Mặc cảm tội lỗi trong cái chết của người chào hàng và tất cả đều là con tôi của arthur miller

Trên thế giới, do tầm quan trọng và ảnh hưởng của Arthur Miller trong sân khấu Mỹ và sân khấu phương Tây nên kể từ ngày các vở kịch của Arthur Miller xuất hiện đã có nhiều sách, nhiều cô

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Mục đích, đối tượng, phạm vi 11

4 Phương pháp nghiên cứu 11

5 Đóng góp của luận văn 12

6 Cấu trúc luận văn 13

Chương 1.MẶC CẢM TỘI LỖI CỦA NGUỜI CHA 14

1.1 Ý thức sự tự lừa dối 15

1.2 Mâu thuẫn giữa quá khứ và hiện tại 25

1.3 Bi kịch của người anh hùng hiện đại 32

Tiểu kết Error! Bookmark not defined Chương 2 MẶC CẢM TỘI LỖI CỦA NHỮNG ĐỨA CON 41

2.1 Thế hệ lạc loài 41

2.2 Trách nhiệm trĩu nặng 48

2.3 Khắc khoải thực tiễn 54

Tiểu kết 60

Chương 3 MẶC CẢM TỘI LỖI CỦA NGƯỜI KINH DOANH 61

3.1 Đồng tiền và lương tâm 61

3.2 Tan vỡ “giấc mơ Mỹ” 69

Tiểu kết 77

KẾT LUẬN 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

MỞ ĐẦU

1.Lí do chọn đề tài

Arthur Miller (1915– 2005) là một biên kịch, nhà văn người Mỹ và nhân vật nổi bật trên sân khấu Mỹ trong thế kỷ 20 Arthur Miller nổi tiếng thế giới có lẽ không phải vì ông là chồng (một thuở) của ngôi sao điện ảnh Marilyn Monroe Cũng không phải vì ông là Chủ tịch hội văn bút Quốc

tế (PENCLUB), mà trên tất cả, ông là một nhà văn, một nhà viết kịch vĩ đại Sinh ngày 17 -10 -1915 trong một gia đình không lấy gì làm khá giả, ông đã trải qua tuổi thơ nghèo đói, làm đủ thứ nghề để kiếm sống: làm thư ký, làm bồi bàn trong khách sạn và tự học ban đêm ở Đại học Tổng hợp Michigan

mà thành tài Năm 1938 ông bước vào nghiệp viết lách Viết kịch bản truyền thanh nhưng không đủ sống, A Miller lại phải làm nghề chào hàng Chính nghề này đã cho ông những kinh nghiệm và thực tế để rồi sau này viết

được Cái chết của người chào hàng (Death of a Salesman), một vở kịch

thành công trên mọi phương diện cả về danh tiếng và tài chính

Phần nhiều những tác phẩm kịch của Arthur Miller đều được ông lấy nguyên mẫu từ cuộc sống hằng ngày của nước Mỹ Trên cơ sở đó, ông đã tái tạo hình tượng nhân vật và chi tiết để tạo nên kịch tính cho từng vở kịch Nhân vật của Miller có đủ thành phần xã hội, nghề nghiệp, tuổi tác, giới tính… tất cả là người Mỹ được cô đúc lại với đầy đủ tâm lý của một dân tộc trong xã hội tiêu dùng hậu công nghiệp Ông đề ra nguyên tắc cho mình:

“Trước khi viết ra giấy một chữ nào, tôi cần nắm được chắn chắn các hình tượng này đã nảy sinh trong tôi, khi tôi nhìn thấy mọi ngóc ngách của tâm hồn Bao giờ tôi cũng xuất phát từ một cá nhân cụ thể Các sự kiện và các hồi lớp của sân khấu, tính tổng hợp của kịch trường - rồi chúng sẽ đến sau,

tôi không hề quan tâm đến điều đó khi tôi đã nắm chắc được tất cả đặc điểm nhân vật đó”[11;5]

Là một người không bao giờ chấp nhận ý nghĩa bên ngoài của Giấc mơ

Mỹ, Arthur Miller đã muốn đặt những câu chuyện riêng tư nhất trong một bối cảnh xã hội rộng lớn Đó là một trong những lý do mà ông có thể được xem là nhà viết kịch vĩ đại nhất của Mỹ trong thế kỷ 20 Trong suốt cuộc đời

và sự nghiệp của mình, Miller vẫn luôn coi trách nhiệm xã hội là mục tiêu

của cuộc sống Như Chris Keller nói với mẹ trong Tất cả đều là con tôi: “Có

thể trở nên tốt hơn Dứt khoát ba mẹ phải biết có cả một thế giới bên ngoài,

và ba mẹ có trách nhiệm với nó”[11,116] Tác phẩm của Miller được truyền tải với ý thức trách nhiệm đối với nhân loại và đối tượng của ông Một số ví

dụ mạnh mẽ về nhân vật miêu tả cuộc đấu tranh giữa ý thức và trách nhiệm

xã hội của họ là Joe Keller trong Tất cả đều là con tôi và Willy Loman trong Cái chết của người chào hàng

Thành công đầu tiên trong cuộc đời sáng tác của Arthur Miller là tác

phẩm Tất cả đều là con tôi (1947) nhưng phải đến vở kịch Cái chết của người chào hàng (1949) thì tên tuổi của ông trở nên nổi tiếng Tác phẩm Cái chết của người chào hàng đã mang về cho Miller giải thưởng Pulitzer vào

năm 1949 50 năm sau khi được trình diễn lần đầu, vở kịch lại nhận được giải thưởng Tony Award cho những vở kịch hay nhất tái diễn trên sân khấu Broadway vào năm 1999

Như vậy, người viết đã quyết định lựa chọn hai tác phẩm đã tạo ra những bước ngoặt trong sự nghiệp của nhà văn để tiến hành nghiên cứu

những đặc điểm biểu hiện trong sáng tác Nghiên cứu vở kịch Tất cả đều là con tôi và Cái chết của người chào hàng từ góc độ tâm lí nhân vật chính là

chìa khóa giúp chúng ta hiểu được những đặc điểm của nhân vật trong văn học hiện thực, hiểu được những giá trị của vở kịch, tư tưởng của nhà văn cũng như đặc điểm của thời đại

Mặt khác, nghiên cứu hai vở kịch này còn là một việc làm cần thiết để

thấy được những giá trị tư tưởng mà các nhân vật muốn truyền tải Qua đó, việc nghiên cứu sẽ giúp ích cho việc giảng dạy bộ môn kịch trong nhà

trường Bởi thế luận văn chúng tôi xin đi sâu nghiên cứu về vấn đề “Mặc

cảm tội lỗi trong Tất cả đều là con tôi và C i c t c n i c ào àn

của Arthur Miller” với mong muốn góp chút công sức vào việc tìm hiểu và nghiên cứu về nhà viết kịch vĩ đại của Mỹ và thế giới ở Việt Nam

2.Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Nghiên cứu bằng tiếng Anh

Tháng 5 năm 2001, Stefani Koorey đã cho phát hành cuốn Arthur Miller's Life and Literature (Cuộc đời và văn học của Arthur Miller) Cuốn

sách của Koorey được giới nghiên cứu đánh giá cao Như tiêu đề của cuốn sách cho thấy, nó là một hướng dẫn đầy đủ thư mục, chú thích để nghiên cứu Arthur Miller bằng tiếng Anh Ngay từ phần mục lục của cuốn sách cho thấy sự hữu dụng của nó: sau một trình tự thời gian, Koorey đưa ra các tác phẩm chính, liệt kê tất cả các vở kịch sân khấu, kịch bản và các tác phẩm sân khấu nhỏ hơn, sau đó là các tác phẩm chưa được xuất bản, tiểu thuyết và thơ Trong phần điểm về sách báo, tác giả đã liệt kê các sách, lời giới thiệu

và giới thiệu tiểu luận, bài diễn văn, thư từ, phát biểu (nhận xét ngắn gọn trong các tác phẩm của người khác) Bà cũng sắp xếp các cuộc phỏng vấn trong ấn phẩm và trên các phương tiện điện tử, cũng như trong các bản thảo, thư từ, bản ghi, các bộ sưu tập ảnh và các bộ sưu tập khác Đối với các tác phẩm phụ, cuốn sách liệt kê các thư mục và danh sách kiểm tra trước, luận văn, bài báo tiểu sử, tiểu luận và tiểu sử (sắp xếp theo thứ tự thời gian và còn được lập chỉ mục) Sau đó sách còn liệt kê các tác phẩm phê bình liên quan đến Miller nói chung: sách, tiểu luận trong sách, tiểu luận trong các tạp chí và tạp chí, bài tiểu luận trên báo và tóm lược ngắn gọn Tiếp theo nó liệt

kê từng vở kịch và sự phân tích các nghiên cứu phê bình như sách, tiểu luận, phê bình (Broadway, London, và khu vực), cũng như bình luận về các bộ phim, đài phát thanh và truyền hình, tiểu thuyết và phi viễn tưởng, các bài

báo chưa công bố của Miller

Với sự dụng công trên, thiết nghĩ mỗi thư viện đại học và các nhà nghiên cứu về Arthur Miller đều nên có cuốn sách này

Năm 2004, Penguin là nhà xuất bản hàng đầu Anh về văn học cổ điển

trên thế giới đã cho phát hành cuốnThe Portable Arthur Miller (Penguin Classics)(Tác phẩm Arthur Miller) Bộ sưu tập cổ điển này có một tuyển tập

các tác phẩm kiệt tác của Arthur Miller Bộ sách này cũng bao gồm các tài

liệu hoàn chỉnh của Afterthe Fall (Sau sự sụp đổ), The American Clock (Đồng hồ Mỹ), The Last Yankee (Người Mỹ cuối cùng) và Broken Glass (Cốc vỡ) đoạt giải thưởng Olivier cho Vở kịch hay nhất năm 1995, cũng như những đoạn trích từ cuốn hồi ký Timebends của Miller Một bài luận của

Harold Clurman và lời giới thiệu của Christopher Bigsby bàn về vị trí của Miller như một trong những nhà viết kịch vĩ đại nhất của mọi thời đại và tầm quan trọng của ông đối với văn học thế kỷ 20

Ra đời năm 2005, cuốn sách: Arthur Miller: A Critical Study (Arthur Miller: Nghiên cứu phê bình) là một trong những tài liệu quan trọng và phổ biến nhất về Arthur Miller của Christopher Bigsby Đây được coi là một cái

nhìn sâu sắc thú vị về một nhà viết kịch vĩ đại, là công trình khoa học nghiên cứu có giá trị về Arthur Miller từ trước đến nay Trong sự nghiên cứu toàn diện này, Christopher Bigsby đã khám phá nhiều mặt tác phẩm của Arthur Miller, bao gồm các vở kịch, thơ, tiểu thuyết và phim truyện Sử dụng các tài liệu chưa được xuất bản và chưa biết trước đó, kể cả các cuộc trò chuyện với Miller, Bigsby vẽ một bức tranh hấp dẫn về cách các tác phẩm của Miller gây ảnh hưởng và tạo ra ánh sáng trong các sự kiện ở thế

kỷ 20 và 21 Đây là trường hợp rất đặc biệt vì cuốn sách đã được xuất bản đầu năm 2005, ngay trước khi nhà soạn kịch qua đời ở tuổi 88 Do đó cuốn sách chứa đựng những suy tư về những gì mà Miller muốn thể hiện qua toàn

bộ tác phẩm của mình, kể cả vở kịch cuối cùng của ông, được sản xuất vào năm 2004 Trước đây Bigsby đã từng xuất bản nhiều ấn phẩm về Miller,

đáng chú ý nhất là: File on Miller(Hồ sơ Miller) (Methuen, 1988), Arthur Miller and Company (Arthur Miller và đồng sự) (Methuen, 1990), và The Cambridge Companion to Arthur Miller (Người đồng hành của Cambridge với Arthur Miller) (Nhà xuất bản Đại học Cambridge, 1977) Trong các chương khác, Bigsby đề cập đến các vấn đề lớn hơn về Arthur Miller: Time– Traveller (Thời gian và lữ khách), Tragedy (Bi kịch), The Shearing Point (Điểm cắt), Fiction (Hư cấu) và Arthur Miller as a Jewish Writer (Arthur Miller như một nhà văn Do Thái) Ngay cả những bài giới thiệu ngắn gọn,

