquan trọng và đưa ra những giải pháp để cải thiện, nâng cao làng nghề truyềnthống ở Việt Nam Tuy nhiên, chỉ nói một cách khái quát về các ngành nghề

và kĩ thuật sản xuất một số ngành nghề thủ công truyền thống ở nước ta, chứchưa đi sâu khai thác nét riêng, nét đặc sắc ở địa phương

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng hoạt động của nghề dệt lụa tại làng nghề truyềnthống Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam

- Xác định vai trò của nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu,huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam

- Đưa ra giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nghề dệt lụa tại làng nghềtruyền thống Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu, huyện Duy Xuyên,tỉnh Quảng Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Không gian

Làng nghề Mã Châu, thôn Châu Hiệp, Thị trấn Nam Phước, huyệnDuy Duyên, Tỉnh Quảng Nam

4.2.2 Thời gian

- Thời gian khảo sát: từ ngày 6/6/2016 đến ngày 15/7/2016

- Thời gian tiến trình sự vật: từ tháng 1/2011 đến nay

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Nghề dệt lụa truyền thống Mã Châu có từ khi nào? Vai trò của nó trongđời sống?

- Làm thế nào để nâng cao hiệu quả nghề dệt lụa tại làng nghề truyềnthống Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam?

6 Giả thuyết nghiên cứu

- Nghề dệt lụa truyền thống Mã Châu được hình thành từ thế kỷ XVI Nó

có vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và bảo tồn được các giá trị vănhóa địa phương

- Để nâng cao hiệu quả nghề dệt lụa cần đầu tư để xây dựng, cải tạo,nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kĩ thuật

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp nghiên cứu phi thực nghiệm

+ Quan sát tham dự để mô tả quá trình sản xuất

+ Bảng hỏi gồm 9 câu hỏi để khảo sát 15 hộ gia đình

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ TỔNG QUAN VỀ NGHỀ DỆT LỤA TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG MÃ CHÂU 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Nghề truyền thống

Nghề truyền thống là những nghề tiểu thủ công nghiệp được hình thành,tồn tại và phát triển lâu đời trong lịch sử, được sản xuất tập trung tại một vùnghay làng nào đó, từ đó đã hình thành các làng nghề, phố nghề, xã nghề Đặctrưng cơ bản nhất của mỗi nghề truyền thống là phải có kỹ thuật và công nghệtruyền thống, đồng thời có các nghệ nhân và đội ngũ thợ lành nghề Sản phẩmlàm ra vừa có tính hàng hóa , vừa có tính nghệ thuật và mang đậm bản sắc vănhóa dân tộc.1

1.1.2 Làng nghề

Theo Tiến sĩ Phạm Côn Sơn “làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa

mà cũng có nghĩa là nơi quần cư đông người, sinh hoạt có tổ chức, kỉ cươngtập quán riêng theo nghĩa rộng Làng nghề không những là làng sống chuyênnghề mà cũng hàm ý là những người cùng nghề sống hợp quần để phát triểncông ăn việc làm Cơ sở vững chắc của các làng nghề là sự vừa làm ăn tậpthể, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc và các cá biệt của địaphương”.2

1 Vũ Minh Huệ (2014), “Làng nghề thủ công truyền thống – Khái niệm”, www.liketviet.net

2 Phạm Côn Sơn (2004), Làng nghề truyền thống Việt Nam, NXB Văn hóa dân

tộc, trang 9

Theo Dương Bá Phượng “Làng nghề cần được hiểu là những làng ở nôngthôn có các ngành nghề phi nông nghiệp chiếm ưu thế về số hộ, số lao động

và số thu nhập so với nghề nông”.3

Theo Trần Công Sách “Làng nghề là một cụm cộng đồng dân cư sinh sốngtrong cùng một làng (thôn), có một hay một số nghề được hình thành có tínhchất phi nông nghiệp và trước hết là tiểu thủ công nghiệp Thu nhập và tỷ lệsử dụng lao động của những ngành nghề đó chiếm tỷ lệ cao trong tổng số thunhập và lao động của làng.4

Làng nghề là một thiết chế kinh tế - xã hội ở nông thôn, được tạo bởi haiyếu tố làng và nghề, tồn tại trong một không gian địa lý nhất định, trong đóbao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống từ nguồn thu chủ yếu từ nghề thủ công,giữa họ có mối lên kết về kinh tế , xã hội và văn hóa.5

1.1.3 Làng nghề truyền thống

Làng nghề truyền thống là làng có nghề truyền thống được hình thành từlâu đời Làng nghề truyền thống phải đạt ba tiêu chí sau: Thứ nhất: đã xuấthiện tại địa phương từ trên 50 năm; Thứ hai: tạo ra sản phẩm mang bản sắcvăn hóa dân tộc; Thứ ba: phải gắn với tên tuổi của một hay nhiều nghệ nhânhoặc tên tuổi của làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống Tuy nhiên,những làng chưa đạt tiêu chí thứ nhất và thứ hai của làng nghề nhưng có ít

3 Dương Bá Phượng (2001), Bảo tồn và phát triển các làng nghề trong quá

trình công nghiệp hóa, NXB Khoa học xã hội, trang 16.

