Thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương

Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã mạnh dạn chọn: “Thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương” làm đề

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của

người học đang là xu hướng của nền giáo dục trên thế giới và ở việt nam hiện nay Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã xác định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực"

Phương pháp dạy học sơ đồ hay còn gọi graph, là phương pháp tương đối mới Graph là phương pháp khoa học có tính hệ thống lôgic, khái quát, trực quan cao Nhờ vậy, nó có thể giúp giáo viên tạo biểu tượng sâu sắc cho học sinh qua mỗi bài giảng

Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là một môn khoa học xã hội có những ưu thế khi vận dụng phương pháp sơ đồ vào quá trình dạy học Giúp quá trình nhận thức chân lý được thuận lợi hơn (từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn…)

Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương là cơ sở đào tạo nhiều trình độ

và hình thức khác nhau: đào tạo chính quy, vừa làm vừa học, đào tạo liên thông, văn bằng 2 và đào tạo liên tục trong lĩnh vực Điều dưỡng - Kỹ thuật y học, tôn trọng và tạo điều kiện thuận lợi cho người học, đáp ứng nhu cầu chăm sóc, bảo

vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân Giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung, môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản nói riêng rất có ý

thức đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy và học Tuy vậy, việc thiết

kế, khai thác và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối cách mạng của ĐCSVN vẫn chưa thật sự được chú ý

Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã mạnh dạn chọn: “Thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương” làm đề tài luận văn Thạc sĩ khoa học

giáo dục, chuyên ngành Lý luận và phương pháp giảng dạy Giáo dục chính trị

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài đi sâu phân tích, làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách Mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, xây dựng hệ thống quy trình vận dụng phương pháp đó trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, nhằm giúp sinh viên lĩnh hội và hệ thống hóa kiến thức một cách thuận lợi và vững chắc

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu lý thuyết sơ đồ (Graph)

trong dạy học

Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng lý thuyết sơ đồ vào việc thiết kế và sử

dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

4 Giả thuyết nghiên cứu

Coi xây dựng sơ đồ trong thiết kế bài giảng và sử dụng sơ đồ trong giảng

dạy vừa như là phương tiện, vừa là phương pháp giảng dạy Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam Thông qua phương pháp và phương tiện ấy, giáo viên dễ dàng đạt được mục tiêu dạy học Phương pháp sơ đồ hóa không

những giúp giáo viên giảng dạy tốt Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam, mà còn giúp giảng dạy tốt các học khác, nhất là các khoa học xã hội Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng tại Trường Đại học kỹ thuật y tế Hải Dương nói riêng, cơ sở đào tạo cao đẳng, đại học nói chung, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về sơ đồ và sử dụng sơ đồ trong dạy học

Xác định cơ sở của việc giảng graph trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Xác định thực trạng dạy và học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Thiết kế và đưa ra phương pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam ở trường Đại học kỹ thuật y tế Hải Dương nói riêng, các trường cao đẳng, đại học nói chung

Đưa ra một số dạng sơ đồ để kiểm tra đánh giá và hướng dẫn sinh viên tự học trong quá trình học tập

Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm định cơ sở lý thuyết mà luận văn đã đặt ra

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc thiết kế, sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt nam ở trường Đại học Kỹ thuật y

tế Hải Dương

7 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy

vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về giáo dục và đào tạo, nhất là chủ trương đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học trong nhà trường

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

+ Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, bao gồm:

Phương pháp phân tích tổng hợp, khái quát, hệ thống hóa nhằm khai thác

có hiệu quả các thông tin đã được đăng tải trên các tài liệu, sách, các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan

8 Đóng góp mới của tác giả

8.1 Những luận điểm cơ bản

Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng phương

pháp sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đưa ra nguyên tắc, biện pháp để sử dụng có hiệu quả phương pháp dạy học sơ đồ nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương nói riêng, và các trường đại học, cao đẳng nói chung

Chứng minh giả thuyết mà tác giả đưa ra, nếu thực hiện đúng như tác giả

đề cập sẽ nâng cao hiệu quả dạy học môn thong qua thực nghiệm sư phạm

8.2 Đóng góp của tác giả

Kết quả nghiên cứu của luận văn, một lần nữa làm sáng tỏ và hoàn thiện hơn cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học các môn khoa học xã hội nói chung, môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng

Hoàn thiện, bổ sung cơ sở lý thuyết, hệ thống khái niệm, bản chất và đặc trưng cơ bản của sơ đồ trong dạy học, chỉ ra sự phù hợp của nó đối với nội dung dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Xây dựng và đề xuất hệ thống quy trình vận dụng sơ đồ thông qua các hình thức dạy học của giảng viên Trên cơ sở đó chỉ ra những giá trị của việc vận dụng các quy trình trên đối với sinh viên

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nhà khoa học, giảng viên, sinh viên trong nghiên cứu và học tập môn Đường lối Cách mạng của

Đảng Cộng sản Việt Nam

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn bao gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

Chương 2: Nguyên tắc, phương pháp thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

Chương 3: Thực nghiệm phương pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y

tế Hải Dương hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG

SƠ ĐỒ TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC

KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƯƠNG HIỆN NAY

1.1 Cơ sở lí luận của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu

Xoay quanh vấn đề này, các nhà khoa học trên thế giới và trong nước đã sớm quan tâm nghiên cứu Chúng ta có thể kể đến:

Trên thế giới, vào năm 1936, cuốn sách "Lý thuyết graph định hướng và

vô hướng" của Conig được xuất bản ở Lepzic Từ đây, nhiều nhà toán học trên thế giới đã nghiên cứu làm cho môn học này thêm phong phú và được ứng dụng

ở nhiều lĩnh vực khác [9; tr.18]

Ở Pháp vào năm 1958, Claude Berge đã viết cuốn “Lý thuyết graph và ứng dụng của nó” Tác giả đã trình bày những khái niệm, định lý toán học cơ bản của lý thuyết graph, đặc biệt là ứng dụng của lý thuyết graph trong nhiều lĩnh vực khác nhau

Ở Liên Xô, năm 1965 A.M.Xokhor là người đầu tiên đã vận dụng một số quan điểm lý thuyết graph để mô hình hóa tài liệu sách giáo khoa môn Hóa học

Năm 1965, V.X Phôlôxin dựa vào cách làm của Xokhor dùng phương

pháp graph để diễn tả trực quan những diễn biến của hoạt động dạy và học của

thầy trò trong thực hiện một thí nghiệm Hóa học Từ đây lý thuyết graph được vận dụng vào lĩnh vực dạy học Hóa học

Năm 1972, V.P.Garkumop đã sử dụng lý thuyết graph để mô hình hóa các tình huống dạy học nêu vấn đề, từ đó phân loại các tình huống có vấn đề Ông đã đưa ra các kiểu vận dụng lý thuyết graph trong dạy học nêu vấn đề

Ở Liên Xô năm 1973, Nguyễn Như Ất, trong Luận án Tiến sĩ khoa học sư phạm đã vận dụng lý thuyết graph kết hợp với phương pháp ma trận như một phương pháp hỗ trợ để xây dựng logic cấu trúc các khái niệm "tế bào học" trong nội dung giáo trình môn sinh học đại cương trường phổ thông của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa [9; tr.26]

Năm 1997, ở Liên Xô L.I.U Veregyna cho xuất bản công trình “Graph và

ứng dụng của nó” Đã đề cập đến khái niệm graph và ứng dụng của graph trong

lĩnh vực kinh tế và điều khiển giáo dục Cuốn sách đã giúp giáo viên và học sinh nắm vững khái niệm cơ bản của lý thuyết đồ thị… và làm quen với một vài ứng dụng của nó dưới dạng phổ cập [40; tr.7]

Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu và ứng dụng graph như:

Claudo Becgo (1967) với “Lý thuyết graph và những ứng dụng”, R.J Wilson (1977) với tác phẩm “Nhập lý thuyết graph”…[40; tr.7]

Ở Việt Nam, Nguyễn Ngọc Quang là một nhà sư phạm, là người đầu tiên

ở Việt Nam nghiên cứu và vận dụng lý thuyết graph vào dạy học Hóa học Và công trình của ông cùng các cộng sự ứng dụng graph vào dạy học là "Sách giáo khoa Hóa học lớp 8" vào năm 1972 Dưới sự hướng dẫn của ông đã có một số đề tài khoa học về ứng dụng graph ra đời như:

Năm 1980, tác giả Trần Trọng Dương, "Áp dụng phương pháp graph và

algorit hóa để nghiên cứu cấu trúc và phương pháp giải, xây dựng hệ thống bài toán về lập công thức hóa học ở trường phổ thông" [9; tr.28]

Từ năm 1984, Phạm Tư đã công bố công trình“Dùng graph nội dung

của bài lên lớp để dạy học chương Nitơ – Phốt pho ở lớp 11 trường THPT” [9;

tr.28] Từ đây, lý thuyết graph được vận dụng như một phương pháp dạy học Hóa học

Và “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng giờ

giảng” và “Dạy học bằng phương pháp graph góp phần nâng cao chất lượng học tập, tự học” (2003), đã khẳng định hiệu quả của graph trong việc nâng cao

chất lượng dạy học và đổi mới phương pháp dạy học [40; tr.8]

Nguyễn Văn Phán trong bài báo khoa học: “Nghiên cứu sử dụng phương

pháp sơ đồ (graph) trong dạy học các khoa học xã hội và nhân văn ở Đại học quân sự” Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp (2000) Tác giả đã đề xuất

một phương pháp sử dụng sơ đồ thiết kế nội dung nhằm sơ đồ hóa nội dung bài học trong quá trình dạy học

Và nhiều đề tài khoa học nghiên cứu về lý thuyết graph khác như:

Vũ Ngọc Chuyên (2005), Ứng dụng lí thuyết graph trong dạy học Công

nghệ 11 THPT, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học sư phạm Hà Nội

Phạm Minh Tâm (2002), Sử dụng graph vào dạy học Địa lý lớp 12 THPT,

Luận án Tiến sĩ, Đại học Sư phạm Hà Nội

Và các bài báo nghiên cứu về lý thuyết graph đăng trên các tạp chí:

Nguyễn Văn Phán (2000), “Nghiên cứu phương pháp sơ đồ (graph) trong

dạy học các khoa học xã hội và nhân văn ở Đại học quân sự”, Tạp chí Đại học

và Giáo dục chuyên nghiệp

Phạm Thị My (2001), “Phương pháp sơ đồ trong dạy học sinh học”, Tạp

chí khoa học – số 3

Phạm Thị Đào (2014), “Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học Tự nhiên xã

hội ở Tiểu học”, Tạp chí Thiết bị giáo dục số 103

Ngoài ra, còn có nhiều công trình khoa học khác nghiên cứu về lý thuyết

và ứng dụng lý thuyết graph ở nhiều lĩnh khác Nhưng có một quan niệm chung,

đó là: các nhà đều xem Graph là một phương tiện, một phương pháp dạy học Tuy nhiên, chỉ có các công trình nghiên cứu về lý thuyết graph và vận dụng vào dạy học trong các môn Toán, Lý, Hóa, Địa lý, Sinh học tất cả đều có giá trị

Nhưng cho đến nay, chưa có một đề tài nào nghiên cứu: “Thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kĩ thuật y tế Hải Dương hiện nay”

Trên cơ sở kế thừa kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước, luận văn tập

trung, đi sâu làm rõ cơ sở khoa học của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ (graph) vào giảng dạy môn Đường lối Cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam ở trường Đại học kĩ thuật y tế Hải Dương hiện nay; đồng thời, luận văn đề xuất các nguyên tắc, phương pháp thiết kế và sử dụng sơ đồ (graph) trong giảng dạy học môn học này Trên cơ sở các phương pháp đã đề xuất, chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả thực nghiệm để thấy được mức độ thành

công của các giả thuyết khoa học đã đề ra trước đó

1.1.2 Một số khái niệm

Khái niệm “Sơ đồ”: Theo từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), sơ đồ là một dạng "hình vẽ quy ước, sơ lược nhằm mô tả đặc trưng nào đó của sự vật hay một quá trình nào đó" [dẫn theo: 36; tr.42]

Theo từ điển Anh - Anh Việt: graph (danh từ - noun) có nghĩa là sơ đồ,

đồ thị, mạch, mạng; khi là động từ, graph (verb) có nghĩa là vẽ sơ đồ, vẽ đồ thị, minh họa bằng đồ thị, vẽ mạng, vẽ mạch; còn tính từ graphic (adjective) có nghĩa là thuộc về sơ đồ, thuộc về đồ thị, thuộc về mạch, mạng [40;tr.11]

Định nghĩa này cho thấy, sơ đồ xuất phát từ lĩnh vực toán học, hình học, như: vẽ đồ thị, vẽ sơ đồ hình học và sau này nó được sử dụng rộng rãi trong tất

cả các ngành khoa học, nhất là trong lĩnh vực dạy học người ta đặc biệt quan tâm nghiên cứu để ứng dụng trong dạy học các môn Như vậy, sơ đồ là một phương tiện dạy học trực quan, khái quát một khối lượng lớn kiến thức, nhằm giúp cho người học nắm vững một cách trực tiếp, qua đó phát triển năng lực nhận thức cho người học, tạo điều kiện dễ nhớ, dễ hiểu và nhớ lâu

1.1.3 Bản chất sơ đồ trong dạy học

Bản chất của graph là một sơ đồ thể hiện các kiến thức cơ bản của học Graph được định nghĩa dựa trên hai tập hợp Tập hợp các đỉnh và tập các cạnh (cung) Như vậy, điều kiện để tập hợp graph phải có hai yếu tố: Tập hợp các đỉnh

và tập hợp các cung Mỗi cung là tập hợp của hai đỉnh có quan hệ với nhau, hai đỉnh không quan hệ với nhau không lập thành một cung của graph [: 40; tr.12]

Đỉnh của graph chính là những nội dung hay kiến thức cơ bản mà chúng ta nghiên cứu, nó được sắp xếp theo trình tự logic của bài học

Cạnh của graph chính là các đường chỉ nối giữa các đỉnh graph và thể hiện mối quan hệ giữa các đỉnh graph (các nội dung kiến thức thể hiện trong sơ đồ)

Số lượng các cạnh phụ thuộc vào số lượng các đỉnh của graph

Số lượng các đỉnh và số lượng các cạnh làm thay đổi bản chất của graph,

vì khối lượng nội dung kiến thức khác nhau sẽ tạo ra các loại graph khác nhau cho phù hợp với nội dung kiến thức, số lượng đơn vị kiến thức nhiều sẽ tạo ra nhiều đỉnh của graph và ngược lại Còn đường nối các đỉnh graph với nhau hay các cạnh không làm thay đổi được bản chất của graph

1.1.4 Đặc trưng của graph

Graph được khái quát thành bốn đặc trưng lớn: Tính khái quát cao, tính

trực quan, tính logic - hệ thống, tính ổn định và truyền tải cao [: 40; tr.13-15]

Tính khái quát; Toàn bộ kiến thức một nội dung, một bài học hay một

chương được khái quát lại trong một graph ngắn gọn theo trình tự logic

Ví dụ: Nội dung 2, phần I, chương VII được khái quát trong một graph

như sơ đồ 1.1:

Sơ đồ 1.1: Graph về Đường lối xây dựng, phát triển văn hóa

trong thời kì đổi mới

Như vậy, toàn bộ nội dung phần "Quá trình nhận thức và nội dung nhận đường lối xây dựng, phát triển nền văn hóa trong thời kì đổi mới" đã được tóm tắt lại trong một graph Dựa vào đó, người học có thể hình dung được nội dung bài học và trình tự logic

Tính trực quan; Graph là một phương tiện dạy học trực quan, toàn bộ kiến

thức của bài học thể hiện trong graph đó Quan sát graph nội dung đã được khái quát một cách một cách hợp lý, theo trình tự nội dung cần tìm hiểu, cả giáo viên

Đường lối xây dựng, phát triển văn hóa trong thời kì đổi mới

Quá trình đổi mới

xã hội

XD nền

VH tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc

Phát triển nhân cách con người

và XD con người

XD đồng

bộ môi trường văn hóa

XD và PT

VH là sự nghiệp chung của toàn dân

Đánh giá đường lối

hay học sinh có thể phân tích, tìm hiểu kiến thức một cách đơn giản Người học

dễ hiểu, dễ nhớ

Ví dụ: Trong graph về "Đường lối văn hóa trong Bản Đề cương văn hóa

Việt Nam" như sơ đồ 1.2:

Sơ đồ 1.2: Graph về Bản Đề cương văn hóa Việt Nam

Tính logic - hệ thống; Khác với phương pháp giảng dạy trực quan, khi

thực hiện bài lên lớp theo phương pháp graph giáo viên dựa vào graph nội dung

đã được xây dựng, là một sơ đồ có hướng, để diễn tả mối quan hệ giữa các yếu tố, đơn vị kiến thức Do đó sinh viên có thể hiểu sâu bài học hơn, nhờ hệ thống kiến thức đã được tập hợp xoay quanh tư tưởng chủ đạo Qua đó sinh viên lĩnh hội được nội dung bài học, đồng thời học được cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu như cách phân tích nội dung tài liệu, giáo trình để lập graph nội dung [40; tr.14-15]

Tính logic; Kiến thức được thể hiện một cách rõ ràng trong các mối quan

hệ ngang, dọc, nhánh giữa các đơn vị kiến thức Qua sơ đồ người học có thể thấy được các nội dung nó nảy sinh và phát triển như thế nào Giúp cho người học hiểu bài sâu sắc hơn, đồng thời học được cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu như: cách

Đề cương văn hóa Việt Nam

Nội dung

Đề ra 3 nguyên tắc: Dân tộc hóa, đại chúng hóa và KH hóa

VH là một trong ba mặt trận (kt, ct, vh) của CMVN

về văn hóa

phân tích nội dung tài liệu, giáo trình để lập sơ đồ nội dung

Tính trực quan; Học sinh có tiếp cận tri thức một cách trọn vẹn bằng các

giác quan Nhìn vào sơ đồ, ta có thể thấy được kiến thức một cách chọn lọc, cơ bản, chủ yếu và quan trọng nhất của bài thể hiện qua kiến thức trọng tâm của từng phần, mối liên hệ giữa các tầng kiến thức với nhau

Tính ổn định và chuyển tải kiến thức cao; Nó được sinh ra từ phương pháp

khoa học ổn định, nó thuộc phương pháp riêng rộng có thể kết hợp với một số phương pháp dạy học khác và sử dụng chúng trong các hình thức dạy học khác nhau như: lên lớp, bài tập lên lớp, ôn tập, phụ đạo [dẫn theo: 40; tr.15]

Sơ đồ 1.3: Graph về Hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong một thời gian ngắn graph có thể cung cấp cho người học một khối lượng lớn kiến thức, qua đó tạo điều kiện cho người học có thể tự nghiên cứu nội

dung thông qua sự hướng dẫn của giáo viên

Hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Hoàn cảnh quốc tế cuối thế

kỉ XIX, đầu thế

kỉ XX

Hoàn cảnh trong nước

Sự chuyển biến của

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng PK và TS

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng VS

1.1.5 Phân loại graph (sơ đồ) dạy học

Hồ Tấn Minh đã viết: Tùy thuộc vào đặc điểm tính chất của đối tượng nghiên cứu và mục đích sử dụng có thể phân chia graph thành những loại sau:

* Graph có hướng và graph vô hướng

Graph định có hướng là graph có xác định rõ đỉnh nào là đỉnh xuất phát

trong graph Ở loại này mối liên hệ giữa các đỉnh của graph sẽ được xác định rõ

đi theo hướng nào chiều nào, đi từ đỉnh nào tới đỉnh nào trong graph [dẫn theo: 45; tr.11] Như hình 1.1:

Hình 1.1: Graph có hướng Graph vô hướng là graph không chỉ rõ đâu là chiều liên hệ, chiều vận

động của các yếu tố [dẫn theo: 45; tr.11] Như hình 1.2:

Hình 1.2: Graph vô hướng

Trong hai loại graph trên, người ta thường sử dụng graph có hướng để nghiên cứu và ứng dụng trong dạy học Vì graph có hướng thường biểu thị được mối quan hệ giữa các đỉnh kiến thức, nó là quan hệ động

* Graph đủ, graph thiếu và graph câm

Graph đủ là graph mà tất cả các đỉnh của nó đều được ghi chú hoặc kí

hiệu một cách đầy đủ, không thiếu một đỉnh nào [45; tr.11]

Đường lối đối ngoại từ năm 1975 đến năm 1986

Sơ đồ 1.4: Graph về Đường lối đối ngoại từ năm 1975 đến năm 1986

Graph câm là graph mà tất cả các đỉnh của nó đều rồng [45; tr.11] Tất cả

các đỉnh của nó chỉ là một ô trắng và không có bất kì một kí hiệu nào hay bằng ngôn nào được ghi ở các đỉnh

Hoàn cảnh

ra đời

Ý nghĩa của luận cương

dung" và "graph hoạt động dạy học" [45;15]

* Graph nội dung và graph hoạt động dạy học

Graph nội dung là graph phản ánh một cách khái quát, trực quan cấu trúc

logic phát triển bên trong của một tài liệu, graph nội dung chính là một sự tập hợp những yếu tố thành phần của một nội dung trí dục và mối liên hệ bên trong giữa chúng với nhau, đồng thời diễn tả cấu trúc logic của nội dung dạy học bằng một ngôn ngữ trực quan, khái quát, cô đọng, súc tích [45; tr.15] Như sơ đồ1 5:

Sơ đồ 1.5: Graph về Hoàn cảnh trong nước dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng

sản Việt Nam

Trong graph này, chỉ phản ánh một nội dung nhỏ là hoàn cảnh trong nước

dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

Như vậy, graph nội dung thể hiện nội dung của một phần, một chương hay

sự thống trị của thực dân Pháp

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng PK

và TS cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ

XX

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng VS

Tình hình giai cấp và mâu thuẫn cơ bản

Phong trào Cần Vương (1885-1896)

Khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Giang) (1884-1913)

Phong trào yêu nước của tầng lớp sĩ phu

Các tổ chức đảng phái ra đời

Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với sự phát triển của phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

Sự ra đời các tổ chức cộng sản ở Việt Nam

Sự phát triển phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản Chính sách cai trị của thực dân Pháp

một đơn vị học phần nào đó, phản ánh mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức trong học phần đó theo logic phát triển nội dung bài học

Graph hoạt động dạy học là graph mô tả trình tự các hoạt động sư phạm

theo logic hoạt động nhận thức nhằm tối ưu hóa bài học Graph hoạt động là một phương pháp, nó được xây dựng trên cơ sở graph nội dung kết hợp với các thao tác của thầy và trò trên lớp, bao gồm cả việc sử dụng các phương pháp, biện pháp, phương tiện dạy học Thực chất graph hoạt động dạy học là mô hình khái quát và trực quan của giáo án Graph hoạt động là một dạng angorit hóa hoạt động dạy học theo phương pháp đường tối ưu [45; tr.15] Chẳng hạn, như sơ đồ 1.6:

Sơ đồ 1.6: Graph hoạt động của giáo viên và sinh viên tìm hiểu về

"Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?