Bigsby cũng cho thấy sự hiểu biết sâu sắc của ông về Miller như một con người và một nhà viết kịch thiên tài Bigsby khám phá những mối bận tâm của Miller, ví dụ như gia đình, đặc biệt là cha -con trai, và với nước Mỹ

Cái chết của người chào hàng, Thử thách khốc liệt, Tất cả đều là con tôi và Cái nhìn từ trên cầu (A View From The Bridge) là những kiệt tác đảm

bảo vị trí của Arthur Miller là nhân vật hàng đầu của sân khấu Mỹ Vào thời điểm kỷ niệm 100 năm sinh nhà soạn kịch vào tháng 10 năm 2015, Penguin Classics xuất bản ấn bản bìa cứng của bốn vở kịch thiết yếu này cùng với các bức ảnh về các sản phẩm sân khấu do vợ của Miller, Inge Morath và các nhiếp ảnh gia khác thực hiện

Tháng 4 năm 2004, trên tạp chí Humanities, William R Ferris đã thực

hiện cuộc phỏng vấn nhà văn Miller về đạo đức và vai xã hội của nghệ sỹ Cuộc trò chuyện liên quan đến vấn đề đề tài sáng tác của nhà văn, cũng như nhiều bài viết khác đã đề cập đến, đó là những tác phẩm về các vấn đề bi kịch cá nhân, quan hệ cha - con, những giá trị của tác phẩm Bên cạnh đó, Arthur Miller còn hé lộ những suy nghĩ khác về chuyện sáng tác, về tiểu thuyết và cuộc sống, về nhà văn và nhân vật, về nghệ thuật thể hiện và nội dung đề tài

Các bài viết trên tạp chí Arthur Miller Journal (Tạp chí Arthur Miller)

xuất bản hàng năm của Penn State, ra đời nhằm mục đích thu hút được nhiều độc giả đọc cả tác phẩm kịch tính và không kịch tính của Arthur

Miller và tham dự các vở kịch của ông Tạp chí này được liên kết với Hiệp hội Arthur Miller, với mục đích chính là thúc đẩy nghiên cứu của Arthur Miller, công việc của ông và cung cấp một di sản to lớn cho những đóng góp vĩ đại của Arthur Miller đối với văn học Mỹ

Cùng với đó là một số bài viết phỏng vấn Miller, hay một loạt bài điểm sách trên các tờ báo nổi tiếng thế giới như New York Times, Paris, Amazon, Humanities, BBC, CNN,… đều là những nỗ lực tìm tòi của người nghiên cứu về một tác gia vĩ đại Arthur Miller Tư tưởng của ông mang những dấu

ấn rõ nét của một nền văn học thời đại mới được biểu hiện trong nội dung sáng tác cũng như các cách tân về mặt nghệ thuật

Trên thế giới, do tầm quan trọng và ảnh hưởng của Arthur Miller trong sân khấu Mỹ và sân khấu phương Tây nên kể từ ngày các vở kịch của Arthur Miller xuất hiện đã có nhiều sách, nhiều công trình nghiên cứu về tác giả và tác phẩm của ông Trong điều kiện hạn chế về tư liệu, ngoại ngữ, và phạm vi đề tài của luận văn, người viết chỉ xin giới hạn trong các tư liệu (viết bằng Anh ngữ) đã được xuất bản ở Mỹ hoặc một số nước khác

Nhìn chung, ngoài những bài viết mang tính chất viết tiểu sử, cuộc sống,các nghiên cứu về Arthur Miller và các vở kịch của ông tập trung vào các vấn đề cụ thể sau:

- Vị trí của Arthur Miller trong lịch sử sân khấu Mỹ và thế giới

Các tác giả Mỹ và thế giới khi viết tiểu sử và nghiên cứu các tác phẩm của Arthur Miller đều nhấn mạnh tính hiện thực và cập nhật các vấn đề xã hội trong các tác phẩm của Arthur Miller, xếp ông là tác gia của sân khấu ý tưởng (The Theatre Of Ideas), nhập cuộc chính trị (Politically Engaged), xếp hạng ông là một trong ba nhà soạn kịch Mỹ (cùng với E O‟Neill và T Williams) tiêu biểu, tầm cỡ thế giới

- Những chủ đề trong các vở kịch của Arthur Miller

Các vở kịch của Arthur Miller đề cập đến nhiều vấn đề quan trọng trong

xã hội Mỹ, một xã hội tiêu thụ điển hình, như quan hệ cá nhân – gia đình –

xã hội, vị thế đồng tiền, tội ác và trách nhiệm của mỗi con người trong xã hội, thân phận và sự cô đơn của những con người “nhỏ bé”, bình thường trong xã hội tiêu thụ, vai trò và lối sống của những cá nhân thành đạt, vị kỉ hay bình thường…

- Phương pháp nghệ thuật biên kịch của Arthur Miller

Các nhà nghiên cứu cho rằng phương pháp nghệ thuật biên kịch của Arthur Miller chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi nhiều trường phái kịch khác nhau trong lịch sử nghệ thuật biên kịch phương Tây, trong đó đặc biệt là kịch cổ điển Hy Lạp và chủ nghĩa hiện thực Ibsen Một số tác giả cũng cho rằng đôi khi Arthur Miller quá chú trọng đến tính khuynh hướng, luận đề mà trong một số vở của ông thể loại bi kịch bị phá hoại bởi thể loại kịch xã hội Hoặc

có vở kịch của ông là theo chủ nghĩ Mác, được truyền cảm hứng từ văn học Đảng Nhưng chính các nhà lí luận phê bình nghệ thuật và xã hội Mácxít lại nhận định: “Kịch của Arthur Miller đúng ra là nghệ thuật của các câu hỏi, chứ không phải là trả lời cho những câu hỏi đó!”

2.2 Nghiên cứu bằng tiếng Việt

Cho đến nay ở Việt Nam, nghiên cứu về Arthur Miller và những tác phẩm của ông hầu như chưa có gì đáng kể Các công trình tổng hợp về văn học, nghệ thuật thế giới biên soạn hoặc dịch thuật xuất bản ở trong nước thường chỉ phác qua mấy nét tiểu sử và một vài tác phẩm chính của Arthur Miller Đáng chú ý hơn cả là các bài viết giới thiệu về hai vở kịch đã được

dịch và xuất bản ở Việt Nam Cái chết của người chào hàng và Tất cả đều là con tôi

Trong số đó, có không ít những công trình tâm huyết của các tác giả như Trần Yến Chi, Lê Đình Cúc, Lê Huy Bắc Qua đây, rất nhiều những phương diện đặc sắc về nội dung cũng như nghệ thuật kịch của Arthur Miller được phân tích như tư tưởng của tác giả, nghệ thuật ngôn từ, cấu trúc, nội dung về tình yêu, tính chất trừu tượng, đặc biệt là nghệ thuật biên kịch của Arthur Miller

Năm 2009, luận án tiến sĩ Nghệ thuật biên kịch Arthur Miller của Trần

Yến Chi đã đem lại cho người đọc Việt những suy nghĩ và tư duy mới mẻ, rằng kịch Arthur Miller có nhiều nét tương đồng với kịch nói Việt Nam Trần Yến Chi dẫn lời Đình Quang: chỉ có duy nhất một vở diễn của tác giả Arthur Miller được dàn dựng trên sân khấu nước ta nhưng từ thời chiến tranh chống Mỹ cứu nước Và cũng mới chỉ có hai vở kịch của ông được

dịch, in ấn ở Việt Nam là Cái chết của một người chào hàng và Tất cả đều

là con tôi vào những năm 70 của thế kỷ trước “Tôi không ngần ngại để

khẳng định đó là một cuốn sách nghiêm túc và sâu sắc của một đạo diễn trẻ trước một tác giả lớn mà mình kính trọng và khao khát được thể hiện trên sân khấu” Khi nghiên cứu, Trần Yến Chi còn phải vượt qua rào cản ngôn ngữ, cùng sự nghèo nàn về tư liệu, buộc chị phải “gõ cửa” nhiều nguồn trong và ngoài nước”, Đình Quang nói tiếp: “Cuốn sách không chỉ bổ ích riêng cho giới sân khấu mà còn có ích cho giới nghiên cứu văn học, người yêu kịch nói, nhất là trong bối cảnh các tác giả đến từ nước Mỹ chúng ta còn

ít có điều kiện tiếp cận Và Yến Chi đang muốn lan tỏa tình yêu sân khấu, yêu văn học đến mọi người”

Tháng 6 năm 2011, bài báo Arthur Miller - nhà viết kịch vĩ đại của Mỹ

và thế giới của Lê Đình Cúc đăng trên báo Văn nghệ quân đội, đã khẳng

định lại vị trí cũng như vai trò của Arthur Miller trong nền văn học Mỹ thế

kỉ XX Theo đó, Miller đã thực sự là một nhà văn, một nhà viết kịch vĩ đại, với 20 vở kịch nói (trong tổng số gia tài đồ sộ 55 tác phẩm văn học đủ các thể loại được công bố) Arthur Miller đã sáng tạo nên một thuật ngữ tuyệt vời là “Bi kịch con nhà giàu” mà trước đó chưa ai nghĩ ra được Kịch của A Miller đã phản ánh một cách lý thú và tuyệt vời cả hai mặt trên đây của nước Mỹ Để đến khi qua đời, ông được đánh giá là “nhà viết kịch vĩ đại của nước Mỹ và của cả Thế giới”(CNN.com ngày 11 -2 -2005), bởi kịch của ông

là “Tấm gương phản ánh chân thực sinh động xã hội, con người và những vấn đề của xã hội Mỹ thời kỳ cận đại, nửa cuối thế kỷ 20” (BBC News 11 -2

-2005) và “Kịch của ông gây xúc động và có ảnh hưởng sâu sắc trên toàn thế giới” (Reuters 14 -2 -2005) Với những đóng góp to lớn của ông, A.Miller được nhận giải thưởng Pulitzer, bảy lần nhận giải thưởng Tony Award về kịch, một giải thưởng Obie, một lần nhận giải thưởng Olivier, giải thưởng của Hội đồng nghệ thuật Nhật Bản Ông được phong tặng tiến sỹ danh dự của Đại học Oxford (Anh) và Harvard (Mỹ)

Lê Huy Bắc là người nghiên cứu công phu về sự nghiệp sáng tạo kịch

của Arthur Miller Trong công trình Lịch sử văn học Hoa Kì in năm 2010,

nhà nghiên cứu đã điểm qua cuộc đời và những nét chính trong phong cách nghệ thuật Arthur Miller Đặc biệt, ông còn giới thiệu khá sâu các vở kịch tiêu biểu nhất của nhà soạn kịch Mỹ này Phần nghiên cứu mà luận văn tiếp thu được nhiều đó là những nhận định then chốt về hai vở kịch trong đối tượng nghiên cứu của luận văn

Như vậy, tính đến thời điểm hiện tại, có thể nói chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu về Arthur Miller cũng như những biểu hiện của mặc cảm tội lỗi trong các tác phẩm của nhà văn mà mới chỉ là sự tiếp nhận bước đầu thông qua một số tác phẩm dịch Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã đặt ra câu hỏi: Vậy các đặc điểm trong kịch của Arthur Miller

là gì? Thông điệp trong các vở kịch được thể hiện như thế nào? Tư tưởng Arthur Miller có ý nghĩa gì đối với nền văn học đương đại Mỹ cũng như thế giới? Mỗi vở kịch nói riêng hay tư tưởng, quan điểm của một nhà văn hiện đại như Arthur Miller nói chung luôn khơi gợi trong tâm thức người đọc những trăn trở không hề giản đơn về nghệ thuật, hiện thực và vấn đề con người Tuy nhiên, do điều kiện không cho phép, trên cơ sở kế thừa những ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trước đề tài chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu một

khía cạnh trong đặc điểm sáng tác của Arthur Miller, đó là Mặc cảm tội lỗi vấn đề này được nghiên cứu thông qua hai tác phẩm cụ thể, Tất cả đều là con tôi và Cái chết của người chào hàng Với mong muốn góp thêm ý kiến

của mình vào việc khẳng định những giá trị tư tưởng cũng như những đóng

góp của Arthur Miller trong nền văn học nước nhà, đồng thời cũng góp thêm một cái nhìn vào nghiên cứu, giảng dạy văn học kịch nói chung cũng như

kịch của Arthur Miller nói riêng

3.Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn tập trung tìm hiểu những đặc trưng của mặc cảm tội lỗi trong