4 Trần Công Sách (chủ nhiệm đề tài(2003)), Tiếp tục đổi mới chính sách và

giải pháp tiêu thụ các sản phẩm làng nghề truyền thống ở Bắc Bộ đến năm

2010, Bộ Công thương, Đề tài khoa học cấp bộ, Mã số: 2002-78-015, trang 6.

5 Bài viết đã dẫn: Xem (1), trang11

nhất một nghề truyền thống được công nhận theo tiêu chí trên thì vẫn đượccoi là làng nghề truyền thống”.6

1.2 Đặc điểm của làng nghề

- Tồn tại ở nông thôn, gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp

- Công nghệ kỹ thuật sản xuất sản phẩm trong các làng nghề, đặc biệt là cáclàng nghề truyền thống thường rất thô sơ, lạc hậu, sử dụng kỹ thuật thủ công

là chủ yếu

- Đại bộ phận nguyên vật liệu của các làng nghề thường là tại chỗ

- Phần đông lao động trong các làng nghề là lao động thủ công, nhờ vào kỹthuật khéo léo, tinh xảo của đôi bàn tay, vào đầu óc thẩm mỹ và sáng tạo củangười thợ, của các nghệ nhân

- Sản phẩm làng nghề, đặc biệt là làng nghề mang tính đơn chiếc, có tính mỹthuật cao, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc

- Thị trường tiêu thụ sản phẩm của các làng nghề hầu hết mang tính địaphương, tại chỗ và nhỏ hẹp

- Hình thức tổ chức sản xuất trong các làng nghề chủ yếu là ở quy mô hộ giađình, một số đã có sự phát triển thành tổ chức hợp tác và doanh nghiệp tưnhân.7

6 Th.S Nguyễn Thị Thúy Diễn (2014), Một số giải pháp phát triển nghề truyềnthống tại làng nghề dệt lụa Mã Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, trang 6

7 Làng nghề truyền thống ở Việt Nam, www.voer.edu.vn

1.3 Vai trò của nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu

1.3.1 Vai trò đối với kinh tê

- Tạo việc làm cho người lao động

- Tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho người lao động

- Khai thác nguyên vật liệu tại địa phương

1.3.2 Vai trò đối với văn hóa - xã hội

- Giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống lâu đời, độc đáo của địa phương

- Góp phần tạo ra nguồn sản phẩm phong phú cho xã hội

- Phát triển du lịch

Theo ông (bà), nghề dệt lụa có vai trò thế nào trong đời sống?

Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent

Qua kết quả điều tra, ta thấy được nghề dệt lụa ở làng nghề truyền thống

Mã Châu có vai trò quan trọng đối với người dân nơi đây

1.4 Giới thiệu khái quát về làng nghề Mã Châu

Theo lời kể của người dân Mã Châu thì từ thế kỷ 16-18, những bậc tiềnnhân khai khẩn đã sớm nhận ra đất xứ Quảng rất phù hợp với nghề trồng dâu,nuôi tằm và làng dệt lụa Mã Châu đã được lập nên từ đó Trải qua bao biếnđộng của thời cuộc, thăng trầm của lịch sử, nghề dệt vẫn được truyền lưu giữtừ thế hệ này sang thế hệ khác

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, người thợ Mã Châu

đã dệt nên những tấm vải xi-ta, may quân trang cho bộ đội Tuy nhiên, chiếntranh cũng làm cho người dân phải lang bạt khắp nơi, nghề dệt truyền thốngcủa làng bị đình đốn

Nhưng khi phải đối mặt với cơn bão của nền kinh tế thị trường, nghề dệt

Mã Châu có lúc đứng trước nguy cơ bị tàn lụi Song nhờ lòng yêu nghề củangười dân, sự quan tâm của chính quyền, làng dệt Mã Châu đã không bị mất

đi mà trái lại ngày càng phát triển Nếu như trước đây, cả làng chỉ có 100khung cửi gỗ thô sơ đạp bằng chân chuyên sản xuất vải màn, băng y tế thìnay đã có 2.900 máy dệt các loại, trong đó có 500 chiếc bán tự động Làng đãsản xuất được những mặt hàng vải cô-tông, ka-tê có chất lượng cao Gần 500trong số hơn 600 hộ dân ở thôn gắn bó với nghề truyền thống này

Những tấm lụa Mã Châu được đưa đi tiêu thụ ở thành phố Hồ Chí Minh,

Hà Nội, xuất khẩu sang Thái Lan và một số nước khác trên thế giới Hằngnăm, làng dệt được 17 triệu-20 triệu mét vải các loại, tiêu tụ trong nước vàxuất khẩu được khoảng 80 tỷ đồng, thu nhập của người lao động từ 700.000đồng đến 1 triệu đồng/tháng.8

Với vị trí giao thông thuận lợi, nằm trên con đường kết nối hai di sản vănhóa thế giới là Hội An và Mỹ Sơn, Mã Châu sẽ là điểm đến hấp dẫn trong lộtrình du lịch của du khách trong và ngoài nước

Tiểu kêt:

Với những kiến thức tổng hợp được từ chương 1 sẽ làm cơ sở đề đánh giáthực trạng thực tế về nghề dệt lụa tại làng nghề truyền thống Mã Châu, huyệnDuy Xuyên, tỉnh Quảng Nam

8 Làng dệt Mã Châu (2009), www.quangnam.gov.vn