*Mối quan hệ giữa graph nội dung và graph hoạt động dạy học;

Đối với giáo viên; Dựa vào nội dung sách giáo khoa, chương trình tài liệu

tham khảo lập graph nội dung của một tổ hợp kiến thức hay bài học Từ graph nội dung, giáo viên xác định được các hoạt động dạy - học để lập graph hoạt

Giáo viên yêu cầu sinh viên nghiên cứu mục 2 trang 147 để tìm hiểu về "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?"

Thao tác 1: Giáo viên giao nhiệm vụ

cho sinh viên nghiên cứu mục 2 trang

147 về "Kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa là gi?"

Thao tác 3: Giáo viên nhận xét và kết

luận "Kinh tế thị trường định hướng xã

động dạy học trên lớp [45; tr.16]

Đối với học sinh; Ở trên lớp thực hiện các hoạt động dưới sự tổ chức của

giáo viên để tự lập graph nội dung, qua đó hiểu bản chất nội dung học tập [45; tr.16]

Như vậy, graph nội dung và graph hoạt động dạy học có liên quan mật thiết với nhau, graph nội dung là cơ sở để xây dựng graph hoạt động dạy học, ngược lại graph hoạt động dạy học là cơ sở để triển khai graph nội dung một cách khoa học và logic

Ví dụ: Khi dạy kiến thức a, nội dung 1, phần II, chương VII "Chủ trương

của Đảng về giải quyết các vấn đề xã hội thời kì trước đổi mới"

Giáo viên dựa vào tài liệu để lập graph nội dung;

Sơ đồ 1.7: Chủ trương của Đảng giải quyết các vấn đề xã hội thời kì trước

Dựa vào graph nội dung, giáo viên triển khai các hoạt động dạy học bằng graph hoạt động dạy học gồm các thao tác sau, mỗi thao tác tương ứng với một hoạt động

Chủ trương của Đảng giải quyết các vấn đề

xã hội thời kì trước đổi mới

kế hoạch hóa tập trung

1975-1985

Các vấn đề xã hội được giải quyết theo cơ chế

kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp

GV cho sinh viên nghiên cứu kiến thức

a, nội dung 1, phần II, chương VII

Thao tác 1: GV chia lớp thành 3 nhóm

và giao nhiệm vụ thảo luận

Thao tác 2: Các nhóm thảo luận theo chủ đề được giao

Sơ đồ 1.8: Graph hoạt động dạy học phần Chủ trương của Đảng về giải

quyết các vấn đề xã hội thời kì trước đổi mới 1.1.6 Quy trình lập graph nội dung và graph hoạt động dạy học

1.1.6.1 Quy trình lập graph nội dung

Theo Nguyễn Phúc Chỉnh; Trước hết giáo viên cần nghiên cứu chương trình giảng dạy để lựa chọn những bài, những tổ hợp kiến thức có khả năng lập graph nội dung Mỗi loại kiến thức sẽ có loại graph riêng tương ứng [9; tr.76-77]

Bước 1: Xác định các đỉnh của graph

Lựa chọn những đơn vị kiến thức cơ bản của nội dung, mỗi đơn vị kiến thức sẽ giữ vị trí của một đỉnh trong graph Tiêu chuẩn để xác định hệ thống những đơn vị kiến thức cho mỗi nội dung là logic hệ thống của nội dung Trong nội dung bài lên lớp có thể có những đơn vị kiến thức liên kết với nhau thành từng mảng lớn hoặc nhỏ, nhưng cũng có những đơn vị kiến thức độc lập Mỗi đơn vị kiến thức có thể là tập hợp của nhiều thông tin, do đó việc xác định các đỉnh cho graph nội dung phải lựa chọn hết sức súc tích

Bước 2: Thiết lập các cung

Thiết lập cung tức là thiết lập các mối quan hệ giữa các đỉnh của graph, đó

là mối liên hệ của các đơn vị kiến thức Các cung này được biểu hiện bằng các mũi tên thể hiện tính hướng đích của nội dung Các mối quan hệ đó phải bảo

đảm tính logic khoa học, bảo đảm những quy luật khách quan và bảo đảm được tính hệ thống của nội dung kiến thức

Bước 3: Bố trí các đỉnh và các cung lên một mặt phẳng

Khi đã xác định được các đỉnh (đơn vị kiến thức) và mối quan hệ giữa chúng, có thể xếp các đỉnh lên mặt phẳng theo một logic khoa học và phải bảo đảm những yêu cầu sau:

+ Phải chú ý đến tính khoa học, nghĩa là phải phản ánh được logic phát triển bên trong tài liệu giáo khoa

+ Phải bảo đảm tính sư phạm: Dễ thực hiện đối với giáo viên, đồng thời dễ hiểu đối với học sinh, đảm bảo tính trực quan cao [9; tr.77-79]

1.1.6.2 Quy trình lập graph hoạt động dạy học

Graph hoạt động được lập để dạy một tổ hợp kiến thức hoặc một bài học, theo một quy trình như sau;

Bước 1: Xác định mục tiêu bài học

Mục tiêu bài học là những yêu cầu đặt ra đối với học sinh khi thực hiện bài học, trong đó đáng chú ý nhất là các yếu tố: nội dung bài học, khả năng nhận thức của học sinh, năng lực của giáo viên

Bước 2: Xác định các hoạt động

Xác định các hoạt động trong một bài học có thể dựa vào graph nội dung bài học hoặc dựa vào việc phân tích cấu trúc nội dung Mỗi hoạt động tương ứng với một đơn vị kiến thức chủ chốt

Bước 3: Xác định các thao tác trong mỗi hoạt động

Trong mỗi hoạt động chúng ta cần xác định các thao tác chính để đạt được mục tiêu

Bước 4: Dùng "bài toán con đường ngắn nhất" để lập graph hoạt động dạy

học theo hướng tối ưu hóa hoạt động dạy học Sau khi xác định các hoạt động và các thao tác của một bài học, giáo viên lập graph hoạt động dạy học mô tả diễn biến chính của bài học [9; tr83-84]

1.1.7 Đặc điểm của môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trên cơ sở khái quát, tham khảo ý kiến của các nhà nghiên cứu và giáo dục, cùng kinh nghiệm giảng dạy bộ môn, chúng tôi nêu ra một số đặc điểm sau:

Thứ nhất: Môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là học phần hệ thống các tri thức về quá trình ra đời, xây dựng, phát triển và bổ sung đường lối lãnh đạo của Đảng trong các giai đoạn cách mạng

Bao gồm: Đường lối trong Cương lĩnh Chính trị đầu tiên của Đảng; đường lối đấu tranh giành chính quyền (1930-1945); đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975); đường lối công nghiệp hóa; đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đường lối xây dựng hệ thống chính trị; đường lối xây dựng, phát triển nền văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội; đường lối đối ngoại Tất cả thể hiện sự gắn bó giữa lí luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam Thực tiễn cách mạng Việt Nam luôn biến động, thay đổi liên tục từng giờ, từng ngày, từng năm, qua mỗi giai đoạn của cách mạng Đảng ta đã đề ra những đường lối cho phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn, đưa cách mạng Việt Nam tiến lên giành thắng lợi vẻ vang Có thể nói, đường lối cách mạng Việt Nam đã trải qua các giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn là một đường lối cho phù hợp với thực tiễn sinh động của đất nước