Tất cả đều là con tôi và Cái chết của người chào hàng của Arthur Miller,

qua đó khám phá sâu sắc hơn giá trị các tác phẩm của nhà văn Đây cũng là một con đường nhằm khái quát phong cách sáng tác và tư tưởng sáng tác của Arthur Miller, chỉ ra vị trí của Arthur Miller trong tiến trình phát triển nghệ thuật kịch Mỹ nói riêng và thế giới nói chung

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là vấn đề “mặc cảm tội lỗi”

trong vở “Tất cả đều là con tôi”(1947) và “C i c t c n i c ào

àn ”(1949) của Arthur Miller

Trong quá trình thực hiện luận văn chúng tôi chủ yếu sử dụng bản dịch những vở kịch này của Vũ Cận In trong tập: Đặng Thế Bình – Vũ Cận (dịch

và giới thiệu), Atơ Milơ – “Tất cả đều là con tôi”, “Cái chết của nguời chào hàng”(Nxb Văn học, Hà Nội, 1973) Ngoài ra, chúng tôi còn tham khảo thêm bản khác “Trần Đông (dịch), Atơ Milơ,Cái chết của nguời chào hàng,

kiệt tác sân khấu thế giới, Nxb Sân khấu, 2006”

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi của một đề tài luận văn thạc sĩ, chúng tôi tập trung đi

sâu nghiên cứu một trong những vấn đề tiêu biểu, đó là Mặc cảm tội lỗi qua

Tất cả đều là con tôi và Cái chết của người chào hàng

4.Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp liên ngành: đặt các sáng tác của Arthur Miller trong mối

quan hệ với các ngành khác như lịch sử, triết học, văn hóa để có cái nhìn chi tiết, sâu sắc hơn về giá trị tác phẩm

- Phương pháp phân tích tác phẩm văn học: vận dụng các phương pháp phân tích nhân vật, phân tích chi tiết, sự kiện để làm sáng tỏ hơn cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh Arthur Miller với các tác giả cùng thời hoặc viết về cùng đề tài; so sánh hai tác phẩm chính với các tác phẩm khác của tác giả hay với các tác phẩm cùng đề tài của các tác giả khác

để thấy nét tương đồng và điểm khác biệt trong quá tình xây dựng nhân vật, cốt truyện, ý nghĩa và phong cách sáng tác của nhà văn

- Phương pháp nghiên cứu tiểu sử: Tìm hiểu các đặc điểm, ý nghĩa của đối tượng thông qua việc nghiên cứu tiểu sử tác giả để tìm ra những ảnh hưởng trong cuộc đời nhà văn lên tác phẩm và nhân vật trong mối liên hệ với thời gian, không gian, hoàn cảnh

5 Đóng góp của luận văn

Qua sự tìm hiểu một số đặc trưng cơ bản trong biểu hiện của mặc cảm tội lỗi trong sáng tác của Arthur Miller, đặt trong bối cảnh tình hình nghiên cứu về tác giả này tại Việt Nam còn khá sơ khai, mới mẻ, luận văn đã góp phần xây dựng một vài cơ sở bước đầu trong quá trình tiếp cận kịch của Arthur Miller trong văn học đương đại Đó là cách nhìn, cách cảm nhận những vấn đề về con người, hiện thực và nghệ thuật có vị trí và ảnh hưởng như thế nào trong đời sống văn học hiện nay Bên cạnh đó cũng là sự khám phá về khía cạnh văn hóa, dân tộc có mối liên hệ chặt chẽ tới con đường sáng tác của các nhà văn hiện đại Người viết mong muốn mang đến những nét định hình cụ thể về Arthur Miller cùng những sáng tác của ông được giới thiệu kĩ hơn ở Việt Nam

Trong giới hạn của luận văn, và sự hạn chế trong việc tiếp cận những tài liệu bản gốc cũng như các công trình bằng tiếng Anh trên thế giới, người viết chưa thể khái quát được toàn bộ nội dung, giá trị trong sự nghiệp sáng

tác của Arthur Miller Ngoài ra, công việc nghiên cứu, tìm hiểu các đặc điểm cụ thể tạo nên sự định hình phong cách nghệ thuật, quan điểm nghệ thuật hay tư tưởng nghệ thuật của tác giả đôi chỗ chưa thực sự sâu sắc Hi vọng, luận văn sẽ là tiền đề cơ sở, góp phần cho những nghiên cứu sau này của người viết và cho những độc giả yêu mến Arthur Miller

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn triển khai nội dung trên ba chương:

Chương 1: Mặc cảm tội lỗi của người cha

Chương 2: Mặc cảm tội lỗi của những đứa con

Chương 3: Mặc cảm tội lỗi của người kinh doanh

C ơn 1

MẶC CẢM TỘI LỖI CỦA NGƯỜI CHA

Chắc hẳn khi nhìn thấy cụm từ “mặc cảm tội lỗi “nhiều người sẽ liên tưởng đến trường hợp “mặc cảm Oedipus” nổi tiếng trong tâm lý học của bác sĩ người Áo Sigmund Freud Tuy nhiên tội ác/tội lỗi thì nhiều hình nhiều vẻ, không chỉ dừng lại ở tội loạn luân giết cha - cưới mẹ Đằng sau đó

là sự phức tạp, đa dạng của vô vàn những mặc cảm của kẻ gây tội Mặc cảm tội lỗi là một vấn đề được khai thác rộng rãi trong văn học Văn học cho phép chúng ta thông qua trải nghiệm gián tiếp, hiểu người khác cảm thấy thế nào khi họ phạm tội, có hoặc không hối cải và cách xử lý tội lỗi Nó cũng cho phép chúng ta chiếu những cảm xúc của riêng mình vào nhân vật hư cấu

và thử nghiệm, những tình huống mà chúng ta may mắn sẽ không gặp phải trong cuộc sống thực Mặc cảm tội lỗi có thể được miêu tả thông qua các hành vi như lời xin lỗi hoặc các hành động khác,mục đích nhằm sửa chữa các lỗi lầm đã gây ra Tuy nhiên, những tuyên bố của người kể và hành động trực tiếp của nhân vật có thể mâu thuẫn nhau: người kể có thể khẳng định rằng nhân vật đó cảm thấy tội lỗi trong khi những hành động của nhân vật lại tỏ ra không ăn năn Để biết và tìm ra những biểu hiện như vậy đòi hỏi người đọc phải có khả năng suy luận từ các hành động của nhân vật Mặc cảm tội lỗi là một chủ đề chính trong sáng tác của John Steinbeck, Fyodor Dostoyevsky, Tennessee Williams, Edgar Allan Poe…

Cũng như các tác giả khác, mặc cảm tội lỗi được thể hiện như một thông điệp sâu sắc trong các sáng tác của Arthur Miller Thông qua việc miêu tả những hành động cũng như các biểu hiện của nội tâm nhân vật, Miller đã khéo léo lột tả được những dằn vặt, đau đớn trong sâu thẳm suy

nghĩ của họ Mặc cảm tội lỗi xuất hiện ngay từ những tác phẩm đầu tiên làm

nên tên tuổi của Miller như Tất cả đều là con tôi, Cái chết của người chào hàng và được coi là một trong những chủ đề xuyên suốt sự nghiệp sáng tác

của tác giả Miller đã rất thành công trong việc thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, giữa tính cách cá nhân và chính thể, và giữa các yếu tố riêng biệt và tập thể của cuộc sống Là một nhà văn với các vở kịch xã hội, Miller luôn tập trung nhấn mạnh các vấn đề đạo đức trong xã hội Mỹ và thường đặt câu hỏi về các nguyên nhân tâm lý của hành vi nhân vật Ông cũng dựa trên lối viết truyền thống của Henrik Ibsen trong việc khám phá xung đột của cá nhân với xã hội nhưng cũng vay mượn lối viết tượng trưng và các kĩ thuật biểu hiện của Bertolt Brecht và những người khác Với việc kết hợp nhuần nhuyễn các kĩ thuật viết đó, Miller luôn giúp bạn đọc phân biệt rất rõ những biểu hiện của mặc cảm tội lỗi đối với từng kiểu nhân vật Ở đây, trong giới hạn của luận văn, chương một chúng tôi tìm biểu hiện mặc cảm tội lỗi của người cha trên ba khía cạnh chính: Ý thức sự tự lừa dối, mâu thuẫn giữa quá khứ và hiện tại, bi kịch của người anh hùng hiện đại

1.1 Ý thức sự tự lừa dối

Trong hầu hết các tác phẩm của Miller, gia đình là đơn vị trung tâm, thông qua đó ông trình bày và khám phá các vấn đề đạo đức và xã hội Tâm điểm của các vở kịch gia đình chính là hình ảnh của người cha thất bại Họ luôn mang trong mình cảm giác bị cô lập Thậm chí có những lúc, họ thấy

cô đơn ngay trong chính gia đình - nơi mà họ coi là lí tưởng sống và phấn đấu của cả cuộc đời

Trong vở kịch Tất cả đều là con tôi, Miller đã lột tả sự cô lập của Joe

Keller bằng cách tạo cho sân khấu một cảm giác cô lập: “Hai bên sân khấu

có những cây bạch dương cao và trồng sít khiến cho khoảng sân có vẻ kín

và khuất… Phía trong, bên phải, có đường để xe hơi có thể đi vào nhà, nhưng bị các cây bạch dương che khuất phần ngoài”[11,13] Đối với Joe Keller, thế giới bên ngoài không vượt ra ngoài gia đình và công việc của

ông Miller miêu tả sân của nhà Keller được bao quanh bởi hàng rào, đó như làmột phép ẩn dụ cho tâm trí và tầm nhìncủa Keller Qua đó, chúng ta có thể thấy được tầm nhìn về thế giới bị giới hạn của Keller Ông dường như không biết về những gì đang xảy ra ở thế giới bên ngoài “Khi lão đọc, nói, hay nghe, lão có cái vẻ tập trung tột độ của một người ít học, vẫn còn ngạc nhiên trước những điều rất thông thường, một người mà sự xét đoán dựa rất nhiều vào kinh nghiệm và một thứ lương tri có vẻ như của một người nông dân Một người rất bình thường, như trăm ngàn người khác”[11;13,14] Joe Keller không thể nhìn thấy tầm quan trọng của việc đọc về chính trị và những vấn đề lớn hơn của thế giới bên ngoài Ông chỉ đọc những quảng cáo phân loại “để xem mọi người muốn gì” Sự quan tâm hạn chế của Joe đối với báo chí là biểu hiện của cận thị về đạo đức của ông và sự thất bại của ông trong việc hiểu mối liên hệ của ông với cộng đồng lớn hơn

Như đã nói ở trên, thế giới bên ngoài với Keller chính là công việc của ông Vì vậy, ông đang phản ánh các giá trị của thế giới kinh doanh ấy Miller đã khéo léo cho rằng hành động của Keller đối với xã hội tiêu dùng

và kinh doanh đều mang giá trị giả tạo Trong thế giới kinh doanh ấy sẽ

không có chỗ cho giá trị nhân văn Trong tác phẩm Những vở kịch chọn lọc (Collected Plays), Miller nói: “Joe Keller‟s trouble, in a word, is not that he

cannot tell right from wrong but that his cast of mind cannot admit that he, personally has any viable connection with his world, his universe, or his society” (Joe Keller gặp rắc rối, không phải là ông không thể nói đúng hay sai mà là vì ông ta không thể thừa nhận rằng cá nhân ông ta không có bất kỳ mối liên hệ nào với thế giới, vũ trụ của ông ta, hay xã hội của mình) [52;19]

