ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, GPMB, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN CẢNG HÀNG KHÔNG QUẢNG NINH, HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH

MỤC LỤC _Toc454614077 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục đích của đề tài 2 3. Yêu cầu của đề tài 2 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3 1.1. Cơ sở lí luận về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 3 1.1.1. Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ, lao động, việc làm và đời sống 3 1.1.2 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 5 1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến lao động, đời sống, việc làm 7 1.1.4. Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 9 1.1.5. Ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến đời sống và việc làm của người dân 11 1.2. Cơ sở pháp lý 14 1.2.1. Các chính sách quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 14 1.2.2. Hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 15 1.3. Cơ sở thực tiễn 16 1.3.1. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số nước trên Thế giới 16 1.3.2. Kinh nghiệm các nước trên thế giới về nâng cao đời sống và việc làm cho người dân bị thu hồi đất 19 1.3.3. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam 22 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26 2.1. Đối tượng nghiên cứu 26 2.2. Phạm vi nghiên cứu 26 2.3. Nội dung nghiên cứu 26 2.4. Phương pháp nghiên cứu 26 2.4.1. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp 26 2.4.2. Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp 27 2.4.3. Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu 27 2.4.4. Phương pháp kế thừa 27 2.4.5. Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia 28 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Vân Đồn. 29 3.1.1. Điều kiện tự nhiên 29 3.1.2. Các nguồn tài nguyên 31 3.1.3. Điều kiện kinh tế xã hội 34 3.2. Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn huyện Vân Đồn 38 3.2.1. Tình hình quản lý đất đai trên địa bàn huyện Vân Đồn 38 3.2.2. Hiện trạng và biến động sử dụng đất huyện Vân Đồn 42 3.3. Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. 46 3.4. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án 48 3.4.1. Tóm tắt sơ lược về dự án 49 3.4.2.Các văn bản pháp lý liên quan đến dự án 51 3.4.3. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án Cảng hàng không Quảng Ninh 54 3.5 Những ảnh hưởng của chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC đến đời sống và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất 61 3.5.1 Việc sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân 61 3.5.2 Tình hình lao động việc làm của người dân sau khi thu hồi đất 63 3.5.3 Tác động đến thu nhập của các hộ dân 66 3.5.4 Tác động đến hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội 67 3.5.5. Tác động đến một số vấn đề xã hội khác 68 3.5.6. Đánh giá chung 69 3.6. Đề xuất một số giải pháp 71 3.6.1 Giải pháp về chính sách 71 3.6.2 Giải pháp về đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống cho người có đất bị thu hồi 72 3.6.3. Giải pháp về tổ chức thực hiện 73 Chương 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74 4.1Kết luận 74 4.2 Kiến nghị 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

NGUYỄN THỊ THÚY

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, GPMB, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ

NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN CẢNG HÀNG KHÔNG QUẢNG

NINH, HUYỆN VÂN ĐỒN, TỈNH QUẢNG NINH

NGÀNH : QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

MÃ NGÀNH : 52850103

GV HƯỚNG DẪN: TS DƯƠNG ĐĂNG KHÔI

HÀ NỘI -2016

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đồ án tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân em đã nhậnđược sự hướng dẫn tận tình của cô giáo - ThS Thái Thị Lan Anh và các thầy côtrong Khoa Quản lý Đất đai Em xin kính gửi tới thầy, cô lời cảm ơn chân thànhnhất!

Trong quá trình hoàn thành đồ án, tôi xin chân thành cảm ơn các cô chú, anhchị trong ban lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Phòng Tàinguyên và Môi trường huyện Vân Đồn đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành

đề tài nghiên cứu này

Qua đây, tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn tới gia đình và bạn bè, những người

đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đồ án tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Thúy

MỤC LỤC

_Toc454614077

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Yêu cầu của đề tài 2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Cơ sở lí luận về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 3

1.1.1 Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ, lao động, việc làm và đời sống 3

1.1.2 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 5

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến lao động, đời sống, việc làm 7

1.1.4 Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 9

1.1.5 Ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến đời sống và việc làm của người dân 11

1.2 Cơ sở pháp lý 14

1.2.1 Các chính sách quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 14

1.2.2 Hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 15

1.3 Cơ sở thực tiễn 16

1.3.1 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số nước trên Thế giới 16

1.3.2 Kinh nghiệm các nước trên thế giới về nâng cao đời sống và việc làm cho người dân bị thu hồi đất 19

1.3.3 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam 22

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

2.1 Đối tượng nghiên cứu 26

2.2 Phạm vi nghiên cứu 26

2.3 Nội dung nghiên cứu 26

2.4 Phương pháp nghiên cứu 26

2.4.1 Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp 26

2.4.2 Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp 27

2.4.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu 27

2.4.4 Phương pháp kế thừa 27

2.4.5 Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia 28

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Vân Đồn 29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

3.1.2 Các nguồn tài nguyên 31

3.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 34

3.2 Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn huyện Vân Đồn 38

3.2.1 Tình hình quản lý đất đai trên địa bàn huyện Vân Đồn 38

3.2.2 Hiện trạng và biến động sử dụng đất huyện Vân Đồn 42

3.3 Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh 46

3.4 Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án 48

3.4.1 Tóm tắt sơ lược về dự án 49

3.4.2.Các văn bản pháp lý liên quan đến dự án 51

3.4.3 Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án Cảng hàng không Quảng Ninh 54

3.5 Những ảnh hưởng của chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC đến đời sống và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất 61

3.5.1 Việc sử dụng tiền bồi thường của các hộ dân 61

3.5.2 Tình hình lao động việc làm của người dân sau khi thu hồi đất 63

3.5.3 Tác động đến thu nhập của các hộ dân 66

3.5.4 Tác động đến hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội 67

3.5.5 Tác động đến một số vấn đề xã hội khác 68

3.5.6 Đánh giá chung 69

3.6 Đề xuất một số giải pháp 71

3.6.1 Giải pháp về chính sách 71

3.6.2 Giải pháp về đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống cho

người có đất bị thu hồi 72

3.6.3 Giải pháp về tổ chức thực hiện 73

Chương 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

4.1Kết luận 74

4.2 Kiến nghị 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

4 Tổng công ty Cảng hàng không Hàn Quốc KAC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2015 34

Bảng 3.2: Quy mô dân số và lao động giai đoạn 2010 – 2014 37

Bảng 3.3: Một số chỉ tiêu xã hội 38

Bảng 3.4: Diện tích các loại đất năm 2015 của huyện Vân Đồn 42

Bảng 3.5: Chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất so với năm 2010 44

Bảng 3.6: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp 56

Bảng 3.7: Tổng hợp giá đất ở phục vụ GPMB 56

Bảng 3.8: Phương thức sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ dân 62

Bảng 3.9: Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất 64

Bảng 3.10: Thu nhập bình quân của người dân (đồng) 66

Bảng 3.11: Thu nhập bình quân 1 nhân khẩu 1 năm phân theo nguồn thu 67

Bảng 3.12: Tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng sau khi thu hồi đất 67

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ hành chính tỉnh Quảng Ninh 29

Hình 3.2: Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2015 35

Hình 3.3: Cơ cấu kinh tế qua các năm 35

Hình 3.4: Tổ chức không gian dự án Cảng Hàng không 51

Hình 3.5: Phương thức sử dụng tiền bồi thường 63

Hình 3.6: Cơ cấu việc làm trong độ tuổi lao động trước và sau khi thu hồi đất 65

Hình 3.7: Thu nhập bình quân trước và sau khi thu hồi đất (đồng) 66

Hình 3.8: Đánh giá của người dân về tình hình an ninh trật tự xã hội sau thu hồi đất 68

Hình 3.9: Ý kiến của người dân về chất lượng môi trường sau khi thu hồi đất 69

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong khoảng thời gian gần 20 năm trở lại đây, nhu cầu sử dụng đất đai của nhiều

dự án đầu tư cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu côngnghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và cáccông trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo quốcphòng, an ninh … ngày càng tăng Việc thu hồi đất của đối tượng sử dụng đất là cầnthiết để thực hiện các dự án này GPMB là khâu then chốt, quan trọng, là điều kiện banđầu và tiên quyết để triển khai các dự án Tuy nhiên, công tác thu hồi đất, GPMB tácđộng sâu rộng đến mọi vấn đề của đời sống kinh tế, văn hóa xã hội, quốc phòng anninh, ảnh hưởng trực tiếp tới tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi

Những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đã có những bước chuyển biến vượt bậc

về phát triển các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, bộ mặt đô thị, nông thôn thay đổi hàngngày, nhiểu công trình văn hóa xã hội được xây dựng phục vụ nhu cầu của người dân.Vân Đồn (Quảng Ninh) là trung tâm kinh tế miền đông tỉnh Quảng Ninh và vùng đồngbằng sông Hồng và là một trong những cửa ngõ giao thương Quốc tế quan trọng củavùng Đông Bắc của Tổ quốc Với quy mô diện tích đất tự nhiên 551 Km2,đây là khukinh tế tổng hợp được vận hành theo quy chế riêng nhằm phục vụ nhu cầu phát triểnkinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh và vùng Duyên hải Bắc bộ; Trung tâm du lịchbiển đảo chất lượng cao, dịch vụ vui chơi giải trí cao cấp vùng Bắc Bộ, đảo Hải Nam

và các thành phố phía Đông Trung Quốc; Là đầu mối giao thương quốc tế, động lựcchính để phát triển vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật

và hạ tầng xã hội hiện đại, đồng bộ gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững,đảm bảo an ninh, quốc phòng khu vực Đông Bắc của Tổ quốc

Để hoàn thành vai trò của mình, huyện đảo Vân Đồn đang được đầu tư nhiều dự

án, trong đó dự án Cảng hàng không Quảng Ninh được xây dựng trên địa bàn huyệnVân Đồn là dự án trọng yếu Công tác GPMB của dự án là vấn đề được quan tâm hàngđầu khi ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân nơi đây Xuất phát

từ cơ sở khoa học và thực tiễn nêu trên dưới sự hướng dẫn của ThS Thái Thị Lan Anhkhoa Quản lý đất đai trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá ảnh hưởng của chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống và việc làm của người dân tại

dự án Cảng Hàng không Quảng Ninh, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh”.

2 Mục đích của đề tài

- Đánh giá kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhànước thu hồi đất tại dự án Cảng Hàng Không Quảng Ninh, huyện Vân Đồn, tỉnh QuảngNinh

- Phân tích ảnh hưởng của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự ánCảng hàng không Quảng Ninh đến đời sống và việc làm của người dân sau khi Nhànước thu hồi đất

- Đề xuất các giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm ổn định và nângcao đời sống của người dân có đất bị thu hồi

3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững chính sách, pháp luật đất đai; chính sách pháp luật về bồi thường, hỗtrợ tái định cư và các văn bản khác có liên quan

- Đề tài nghiên cứu trên cơ sở các thông tin, số liệu, tài liệu điều tra phải trungthực, chính xác, đảm bảo độ tin cậy và phản ánh đúng thực trạng công tác GPMB đểphục vụ dự án

- Việc phân tích, xử lý số liệu phải trên cơ sở khoa học, có định tính, định lượngbằng các phương pháp nghiên cứu thích hợp

- Phân tích, đánh giá một cách tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập vàcác tiêu chí khác của đời sống xã hội cộng đồng dân cư nơi có đất bị thu hồi để thựchiện dự án trên địa bàn huyện Vân Đồn

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lí luận về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ, lao động, việc làm và đời sống

1.1.1.1 Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là quá trình thực hiện các công việc liên quan đếnviệc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên mộtphần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một côngtrình mới

Quá trình GPMB được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng GPMB đến khigiải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Công tác GPMB mang tính quyết địnhđến tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Trong đó bồi thường thiệthại là khâu quan trọng quyết định tiến độ GPMB

Bản chất của công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất là sự bồithường về mặt vật chất, đảm bảo lợi ích của người dân phải di chuyển Đó là họ phải cóđược chỗ ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ, nhưng chắc chắn phải tốthơn nơi cũ về mọi mặt

Việc bồi thường có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc do thỏathuận giữa các chủ thể

1.1.1.3 Hỗ trợ và tái định cư

Theo Khoản 14, Điều 3, Luật đất đai 2013: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất làviệc Nhà nước giúp đỡ người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và pháttriển.” [1]

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống

và làm ăn dưới hình thức: tập trung, phân tán và tự nguyện di chuyển Tái định cư bắtbuộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đấtđai để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tàisản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thunhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hộiđối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung TĐC là một bộ phậnkhông thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách GPMB

Việc xây dựng các khu TĐC là một trong các phương án bồi thường TĐC Hiệnnay, phương án bồi thường bằng đất là khó thực hiện do quỹ đất dùng cho bồi thường,GPMB hết sức khan hiếm, đặc biệt trong các đô thị, thay vào đó là phương án bồithường bằng tiền hoặc nhà ở Tuy nhiên, phương án bồi thường bằng tiền mang lại tiêucực nhất định Người dân sau khi bị thu hồi đất và được bồi thường bằng một khoảntiền theo quy định, tư liệu sản xuất biến thành tư liệu tiêu dùng Có được khoản tiền bồithường có thể khiến người ta giàu lên chốc lát song sử dụng không hợp lý tạo lênnhững khó khăn, là nguyên nhân sâu xa tạo ra cái đói nghèo sau này Do vậy, phương

án bồi thường bằng cách bố trí các hộ trong diện giải tỏa vào các khu tái định cư đượcxem là phương án khả thi không chỉ tiết kiệm đất mà còn đảm bảo ổn định đời sống,sản xuất cho một bộ phận người bị thu hồi đất có thu nhập thấp Xây dựng quỹ đấtTĐC đảm bảo đủ nhu cầu và chủ động đáp ứng tiến độ GPMB thực hiện các dự ánphát triển kinh tế xã hội Tạo quỹ nhà luân chuyển nhằm xóa bỏ tình trạng hộ dân phải

tự thuê nhà ở tạm trong thời gian thực hiện dự án theo quy hoạch, nhằm ổn định trật tự,

an ninh xã hội cũng như tiết kiệm chi phí ngân sách của chủ đầu tư

1.1.1.4 Lao động

Lao động là hoạt động quan trọng nhất của con người, tạo ra của cải vật chất vàcác giá trị tinh thần của xã hội Lao động có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao lànhân tố quyết định sự phát triển của đất nước [2]

Khái niệm việc làm theo Bộ Luật Lao động bao gồm một phạm vi rất rộng, cụ thểnhư: những công việc được thực hiện trong các nhà máy, công sở, đến các hoạt độnghợp pháp tại khu vực phi chính quy, các công việc nội trợ, chăm sóc con cái trong giađình, đều được coi là việc làm

1.1.1.6 Đời sống

Đời sống của con người được thể hiện thông qua thu nhập, điều kiện sống củamỗi con người, đó là chất lượng sống

Chất lượng đời sống là sự phản ánh, sự đáp ứng những nhu cầu xã hội, trước hết

là những nhu cầu vật chất cơ bản tối thiểu của con người Sau đó, là điều kiện nảy sinhcác nhu cầu tinh thần Mức đáp ứng đó càng cao thì chất lượng đời sống càng cao [3].Chất lượng cuộc sống còn thể hiện ở sự cảm giác được hài lòng với những nhân

tố của cuộc sống, mà những nhân tố đó được coi là quan trọng nhất đối với bản thânmột con người Thêm vào đó, chất lượng là sự cảm giác được hài lòng với những gì màcon người có được [3]

1.1.2 Đặc điểm của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.2.1 Đa dạng và phức tạp.

- Vị trí của dự án là nơi trực tiếp xây dựng dự án, là khu vực mà công tác GPMB

sẽ được thực hiện

- Mục đích sử dụng đất của khu vực được giải phóng quyết định đến giá trị bồithường khi đất bị thu hồi Đối với mỗi loại đất có mục đích sử dụng khác nhau sẽ cómột giá trị bồi thường khác nhau.