Thứ hai: Đây là học phần được tích hợp với kiến thức khoa học lịch sử, nó vừa đảm bảo tính hệ thống của chương trình, vừa hình thành và phát triển tư duy

lý luận cho sinh viên

Để sinh viên nắm được đường lối, chủ trương, quan điểm và quá trình tổ chức chỉ đạo thực hiện đường lối, chủ trương Đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam từ khi ra đời cho đến thời điểm hiện nay Người giáo viên phải lựa chọn các kiến thức lịch sử, các sự kiện, tư liệu để phân tích, lý giải Bởi các sự kiện, tư liệu đó là gạch nối, là mắt xích quan trọng nhất giữa "sự kiện hiện thực" và "sự kiện tri thức", sự kiện hiện thực đó chính là thực tiễn để Đảng đề ra đường lối, quan điểm chỉ đạo tiếp theo Mỗi sự kiện, mỗi hoàn cảnh là cơ sở thực tiễn để Đảng đề ra đường lối cách mạng

Thứ ba: Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là sản phẩm của tư duy độc lập, sáng tạo của Đảng ta trên cơ sở vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam

Trên cơ sở tiếp thu, vận dụng sáng tạo phương pháp luận biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin là một biểu hiện sinh động cho tư duy độc lập và sáng tạo của Đảng ta Thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng ta đã đề ra đường lối lãnh đạo cách mạng đúng đắn và trực tiếp lãnh đạo cách mạng nước ta giành được những thắng lợi vĩ đại qua từng thời kì lịch sử, quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội với nhận thức và tư duy mới đúng đắn, phù hợp với thực tiễn Việt Nam Dạy học đường lối chính là dạy cho sinh viên niềm tin vào đường lối của Đảng và vận dụng tính sáng tạo đó trong các vấn đề

Thứ tư: Thực tiễn đã chứng minh, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu đảm bảo cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Đường lối của cách mạng của Đảng bao gồm đường lối đối nội và đối ngoại thể hiện toàn diện, sâu sắc và phong phú, xuyên suốt quá trình cách mạng Đường lối phản ánh đúng quy luật khách quan của cách mạng, sự vận động rõ nét, liên tục trong tư duy lãnh đạo của Đảng, khả năng thích ứng trong mọi hoàn

cảnh, đặc biệt là nghệ thuật lãnh đạo chính trị nên có giá trị chỉ đạo thực tiễn cao nhất Do đó, đã quyết định được uy tín, vị trí của Đảng đối với quốc gia dân tộc

Với những tư tưởng trong đường lối, Đảng ta đã làm giàu thêm kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác - Lý luận trên cơ sở thực tiễn cách mạng Việt Nam Đó là tài sản quý báu của dân tộc ta

Như vậy, qua đặc điểm của graph và đặc điểm của môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy, có thể sử dụng phương tiện graph

để truyền tải nội dung môn học một cách thuận lợi và hiệu quả

1.1.8 Vai trò, ưu điểm của graph trong quá trình dạy học môn Đường lối cách mạng

Qua kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước và quá trình thực nghiệm sư phạm, tôi nhận thấy graph có một số ưu điểm, vai trò trong giảng dạy môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam như sau:

Graph dùng để truyền đạt và giải thích kiến thức: Được dùng khi dạy học

kiến thức mới, nội dung bắt đầu bài học mới, giáo viên kết hợp giữa sơ đồ với giải thích minh họa Còn người học tiếp nhận và ghi nhớ nội dung đó thông qua

sơ đồ mà giáo viên đưa ra

Graph dùng để luyện tập, ôn tập, củng cố, hoàn thiện tri thức: Giáo viên

có thể dụng các graph câm, graph khuyết hướng dẫn cho người học nghiên cứu

và tìm tòi để hoàn thiện, hoàn chỉnh kiến thức mà mục tiêu bài học đã đưa ra

Graph dùng để nghiên cứu nội dung tri thức mới: Trước khi mỗi bài học

mới, giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu, tìm tòi trước ở nhà những câu hỏi

mà giáo viên đưa ra, hướng dẫn học sinh xây dựng kiến thức theo sơ đồ phù hợp với nội dung và đơn vị kiến thức trong bài

Graph giúp định hướng cho giáo viên xây dựng cấu trúc bài giảng một

cách hợp lí;

Việc cấu trúc nội dung bài học bằng sơ đồ thông qua ngôn ngữ, số liệu hay trực quan một cách súc tích, ngắn gọn giúp cho kiến thức được khái quát, người học dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ, nhớ lâu

Nếu những đơn vị kiến thức trong các bài, các phần, các chương hay cả môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam nếu được cấu trúc hóa

sẽ tạo nên hệ thống kiến thức, giúp người học thuận lợi hơn trong việc tiếp nhận tri thức và góp phần làm cho quá trình dạy học đạt kết quả cao

Việc cấu trúc hóa nội dung bài học bằng graph có rất nhiều ưu điểm Thông qua graph, những kiến thức trong bộ môn vừa khái quát, vừa hệ thống, vừa phong phú vừa sinh động Làm tăng hiệu quả quá trình dạy học so với phương pháp chỉ thuyết trình, nói làm cho người học khó nhớ, thậm chí giáo viên không diễn đạt đầy đủ nội dung kiến thức bài học

Graph giúp người học rèn luyện năng lực tư duy, tái hiện và lĩnh hội kiến thức hiệu quả hơn;

Những hoạt động như; hệ thống kiến thức để trình bày trên lớp, hướng dẫn sinh viên tự lập sơ đồ phải thường xuyên, liên tục, nó chính là các thao tác tư duy trong quá trình nhận thức Muốn hiểu kiến thức mà giáo viên đưa ra, sinh viên phải khai thác sơ đồ thông qua các đỉnh kiến thức, rồi tổng hợp kiến thức, mối liên hệ giữa các kiến thức đó Khi đã hiểu được các đỉnh graph là sinh viên đã nắm được kiến thức Nhờ thông qua các thao tác đó mà sinh viên rèn được việc lập sơ đồ và vận dụng bài học hiệu quả

Thông qua sự hướng dẫn của giáo viên bằng graph, sinh viên có thể khai thác, phân tích nội dung bài học một cách hiệu quả, qua đó nắm được kiến thức một cách chung nhất và từng kiến thức Việc dạy học bằng mô hình này, giúp

người học tập trung vào được kiến thức cơ bản, nắm được logic phát triển bài học, ghi nhớ dễ dàng

Graph giúp sinh viên tự học hiệu quả, sử dụng và lựa chọn tài liệu trong học tập Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam hợp lí;

Do tư duy đã được hình thành nên tính độc lập và sáng tạo của sinh viên cũng được phát huy có hiệu quả thống qua sự hướng dẫn của giáo viên nghiên cứu nội dung bài học hay mô hình kiến thức thể hiện các mối quan hệ Như vậy, graph rèn cho sinh viên tự nghiên cứu giáo trình, tài liệu, lựa chọn kiến thức cơ bản và cốt lõi nhất, đồng thời phải sử dụng các thao tác tuy duy để phân tích, khai thác để nhận thức được các yếu tố cấu thành, các mối quan hệ giữa chúng

Graph góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động dạy và học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam;