Cũng giống như Keller, Loman trong Cái chết của người chào hàng bị

hạn chế bởi sự hiểu biết cộng thêm tính cách bảo thủ “không thích thay đổi” nên ông luôn cảm thấy cô đơn trong cuộc sống của chính mình Ngay từ những chi tiết rất nhỏ như khi Linda mua một loại pho mát mới ông cũng không thích và còn tỏ ra khó chịu, Loman không hiểu công nghệ và cũng

không thích cách mà khu phố đang thay đổi Willy Loman cũng luôn bị ám ảnh bởi cảm giác cô lập Ông đã từng tuyên bố rằng: “Lũ hàng xóm chết tiệt, chúng nó bưng kín ông như hũ nút thế này à!” (You can't see nothing out here They boxed in the whole goddamn neighbourhood!)” [11;250] Tuy nhiên, sự lựa chọn nghề nghiệp của Willy được là hình mẫu của sự thay đổi vào giữa thế kỷ 20 và quyết định trở thành một nhân viên bán hàng là cách duy nhất để Loman thực hiện ước mơ của mình Đối với Miller, những tình huống khó xử của cá nhân luôn luôn phát sinh từ các bối cảnh xã hội quan trọng Về mặt vật lý, bối cảnh của các tòa nhà chung cư bao quanh nhà Loman cũng là một trong những nguyên nhân tạo nên tính cách của các thành viên trong gia đình của ông Không gian cá nhân của họ đang thu hẹp lại với từng giây Xét ở một góc độ nào đó, các bức tường được dựng lên như muốn “đóng hộp” các nhân vật Hoặc khi Willy đến thăm ông chủ của mình, thấy Howard có một chiếc máy ghi âm đời mới nhất Trong trường hợp này, máy ghi âm chính là biểu thị sự thay đổi trong cuộc đời và cũng đại diện cho kết thúc bi thảm trong sự nghiệp bán hàng của Willy Điều này được thể hiện rất rõ khi Howard cho Willy thấy chiếc máy ghi âm Dường như Howard quan tâm nhiều hơn đến âm thanh và công nghệ của chiếc máy thay vì nghe Willy - người đang cố gắng thuyết phục và tìm giải pháp cho công việc của mình Howard không còn cần đến Willy và cũng không hề có chút quan tâm đến ông Với Willy, như thế có nghĩa là “ăn cam vứt vỏ…”[11;198] Tuy nhiên, trong trường hợp này một phần là do lỗi của Willy, vì ông không chấp nhận thay đổi và muốn giữ lại trong quá khứ Điều này được báo trước trong cảnh nơi Willy bị bỏ lại một mình với máy thu băng và không thể tắt nó Lúc đó, Willy như bị mắc kẹt trong quá khứ với các hành động và câu chuyện của mình Đến cuối vở kịch, Willy đang quỳ trong sân sau của mình để trồng hạt giống Ông tuyệt vọng để lại một thứ gì

đó và điều duy nhất ông có thể giữ được là làm việc với mảnh đất của chính mình

Willy vẫn có hi vọng và mong muốn để lại cái gì đó để hỗ trợ gia đình mình Ông cảm thấy rằng ông phải để lại một cái gì đó phía sau, cái gì

đó cho Biff Trong thế giới tưởng tượng của Willy, ông muốn Biff trở thành một người đàn ông tuyệt vời và điều đó thể hiện rõ qua biểu tượng hạt giống trong vườn của Willy Tuy nhiên, điều kì quặc ở đây chính là việc trồng hạt giống vào ban đêm, mà ban đêm thì sẽ không có ánh nắng mặt trời trong khi hạt giống yêu cầu phải có ánh sáng để phát triển Hơn nữa, thực tế thì ngôi nhà của Willy bị đóng hộp giữa các tòa nhà lớn và được bao phủ bởi những lớp bóng tối do họ tạo ra Do đó điều hiển nhiên là sẽ không có ánh sáng rơi vào vườn của Willy Như vậy, nỗ lực trồng hạt của Willy là vô ích Tuy nhiên, ông vẫn cố gắng làm để tìm kiếm sự hòa giải và tha thứ

Willy với một ngôi nhà, một chiếc xe hơi, một công việc, hai người con trai mà ông yêu mến và một người vợ luôn chăm sóc, quan tâm ông rất tận tình thì dường như ông ta đã có mọi thứ mà bất kỳ người nào cũng mong muốn Tuy nhiên, gần cuối của vở kịch khi ông rơi vào một tình thế khó khăn, phải đối diện với nguy cơ mất việc, điều đó đã gây ra một sự thay đổi lớn: “…anh cảm thấy hết sức cô độc, nhất là khi hàng họ ế ẩm và không có một người trò chuyện Anh có cảm tưởng là anh sẽ không bao giờ bán được một thứ gì nữa, anh sẽ không đảm bảo cuộc sống cho em, không lập được một cơ sở kinh doanh cho hai con” [11;150] Willy nói với Biff rằng:“ba sống cô đơn quá, ba hết sức cô đơn” [11;242]

Có thể nói, nếu như các nhân vật của Miller có phạm tội thì đó không phải là vì họ có ý định xấu xa, mà là vì sự thiếu hiểu biết và họ luôn cảm thấy cô lập trong xã hội mà họ đang sống Và đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến những hành động tội lỗi và cuộc chiến tự lừa dối của nhân vật người cha trong cả hai vở kịch

Trong “Tất cả đều là con tôi” và “Cái chết của người chào hàng”, “tội

lỗi” và “tự lừa dối” được coi là những hành vi xã hội cơ bản vì những hành

vi đó giúp tăng cường mối quan hệ giữa các cá nhân trong vở kịch Đó có

thể là cảm giác hối hận, hối tiếc, đau đớn, chán nản và dễ kích động bởi những hành động của người khác hay hành động của chính mình Điều cần lưu ý ở đây là tội lỗi khác với hối tiếc vì cảm giác tội lỗi có liên quan đến sự tổn thương giữa các cá nhân trong khi hối tiếc thì hầu như chỉ liên quan đến những tổn thương trong mỗi con người Người ta thường có khuynh hướng chuộc lỗi khi cảm thấy tội lỗi Tuy nhiên để tránh cảm giác tội lỗi đồng thời cho phép mình thoát khỏi những gì mà bản thân không muốn đối mặt, người

ta thường sử dụng một phương pháp thoát tội phổ biến là “tự lừa dối”

Trong Tất cả đều là con tôi, Miller cho thấy động lực để phản bội và từ

chối trách nhiệm đối với những người khác là khi cá nhân không được ý thức đúng về mối quan hệ với xã hội Điều đó có thể dẫn đến hậu quả tàn phá mối quan hệ giữa cá nhân đó với gia đình và xã hội Do đó, sự phủ nhận

là hành động bảo vệ được sử dụng để biện minh cho tính đúng đắn của một hành động đáng hổ thẹn về mặt đạo đức xã hội Hành động đó cuối cùng có thể trở thành phương tiện độc nhất mà qua đó một cá nhân sẽ tự huỷ hoại

chính mình Trong thực tế, nguồn gốc của bi kịch trong Tất cả đều là con tôi

nằm ngay trong sự kiện Joe Keller từ chối tội lỗi và đã phải gánh chịu hậu quả Joe Keller là người đàn ông tự lập, người đã đạt được thành công trong các mục tiêu của mình, người bắt đầu từ những điều nhỏ nhất để trở nên giàu có Tuy nhiên, thành công mà ông có được đã nhuộm máu và sự lừa dối Thay vì nhận thức, nhìn thẳng vào sự thật rằng chỉ có bản thân mới là người quyết định vận mệnh và sự thất bại của chính mình thì Keller và nhiều người xung quanh ông đều tìm mọi cách để đổ lỗi cho mọi người vì tình trạng tiến thoái lưỡng nan mà họ phải gánh chịu

Joe Keller đại diện cho những hy vọng chung và khát vọng của xã hội

Mỹ Ông được miêu tả là một doanh nhân tự lập, bắt đầu làm một người lao động bán công, sau đó bước vào thế giới kinh doanh và đã trở thành một nhà sản xuất thành công Keller sở hữu một nhà máy, nơi ông thuê người con trai còn sống của mình là Chris Ông hy vọng con trai của mình sẽ kế thừa

thành quả của sự thành công đó Mở đầu vở kịch, Keller được miêu tả là một người đàn ông “gần 60 tuổi Vạm vỡ khỏe mạnh Nhà kinh doanh, nhưng còn vết tích một anh đốc công”[11;13] Cảm nhận ban đầu của người đọc sẽ thấy Joe có vẻ là một người đàn ông tốt bụng và giản dị Ông ấy rất thân thiết với hàng xóm của mình Keller dễ dàng hài lòng với những điều đơn giản như đọc báo trên hiên nhà và luôn dành thời gian cho gia đình Trong giai đoạn đầu của cuộc đời, Keller nhận ra sự vô nghĩa trước thành công của mình Những việc làm phi đạo đức mà ông đã “gieo” trong quá khứ đã mang lại cho ông sự cay đắng và đau đớn Keller chính là một đại diện của nhân vật đã sống qua cuộc đại suy thoái và mặc dù thiếu giáo dục nhưng lại có thể đạt được thành công trên thế giới Miller tiết lộ vấn đề rắc rối của Keller là thoát li khỏi cuộc sống xã hội Nếu nhìn vấn đề từ góc độ trách nhiệm gia đình thì hành động của Keller không phải là phạm tội mà ông đang làm tất cả mọi việc vì lợi ích của gia đình mình Do đó, Keller đã phủ nhận bất kỳ trách nhiệm hay tội lỗi nào và khăng khăng cho rằng ông ta

vô tội Miller đã khéo léo đưa ra một loạt hành động bao biện của Keller để minh chứng cho cảm giác “tự lừa dối” của ông ta Keller thừa nhận một cách gián tiếp sự dằn vặt của mình thông qua lời đối thoại của mình với Bert: “Cái đó cấm, cháu biết đấy”(Seein‟ the jail ain‟t allowed, Bert You know that) [11;22] Điều này cho ta thấy rằng tội lỗi trong tâm trí của Keller

đã tạo ra một loại tù giam khiến ông đau khổ nhưng ông ta lại không thể thừa nhận điều đó Vì vậy, ông đã sử dụng Bert làm gián điệp của mình để xem liệu người ta có còn đang nói về những hành động trong quá khứ của ông hay không Keller còn nói với Anne, vị hôn phu của con trai mình: “Có mỗi một người còn nói, đó là bác gái”[11;44] Hay khi Kate nói: “Đó là vì ông cứ chơi trò cảnh sát với trẻ con Bố mẹ chúng nó chỉ nghe thấy toàn chuyện tù với đày”[11;44] Keller lại cố gắng tự thuyết phục mình rằng những người từng gọi ông ta là “quân giết người” (Murderer) bây giờ lại là những người bạn với ông ta: “Tối thứ bảy nào cả bọn họ cũng đến đây chơi

bài, ngay dưới vòm cây này Và những người trước đây hét quân giết người thì bây giờ đang vơ tiền của bác”[11;45] Joe Keller, một người chạy trốn, muốn thoát khỏi thực tế, để bảo vệ bản thân, ông đã chuẩn bị cho mình một loạt những minh chứng giả dối Ông khẳng định rằng sức mạnh của tiền bạc làm cho người ta quên đi sự nuối tiếc của mình khi làm việc ác Sự khẳng định của Keller nhấn mạnh đến tâm lý tham vật chất của xã hội Mỹ, nơi công nhận và tôn vinh sự thành công vật chất đạt được bằng cách phản bội đạo đức - nhân cách Keller coi gia đình hơn tất cả mọi thứ Quan điểm của ông được thể hiện bởi người hàng xóm của họ là Sue, khi cô ấy mỉa mai và gọi gia đình Keller là “Gia đình đức Chúa Giê-xu”[11;66] Keller coi hạnh phúc gia đình như một lý tưởng tối cao bằng cách tự nói dối với mình và tin vào lời nói dối của mình Theo nghĩa này, ông ta đang cố gắng trở thành một người cha, một người chồng, một doanh nhân và một người hàng xóm hoàn hảo

Nhưng tội lỗi, sự xấu hổ và thực tế của Keller lại là một điều hoàn toàn khác Gia đình là sự bào chữa duy nhất cho tội ác mà ông đã phạm phải Keller có thể ngăn chặn cảm giác tội lỗi bằng cách nói với Chris và Kate, ông khẳng định rằng làm điều đó là vì gia đình: “…Tao làm là cho mày con