- Kiến trúc các công trình xây dựng trên đất, các loại cây cối, hoa màu … là yếu

tố liên quan đến công tác định giá và bồi thường tài sản trên đất

- Các hộ dân cư, tổ chức đang sinh sống và hoạt động trên địa bàn bị giải phóng

là các đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.2.2 Diễn ra trong thời gian dài, kinh phí lớn

Công tác GPMB của phần lớn các dự án đầu tư xây dựng diễn ra trong thời giandài do phải trải qua nhiều giai đoạn Từ việc kiểm kê đất và tài sản trên đất, định giá đấtbồi thường, việc vận động tuyên truyền tinh thần tự nguyện tự giác của các hộ dân…đến việc chi trả tiền bồi thường, GPMB trao trả mặt bằng cho chủ đầu tư… Chính vìchiếm một quỹ thời gian khá dài và ảnh hưởng đến nhiều yếu tố nên lượng vốn đầu tưdành cho công tác GPMB chiếm một phần lớn trong tổng số vốn đầu tư cho cả dự án.Các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng thường được xây dựng tại các khu dân cư đôngđúc Mặt bằng cần giải tỏa không phải là đất trống mà phải lấy vào đất đang sử dụngcủa các cá nhân, tổ chức do vậy phát sinh quan hệ bồi thường thiệt hại về đất và tài sảntrên đất Mặt khác mặt bằng dành cho các dự án xây dựng luôn đòi hỏi một quỹ đấtrộng lớn nên dù giá tiền bồi thường được tính theo khung giá Nhà nước thì lượng vốncần cho mỗi công tác GPMB vẫn luôn là một thách thức với các nhà đầu tư

1.1.2.3 Bị ảnh hưởng, chi phối bởi nhiều yếu tố.

- Các mối quan hệ lợi ích trong xã hội: lợi ích là lý do thực hiện GPMB tuynhiên, khi lợi ích chung được thực hiện lại ảnh hưởng đến lợi ích riêng của một số cánhân, tập thể nằm trong diện giải tỏa Vì vậy để cân bằng lợi ích đó cần làm tốt côngtác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: là căn cứ ở tầm vĩ mô, là cơ sở thực hiệncông tác GPMB

- Công tác định giá đất và thị trường bất động sản

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến lao động, đời sống, việc làm

1.1.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến lao động

Lao động, trong kinh tế học, được hiểu là một yếu tố sản xuất do con người tạo ra

và là một dịch vụ hay hàng hóa Người có nhu cầu về hàng hóa này là người sản xuất.Còn người cung cấp hàng hóa này là người lao động Cũng như mọi hàng hóa và dịch

vụ khác, lao động được trao đổi trên thị trường, gọi là thị trường lao động Giá cả của lao động là tiền công thực tế mà người sản xuất trả cho người lao động Mức tiền công

chính là mức giá của lao động [4]

Lao động chịu tác động của nhiều yếu tố:

- Thị trường lao động: Thị trường lao động cũng có tính thời vụ, nhất là thịtrường lao động nông nghiệp, có lúc cầu nhiều, cung ít và ngược lại, dẫn đến giá cảthuê khác nhau trong quan hệ cung cầu đó Dẫn đến hình thành nhiều thị trường laođộng tùy theo trình độ tay nghề và các điều kiện, yếu tố khác

- Trình độ lao động: Hoạt động sản xuất nông nghiệp gồm những người thuộcnhiều lứa tuổi có trình độ rất chênh lệnh và khả năng tổ chức sản xuất kém, thực tếngay cả những người trong độ tuổi lao động thì trình độ vẫn thấp hơn so với lao độngtrong các ngành kinh tế khác

1.1.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc làm

a Yếu tố khách quan:

- Tình hình kinh tế - xã hội: phát triển, kinh tế thịnh vượng, kéo theo sự phát triểncủa các doanh nghiệp và đã tạo nhiều cơ hội việc làm cho người lao động Sự suy thoáikinh tế, nhiều doanh nghiệp giảm tốc độ, tạm dừng sản xuất kinh doanh hoặc phá sản,kéo theo hàng vạn lao động thất nghiệp, không có cơ hội tìm kiếm việc làm;

- Chính sách lao động và việc làm trong xã hội: Đây là một trong những chínhsách cơ bản của mỗi quốc gia nhằm góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển xãhội Chính sách việc làm còn bao gồm các giải pháp trợ giúp cho các loại đối tượng đặcbiệt có cơ hội và điều kiện được làm việc

Chính sách việc làm rất đa dạng và phong phú, có thể phân loại như: các chínhsách ở tầng vĩ mô, có mục đích mở rộng và phát triển việc làm cho lao động toàn xãhội bao gồm chính sách tín dụng, chính sách đất đai, chính sách thuế, chính sách lựachọn công nghệ sử dụng nhiều lao động; các chính sách khuyến khích phát triển những

lĩnh vực, ngành nghề có khả năng thu hút được nhiều lao động như chính sách pháttriển doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính sách di dân phát triển vùng kinh tế mới, chínhsách tự do di chuyển lao động và hành nghề, chính sách đưa lao động đi làm việc cóthời hạn ở nước ngoài… chính sách việc làm cho các đối tượng đặc biệt.

Mặt khác trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường, tình trạng thất nghiệp làđiều khó tránh Để hạn chế thất nghiệp một mặt phải tạo ra chỗ làm mới, mặt khác phảitránh cho người lao động đang làm việc lâm vào thất nghiệp Ngoài ra, phải có hệthống bảo hiểm cho người lao động khi họ bị thất nghiệp Thực hiện tốt các chính sáchviệc làm, nguồn lao động được sử dụng có hiệu quả thì hiện tượng thất nghiệp sẽ giảm

đi, sẽ giảm được chi phí cho các trợ cấp thất nghiệp Ngược lại khi chính sách việc làmchưa được giải quyết tốt, nhất là vào thời kỳ kinh tế suy thoái, nạn thất nghiệp sẽ tănglên và các tệ nạn xã hội sẽ dễ dàng phát sinh [5]

- Thị trường lao động: là một bộ phận của hệ thống thị trường, trong đó diễn raquá trình trao đổi giữa một bên là người lao động tự do và một bên là người có nhu cầu

sử dụng lao động Sự trao đổi này được thỏa thuận trên cơ sở mối quan hệ lao độngnhư tiền lương, tiền công, điều kiện làm việc… thông qua một hợp đồng làm việc bằngvăn bản hay bằng miệng

- Điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng: đất đai cùng tài nguyên sinh vật trong đấtvừa là đối tượng vừa là tư liệu sản xuất đặc biệt của con người tác động vào nó tạo racủa cải vật chất phục vụ cho nhu cầu phát triển của xã hội Diện tích đất canh tác, mặtnước càng lớn tài nguyên nông lâm sản càng phong phú thì khả năng tạo việc làm càngnhiều

- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật bao gồm hệ thống đường giao thông, thủy lợi, điện,thông tin liên lạc cũng là yếu tố gián tiếp góp phần tạo việc làm và nâng cao hiệu quảviệc làm Việc phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật ở các cộng đồng dân cư sẽ tạo khả năngthu hút nhiều lao động trực tiếp và gián tiếp tạo môi trường phát triển việc làm trongtừng cộng đồng

- Dân số, nguồn lao động: Dân số và việc làm vừa có quan hệ tương hỗ, vừa hạnchế lẫn nhau Quy mô dân số lớn, dân số tăng nhanh tất yếu sẽ làm tăng nguồn laođộng và đồng nghĩa với tăng sức ép về giải quyết việc làm với mỗi thành viên và cộngđồng gây ra tình trạng thất nghiệp trong xã hội Mặt khác, lao động là nguồn lực rất cơ

bản để phát triển kinh tế Khi kinh tế phát triển thì khả năng tạo việc làm trong xã hộicàng nhiều Giải quyết mối quan hệ dân số và việc làm là vấn đề nan giải của mỗi quốcgia Chính phủ phải luôn đối phó với xu hướng gia tăng số lượng lao động với quy môlớn hơn tốc độ gia tăng số chỗ việc làm không kém phần quan trọng là phải nâng caochất lượng nguồn lao động – một số yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng giải quyếtviệc làm trong xã hội [6]

b Yếu tố chủ quan

- Trình độ lao động: Người lao động chủ quan trong việc đầu tư đào tạo nghề,thiếu đào tạo hoặc không được đào tạo cơ bản; trình độ văn hóa thấp, nhận thức hiểubiết về khoa học kỹ thuật không cao, chưa có kinh nghiệm trong tổ chức và sản xuất;