Graph vừa mang tính khái quát, vừa mang tính trực quan bằng sơ đồ, hình ảnh, số liệu có khả năng biến những kiến thức trừu tượng thành dễ hiểu giúp sinh viên hiểu được kiến thức một cách dễ dàng, kích thích tư duy sáng tạo cho sinh viên, tiếp thu tri thức và tái hiện tri thức một cách bền vững Thông qua quan sát, sinh viên có thể phát hiện ra các bộ phận riêng biệt, đồng thời có cái nhìn tổng thể về mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức, giúp cho việc củng cố kiến thức cũ và nghiên cứu kiến thức mới thuận lợi hơn

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

1.2.1 Thực trạng sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

1.2.1.1 Khảo sát thực trạng

Mục đích khảo sát: Nhằm đánh giá thực trạng việc thiết kế và sử dụng sơ

đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, trên

cơ sở đó đề xuất các quy trình thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học

Đối tượng khảo sát: 10 giáo viên giảng dạy bộ môn Chính trị và 50 sinh

viên lớp 3001.1 (lớp Đường lối 1), Trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương

Nội dung khảo sát, bao gồm: Mức độ hứng thú đối với phương pháp sơ đồ;

nhận thức của sinh viên và giáo viên về phương pháp sơ đồ; sự cần thiết của phương pháp sơ đồ trong dạy học; tính tích cực của giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học; mức độ sử dụng phương pháp sơ đồ; tính hiệu quả của phương pháp sơ đồ trong dạy học bộ môn

Các phương pháp khảo sát: Điều tra bằng phiếu

Thời gian và địa điểm khảo sát: Học kì II, năm học 2016-2017, tại trường

Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương

1.2.1.2 Đánh giá khảo sát:

Đối với giáo viên:

Qua khảo sát đối với 10 giáo viên bộ môn Chính trị, kết quả thu được như sau:

- 100% thầy cô đều hưởng ứng việc sử dụng sơ đồ

- 100 % thầy cô đã từng sử dựng phương pháp sơ đồ nhưng không thường xuyên

- 100 % thầy cô thỉnh thoảng sử dụng sơ đồ trong dạy học và cho sinh viên

tự học, tự nghiên cứu, ôn tập

- Trong thiết kế bài giảng: 70% giáo viên dựa vào mẫu có sẵn và 30% tự nghĩ ra rồi thiết kế

- Cách sử dụng sơ đồ: 50% giáo viên coi sơ đồ như là một phương pháp

trực quan hỗ trợ dạy học và 50% dụng sơ đồ tùy thuộc vào đơn vị kiến thức

- Khó khăn trong thiết kế và sử dụng: 50% giáo viên cho rằng mất nhiều công sức và thời gian chuẩn bị và 50% quen sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống

Từ kết quả khảo sát đối với giáo viên cho thấy: hầu hết giáo viên đều hưởng ứng việc đổi mới phương pháp sơ đồ vào dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và 100% đều khẳng định phương pháp này giúp sinh viên lĩnh hội, nhận thức thuận tiện, dễ dàng hơn; 70% giáo viên khẳng định phương pháp này giúp sinh viên dễ hiểu, dễ nhớ nội dung bài học và nắm vững mối liên hệ, logic các kiến thức Tuy nhiên, việc sử dụng phương pháp sơ đồ chưa thường xuyên, giáo viên chỉ thỉnh thoảng sử dụng, việc thiết kế chủ yếu dựa vào mẫu có sẵn,

sự sáng tạo trong thiết kế sơ đồ còn hạn chế và việc sử dụng sơ đồ chỉ được coi như là phương pháp hỗ trợ và tùy thuộc vào đơn vị kiến thức, chứ chưa coi đây là một phương pháp dạy học chính

Đối với sinh viên:

- Khi tiếp nhận tri thức môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam: chỉ có 2% cảm thấy hứng thú, 5% thấy nhàm chán, 6% không hứng thú, 80% thấy bình thường

- Nhận thức về phương pháp sơ đồ: 58% cho rằng là phương pháp giáo viên chuyển từ nội dung bài học phức tạp về dạng sơ đồ đơn giản nhằm giúp quá trình lĩnh hội, nhận thức của sinh viên thuận tiện, dễ dàng hơn và 36% cho rằng

đó là mô hình hóa kiến thức và thể hiện nội dung thông qua sơ đồ

- Nhận thức của sinh viên về phương pháp sơ đồ: 56% cho rằng giúp sinh viên dễ hiểu, dễ nhớ và nắm vững mối liên hệ, logic kiến thức và 38% cho rằng

nó hình thành phương pháp học tập khoa học, kĩ năng khái quát hệ thống hóa

kiến thức cho sinh viên

- Mức độ sử dụng phương pháp sơ đồ: 94% cho rằng cần thiết, 4% cho rằng rất cần thiết và 2% cho rằng không cần thiết

- 96% cho rằng phương pháp sơ đồ giúp bản thân sinh viên trong việc ôn tập, rèn luyện và 4% cho rằng không

Từ kết quả trên cho thấy: đa số sinh viên đều không hứng thú hay nhàm chán với phương pháp dạy học truyền thống của giáo viên; đa số đều hiểu được vai trò quan trọng của phương pháp sơ đồ; hầu hết đều khẳng định sự cần thiết việc sử dụng phương pháp sơ đồ trong dạy học Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và giúp sinh viên trong việc ôn tập, rèn luyện

1.2.2 Sự cần thiết của việc sử dụng sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại Kỹ thuật y tế Hải Dương hiện nay

Thông qua tìm hiểu thực trạng, tôi thấy việc đổi mới phương pháp dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương nói riêng và các trường đại học, cao đẳng trên cả nước nói chung là rất cần thiết Xuất phát từ lí do sau:

Thứ nhất: Qua khảo sát hầu hết sinh viên không hứng thú với phương

pháp dạy học truyền thống của giáo viên và cảm thấy nhàn chán Điều này làm hạn chế tính sáng tạo, tích cực của sinh viên trong việc tiếp cận tri thức, dẫn tới quá trình dạy học không đạt kết quả cao

Thứ hai: Việc không sử dụng thường xuyên hay thỉnh thoảng mới sử dụng

phương pháp sơ đồ và thiết kế sơ đồ bài giảng theo mẫu có sẵn hiện nay ở trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương đã không còn đáp ứng được nguyện vọng của người học Điều đó, được chứng minh qua số liệu khảo sát, hầu hết sinh viên đều

cho rằng việc sử dụng phương pháp sơ đồ là cần thiết và rất cần thiết, nó giúp cho sinh viên thuận lợi cho việc ôn tập, rèn luyện kiến thức Hơn nữa, việc đổi mới phương pháp dạy học cũng là nguyện vọng của giáo viên Quá trình dạy học chỉ thành công nếu phương pháp dạy học tạo được sự hứng thú, tính tích cực và nhận thức cho sinh viên

Thứ ba: Việc giáo viên và sinh viên hiểu rõ vai trò của phương pháp sơ đồ

trong dạy học ở trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải dương là một thuận lợi cho việc

áp dụng phương pháp này trong quá trình dạy học Trong khi khối lượng kiến thức của môn học Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam lớn, khô khan, trừu tượng, khó hiểu và phức tạp, việc chuyển nội dung đó về dạng sơ đồ đơn giản sẽ nhằm giúp cho quá trình lĩnh hội, nhận thức của sinh viên dễ dàng hơn, nắm vững được mối liên hệ, logic các kiến thức, hình thành phương pháp học tập khoa học, kĩ năng khái quát hệ thống kiến thức cho sinh viên

Thứ tư: Việc đổi mới phương pháp dạy học cũng là quan điểm của Đảng ta

trong quá trình đổi mới giáo dục Đây là môn học bắt buộc trong chương trình đại học, cao đẳng hiện nay, hình thành cho sinh viên quan điểm về thế giới quan và phương pháp luận khoa học, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng Chính vì thế, việc