ạ Tất cả cái cuộc vật lộn này là cho mày”[11;29] Và “Tôi là bố nó và nó là con của tôi, và nếu còn một cái gì to hơn thế tôi chỉ còn việc tự cho một phát súng vào sọ thôi”[11;106] Keller sẵn sàng đặt tất cả các giá trị đạo đức khác sang một bên để chăm sóc gia đình một cách toàn vẹn Ông nói dối và lừa đảo bằng cách che giấu các phần máy bay nứt Chính Joe đã chỉ ra sự thật này: “Tao kinh doanh, một con người đang kinh doanh, bỗng chốc có một trăm hai mươi cái đầu xi-lanh bị rạn, thế là phá sản ”[11,98] Vào lúc bắt đầu vở kịch, gia đình Keller như một gia đình hoàn hảo khi Joe cố gắng dành những gì yêu thương nhất cho Kate và Chris Tuy nhiên bản chất của ông ta dần được tiết lộ khi họ phản ứng với cuộc khủng hoảng phát sinh “bất

cứ khi nào bàn tay của quá khứ xa xôi chạm đến từ mồ mả của nó để khám

phá ra một số trật tự tiềm ẩn không thể đọc được đằng sau sự hỗn loạn vô luân của các sự kiện”[52;21] Hay khi Keller chơi trò chơi với lũ trẻ hàng xóm, Kate cảnh báo ông ta rằng ông ta phải dừng lại: “Tôi muốn ông thôi ngay cái trò ấy đi Cái trò nhà tù ấy!”, Joe vẫn thản nhiên trả lời, “Tôi có gì phải giấu nào?”[11;36] Điều này cho thấy có điều gì đó đang được che đậy

ở đây Theo Stephen Centolla, Joe và Kate “uncomfortable together because

of their shared guilt and shame” (không thoải mái với nhau vì chia sẻ tội lỗi

và xấu hổ) Một người quá tự tin còn người kia lại quá lo lắng Joe và vợ sống trong nỗi sợ hãi liên quan đến tin xấu về con trai của họ và về tội ác mà

họ đã cố gắng chối từ Hay nhận thấy sự nguy hiểm khi George xuất hiện, Joe đã đề nghị thiết xây dựng sự nghiệp cho Goerge với cương vị là một luật

sư ở thị trấn Bằng cách đó, ông ta nghĩ sẽ giành được sự thông cảm của Annie và George Hơn nữa, Keller còn cố gắng cám dỗ Annie khi đưa ra một công việc tốt cho cha cô sau khi ông ấy ra khỏi tù Nhưng mặt khác, ông lại không chấp nhận Steve Deever làm đối tác của mình Rõ ràng, thái

độ không sẵn sàng của Joe cho thấy ông ta không có bất kỳ sự ủng hộ cụ thể nào đối với Deever - người thực sự là nạn nhân của sự lừa dối của Keller Bản chất ích kỷ của Joe khiến ông quên đi sự hy sinh của Deever, điều đó đã giúp ông thoát khỏi sự tàn phá tổng thể Rõ ràng tất cả các nhân vật đều được vẽ bởi tình yêu, nhưng tình yêu đó lại trở thành nguồn gốc của một sự tha hóa nhất định Joe luôn mong muốn và mơ ước rằng ông sẽ để cho con trai thừa kế nhà máy mà ông đã vận hành trong nhiều thập kỷ Điều này liên quan đến đặc tính Mỹ và ở đây chúng ta có thể thông cảm với Joe như một con người bi thảm

Vấn đề của Joe không phải là ông ta không thể phân biệt đúng hay sai như Miller giải thích, nhưng trong thực tế, kể từ khi Keller tập trung vào thế giới nhỏ là gia đình, ông ta không quan tâm tới thế giới bên ngoài Joe đã bị cuốn vào một xã hội mà Chris gọi là “vùng đất của những con chó to”[11;111] Keller được dạy rằng muốn là người chiến thắng thì phải tiếp

tục phát triển, có thể nhắm mắt không quan tâm đến các vấn đề đạo đức xã hội, miễn là dây chuyền sản xuất tiếp tục lăn Đây chính là bản chất của chủ nghĩa tư bản, nơi tôn sùng sự giàu có vật chất mà bất chấp những vấn đề đạo đức tốt lành

Một vấn đề cần quan tâm ở đây nữa là các nhân vật hàng xóm của Keller Mặc dù tất cả hàng xóm đều biết về tội lỗi của Keller như Sue cho biết: “Khắp cả cái khu phố này ai mà không biết sự thật là thế nào?”[11;66] nhưng họ vẫn làm bạn với ông ta và dường như họ chấp nhận điều đó Điều này làm cho mọi thứ trở nên tồi tệ hơn vì theo cách này, suy nghĩ của Keller dường như được khẳng định là đúng Sự độc đoán của Keller cũng như sự phủ nhận của ông không chỉ cho thấy rằng ông đang cố gắng trốn tránh cảm giác hối hận mà điều đó còn thể hiện thái độ không sẵn sàng đối mặt với hậu quả của các hành động tội lỗi mà ông đã gây ra Câu hỏi đặt ra ở đây là: Làm thế nào để chúng ta lừa dối bản thân và người khác? Chúng ta chọn ra những thứ để tập trung vào cuộc sống nhưng chúng ta cũng cần phải từ chối những thứ nhất định để sống tốt hơn? Hai sự kiện chính thuộc về quá khứ

mà gia đình Keller buộc phải đối mặt Một là cái chết của Larry, và thứ hai

là trách nhiệm của Keller đối với việc vận chuyển các bộ phận bị lỗi Kate

đã phủ nhận điều đầu tiên trong khi chấp nhận điều thứ hai còn Keller chấp nhận điều đầu tiên trong khi từ chối điều thứ hai Kết quả là cả hai nhân vật đều sống trong trạng thái tự lừa dối, cố tình bỏ qua một trong những sự thật

để gia đình có thể tiếp tục tồn tại theo những cách chấp nhận được

Trong Cái chết của người chào hàng, Willy Loman phải đối mặt với

chính mình và xã hội khi ông nhận ra mình đã mù quáng với những gì mà xã hội cho rằng có giá trị và cuối cùng ông ta lại không biết phải làm gì Willy

đã lừa dối mình bằng cách buộc các con trai của mình phải tìm được chỗ đứng trong thế giới kinh doanh mà thế giới ấy lại không thuộc về họ Tuy nhiên, Willy thừa nhận rằng ông không phải là một người cha tốt: “Vì đôi lúc em cứ sợ rằng em không dạy được chúng nó cái hay cái đúng…Anh

Ben, em nên dạy dỗ chúng nó như thế nào?” [11;165], ông đối xử với vợ của mình cũng rất tệ: “không lúc nào ông cụ không bắt nạt mẹ Ông cụ có coi

mẹ ra cái gì!”[11;169] Không chỉ vậy, Willy đã đưa ra những lời khuyên rất

vô lí cho con trai mình Ví dụ khi Linda nhận thấy Biff “…đối với con gái thô lỗ lắm,… Các bà mẹ đều sợ nó hết vía!”[11;152] Thay vì quở trách Biff, Willy tuyên bố rằng “Nó không làm sao cả Em muốn nó thành mọt sách như Bernard à? Nó lanh lợi, nó có bản lĩnh…”[11;153] Willy cũng đồng tình với thói ăn cắp của Biff Thay vì xử lý kỷ luật con trai mình về vụ

ăn cắp trái bóng, Willy đã cười về vụ việc đó và nói, “Chắc huấn luận viên

sẽ hoan nghênh sáng kiến của con!”[11;141] Willy lại còn tỏ ra rất hài lòng khi ông gợi ý rằng Biff có thể đi ăn cắp vì sự nổi tiếng của mình Willy tự lừa mình bằng cách nói với các con trai rằng: “Có một người vào đời với một manh áo trên lưng, thế mà cuối cùng làm chủ mấy mỏ kim cương!” [11;154] Ông tin rằng được ưa thích là điều kiện đủ để đạt được thành công trong thế giới kinh doanh: “Bởi vì trong giới kinh doanh, người nào có mã, người nào thu hút được sự chú ý của người khác, là người ấy dẫn đầu Các con hãy làm cho mọi người thích mình, thế là các con sẽ không bao giờ túng thiếu” [11;145] Tất nhiên, lập luận của Willy phụ thuộc vào một cái nhìn rất thiển cận, bởi vì ông đã thay thế “hình thức” cho “nội dung”: “Điều quan trọng không phải là những gì bạn nói mà là cách bạn diễn đạt nó” [11;58] Willy đã sai lầm khi cách nhìn nhận cuộc sống, ví dụ: Trong thực tế, đối với một số người đàn ông giàu có, “bề ngoài” không phải là nguồn gốc của sự giàu có của họ mà là phải là năng lực thực sự

Narindar Pradhan, một nhà phê bình tác phẩm của Miller, đã nói về cảm giác tội lỗi của Willy Ông tuyên bố rằng: “Willy Loman‟s guilt has two sources One is the failure of his „success‟ dream Over a long life of illusions, Willy makes one false move after another in pursuit of easy success… The second, and perhaps the more painful, cause of his guilt is his feeling that he has failed his children” (tội lỗi của Willy Loman có hai

nguồn Một là sự thất bại của giấc mơ „thành công‟ của ông Trong một cuộc đời dài ảo tưởng, Willy thực hiện hết động thái giả dối này đến động thái giả dối khác để theo đuổi sự thành công dễ dàng… Thứ hai, và có lẽ là đau đớn hơn, nguyên nhân của tội lỗi của ông là cảm giác của ông rằng ông

đã thất bại trong việc dạy dỗ con của mình) [43;67,68] Willy cảm thấy tội lỗi vì nhận ra trong gia đình mình có Biff đã phải chịu hậu quả về hành vi tội lỗi của mình Như đã nói ở trên, tội lỗi và phản bội thường liên quan chặt chẽ với nhau Tuy nhiên, chuyện của Willy với người phụ nữ ở Boston không chỉ làm mất đi tình yêu và sự tôn trọng của con trai mà nó còn làm cho ông cảm thấy bất an Bất cứ khi nào Willy nhìn thấy Linda vá tất, ông cảm thấy có lỗi, bởi vì ông ấy đã từng lấy tất của Linda cho người phụ nữ ở Boston:

Willy (nhận ra là vợ đang ngồi vá tất): “Cái gì thế này ?”

Linda: “À, em vá đôi tất ấy mà Tất bây giờ đắt quá…”

Willy (bực bội, giằng đôi tất từ tay Linda): Anh không muốn em phải ngồi vá tất trong cái nhà này! Em quăng nó ngay đi cho anh!”[11;152]

Willy lo lắng khi nhìn thấy những chiếc vớ dài trong tay của Linda Điều này cho thấy ông hối hận về những gì ông đã làm và Willy không muốn bất cứ điều gì nhắc ông nhớ về mối quan hệ trong quá khứ của mình với người phụ nữ đó

Như vậy, qua việc phân tích nguyên nhân, gốc rễ của ý thức sự tự lừa dối, chúng ta nhận thấy rằng: Keller và Willy đều là những người cha yêu thương và đặt gia đình lên trên tất cả Họ có những điểm tương đồng về suy nghĩ cũng như cách nhìn nhận vấn đề Là nạn nhân từ tư tưởng lệch lạc, lối

tư duy bảo thủ và cô lập đã khiến họ có những hành động tội lỗi và cả hai đều có chung xu hướng đổ lỗi, trốn tránh trách nhiệm Và theo lẽ tất nhiên

họ sẽ phải gánh chịu những hậu quả nặng nề từ những gì đã gây ra trong quá khứ Để rồi cuối cùng họ tự nhúng mình trong cảm giác tội lỗi đau thương

1.2 Mâu thuẫn giữa quá khứ và hiện tại

Trong các vở kịch của Miller, quá khứ không bao giờ chết Thorton

Wilder viết trong The Skin of Our Teeth (Da của răng của chúng tôi): “If

anyone tries to tell you the past, they're charlatans!” (Nếu có ai đó cố nói với bạn về quá khứ, họ đang là những kẻ lang thang!) Đây là một lời trích dẫn

tuyệt vời và có liên quan khi đề cập đến cách mà các nhân vật trong Tất cả đều là con tôi đối phó với quá khứ

Tất cả là con tôi là một vở kịch về quá khứ Hầu hết các cuộc đối thoại

liên quan đến các nhân vật đều nhằm khám phá những bí mật khác nhau về quá khứ gần đây của gia đình Keller Miller cho thấy những bí mật trong quá khứ đã ảnh hưởng đến những người đã giữ chúng như thế nào Các nhân

vật trong vở kịch Tất cả đều là con tôibị ảnh hưởng nhiều bởi quá khứ Một

số bị ảnh hưởng đến mức họ không thể chấp nhận hiện tại như việc Kate giữ nguyên phòng của Larry như khi Larry còn sống