- Sức khỏe của người lao động: Đây là một trong những yếu tố ảnh hưởng đếnchất lượng lao động và ảnh hưởng đến việc làm của người lao động

1.1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến đời sống

- Thu nhập: thu nhập của một cá nhân hay hộ gia đình quy ra tiền trong mộtkhoảng thời gian nhất định là số tiền chỉ cho tiêu dùng cộng với sự thay đổi giá trị củatài sản tính bằng tiền trong khoảng thời gian đó Thu nhập bằng tiền là luồng tiền màmột cá nhân hay gia đình nhận được từ mọi nguồn như lương, lợi nhuận doanh nghiệp,lợi tức từ vốn tài chính như tiền lãi, lãi cổ phần, chuyển giao,

- Chất lượng cuộc sống: có liên quan đến sự phát triển và thỏa mãn nhu cầu của

xã hội nói chung và nhu cầu của con người nói riêng Chất lượng của cuộc sống baogồm không chỉ về thu nhập, sự giàu có và việc làm, mà còn là môi trường xã hội, môitrường sống, sức khỏe (về thể chất) và tinh thần, giáo dục, giải trí và cuộc sống riêngtư

1.1.4 Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.4.1 Đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống HSĐC có vai trò quan trọng hàng đầu để

“quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản”, là cơ sở xác định tính pháp

lý của đất đai

Trong công tác bồi thường GPMB, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượngđược bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đấtđai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng ký biến động về sử dụng đất;việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính vì vậy mà công tác bồi thường GPMB

đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì côngtác bồi thường GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn

1.1.4.2 Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động mang tính chất định hướng từ khâuđầu hình thành dự án đến khâu cuối GPMB và lập khu tái định cư

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất đểthực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy địnhcủa Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thuhồi đất đó của người đang sử dụng và phải thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ,TĐC với trường hợp phải GPMB

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giáchuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

1.1.4.3 Việc ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạtnhững kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việcphát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thốngnhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khánhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quyphạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồithường GPMB

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc

tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Việc tuyên truyền phápluật trong nhân dân của chính quyền các cấp không được quan tâm đúng mức, trình độnhận thức trong nhân dân còn yếu kém Đó là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hànhpháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và đã ảnh hưởngtrực tiếp đến tiến độ GPMB

1.1.4.4 Giá đất và định giá đất

Những vấn đề quan trọng, có tính nguyên tắc liên quan đến xác định giá đất bồi

việc xác định giá đất được thực hiện theo nguyên tắc “phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường của loại đất có cùng mục đích sử dụng đã chuyển nhượng, giá trúng đấu giá quyền sử dụng đất” (khoản 1, điều 112) Giá đất tính bồi thường thiệt hại về

đất là thước đo phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước, người bị thu hồi đất vànhà đầu tư Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quyđịnh và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc

về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện

1.1.4.5 Thị trường Bất động sản

Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việcthu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu vềđất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồi đất có thể tựmua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thựchiện chính sách TĐC và bồi thường

Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động đến giáđất tính bồi thường

1.1.5 Ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến đời sống và việc làm của người dân

1.1.5.1 Ảnh hưởng đến việc làm

a Ảnh hưởng tích cực:

Trên thực tế hiện nay cho thấy quá trình giảm dần quỹ đất canh tác do HĐH và đô thị hóa đã kéo theo một bộ phận lao động nông nghiệp chuyển sang hoạtđộng phi nông nghiệp, qua đó số lao động công nghiệp và lao động trong các ngànhthương mại, dịch vụ tăng lên

CNH-b Ảnh hưởng tiêu cực:

Việc thu hồi đất nông nghiệp do phát triển khu công nghiệp, đã làm cho các hộgia đình nông thôn, chủ yếu là nông dân mất đất sản xuất, gặp phải nhiều khó khăntrong việc tạo và tìm việc làm mới, thu nhập thấp và giảm dần [7]

Số lao động được vào làm tại các khu công nghiệp cũng rất hạn chế do nhiềunguyên nhân khác nhau Do trình độ hạn chế, thời gian đào tạo ngắn, năng lực laođộng không cao nên một bộ phận lao động, sau một thời gian được nhận vào làmviệc tại khu công nghiệp lại xin thôi việc, rơi vào tình trạng thất nghiệp toàn phần

vùng mất đất cũng không đáng kể Tỷ lệ lao động do gia đình tự đào tạo có cao hơn,nhưng vẫn còn xa so với yêu cầu đào tạo việc làm mới phi nông nghiệp [7].

c Những bất cập trong chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân bị thu hồi đất:

- Kế hoạch thu hồi đất để phát triển khu công nghiệp của các cơ quan chứcnăng dường như không gắn với kế hoạch đào tạo nghề và giải quyết việc làm chongười bị mất đất; chính sách và biện pháp giải quyết việc làm cho người lao động bịthu hồi đất chưa được cụ thể hoá bằng các biện pháp khả thi, đồng thời việc triểnkhai thực hiện còn nhiều vướng mắc; năng lực của bộ máy chính quyền trong giảiquyết việc làm nói chung vừa yếu, vừa thiếu, không có sự phối hợp, phân công hợp

lý giữa các cơ quan; chưa thiết lập được hệ thống thông tin đủ độ tin cậy, hiệu quả,

dễ dàng tiếp cận giữa người lao động với các cơ quan chức năng liên quan, cácdoanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kinh doanh và ngược lại [7]

- Một số trung tâm đào tạo nghề cho nông dân thì chỉ biết đào tạo còn khôngbiết nhu cầu thị trường sức lao động ra sao, không biết sau đào tạo người nông dân

có được nhận vào các cơ sở sản xuất hay không Hạn chế của các cơ sở đào tạonghề đã làm cho số lượng và đặc biệt là chất lượng đào tạo chưa cao, chưa đáp ứngđược yêu cầu của bên tuyển dụng lao động hoặc của bản thân người lao động để tạodựng cơ hội việc làm mới [7]

- Đối với các hộ nông dân mất đất nông nghiệp phải chuyển sang các ngànhnghề phi nông nghiệp, công tác chuẩn bị như tuyên truyền, vận động, làm công tác

tư tưởng, giải quyết việc làm, đào tạo nghề mới chưa được đầu tư thoả đáng nên kếtquả còn nhiều hạn chế [7]

- Kết cấu hạ tầng nông thôn còn chưa đồng đều đã tác động tiêu cực đến nhiềumặt sản xuất và kinh doanh dịch vụ của hộ nông dân nói chung và nông dân mất đấtnói riêng [7]

1.1.5.2 Ảnh hưởng đến đời sống người dân

a Ảnh hưởng đến thu nhập

* Ảnh hưởng tích cực:

CNH-HĐH và đô thị hóa sẽ tạo điều kiện cho người lao động chuyển đổi cơ cấuviệc làm, từ thuần nông thu nhập thấp sang việc làm mới ổn định và có thu nhập cao

Mặt khác khi CNH-HĐH và đô thị hóa được xây dựng sẽ giải quyết một lượnglao động vào làm việc tại khu công nghiệp với mức thu nhập cao và ổn định Ngoài rakhi thực hiện GPMB phục vụ CNH-HĐH và đô thị hóa các hộ nông dân sẽ có mộtkhoản tiền lớn từ việc đền bù đất đai Đây sẽ là một khoản thu nhập rất lớn đối vớinhững hộ nông dân, số tiền này sẽ lại càng trở nên ý nghĩa hơn với những hộ biết sửdụng đồng vốn một cách có hiệu quả.