đổi mới phương pháp dạy học là rất quan trọng và cần thiết

Tiểu kết chương 1

Qua việc tìm hiểu lý thuyết về sơ đồ và thực trạng về phương pháp dạy học ở trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương, tôi thấy trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, vừa có thể coi graph như là một phương tiện dạy học, vừa là một phương pháp dạy học, nó giúp nâng cao hiệu quả cho quá trình dạy học Làm cho người học phát huy được tính tích cực

và chủ động trong quá trình tiếp nhận tri thức Vì graph là một sơ đồ, nó khái

quát toàn bộ tri thức theo một hệ thống logic nhằm phát triển tư duy của người học

Qua nghiên cứu về đặc điểm môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, thì phương pháp dạy học bằng graph hoàn toàn có thể áp dụng được trong môn học này, nó giúp hệ thống hóa khối lượng lớn kiến thức của môn học từ phức tạp đến đơn giản

Vấn đề thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam ở trường Đại học kĩ thuật Y tế Hải Dương chưa thực sự được quan tâm Sinh viên tiếp thu tri thức theo phương pháp truyền thống làm cho sinh viên không hứng thú và nhàm chán Trong khi đó, việc sử dụng sơ đồ là điều mong mỏi của sinh viên Hơn nữa, khối lượng kiến thức của môn học này lớn, trừu tượng, khô khan khó học Vì vậy, việc sử dụng phương pháp graph với nhiều ưu việt vào dạy học là cần thiết nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của sinh viên

Chương 2

NGUYÊN TẮC, PHƯƠNG PHÁP THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG

SƠ ĐỒ TRONG DẠY HỌC MÔN ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG

CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC

KỸ THUẬT Y TẾ HẢI DƯƠNG HIỆN NAY

2.1 Nguyên tắc thiết kế và sử dụng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

2.1.1 Sử dụng sơ đồ phải đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu của bài học và

sự thống nhất giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp

Bất kì phương pháp dạy học nào cũng phải căn cứ vào mục tiêu và nội dung bài học Phương pháp graph là phương pháp cấu trúc hóa nội dung bài học nhằm đạt mục đích dạy học Là con đường để người học dễ dàng trong việc tiếp thu tri thức hiệu quả Bất kì phương pháp dạy học nào cũng nhằm hướng tới mục tiêu bài học Mục tiêu bài học đạt được hay không phụ thuộc vào phương pháp dạy học mà giáo viên đưa ra và phương pháp tiếp cận nội dung bài học của người học Vì vậy, muốn có phương pháp hiệu quả phải căn cứ vào mục đích nội dung bài học

Trong môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam cần phải đảm bảo các mục tiêu sau:

Về kiến thức: Nắm được hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam,

từ hoàn cảnh khách quan đến chủ quan, từ hoàn cảnh quốc tế đến hoàn cảnh trong nước; hiểu được quá trình hình thành, bổ sung, phát triển đường lối cách mạng của Đảng trên một số lĩnh vực, như: đường lối công nghiệp hóa, đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đường lối xây dựng hệ thống chính trị, đường lối xây dựng, phát triển nền văn hóa và giải quyết

các vấn đề xã hội, đường lối đối ngoại Hiểu được kết quả thực hiện các đường lối đó; nắm được sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện cụ thể ở nước ta

Về kĩ năng: Rèn cho sinh viên tính chủ động, tích cực vận dụng kiến thức

để giải quyết những vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội theo đường lối, chính sách của Đảng; rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, tư duy tích cực, sáng tạo, tính thực tiễn; kĩ năng làm việc theo phương pháp luận khoa học

Về thái độ: Có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, định hướng phấn đấu theo

mục tiêu, lý tưởng và đường lối của Đảng; có ý thức, trách nhiệm trước những nhiệm

vụ trọng đại của đất nước; phê phán và đấu tranh với những tư tưởng sai trái, xuyên tạc đường lối của Đảng và của chủ tịch Hồ Chí Minh

Khi thiết kế và sử dụng graph dạy học, GV cần thống nhất được ba thành

tố cơ bản của quá trình dạy học là mục tiêu - nội dung và phương pháp dạy học Ba thành tố này tác động qua lại lẫn nhau, giải quyết tốt mối quan hệ này thì hiệu quả của quá trình dạy học sẽ đạt kết quả cao Chẳng hạn, như sơ đồ 2 1:

Hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Hoàn cảnh quốc tế cuối thế

kỉ XIX, đầu thế

kỉ XX

Hoàn cảnh trong nước

Sự chuyển biến của

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng PK và TS

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng VS

Sơ đồ2.1: Graph về Hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong sơ đồ trên, cần phải đảm bảo được sự thống nhất các mục tiêu Về

kiến thức: Sinh viên nắm được các hoàn cảnh ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Về kĩ năng: Rèn luyện cho sinh viên kĩ năng phân tích, tổng hợp, khái quát và tư

duy Phát triển các năng lực phương pháp, kết hợp lý thuyết với thực hành Về thái độ:

Tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quý trọng con người; có thái độ phê phán, đấu tranh với các hành vi sai trái, xuyên tạc, chống phá sự lãnh đạo

của Đảng, đường lối cách mạng nước ta

Đối với hoạt động dạy này để đảm bải hiệu quả, giáo viên thiết kế graph hoạt động dạy học dựa vào graph nội dung, như sơ đồ 2.2:

Sơ đồ 2.2: Graph hoạt động dạy học phần Hoàn cảnh lịch sử ra đời

Hoạt động của giáo viên và học sinh tìm hiểu về hoàn cảnh lịch sử ra đời Đảng

Cộng sản Việt Nam

TT 1: Giáo viên giao nhiệm vụ

cho sinh viên tìm hiểu, nghiên

cứu nội dung hoàn cảnh ra đời

Đản Cộng sản Việt nam

TT 3: Yêu cầu sinh viên trình và

cả lớp trao đổi, đóng góp ý kiến nội dung về hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

TT 2: Sinh viên nghiên cứu về hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam theo graph mà giáo viên đưa ra

TT 4: Giáo viên tổng hợp, bổ

sung nội dung và kết luận nội

dung hoàn cảnh ra đời Đảng

Cộng sản Việt Nam

TT 5: Giáo viên cho sinh viên ghi nội dung vào vở

Đảng Cộng sản Việt Nam 2.1.2 Sử dụng sơ đồ dạy học phải căn cứ vào nội dung giáo trình Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là môn học thuộc hệ thống lý luận chính trị, là môn học bắt buộc đối với hệ đào tạo đại học

và cao đẳng trong nước Do đó, GV cần phải tuân thủ theo quy chế đào tạo do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Tài liệu, giáo trình chính: Bộ Giáo dục và Đào tạo (2016), Giáo trình Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam (Dành cho sinh viên đại học,

cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh), Nhà

xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội

Nội dung, ngoài phần chú giải của nhà xuất bản, lời nói đâu và chương mở đầu, thì nội dung gồm có 8 chương:

Chương I: Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng

Chương II: Đường lối đấu tranh giành chính quyền (1930-1945)

Chương III: Đường lối đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975)

Chương IV: Đường lối công nghiệp hóa

Chương V: Đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chương VI: Đường lối xây dựng hệ thống chính trị

Chương VII: Đường lối xây dựng, phát triển nền văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội

Chương VIII: Đường lối đối ngoại

Đây là một trong những nguyên tắc mà người giáo viên bắt buộc phải tuân thủ, nhất là soạn giảng theo phương pháp sơ đồ, phương pháp này cần đòi hỏi lựa chọn đơn vị kiến thức phù hợp, kiến thức diễn đạt trên sơ đồ là kiến thức cơ bản

và từ đó có thể khai thác, đào sâu tri thức, đó chính là cơ sở để hiểu được mối liên hệ giữa các nội dung, mối liên hệ giữa các bài, các chương trong môn học