Tất cả đều là con tôi là một vở kịch hiện thực với những âm thanh bi

thảm và mang một cấu trúc chặt chẽ Nó diễn ra trong một ngày và một nơi duy nhất Larry, con trai của Joe, đã mất tích trong chiến tranh thế giới thứ

2 Sau ba năm, anh được cho là đã chết nhưng Kate từ chối chấp nhận cái chết của anh Với quan hệ là con trai, anh trai và người yêu, sự hiện diện ám ảnh của Larry làm lu mờ toàn bộ hành động của các nhân vật trong gia đình Cái chết của Larry có liên quan đến một tội ác ẩn chứa: Joe Keller đã bán vũ khí bị lỗi cho quân đội, gây ra cái chết của hai mươi mốt phi công Joe đã đổ lỗi cho Steve Deever - người bạn thân vô tội của mình, người đang phải ngồi

tù Kate không chấp nhận cái chết của Larry vì nếu như chấp nhận sự thật Larry đã chết thì cũng đồng nghĩa với việc khẳng định Joe là kẻ giết con trai mình Về phía Joe, ông ta coi mình vô tội trước cái chết của con trai mình bởi vì Larry đã không bay bất kỳ máy bay bị lỗi nào Trong thế giới của Joe, ông tin rằng anh đã không làm gì sai bởi vì ông đặt gia đình mình lên trên tất

cả Keller coi trách nhiệm cá nhân đối với gia đình mình là quan trọng hơn việc mình có trách nhiệm đối với xã hội nói chung Do đó không bao giờ

ông có suy nghĩ rằng ông phải chịu trách nhiệm cho cái chết của hai mươi mốt phi công kia Keller hành động như một kẻ phạm tội nhưng không thấy mình là tội phạm Hay khi ông tuyên bố rằng Toà án phúc thẩm đã chứng nhận ông vô tội và rằng những người trong cộng đồng của ông tin rằng ông

vô tội Rõ ràng, Joe không có khả năng nhận ra mình thực sự là một tội phạm

Trong Tất cả đều là con tôi, Miller đã khám phá thành công những thay

đổi tâm lí ẩn sâu trong mỗi nhân vật Tội lỗi mà Keller cố tránh đã trở lại ám ảnh ông Gia đình Keller không đề cập đến quá khứ Họ đang ở trong một

vỏ bọc của quá khứ Trong vỏ bọc này, Larry vẫn còn sống và Joe không liên quan gì đến vụ tai tiếng Joe hoàn toàn gạt bỏ trách nhiệm của mình với

xã hội và không thể nào hiểu được phản ứng của Chris Sự khăng khăng của Joe về trách nhiệm cá nhân được thể hiện ngay từ đầu vở kịch với việc miêu

tả sân sau của nhà Keller là sự “tách biệt” Nó như ẩn ý rằng: gia đình Joe bị cách ly khỏi thế giới bên ngoài Điều này lại một lần nữa minh chứng cho tầm nhìn hạn chế và tính cách bảo thủ của Keller Cho đến khi lá thư của Larry được tiết lộ, Keller lúc đó mới nhìn thấy được quan điểm của thế hệ tiếp theo Ông nhận ra rằng theo một nghĩa nào đó thì “tất cả họ đều là con trai của tôi”

Miller đã khéo léo tạo ra cho vở kịch một sự trớ trêu, khiến người đọc không ngừng suy nghĩ về các vấn đề liên quan đến đạo đức Vở kịch kết thúc khi sai lầm đã phải trả giá, vòng tròn bên trong và bên ngoài - gia đình

và xã hội - đã ít nhiều có liên quan với nhau Với một kết thúc bi thương, Miller như muốn gửi mộtthông điệp có ý nghĩa mạnh mẽ đến tất cả mọi người: nếu mỗi cá nhân không thể nhìn xa khỏi vòng tròn của họ thì ắt họ sẽ

bị lên án là một cá nhân ích kỉ và sẽ có một kết thúc bi thảm Cuộc đời của Keller chính là một minh chứng cho bi kịch đau đớn này Keller đã làm việc chăm chỉ để duy trì sự thiếu hiểu biết mù quáng của mình đối với tội lỗi của mình Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực của ông, quá khứ bị ô uế của ông

liên tục leo vào vòng tròn bên trong thiêng liêng của ông - thế giới duy nhất

mà Keller cho phép mình nhận ra Khi Keller thấy rằng vòng tròn bên trong của ông chỉ là một phần rất nhỏ trong vòng tròn lớn hơn bên ngoài và những người mà ông nghĩ là không liên quan gì tới ông, thực ra lại là tất cả các con trai của ông Hành động của vở kịch cho thấy Joe Keller sống trong hậu quả của hành động sai trái của mình Ông cần phải biết điều như Chris nói:

“rằng có một thế giới của những người bên ngoài và bạn chịu trách nhiệm

về nó”[11;158] Ông không nhận ra rằng ông có mối quan hệ với cộng đồng

và quốc gia mang những nghĩa vụ về đạo đức ngoài gia đình ông Keller cũng không hề thấy rằng mình đang nhận được lợi ích từ cộng đồng và quốc gia (ví dụ như từ những người đã chiến đấu và chết trong chiến tranh) Và theo trách nhiệm xã hội, ông có nghĩa vụ đối với cộng đồng và quốc gia, ông

đã mù quáng với những giới hạn của Giấc mơ Mỹ, nghĩa là mọi người không thể đạt được Giấc mơ Mỹ bằng cách không thực hiện nghĩa vụ đối với xã hội lớn hơn Rõ ràng với việc sử dụng phép ẩn dụ của gia đình, Miller

đã đưa ra một lời kêu gọi về sự cần thiết của một trách nhiệm xã hội rộng lớn hơn, một thứ lương tâm không chỉ dừng lại ở bản thân và con cái của chúng ta

Trong Cái chết của người chào hàng, Miller đã sử dụng xen kẽ trình tự

thời gian từ quá khứ đến hiện tại mà không sử dụng kĩ thuật hồi tưởng Miller thường kết hợp các hành động trong quá khứ của nhân vật với những tình huống tiến thoái lưỡng nan có liên quan đến đạo đức trong hiện tại mà

họ phải đối diện Thông qua kỹ thuật này, họ buộc phải nhìn lại chính mình

và những niềm tin của họ về đạo đức xã hội

Willy là một cá nhân khao khát sự chú ý và bị chi phối bởi mong muốn thành công Tuy nhiên, Willy bị buộc phải làm việc cho Howard, con trai của ông chủ cũ, người không đánh giá cao kinh nghiệm bán hàng và chuyên môn trước đây của ông Loman liên tục đề cập đến anh trai Ben - người đã kiếm được khối tài sản lớnkhi khai thác kim cương ở Châu Phi Do đó, Ben

là đại diện cho tất cả những điều mà Willy mong muốn cho bản thân và con trai của mình Ben rời bỏ thành phố, đi khám phá các châu lục Mỹ và Châu Phi Kết quả sau bốn năm ở rừng trở về, Ben là một người đàn ông giàu có, trong khi đó Willy phải cố thuyết phục Howard để được làm việc ở New York với mức lương ít ỏimặc dù ông ta đã làm việc cho công ty của Howard trong ba muơi tư năm.Vở kịch bắt đầu và kết thúc trong hiện tại, và cốt truyện xảy ra trong hai ngày cuối cùng của cuộc đời Willy Tuy nhiên, một phần lớn của vở kịch bao gồm những kỷ niệm bị chia cắt của Willy, hồi ức

và những sáng tạo lại của quá khứ, được nối giữa những cảnh diễn ra trong hiện tại Willy không chỉ ghi nhớ một sự kiện mà còn hồi tưởng lại tất cả các

sự việc đã từng diễn ra trong quá khứ, ông tự dấn thân vào tình huống cũ như thể nó mới diễn ra lần đầu tiên vậy Khi vở diễn phát triển, Willy trở nên không cân bằng và không thể chuyển đổi giữa ký ức của quá khứ và hiện thực của hiện tại Ký ức của Willy là chìa khóa để độc giả hiểu được nhân vật của mình Willy không thể chấp nhận sự thật rằng ông đã thất bại,

vì vậy ông cẩn thận lựa chọn những kỷ niệm hoặc tái hiện lại các sự kiện trong quá khứ để đưa ra các tình huống mà ông thành công Willy tự hào hồi tưởng lại những kỷ niệm của trận đấu bóng đá gần nhất của Biff bởi vì thời điểm đó Biff vẫn yêu mến ông và muốn ghi bàn trong đội hình để ông vui lòng, chứ không phải đối mặt với hiện tại nơi Willy đang có những mâu thuẫn, tư tưởng trái ngược với con trai của mình Khi vở diễn tiến triển, Willy bắt đầu rút lui ngày càng nhiều hơn trong quá khứ Ông mơ màng về một khoảng thời gian hạnh phúc hơn khi những đứa con trai đã rất yêu mến

và ngưỡng mộ ông Tư tưởng bảo thủ của Willy từ quá khứ đến hiện tại mang lại bản chất mâu thuẫn của ông Mặc dù ông nhớ mãi hình ảnh Biff là một thiếu niên nhưng trong hiện tại ông lại không thể nói chuyện với Biff Nguyên nhân sâu xa của mâu thuẫn này bắt nguồn sau sự việc Biff đã phát hiện ra mối quan hệ bất hợp pháp của cha mình và một người phụ nữ khác ở Boston Trước chuyến đi Boston, hơn bất cứ ai, Biff tin tưởng tuyệt đốivào

sự thành công của Willy nhưng điều này thay đổi khi Biff biết về vụ việc Sau chuyến đi Boston, Willy cố gắng giành lại thành công mà ông từng có bằng cách tập trung vào những kỷ niệm hay sự kiện trước khi vụ việc bị phát hiện ra.Willy nhận thức mình là kẻ một thất bại Ông chỉ là một nhân viên bán hàng tầm thường, người chỉ kiếm được doanh thu khổng lồ trong trí tưởng tượng của mình Giờ đây Willy đang già đi và kém hiệu quả, công ty mà ông đã cố gắng góp công xây dựng lại không cần đến ông nữa Willy hối hận khi không chung thủy với vợ mình, mặc dù ông sẽ không bao giờ thừa nhận vụ việc với cô Ông không còn là một người đàn ông đáng kính trong mắt Biff Vào cuối vở kịch, Willy không thể phủ nhận những thất bại của mình khi mọi việc vượt ra ngoài khả năng giải quyết của ông Willy đã tìm kiếm được một giải pháp cho sự bế tắc hiện tại là tự sát Willy tin rằng giải pháp cuối cùng có thể là một thành công bởi vì chính sách bảo hiểm nhân thọ của ông sẽ bù đắp cho Linda và các con trai về những sai lầm của ông