* Ảnh hưởng tiêu cực:

Việc chuyển đất nông nghiệp sang xây dựng các khu công nghiệp cũng gây rakhông ít khó khăn cho những hộ trực tiếp bị thu hồi đất sản xuất Khi có khu côngnghiệp hay đô thị mới thì sẽ có một số lao động được tuyển vào làm việc trong các nhàmáy, công ty nhưng để được vào làm việc ở đó người lao động phải qua đào tạo, phải

có trình độ chuyên môn kỹ thuật thích ứng với những công việc mới Nếu chỉ là laođộng phổ thông đơn thuần thì thu nhập thấp, thậm chí không đủ đảm bảo cuộc sống

b Ảnh hưởng đến môi trường sống

* Ảnh hưởng tích cực:

Nhìn chung CNH-HĐH đã tạo điều kiện cho phát triển kinh tế và hệ thống hạtầng kỹ thuật vùng nông thôn Nhìn chung khi địa phương nào có khu công nghiệp vàkhu chế xuất hay những đô thị mới thì ở đó sẽ có một hệ thống đường giao thông rấttốt Cơ sở hạ tầng phát triển, hệ thống đường, điện, trường học, bệnh viện,… được đầu

tư khang trang, hiện đại Tuy nhiên không phải nó không có những tác động xấu tới cơ

sở vật chất kỹ thuật và môi trường sống

* Ảnh hưởng tiêu cực:

Khi tiến hành xây dựng cơ sở hạ tầng mới đã ảnh hưởng xấu tới những công trình

cũ thậm chí còn phá hỏng các công trình cũ Về mặt môi trường, khu công nghiệp đãgây ra những hậu quả rất đáng lo ngại cho môi trường đặc biệt là môi trường nước vàkhông khí

Trước hết là ô nhiễm nước thải gồm nước thải công nghiệp, nước thải bệnh viện,nước thải sinh hoạt… đây là những chất thải rất có hại cho sức khỏe con người Nếukhông được xử lý tốt đây sẽ là nguồn gây bệnh rất đáng lo ngại Ô nhiễm môi trườngkhông khí chủ yếu do các khí CO2, SO2,… gây ra

1.2 Cơ sở pháp lý

1.2.1 Các chính sách quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.2.1.1 Giai đoạn trước Luật đất đai 1993

Trong giai đoạn từ năm 1980 đến 1993 nhà nước chỉ mới có một số quy định về

đề bù thiệt hại chứ chưa quy định về chính sách thu hồi đất, do đó nhà nước không bồithường thiệt hại khi thu hồi đất Các quy định cụ thể là:

Thi hành Hiến pháp năm 1980, Luật đất đai được Quốc hội thông qua ngày29/2/1987 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước giao đất cho các đốitượng có nhu cầu để sử dụng ổn định lâu dài, có thời hạn hoặc tạm thời theo quy hoạch

và kế hoạch sử dụng đất được duyệt Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao đất nàothì có quyền thu hồi đất đó

Ngày 31/5/1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số 186/HĐBT về việcđền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục đích sử dụng vào mụcđích khác thì phải bồi thường

1.2.1.2 Giai đoạn Luật đất đai 1993 đến trước Luật đất đai 2003

Hiến pháp năm 1992 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước giaođất, cho thuê đất cho các tổ chức và cá nhân sử dụng ổn định, trong trường hợp thật cầnthiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặctrưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường.Giai đoạn này việc thu hồi và bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đã cóđiều chỉnh so với giai đoạn trước, trên cơ sở thực hiện LĐĐ năm 1993 xác lập QSDĐcủa hộ dân Chính phủ ban hành Nghị định 90/CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ quyđịnh về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích anninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thay thế tất cả các văn bản, chínhsách trước đây của Nhà nước về bồi thường, GPMB Nội dung của Nghị định 90/CPcòn rất sơ sài, chưa gắn với cơ chế thị trường

Ngày 24/4/1998 Chính phủ ban hành Nghị định 22/1998/NĐ-CP về việc bồithường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng,lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng để thay thế Nghị định 90/CP Nghị định quy định rõ

phạm vi, đối tượng được bồi thường thiệt hại; nguyên tắc, giá đất đền bù, chính sách hỗtrợ,…

1.2.1.3 Giai đoạn Luật đất đai 2003 đến trước Luật đất đai 2013

Luật đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua và có hiệu lựcngày 01/07/2004 Để hướng dẫn việc bồi thường GPMB theo quyđịnh của Luật đất đai năm 2003, một số văn bản sau đã được banhành:

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chínhphủ về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ

về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thihành Luật đất đai

Về cơ bản, chính sách bồi thường GPMB theo Luật đất đai

2003 đã kế thừa những ưu điểm của chính sách trong thời kỳtrước, đồng thời có những đổi mới nhằm góp phần tháo gỡ cácvướng mắc trong việc bồi thường GPMB

Tuy nhiên để tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong côngtác bồi thường GPMB ngày 25/5/2007, Chính phủ đã ban hành Nghịđịnh 84/2007/NĐ-CP quy định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thuhồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đấtđai

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ

về quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồiđất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Nghị định tập trung vào việclàm rõ, bãi bỏ một số điều Nghị định 181/2004/NĐ-CP và Nghị định

số 84/20067NĐ-CP về một số những vấn đề cơ bản về quy hoạch

sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.Nguyên tắc xuyên suốt của Nghị định 69/2009/NĐ-CP là đảm bảoquyền và lợi ích của người sử dụng đất, thực hiện hài hòa 3 lợi ích:

Người sử dụng đất, nhà đầu tư và quyền của Nhà nước theo quyđịnh của pháp luật.

1.2.2 Hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 quy định chi tiết về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất

- Thông tư 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 quy định chi tiết phương phápđịnh giá đất; xây dựng điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác địnhgiá đất

- Thông tư 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 quy định về hồ sơ giao đất,cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảmbảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý GPMBđược giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổchức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựnggiải tỏa mặt bằng.

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi GPMB, phương thức chủ yếu là trả tiền

và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai là, giá đất tiêu chuẩn; Ba là, trợ cấp về giá

cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở

Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân

ở nông thôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền

là chính, với mức giá do thị trường BĐS quyết định qua các tổ chức trung gian đểđánh giá, xác định giá Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo nhữngcách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thườngkhác nhau: tiền bồi thường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồithường tài sản tập thể

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC củaTrung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm; tốc

độ TĐC chậm, thiếu đồng bộ…

Về thẩm quyền thu hồi đất: Chỉ có Chính phủ (Quốc vụ viện) và chính quyền

tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Quốc vụ viện

có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với cácloại đất khác Dưới hạn mức này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đấtthuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

Về trách nhiệm bồi thường: Pháp luật Trung Quốc quy định, người nào sử

dụng đất thì người đó có trách nhiệm bồi thường Tiền bồi thường bao gồm cáckhoản như lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả chongười có đất bị thu hồi

Về phương thức bồi thường thiệt hại: Nhà nước thông báo cho người sử dụng

đất biết trước việc họ sẽ thu hồi đất trong thời hạn một năm, người dân có quyền lựachọn các hình thức bồi thường thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới

Hình thức bồi thường: Có một số hình thức bồi thường và TĐC cho những hộ

nông dân như sau:

+ Chỉ bồi thường tiền+ TĐC và có việc làm+ TĐC với bảo hiểm phúc lợi

Về tái định cư, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp

thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với nhu cầu sử dụng khácnhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về làmviệc, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

1.3.1.2 Australia

Theo Hiến pháp Úc, chính quyền liên bang (Chính phủ) “có quyền ban hànhcác luật từ việc thu hồi bất động sản theo những điều khoản chính đáng từ bất kỳbang hoặc cá nhân nào mà Quốc hội có quyền ban hành luật”

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thoả thuận tựnguyện và cưỡng bức (bắt buộc)

Về bồi thường, luật quy định chủ sở hữu sẽ được bồi thường thiệt hại do việcthu hồi đất

Nguyên tắc bồi thường bao gồm:

1- Giá thị trường mảnh đất của chủ sở hữu

2- Giá trị đặc biệt dành cho chủ sở hữu cao hơn hoặc trên giá trị thị trường củamảnh đất

3- Những thiệt hại gây ra khi thu hồi đất

4- Thiệt hại về việc gây phiền hà

5- Các khoản chi phí về luật pháp và thẩm định giá

Quy định mức bồi thường: Khi tính toán mức bồi thường cần xem xét 6 yếu tố sau:

1- Giá trị thị trường của mảnh đất

2- Sự chia cắt đất đai

3- Những phiền nhiễu

4- Các khoản chi phí về chuyên môn hoặc pháp lý hợp lý.