2.1.3 Sử dụng graph nhằm phát triển năng lực của người học

Việc áp dụng phương pháp graph trong dạy học môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam phải thúc đẩy được sự phát triển trí tuệ, tạo hứng thú cho người học để khám phá ra tri thức mới, từ đó tạo niềm tin cho sinh viên vào khả năng của bản thân trong hành trình tìm kiếm, nghiên cứu kiến thức Khuyến khích hình thức tự học, tự nghiên cứu trong thiết kế và sử dụng sơ đồ

GV cần chú ý hình thành ở người học các năng lực về cảm xúc, chuyên môn và phương pháp

2.2 Phương pháp thiết kế sơ đồ trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

2.2.1 Lựa chọn nội dung kiến thức phù hợp

Để thiết kế graph, giáo viên cần phải nghiên cứu nội dung của từng bài, từng chương trong môn học để có thể lựa chọn những bài, những nội dung kiến thức có khả năng lập được graph nội dung Mỗi nội dung kiến thức sẽ có một graph tương ứng với nó

Ngoài ra để thiết kế graph, giáo viên còn phải căn cứ vào đối tượng người học, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, không gian dạy học và đặc điểm, vai trò của graph

Ví dụ: Khi thiết kế bài "Đường lối đối ngoại" phần II, chương VIII "Nội

dung đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế thời kì đổi mới" Giáo viên tiến

hành phân tích nội dung bài học, đưa ra mục tiêu bài học mà sinh viên cần đạt được, để đạt được mục tiêu giáo viên cần xác định phương pháp dạy học và dùng phương tiện dạy học cho phù hợp Để đơn giản hóa kiến thức, giáo viên tiến hành cấu trúc hóa bằng cách khái quát thông qua graph để biết đâu là nội dung chính và nội dung phụ, như sơ đồ 2.3:

Sơ đồ 2.3: Graph về đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế thời kì đổi mới

Từ đây, hướng dẫn sinh viên học theo graph, phân tích, khai thác và nhận thức theo graph hay có thể tự học ở nhà

2.2.2 Quy trình xây dựng sơ đồ trong dạy học môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là một hệ thống kiến thức đi từ hoàn cảnh ra đời đến nội dung đường lối và kết thúc bằng kết quả thực hiện đường lối và bài học kinh nghiệm rút ra từ việc thực hiên đường lối Tất cả các kiến thức đó được chuyển hóa thành sơ đồ dạy học nhằm phục vụ cho mục đích của quá trình dạy học

Trong dạy học Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, giáo viên có thể cấu trúc hóa nội dung bài học từ nội dung đầu đến nội dung cuối Nhưng tùy theo nội dung bài học và mục tiêu bài học, giáo viên có thể lựa chọn graph phù hợp nhằm phát huy được tính tích cực của học sinh trong việc nhận

Nội dung đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế thời

thức và khai thác tri thức mới Để cấu trúc hóa kiến thức bằng sơ đồ, gồm các bước sau:

Hình 2.1: Quy trình thiết kế sơ đồ

Bước 1: Phân tích nội dung kiến thức cần lập sơ đồ (xác định được đỉnh của sơ đồ nội dung kiến thức)

Giáo viên và sinh viên cần đọc, nghiên cứu và tìm hiểu hoàn cảnh ra đời đường lối, nội dung của đường lối gồm mục tiêu, nhiệm vụ và chủ trương, chính sách thực hiện, kết quả thực hiện đường lối và bài học kinh nghiệm rút ra Cấu trúc của nội dung bài học cần được giáo viên và sinh viên phân tích kĩ lưỡng, xác định đâu là kiến thức trọng tâm, đâu là kiến thức cơ bản để lập graph nội dung kiến thức

Mỗi kiến thức cơ bản trong bài học tương ứng với một đỉnh trong graph Nội dung kiến thức cơ bản bao nhiêu thì sẽ có bấy nhiêu đỉnh trong graph

Ví dụ: Trong phần I, chương I, Hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt

Nam

Kiến thức chủ chốt (xuất phát): Hoàn cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

Quy trình thiết kế

Kiến thức cơ bản: Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX và hoàn cảnh trong nước (các đỉnh của graph)

Các đơn vị kiến thức nhỏ (các nhánh của graph)

Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX gồm: sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản và hậu quả của nó; ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin; tác động của Cách mạng Tháng mười và Quốc tế Cộng sản

Hoàn cảnh trong nước gồm: xã hội Việt Nam dưới sự thống trị của thực dân Pháp; phong trò yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và tư sản cuối thế

kỉ XIX, đầu thế kỉ XX; phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

Việc khái quát kiến thức bằng graph làm cho nội dung khái quát, cô đọng, súc tích và tổng hợp Sinh viên dễ dàng trong việc nhận thức và khai thác nội dung

Bước 2: Lập các danh mục kiến thức cơ bản để sắp xếp đưa vào sơ đồ

Sau khi đã phân tích xong cấu trúc nội dung cần phải lập graph, kiến thức nào là trọng tâm (điểm xuất phát), kiến thức nào là cơ bản (các đỉnh chính), kiến thức nào là thuộc đơn vị nhỏ hơn (các đỉnh phụ) và các đỉnh nhánh và mối liên

hệ giữa các kiến thức đó để lập danh mục kiến thức để xây dựng sơ đồ

Việc sắp xếp các đỉnh trong graph phải đảm bảo tính khoa học, phản ánh đúng nội dung trong giáo trình môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và mang tính thẩm mĩ Trong khi sắp xếp cần chú ý đến các bậc kiến thức để đảm bảo tính logic của nội dung bài học trong khi sắp xếp các đỉnh của graph Có thể phân chia các bậc hay các đỉnh của graph như sau:

Đỉnh xuất phát: Đây là một nội dung trọng tâm kiến thức cần phải tìm

hiểu, từ đây bán ra các kiến thức cơ bản (đỉnh chính) Tất cả các kiến thức trong bài đều làm rõ nội dung này

Ví dụ: Lập sơ đồ dạy kiến thức 2, phần I, chương I "Hoàn cảnh trong nước

ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam" trong giáo trình Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Thì đỉnh xuất phát chính là: Hoàn cành trong nước ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam Như hình 2.1:

Hình 2.2: Đỉnh xuất phát

Đỉnh chính: Đây là những kiến thức cơ bản nhằm làm rõ nội dung bài học

cần tìm hiểu, là những đỉnh được gắng trực tiếp với đỉnh xuất phát và nó bắt nguồn từ đỉnh xuất phát Như sơ đồ 2.4:

Sơ đồ 2.4: Đỉnh chính của Graph

Các đỉnh chính trong sơ đồ sau là: xã hội Việt Nam dưới sự thống trị của

Hoàn cảnh trong nước

ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Hoàn cảnh trong nước ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

thực dân Pháp; phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và tư sản

cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX; phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

Đỉnh phụ: Là những đỉnh bắt nguồn từ đỉnh chính, có tác dụng làm rõ, bổ

sung nội dung cơ bản trong đỉnh chính

Ví dụ: đỉnh phụ chính là chính sách cai trị của thực dân Pháp và tình hình

giai cấp trong xã hội Việt Nam như sơ đồ 2.5:

Sơ đồ 2.5: Các đỉnh phụ của Graph

Đỉnh nhánh: Là những đỉnh được bắt nguồn từ đỉnh phụ Graph mà kết

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng

PK và TS cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX

Chính sách cai trị của TD Pháp

Phong trào yêu nước theo khuynh hướng vô sản

Tình hình giai cấp trong XHVN