Công ty mà Loman làm việc cũng như khu phố của ông ta ở cho ông cảm giác an toàn mà ông cần, nơi ông trung thành với các tiêu chuẩn về hành vi mà người chủ và những người hàng xóm mong đợi Đối với một người như Willy, quá khứ và hiện tại không nhất quán với nhau cũng giống như những gì ông đang phải đấu tranh Ví dụ, ông đã từng nói nói với Linda rằng: “Mọi người dường như chế nhạo anh” Nhưng Willy lại nói với các con trai lớn của mình: “Người ta chế nhạo tao bao giờ? Mày thử lên Boston hỏi các hãng Filene, Hub, Slattery's,…xem Mày cứ xưng tên Willy Loman, xem người ta bảo thế nào? Tiếng tăm tao lừng lẫy!”[11,176] Willy đã quen với việc nói dối rằng thế giới ông tạo ra là thực tế Ông ta đã gặp khó khăn khi nói với Howard rằng trung bình một tuần ông kiếm được “một trăm bảy mươi đô la” một tuần, mặc dù Howard biết rằng đây không phải là sự thật, rằng “chưa bao giờ cụ kiếm được từng ấy” Đây cũng chính là lý do tại sao

sự ra đi cuối cùng của ông lại bi thảm như vậy Willy Loman coi mình là

nhân vật rất quan trọng đối với gia đình của mình Ông có các nghĩa vụ tài chính rõ ràng với cuộc sống gia đình khi ông trả các hóa đơn chi tiêu trong nhà Ông cũng có trách nhiệm nuôi dạy con trai của mình để trở thành những người đàn ông thành đạt, hoặc hướng chúng theo hình ảnh của chính mình Giúp cho Biff và Happy phát triển là một nhiệm vụ quan trọng đối với ông, điều mà ông ấy rất tự hào, vì Loman khuyến khích chúng phát triển khi thấy chúng có khả năng về thể thao và học tập Willy cũng dành rất nhiều tình cảm cho vợ mình bằng cách chăm sóc cho cô Willy nhận ra những nghĩa vụ này và đối xử với họ với sự tôn trọng và luôn luôn cố gắng làm gương cho người khác Tuy nhiên, ông đã mắc một số sai lầm trong cuộc đời mình và phải chịu những hậu quả nghiêm trọng Willy có quan hệ với người phụ nữ khác chỉ vì một lý do duy nhất là ông cô đơn và chỉ muốn tìm

sự chia sẻ khi xa nhà Quan trọng hơn là người phụ nữ ở Boston không biết rằng Willy đã thất bại trong cuộc đời của mình, và vì vậy ông hài lòng với việc dành thời gian với cô ấy trong mỗi chuyến công tác xa nhà của mình Công việc của ông cũng bị ảnh hưởng bởi điều này Chúng ta có thể thấy, cuộc sống của Willy đã bị xáo trộn với hành động ngoại tình kia, và ông cũng không hề cố ý làm tổn thương những người trong cuộc đời của mình Miller đã xây dựng Willy Loman như một nhân vật hoài cổ, người luôn sống trong hào quang của quá khứ Trên thực tế, hiện tượng này khá phổ biến Bởi khi người ta không cảm thấy thoải mái với những khắc nghiệt của hiện tại thì sẽ có xu hướng cố tìm ra nơi ẩn náu trong quá khứ bằng cách nhớ lại những kỷ niệm đẹp của những ngày đã qua hoặc nghĩ về tương lai với trí tưởng tượng và những mơ ước bay bổng Linda đã chỉ ra sự thật này bằng cách nói với ông ta rằng tâm trí của ông ấy “là quá sức”[11,121] Willy thoát khỏi thực tế bằng cách sống trong một thế giới tưởng tượng Đối với Willy, cuộc đời của một nhân viên bán hàng dường như là một công việc

mơ ước Mục đích chính của ông sẽ là một nhân viên bán hàng tuyệt vời đến mức ông nói dối về những thành công của ông Tuy nhiên thực tế thì Willy

chưa bao giờ là một nhân viên bán hàng tuyệt vời Minh chứng cho điều đó

là thời điểm hiện tại diễn ra trong vở kịch: ông bị đuổi việc và bị sa thải Willy đã phải bí mật mượn tiền của người hàng xóm Và liên tiếp là việc con trai của ông không thành công Willy thật sự không hiểu điều đang xảy

ra và vẫn tiếp tục nắm bắt những mảnh vỡ của giấc mơ của mình cho đến cuối cùng Như chúng ta đều biết, Willy tự sát Nhưng tại sao? Vâng, rõ ràng ông vẫn còn mang hy vọng sai lầm mình của về sự thành công của Biff

Có vẻ như Willy muốn tự sát hơn là chấp nhận thực tế Tuy nhiên, vấn đề là Willy vẫn còn bị lừa dối khi tự tử Bởi số tiền đó sẽ không được sử dụng để Biff bắt đầu kinh doanh Điều đáng buồn là Willy lạikhông hề biết điều đó

Đó là ảo tưởng cuối cùng và còn tồi tệ hơn cái chết của Willy Như vậy, Willy đã giết chết chính mình Bởi vì xét về mặt vật chất, ông đã thành công với một tình yêu xứng đáng, ông tự sát để cho Biff được hưởng lợi ích bảo hiểm như là một cổ phần cho việc kinh doanh Willy muốn con trai của mình được hạnh phúc và thành công nhưng chúng lại quay lưng lại với ông Willy tin rằng Biff sẽ là một doanh nhân thành công nhưng hóa ra Biff vẫn đang đi tìm kiếm để tìm ra chính mình Điều đó đã từng khiến Willy thất vọng

Nói về cái chết này, chúng ta hãy quay lại phân tích tiêu đề của vở kịch Willy luôn theo đuổi việc trở thành nhân viên bán hàng hoàn hảo và trước khi tự giết mình, ông muốn bày tỏ ước muốn chết của “cái chết của một nhân viên bán hàng” Vì vậy, câu hỏi đặt ra ở đây là: ông ta là ai? Để trả lời câu hỏi đó, chúng ta phải tự hỏi bản thân họ có nghĩa là gì khi muốn trở thành nhân viên bán hàng trong vở kịch này? Đây có lẽ là ví dụ cuối cùng của việc Willy đã phá hủy tất cả những gì đã từng quan trọng với ông

1.3 Bi kịch của người anh hùng hiện đại

Trong văn chương, bi kịch được xem là một trong những thể loại phổ biến nhất Nguồn gốc của bi kịch liên quan mật thiết đến Hy Lạp cổ đại Mỗi vở bi kịch Hy Lạp là một câu chuyện buồn, đại diện cho một nhân

vật với một lỗ hổng bi thảm dẫn đến sự sụp đổ của mình Ngoài ra, trong bi kịch truyền thống, nhân vật chính rơi từ thẩm quyền cao và thường được xác định trước bởi số phận Đó là những câu chuyện về các vị vua, công tước hay các vị tướng vĩ đại Bởi vì, tại thời điểm đó những cá nhân này được cho là thể hiện hoặc đại diện cho toàn thể nhân loại Tuy nhiên, bi kịch không chỉ là chủ đề của văn học cổ điển hay văn học của Shakespeare Bi kịch có thể nảy sinh ở bất kỳ hoàn cảnh và không gian nào Với sự thay đổi thời gian, chủ đề và phong cách cũng cần được thay đổi để đáp ứng nhu cầu của độc giả Ngày nay, chúng ta không còn cho rằng những nhân vật bi kịch

số phận trên là đại diện tiêu biểu nhất Khi các nhà văn muốn cho thấy một người đại diện cho một quốc gia hoặc giai cấp, họ thường tạo ra một người

“bình thường” Điều đó được thể hiện trong quan điểm của Arthur Miller

trong tiểu luận Tragedy And The Common Man (Bi kịch và người bình thường): “It is time, I think, that we who are without kings, took up this

bright thread of our history and followed it to the only place it can possibly lead in our time-the heart and spirit of the average man” (Đã đến lúc, tôi nghĩ, rằng chúng ta không có các vị vua đã lấy sợi dây sáng chói này của lịch sử chúng ta và đi theo nó đến nơi duy nhất nó có thể dẫn dắt thời đại chúng ta - trái tim và tinh thần của một người bình thường)

Những vở kịch của Arthur Miller thường cho thấy sự tôn trọng rất lớn đối với những nhà soạn kịch Hy Lạp như Aeschylus, Sophocles và Euripides Trong những vai này, nhân vật anh hùng hoặc nhân vật chính thường sẽ vô tình phạm tội và tội lỗi đó sẽ trở lại ám ảnh anh ta Tất cả các

sự việc dẫn đến hành vi phạm tội thường diễn ra trong một khoảng thời gian

là một ngày Trong ngày đó, nhân vật chính phải tìm hiểu tội lỗi của mình

và chịu đau khổ, thậm chí có thể chết Trong Tất cả đều là con tôi, những

yếu tố này đều có mặt Vở kịch diễn ra trong khoảng một ngày, có một nhân vật chính với một hành vi phạm tội trước đó và có hình phạt đối với hành vi phạm tội đó Joe là một người đàn ông bình thường, chăm chỉ và vui vẻ, một

người đàn ông không ai có thể không thích Nhưng giống như nhân vật chính của vở kịch cổ đại, ông có một lỗ hổng hoặc một điểm yếu Điều này

đã khiến cho ông có những hành động tội lỗi Ông buộc phải chấp nhận trách nhiệmvà quyết đinh tự tử của ông là cần thiết để khôi phục lại trật tự luân lý của vũ trụ

Tất cả đều là con tôi có một số ảnh hưởng trực tiếp từ bi kịch Hy

Lạp Tuy nhiên, ngay từ cảnh tượng đầu tiên của vở kịch đã cho thấy câu chuyện sẽ mở ra khác so với những bi kịch Hy Lạp và thậm chí là ngay cả

kịch Shakespeare Câu chuyện không diễn ra trong lâu đài hay trên chiến trường Đặt vở kịch ở sân sau nhà Keller là một tuyên bố của Miller rằng

ông đang tạo ra một bi kịch hiện đại Đó chính là sự khác biệt quan trọng giữa vở kịch này và bi kịch Hy Lạp cổ đại Tất cả đều là con tôi không kể

câu chuyện về một vị vua, hoàng tử hay một người đàn ông vĩ đại khác trên chiến trận mà là câu chuyện của “một người đàn ông bình thường” Điều quan trọng nhất để trở thành một anh hùng bi kịch hiện đại là anh ta giống với khán giả của mình Để qua đó khán giả có thể đồng cảm với hoàn cảnh của anh ta Thực tế, Joe Keller đã thành công và có ảnh hưởng nhất định trong cộng đồng của mình Điều đó càng nâng cao vị thế của ông như là một anh hùng bi thảm Joe đã phải đối mặt với một tình huống rất nhạy cảm, vì nếu ông không cho vận chuyển các bộ phận bị lỗi kia thì ông sẽ mất nhiều điều mà ông yêu quý: cơ nghiệp mà ông cố gắng tạo dựng để cho con trai mình khởi nghiệp, ông ta sẽ mất chỗ đứng trong cộng đồng, cơ hội để cho

vợ của ông sống theo phong cách mà bà đã yêu cầu và mơ ước Rõ ràng, những điều đó đang cám dỗ và kéo Joe Keller đến gần tội lỗi của mình hơn Trong bi kịch Hy Lạp cổ điển, cộng đồng bị ảnh hưởng khi anh hùng

có một lỗ hổng và không đồng bộ với sức mạnh của vũ trụ Trong Tất cả đều là con tôi, quy ước văn học này cũng được hiện đại hóa Cộng đồng

không bị tước đoạt kinh tế, thay vào đó họ chấp nhận Joe Keller như một trụ cột của cộng đồng trong khi biết rằng ông đã khéo léo chạy tội để tránh bị

phạt vì đã gây ra cái chết của hai mươi mốt phi công

Với vở kịch Tất cả đều là con tôi, Miller đã gần như chứng minh tính

hợp lệ với lời khẳng định của mình rằng: bi kịch có thể xảy ra trong một nền dân chủ hiện đại và bình đẳng Đối với Arthur Miller, một bi kịch ý thức vẫn tồn tại, ngay cả trong những người bình thường nhất Như ông đã viết trong

Bi kịch và con người bình thường, ông tin rằng:“ I think the tragic feeling is

evoked in us when we are in the presence of a character who is ready to lay down his life, if need be, to secure one thing-his sense of personal dignity” (Tôi nghĩ rằng cảm giác bi thảm đang xuất hiện trong chúng ta khi chúng ta

có mặt một nhân vật sẵn sàng đặt đời mình, nếu cần, để đảm bảo một điều -

ý thức về phẩm giá cá nhân của mình)

Tất cả đều là con tôi là nỗ lực đầu tiên của Miller để viết một bi kịch về người đàn ông bình thường Mặc dù với Cái chết của người chào hàng, vở

kịch tiếp theo của mình, ông đã thực hiện một bước nhảy vọt về kỹ thuật Như nhiều nhà phê bình đã lưu ý, có sự tương đồng rõ ràng giữa vở kịch của