5- Người đi thuê, có thể khiếu nại mức bồi thường cho bất cứ tài sản nào bịảnh hưởng mà ban quản lý theo hợp đồng cho thuê

6- Tiền bồi thường về mặt tinh thần

- Hình thức bồi thường: Luật quy định, bồi thường được trả bằng tiền mặt;

- Bồi thường đất nông nghiệp, đất ở và các loại đất khác: Dựa trên giá thị

trường;

- Bồi thường công trình xây dựng: Dựa trên giá thị trường;

- Bồi thường ảnh hưởng cho hoạt động kinh doanh: Bồi thường cho việc

phải gián đoạn và khôi phục sản xuất;

- Bồi thường đối với người thuê đất: Chỉ có chủ sở hữu mới được bồi thường;

- Giám sát: Không có hoạt động giám sát

- Tham vấn người dân: Luật quy định Bộ trưởng sẽ đưa bản copy công bố

dự án cho những người sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án, cùng với:

+ Sơ đồ vị trí khu đất mà dự án sẽ triển khai

+ Văn bản nêu tóm tắt các quyền chính cho những người dân bị ảnh hưởng

- Cơ chế khiếu nại:Ở Australia có tòa án riêng về đất đai Luật cũng quy định

rõ đối tượng được đòi bồi thường, những gì có thể được bồi thường và cách xử lýbồi thường, theo đó, chỉ những người có lợi ích bị ảnh hưởng mới có quyền đòi bồithường

- Những trường hợp không được bồi thường: Những công trình xây dựng bất

hợp pháp sẽ không được bồi thường Tuy nhiên, do việc quản lý đất đai khá chặtchẽ, nên những trường hợp như vậy không nhiều

- Công trình tái định cư: Không quy định cụ thể, chủ sở hữu sẽ phải tự tìm

do tác động của quá trình đô thị hoá, trong khi dân số tăng nhanhlàm cho tỷ lệ thất nghiệp ở các vùng nông thôn ngày càng tăng.Trong những năm 1990, Trung Quốc có khoảng từ 100 - 120 triệulao động nông thôn thiếu việc làm, hàng năm con số này lại tăngthêm từ 6 - 7 triệu người.

Với lực lượng lao động nông thôn dư thừa này, hàng năm cóđến hàng triệu người nhập cư vào các vùng thành thị Thực trạngnày cũng gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý đô thị ðểgiải quyết vấn đề lao động, việc làm trong quá trình đô thị hoá,Trung Quốc đã tập trung thực hiện một số biện pháp sau:

- Phát triển các xí nghiệp địa phương để thu hút lao động:

Công cuộc cải cách và mở cửa của nền kinh tế thị trường ởnông thôn Trung Quốc được tiến hành từ cuối những năm 1970.Các chính sách khuyến khích phát triển các xí nghiệp địa phương

đã làm cho công cuộc cải cách và mở cửa của Trung Quốc diễn rasâu rộng hơn Các doanh nghiệp địa phương đóng vai trò chínhtrong việc thu hút lực lượng lao động dư thừa ở nông thôn trongquá trình đô thị hoá

- Xây dựng các đô thị vừa và nhỏ để giảm bớt lao động nhập

thành phố:

Trung Quốc cho rằng, có hai cách chính để chuyển đổi laođộng dư thừa trong nông thôn: cách thứ nhất là chuyển họ sangcác ngành công nghiệp và dịch vụ ở các vùng nông thôn, cách thứhai là chuyển họ đến các thành phố Sự phát triển các đô thị nhỏ ởcác vùng nông thôn cùng với công nghiệp hoá nông thôn khôngchỉ là giải pháp quan trọng để thu hút lao động dư thừa ở khu vựcnày mà còn góp phần tối đa hoá việc phân bổ các nguồn lực ở cáckhu vực và thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn

Trung Quốc chủ trương thúc đẩy sự phát triển của các ngành

các đô thị nhỏ ở các vùng nông thôn Chính sách này đã góp phầnthu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa thành thị và nông thôn, tạo

ra điều kiện quan trọng cho việc giải quyết các vấn đề phát sinhtrong quá trình đô thị hoá Ngoài ra Trung Quốc chủ trương tạo ramột mô hình phát triển đô thị mới Nội dung của mô hình này làxây dựng các đô thị giữa các thành phố có quy mô lớn và vừa nhưthành phố Hạ Môn, Quảng Châu, Thượng Hải, Bắc Kinh, [8]

1.3.2.2 Đài Loan

Có thể khái quát những kinh nghiệm của Đài Loan trong việcgiải quyết việc làm khu vực nông thôn trong quá trình đô thị hoánhư sau:

- Nông nghiệp được ưu tiên phát triển làm cơ sở để phát triểncông nghiệp nông thôn, trước hết là công nghiệp chế biến nôngsản

- Chú trọng phát triển doanh nghiệp nông thôn quy mô vừa vànhỏ, lấy công nghệ sử dụng nhiều lao động là chính

- Công nghiệp nông thôn phát triển không tập trung nhưngvẫn có liên kết với nhau và liên kết với các công ty lớn ở đô thị

- Chính quyền có chính sách khuyến khích đầu tư xây dựngcông nghiệp nông thôn, phát triển kết cấu hạ tầng và nguồn nhânlực ở nông htôn

- Chính quyền có kế hoạch và chính sách phát triển nôngnghiệp gắn với quy hoạch phát triển các cơ sở nông- công nghiệp

sẽ được bố trí ở nông thôn, với vùng nguyên liệu và các nhà máychế tạo máy nông nghiệp

- Tạo môi trường chính sách vĩ mô thuận lợi cho công nghiệphoá nông thôn thông qua các chính sách về lãi suất, tiền lương, tỷgiá, khuyến khích sản xuất nông sản, trợ giá đầu vào cho chế biếnthức ăn gia súc và chăn nuôi,… Từ đó khuyến khích chuyển laođộng sang hoạt động phi nông nghiệp

- Chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm nângcao khả năng sử dụng công nghệ.

- Chính quyền tăng cường đầu tư kết cấu hạ tầng nông thônnhằm khuyến khích phát triển kinh tế nông thôn [8]

1.3.2.3 Nhật Bản

Quá trình công nghiệp hoá ở Nhật Bản cũng bắt đầu bằng thờigian dài tăng trưởng trong nông nghiệp Việc chú trọng phát triểncông nghiệp thu hút nhiều lao động trong giai đoạn đầu của quátrình công nghiệp hoá đã cơ bản giải quyết được vấn để việc làmcho lao động nông nghiệp, mặc dù diện tích đất canh tác ngàycàng giảm Sau khi công nghệ hiện đại thu hút nhiều vốn đã pháttriển, các công nghệ thu hút lao động vẫn được coi trọng Ngoài raNhật Bản còn phân bố các ngành công nghiệp, các nhà máy vềnông thôn để tạo việc làm phi nông nghiệp cho lao động nôngthôn

Chính phủ Nhật bản đã thành lập mạng thông tin việc làm trênkhắp đất nước với mục đích cung cấp đầy đủ các thông tin về việclàm từ các tổ chức, doanh nghiệp qua Internet đến với nhữngngười đang tìm việc, giúp họ có những sự lựa chọn phù hợp vớinăng lực, điều kiện của mình Chính phủ cũng bồi thường nhữngcông nhân có tay nghề cao qua việc hỗ trợ tài chính, tạo cơ hộiphát triển năng lực, nâng cao chất lượng các tổ chức giáo dục đàotạo trên cơ sở nhu cầu của mỗi vùng, phát triển nguồn nhân lực và

kỹ thuật kết nối thông tin trong những khu vực mới hoặc đangphát triển.[8]

Hoạt động giải quyết việc làm cho người cao tuổi được chútrọng để xoá bỏ những bất cân đối về việc làm do tuổi tác Luật về

ổn định việc làm của người lao động cao tuổi nhấn mạnh yêu cầucác công ty kéo dài tuổi về hưu bắt buộc và thuê mướn lại nhữngngười cao tuổi có năng lực, kinh nghiệm tại các công ty hiện đại

hoặc từ các công ty chi nhánh Nhiều chính sách được đưa ra nhưcác chính sách về đào tạo lại, nâng cao tay nghề cho lao độngtrung niên Các loại hình tuyển dụng và thuê mướn được đa dạnghoá, coi trọng các công việc làm thêm không chính thức như làmbán thời gian, tạm thời hoặc bất thường Chế độ tuyển dụng thayđổi theo khu vực, không tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn nhưtrước kia mà chuyển sang các khu vực lân cận và các địa phương.[8]

1.3.3 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam

1.3.3.1 Thực trạng về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi

đất tại Việt Nam

Tổng hợp số liệu báo cáo của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đếnngày 30/06/2013, có 8.161 tổ chức vi phạm, sử dụng đất lãng phí với diện tích

128.033,131 ha Các địa phương đã xử lý đạt kết quả như sau: Đã thu hồi đất của

819 tổ chức với diện tích 38.771 ha (trong đó có: 479 tổ chức kinh tế/25.138 ha; 158

tổ chức sự nghiệp công/551 ha; 17 nông, lâm trường/12.794 ha; 161 cơ quan nhànước/275 ha; 02 tổ chức chính trị/1,6 ha; 02 tổ chức chính trị - xã hội/10 ha và 06 tổchức xã hội nghề nghiệp/0,6 ha) Đang tiếp tục xử lý 1.547 tổ chức với diện tích22.654 ha Đang lập hồ sơ thu hồi đất của 559 tổ chức với diện tích 27.095ha; Xử lýkhác đối với 1.902 tổ chức (yêu cầu đưa đất vào sử dụng, cho phép chuyển mục đích,điều chỉnh xây dựng, xử lý trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ) với diệntích 16.516 ha

Một số địa phương đã triển khai tốt việc xử lý, thu hồi chủ trương đầu tư, thu hồiđất đối với các dự án vi phạm, dự án chậm triển khai, cụ thể như: tỉnh Long An thu hồichủ trương, xóa quy hoạch đối với 28 dự án, tổng diện tích 3.915 ha (trong đó có 04KCN, 13 CCN, 11 khu đô thị, khu dân cư); tỉnh Hậu Giang thu hồi 56 dự án với tổngdiện tích 971 ha; tỉnh Thanh Hóa đã thu hồi 26 dự án, tổng diện tích đất 46 ha; TP

Hồ Chí Minh thu hồi 07 dự án, tổng diện tích đất 49ha; tỉnh Kiên Giang thu hồi 02 dựán; tỉnh Hà Nam xử lý thu hồi 02 dự án; tỉnh Đắk Lắk thu hồi 18 dự án; [9]

cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khaithực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là:Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên

(146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, GPMB là 7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ gia đình,

cá nhân 79.738 trường hợp) [11]

Theo báo cáo của 56/63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đã thực hiệngiao đất, cho thuê đất với tổng diện tích hơn 69 nghìn ha cho hơn 3 nghìn tổ chức vàgần 2,5 nghìn hộ gia đình, cá nhân để thực hiện các công trình, dự án phát triển kinh

tế, xây dựng kết cấu hạ tầng và đảm bảo nhu cầu đất ở, đất sản xuất cho nhân dângóp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, đưa nguồn thu từ đất đai trong năm 2015 đạthơn 40 tỷ đồng

Việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất theo Luật Đất đai 2013 đã khắc phụcđược tình trạng thu hồi đất tràn lan như trước đây; sàng lọc được các nhà đầu tư cónăng lực bảo đảm đưa đất vào sử dụng, không để đất đai lãng phí bỏ hoang [10]

1.3.3.2 Thực trạng về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi

đất tại tỉnh Quảng Ninh

Từ khi thực hiện Luật Đất đai năm 2003 đến tháng 8/2012, trên địa bàn toàntỉnh đã và đang thực hiện GPMB đối với 2.100 dự án Năm 2012 triển khai bồi

thường, GPMB tới gần 400 dự án (gồm các dự án thực hiện mới trong năm 2012 và một số dự án tồn đọng, chuyển tiếp từ trước) Tổng diện tích đất phải thu hồi của

các dự án đang triển khai là: 3.673ha Trong đó: Đất nông nghiệp là: 3.184ha; Đấtở: 310ha; Đất phi nông nghiệp: 179ha Số tổ chức và hộ gia đình bị thu hồi đất là:19.974 tổ chức, hộ gia đình Trong đó số hộ gia đình, cá nhân là 19.868 hộ, với diệntích đất thu hồi là 3.376ha

Giá trị bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án đang thực trên địa bàn tỉnh

là 4.200 tỷ đồng Trong đó, điển hình là các dự án lớn và trọng điểm đang triển khaithực hiện như:

- Dự án nâng cấp, cải tạo Quốc lộ 18A, đoạn Hạ Long - Uông Bí qua 3 địaphương là Hạ Long, Uông Bí và Quảng Yên: diện tích đất thu hồi 65ha, ảnh hưởngđến 1.064 hộ gia đình, cá nhân; phải bố trí tái định cư cho gần 300 hộ Kinh phí bồithường, hỗ trợ khoảng 760 tỷ đồng;

- Dự án Cảng hàng không Quảng Ninh tại khu kinh tế huyện Vân Đồn: diệntích đất thu hồi 284ha, ảnh hưởng đến 260 hộ gia đình, cá nhân; phải bố trí tái định

cư cho gần 300 hộ Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 1.100 tỷđồng;

Công tác thu hồi đất và bồi thường GPMB cơ bản được thực hiện theo quyđịnh tại Nghị định số 69/2009/NĐ-CP song vẫn còn nhiều nội dung chưa phù hợpthực tế và rất khó khăn trong việc tổ chức thực hiện Cùng là đất nông nghiệp nhưng

có 2 hình thức hỗ trợ khác nhau và giá trị hỗ trợ chênh lệch rất lớn Cùng với việccách xác định các khu dân cư trên thực địa là rất khó khăn do không có tiêu chí cụthể và đặc biệt là địa hình tỉnh Quảng Ninh: dân cư, nhà ở rải rác, không tập trung,nên không áp dụng được những quy định, hướng dẫn của Trung ương Đây lànguyên nhân gây ra so sánh về lợi ích, dẫn đến kiến nghị, khiếu nại phức tạp

- Việc tính giá đất ở trung bình còn bất cập do việc xác định giá đất trung bìnhtrong trường hợp ranh giới dự án có đất ở và dự án không có đất ở đối với dự ántrên cùng một phường sẽ khác nhau Tại Phường Đại Yên, thành phố Hạ Long trongcùng thời điểm, 2 dự án liền kề có các giá trị hỗ trợ chênh lệch rất lớn: Dự án Khu

du lịch sinh thái văn hóa trong ranh giới thu hồi có đất ở mức hỗ trợ 35% là 710.500đồng/m2; Dự án Trường Đại học Hạ Long trong ranh giới thu hồi không có đất ởmức hỗ trợ 35% là 217.000 đ/m2

Để giải quyết vấn đề trên, Sở Tài nguyên và Môi trường đã nhiều lần báo báo

Bộ tài nguyên và Môi trường, báo cáo Chính phủ đề nghị sửa theo hướng chung là:

Đất nông nghiệp (không phân biệt trong hay ngoài khu dân cư) ngoài việc được bồi thường, được hỗ trợ bằng 1-10 lần giá bồi thường của loại đất nông nghiệp đó.

Trong năm 2013, trên địa bàn tỉnh có 296 dự án đang triển khai thực hiện côngtác bồi thường, GPMB (bao gồm cả dự án mới phê duyệt năm 2013 và các dự ánchuyển tiếp từ các năm trước), tổng diện tích đất phải thu hồi thực hiện dự án5.365,629ha, trong đó diện tích phải GPMB 5.249,919ha, với 16.792 hộ gia đình và

tổ chức bị ảnh hưởng, trong đó đã được kiểm đếm là 15.798, số hộ và tổ chức đãđược phê duyệt phương án 12.377, tổng số hộ phải bố trí tái định cư 2.239, tổng số

hộ đã bố trí tái định cư 651, tổng diện tích đã GPMB xong 4308,299ha

Năm 2013 nhiều dự án lớn, dự án trọng điểm của tỉnh đã hoàn thành tốt côngtác GPMB bàn giao mặt bằng cho Nhà thầu thi công đảm bảo tiến độ cụ thể:

- Dự án cải tạo nâng câp Quốc lộ 18A: (là dự án thi công theo tuyến, đi quađịa bàn của 3 địa phương: Thành phố Hạ Long, thị xã Quảng Yên, thành phố Uông

Bí tỉnh Quảng Ninh)

- Dự án tuyến đường nối thành phố Hạ Long với đường cao tốc Hà Nội - Hải

Phòng: (là dự án thi công theo tuyến, đi qua địa bàn của 2 địa phương: Thành phố

Hạ Long, thị xã Quảng Yên tỉnh Quảng Ninh [12]

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án Cảng hàng không QuảngNinh

- Các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi thuộc dự án Cảng hàng không QuảngNinh trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

2.2 Phạm vi nghiên cứu

- Dự án Cảng Hàng không Quảng Ninh, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đượcthực hiện từ năm 2012 đến nay

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn về công tác bồi thường, GPMB, hỗtrợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và ảnh hưởng của chính sách bồi thường,GPMB đến đời sống và việc làm của người dân

- Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Vân Đồn

- Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, GPMB khi Nhà nước thuhồi đất trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ và tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án Cảng hàng không Quảng Ninh

- Phân tích ảnh hưởng của chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ và tái định cưtới đời sống và việc làm của người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án CảngHàng không Quảng Ninh

- Đề xuất một số giải pháp nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân khiNhà nước thu hồi đất, nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và táiđịnh cư trên địa bàn huyện Vân Đồn trong thời gian tới

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp

- Thu thập tài liệu từ cơ sở, phòng ban có liên quan đến công tác GPMB của Dự

án Cảng hàng không Quảng Ninh tại huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Thu thập tài liệu từ các phương tiện truyền thông

- Các văn bản pháp lý của Nhà nước hướng dẫn thực hiện công tác GPMB.

2.4.2 Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp theo phiếu điều tra được xây dựng, tìmhiểu và trò chuyện với 50 hộ gia đình cá nhân trong tổng số 277 hộ bị thu hồi đất của

Dự án Cảng Hàng không Quảng Ninh

Hộ điều tra là các hộ gia đình, các nhân có đất bị thu hồi, được chọn ngẫu nhiêntrong tổng số 277 hộ ở cả 3 thôn thuộc phạm vi của dự án nghiên cứu trên địa bànhuyện Vân Đồn với số hộ điều tra được phân bổ cho các thôn như sau: Thôn Đồng Cậy

26 hộ, Thôn Giữa 12 hộ, thôn Cây Thau 12 hộ

Các câu hỏi phục vụ cho đề tài nghiên cứu theo các nhóm thông tin sau:

+ Nhóm thông tin chung về hộ dân được điều tra

+ Nhóm thông tin về tình hình sử dụng đất của hộ

+ Nhóm thông tin về tình hình đời sống, việc làm, thu nhập của hộ

+ Nhóm thông tin về tình hình bồi thường, hỗ trợ, các chính sách được áp dụngvới hộ dân

+ Câu hỏi mở về ý kiến đánh giá, về tình hình đời sống, việc làm của hộ

2.4.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu

- Phương pháp thống kê: Thống kê các số liệu đã thu thập được về tổng diện tích

bị thu hồi, tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ cũng như chi tiết từng hạng mục, từng loạiđất… và mức ảnh hưởng của dự án

- Phương pháp so sánh: Từ số liệu đã điều tra và thống kê trong phạm vi của dự

án về diện tích bị thu hồi và số tiền bồi thường so sánh với giá thị trường, khu giá củaChính phủ và bảng giá đất của Huyện Vân Đồn

- Phương pháp xử lý số liệu: Các số liệu điều tra thu thập được sử dụng phầnmềm Word, Excel để xử lý

2.4.4 Phương pháp kế thừa

Thu thập tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan; khảo cứutài liệu và kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của các chương trình, côngtrình, đề tài khoa học có liên quan tới vấn đề nghiên cứu

2.4.5 Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia

Lấy ý kiến tư vấn của những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong công tácthu hồi đất để trao đổi về cách nhìn nhận, đánh giá cũng như những gợi ý đề xuất vềgiải pháp

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Vân Đồn.

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Vân Đồn là một huyện miền núi hải đảo nằm ở phía Đông bắc của tỉnh QuảngNinh, được hợp thành bởi hai quần đảo Cái Bầu và Vân Hải, có khoảng 600 hònđảo trong vịnh Bái Tử Long Với toạ độ địa lý: từ 20040’ đến 21012’ Vĩ độ bắc và từ

107015’ đến 1070 42’ Kinh độ đông

Phía Bắc giáp huyện Tiên Yên, huyện Đầm Hà, phía Đông giáp huyện đảo Cô

Tô, phía Nam giáp thành phố Hạ Long, phía tây giáp thành phố Cẩm Phả

Hình 3.1 Sơ đồ hành chính tỉnh Quảng Ninh

Vân Đồn có thị trấn Cái Rồng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá củahuyện, cách thành phố Hạ Long 50 Km về phía Đông và cách cửa khẩu quốc tếMóng Cái theo đường chim bay khoảng 80 Km Có tỉnh lộ 334 chạy qua và cảngbiển tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, giao lưu hàng hoá với các khu vựctrong cả nước và nước ngoài

Huyện Vân Đồn có tổng diện tích đất tự nhiên là 55320,23 ha gồm thị trấn CáiRồng và 11 xã trong đó có 7 xã đất liền nằm trên quần đảo Cái Bầu và 5 xã đảo nằmtrên quần đảo Vân Hải (Bản Sen, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Thắng Lợi).

3.1.1.2 Khí hậu, thời tiết

Vân Đồn là huyện miền núi hải đảo bị chi phối bởi khí hậu duyên hải, ảnhhưởng và tác động của biển, tạo ra những vùng sinh thái hỗn hợp miền núi ven biển.Trong năm thường chia làm hai mùa rõ rệt: Mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều từ tháng 4đến tháng 10; mùa đông khô lạnh, có gió Đông Bắc kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3năm sau

Nhiệt độ trung bình hàng năm đạt 23,3 oC Lượng mưa trung bình hàng nămkhoảng 2095,30 – 2339,50 mm/năm, mưa phân theo 2 mùa rõ rệt Huyện Vân Đồnthịnh hành 2 loại gió chính là gió Đông bắc và gió Đông nam

3.1.1.3 Địa hình, địa chất

Vân Đồn là huyện miền núi, hải đảo nên có địa hình đa dạng và phức tạp, cónhiều đồi núi, chủ yếu là núi đá vôi độ cao từ 200 m - 300 m Địa hình thấp dần từphía đông xuống phía tây, độ cao trung bình từ 40 m so với mực nước biển, độ dốctrung bình 250 Chủ yếu là đồi núi thấp và đảo đá, chiếm khoảng 70% tổng diện tíchđất tự nhiên của huyện Ngoài ra có một phần nhỏ diện tích là đồng bằng ven biển,chiếm khoảng 1,5% tổng diện tích, là những dải nhỏ hẹp ven bờ biển từ bến phà Tài

Xá (cũ) tới xã Hạ Long Nằm trong vịnh Bái Tử Long, có nhiều đảo đá vôi vànhững hang động đẹp, nối liền với vịnh Hạ Long

Vùng núi trong đất liền bị chia cắt mạnh thường bị xói mòn, rửa trôi làm giảm

độ phì của đất, nhất là những nơi có ruộng bậc thang nên ảnh hưởng đến sản xuấtnông nghiệp

3.1.1.4 Thuỷ văn, thuỷ triều

Hải văn: Chế độ thuỷ triều ở Vân Đồn là chế độ nhật triều thuần nhất, trongmột ngày đêm mực nước dao động khá đều đặn, có một lần nước lớn và một lầnnước ròng Trong một tháng số lần nhật triều chiếm 26-28 ngày, biên độ thủy triềuvào loại lớn nhất nước ta, khoảng 3,5 ÷ 4,0 m