Miller và tác phẩm Oedipus Vua (Oedipus Rex) của Hy Lạp W.Arthur Boggs cho biết, giống như Oedipus Vua, vở kịch của Miller là một “bi kịch

về sự công nhận” Cả hai nhân vật Oedipus và Joe Keller đều là người chủ của gia đình Cả hai đều được yêu cầu giải quyết một vấn đề, mà do vô tình hoặc vô thức họ đã tự tạo ra Oedipus với cách làm của mình đã thấy mệt mỏi và tự giải phóng mình khỏi Thebes còn Joe Keller đã tự lấy đi mạng

sống của mình Oedipus Vua và Tất cả đều là con tôi chia sẻ một khuôn mẫu

và cấu trúc tương tự, một kiểu bi kịch thông thường Như Robert Hogan lưu

ý, cả hai tác phẩm đều liên quan đến “sự mặc cảm của tội lỗi đã xảy ra nhiều năm trước” và đã trở thành “mấu chốt của hành động hiện tại” Nói cách khác, cả hai vở kịch đều giải quyết vấn đề đó là nguồn gốc của tâm lí tội lỗi trong hiện tại mà không thể giải quyết cho đến khi nó được nhân vật chính

nhận diện và đối mặt Tâm trạng ở Oedipus Vua là một tâm lí dễ ảnh hưởng tới toàn bộ cộng đồng Thebes Trong Tất cả đều là con tôi, đó là sự thất bại

của một gia đình để đối phó với cái chết của một người con trai Hơn nữa, cả

Oedipus Vua và Tất cả đều là con tôi đều đối phó với sự vi phạm của một

hoặc nhiều điều cấm kị phổ biến Do đó, hành động của họ liên quan đến phạm trù đạo đức Trước đây, Oedipus vi phạm các điều cấm kị: loạn luân

và giết người Joe Keller “giết chết” con trai là Larry và hai mươi mốt phi công vì hành động tội lỗi của mình Oedipus phải tự khám phá ra sự thật về những gì ông đã làm, trong khi Joe phải sở hữu những hậu quả của những gì ông biết ông đã làm, chấp nhận trách nhiệm và tội lỗi Cả hai nhân vật chính

đều thiếu kiến thức, nhìn sự thật một cách mù quáng Oedipus Vua xuất phát

từ một thời đại chấp nhận một tiền đề xa lạ đối với tâm trí hiện đại: con cái

là nạn nhân vô tội và được sử dụng như một công cụ đắc lực để chống lại cha mẹ của họ Đó là số phận không thể tránh khỏi của Oedipus nên anh ta giết cha mình và kết hôn với mẹ Có thể là một tiên đoán được biết trước nhưng Oedipus, người biết được số phận của mình từ Oracle tại Delphi khi còn trẻ, cố gắng thách thức ý chí của các vị thần bằng cách ngăn chặn được

số phận của mình Oedipus không biết rằng mình chỉ là con nuôi của vua và hoàng hậu Corinth, ông đã chạy trốn khỏi thành phố đó, và trớ trêu thay lại chạy đúng vào số phận của mình Sự thách thức của ông và kết quả thuyết phục rằng Oedipus đã thoát khỏi số phận của mình là bằng chứng của lỗ hổng bi thảm của ông, sự nhút nhát của ông, mà nghịch lý cũng là nguồn gốc của sự vĩ đại của ông

Mặc dù Miller không thể thể hiện được một quan điểm về công lý mang

tính chất thần thánh vào trong Tất cả đều là con tôi nhưng ông vẫn sử dụng

một kiểu viết song song hiện đại Hành động của Joe đã làm cho các con trai

vô tội của ông là Larry và Chris, cả hai người đều có những nguyên tắc đạo đức mà không bao giờ có thể tha thứ cho những gì cha của họ đã làm Joe cũng chia sẻ niềm tự hào và kiêu ngạo giống Oedipus Sau khi rời khỏi Corinth, Oedipus đã phải vật lộn để giành lại vị trí hoàng tộc của mình Bằng sức mạnh của mình, Oedipus đã sống sót qua một cuộc gặp gỡ định

mệnh trên đường và vô tình phạm tội giết người Thông qua trí thông minh của mình, Oedipus giải được câu đố của Nhân sư, trở thành vua của Thebes

và vô tình kết hôn với Joscasta, mẹ của chính mình Như được miêu tả bởi Sophocles, Oedipus liên tục thể hiện niềm tự hào về những thành tựu của mình Joe Keller cũng là một người đàn ông tự hào Ông đã thành công trong thế giới kinh doanh, từ người bán tay nghề cho chủ sở hữu nhà máy và trở thành một trong những người giàu nhất trong thị trấn Keller tự tin vào lòng tin của Chris và tin tưởng vào bản thân mình Tuy nhiên, sự bình tĩnh

và tính dễ gần của ông dần mất đi khi Ann Deever xuất hiện và sau đó là anh trai của cô ấy - George Giống như Oedipus, Joe nghi ngờ động cơ của người khác Ông không tin Ann, con gái người đàn ông mà ông đẩy vào tù

để chịu thay tội ác của mình Những người con của Deevers trở lại từ quá khứ, là một mối đe dọa đối với Joe Con của Deevers giống như các sứ giả Sophoclean mang thông tin định mệnh Họ xác nhận rằng Joe ra lệnh cho việc hàn các đầu xi lanh nứt và rằng ông là nguyên nhân gây ra cái chết của con trai ông Mặt khác, George là một sự tương đồng thú vị với sứ giả từ Corinth

trong Oedipus Vua, người đến để tuyên bố cái chết của vua và hoàng hậu của

thành phố đó, tạm thời làm dịu nỗi sợ hãi của Oedipus Có một sự đảo ngược

tương tự trong Tất cả đều là con tôi, khi George phản ứng trước thái độ thân

thiện của Kate Keller, bắt đầu chấp nhận nhận định của Joe về cha mình là một người đàn ông yếu đuối, người duy nhất quyết định để gửi những bộ phận máy bay bị lỗi Chỉ khi Kate vô tình để lộ sự thật là Joe không bị ốm trong ngày định mệnh thì George lại bắt đầu đối mặt với Joe một lần nữa Tiếp tục với chủ đề bi kịch của người bình thường, Arthur Miller đã sử dụng người đàn ông bình thường như một lời chỉ trích về Giấc mơ Mỹ trong

Cái chết của người chào hàng theo nhiều cách tương tự như Tất cả đều là con tôi Trong Cái chết của người chào hàng Willy Loman có thể được coi

là một anh hùng bi kịch Mở đầu vở kịch, Miller giới thiệu Willy với trạng thái ngày càng trở nên khốn khổ Ông thay đổi từ một người cha tận tụy, yêu

thương, mặc dù không phải không có lỗi lầm đến một người đàn ông ảo tưởng và phải tự tử Như đã nêu ở phần trên về ảnh hưởng và ý nghĩa của một anh hùng bi thảm đối với người khác Mặc dù, trên thực tế, Willy Loman có thể không có những đặc điểm này Một sự phân biệt cuối cùng được ghi nhận bởi Aristotle là một anh hùng bi thảm không phải là một người xấu xứng đáng với những bất hạnh sắp xảy ra với mình, nhưng thay vào đó, anh ta đã mắc một sai lầm dẫn tới sự sụp đổ của mình Chúng ta có thể thấy rằng Willy không cố tình tạo ra tình huống nguy hiểm cho bản thân mình, ông chỉ biết rằng những hành động nhất định của ông là sai, góp phần vào sự tự hủy hoại mình Do đó,Willy Loman thể hiện các thuộc tính của

một anh hùng bi thảm như đề xuất của Aristotle Trong suốt vở kịch Cái chết của người chào hàng, có thể bạn đã cảm thấy cần lôi một tấm gương và

đặt trước mặt Willy Loman và làm cho ông nhìn thẳng vào chính mình Nhưng có lẽ điều đó sẽ không có hiệu quả bởi vì Willy là một người rất bảo thủ và luôn sống trong ảo tưởng Ông ấy có rất nhiều tiềm năng nhưng ông lại rơi vào một trường hợp là luôn tự lừa dối bản thân kết hợp với mục tiêu sai lầm về cuộc sống Một người coi bán hàng là tất cả là sự nghiệp của mình nhưng Willy nghĩ rằng mục tiêu của cuộc sống là được ưa thích và sẽ đạt được thành công về mặt vật chất Vậy điều gì xảy ra khi ông không đạt được những mục tiêu này? Ông cố gắng làm cho mình cảm thấy tốt hơn bằng cách nói dối mình và gia đình mình Trong thế giới ảo tưởng của mình, Willy nghĩ mình là một nhân viên bán hàng thành công rực rỡ Trên thực tế, ông chưa bao giờ là như vậy Trong mọi khả năng, ông sẽ không bao giờ được như vậy Ông che giấu sự lo lắng và tự nghi ngờ của mình với sự kiêu ngạo Willy thất vọng và cầu xin những người thành công xung quanh ông

để được hướng dẫn và hỗ trợ Giờ đây, là một người đàn ông đã có tuổi, Willy không còn có thể lái xe thành thục, trả tiền hóa đơn hoặc bán bất cứ thứ gì Rõ ràng Willy là một loại anh hùng đặc biệt: một anh hùng bi thảm Người Hy Lạp cổ đại là người đầu tiên viết về những linh hồn đã chết

Oedipus của Sophocles là ví dụ hoàn hảo nhất Vậy giữa Willy Loman và

những anh hùng của bi kịch Hy Lạp có điểm gì tương đồng? Cũng giống như Oedipus, Willy Loman trải qua cuộc đời mình một cách mù quáng, không bao giờ nhận ra chân lý đích thực của chính mình Willy từ chối thừa nhận rằng ông là một kẻ thất bại Người đọc có thể thấy rằng “hamartia” (Người

Hy Lạp hay dùng từ “hamartia” Từ này thường được dịch là “lỗ hổng bi thảm” nhưng nó được dịch chính xác hơn như là “thiếu dấu” hoặc là “lỗi do

sự thiếu hiểu biết”) được thấy rõ ở Willy thông qua tính cách ảo tưởng của mình Cuối cùng, những ảo tưởng của Willy đã khiến ông quyết định tự tử Theo Aristotle, những anh hùng bi thảm cũng có khoảng thời gian công nhận tội lỗi của mình Đây là khoảng thời gian mà người anh hùng nhận ra sai lầm khủng khiếp mà anh ta đã mắc phải và thường hay nói về nó rất nhiều Điều này xảy ra với Oedipus khi anh nhận ra rằng anh đã vô tình giết cha mình và ngủ với mẹ Bạn có thể cho rằng Willy có một nhận thức nhỏ gần cuối của vở kịch Ông không bao giờ nói trực tiếp, nhưng tại một thời điểm - có lẽ sau khi Howard sa thải Willy - ông phải nhận ra rằng ông sẽ không bao giờ thành công trong kinh doanh Nếu ông không nhận ra điều này, ông sẽ không quyết định tự sát Willy chắc chắn tin cái chết của ông sẽ

có ích cho con trai của mình Ngay cả sau khi Biff hoàn toàn giải thích cho

bố mình rằng tất cả những gì anh muốn làm là một người chăn bò hoặc bất

cứ điều gì nhưng Willy đã từ chối hiểu điều đó

Người bán hàng đáng thương giết chết chính mình, nghĩ rằng Biff sẽ sử dụng tiền bảo hiểm nhân thọ để bắt đầu kinh doanh Tại đám tang của ông, cho thấy rằng mặc dù đến lúc chết mà Willy vẫn không thể nắm bắt được thực tế nghiệt ngã của cuộc sống Willy cũng khác với những người tiền nhiệm của mình vì ông không phải là hoàng gia của bất cứ loại nào Willy chỉ là một nhân viên bán hàng Ông ta không có quyền lực thực sự trên thế giới và không quá nhiều người thực sự quan tâm khi ông chết Không giống như Oedipus trong huyền thoại, Willy không phải là một ai Nó chỉ ra thực

tế rằng: Willy là một người đàn ông bình thường và là một phần của chủ đề

mà Miller đang cố gắng thực hiện

Tiểu k t

Như vậy, trong chương một, chúng tôi đã tập trung phân tích một biểu

hiện đặc trưng trong mặc cảm tội lỗi được phản ánh trong hai vở kịch Tất cả đều là con tôi và Cái chết của người chào hàng của Arthur Miller, đó là mặc

cảm tội lỗi của người cha Là một trong những chủ đề chính trong các sáng tác của Miller, mặc cảm tội lỗi của người cha trở thành một điểm nhấn góp phần tạo nên thành công cho các tác phẩm của Miller Biểu hiện của cảm tội lỗi của người cha trong sáng tác của Arthur Miller được chúng tôi tìm hiểu dựa trên ba phương diện chính: Ý thức sự tự lừa dối, mâu thuẫn giữa quá khứ và hiện tại, bi kịch của người anh hùng hiện đại

Một trong những điểm chính trong hai vở kịchchính là tình yêu của người cha dành cho gia đình của mình Tình yêu đó là một cảm xúc chiếm

ưu thế trong suốt vở kịch Cả Keller và Willy đều đề cao trách nhiệm với gia đình, họ cho rằng không gì quan trọng và lớn lao hơn tổ ấm của họ Tuy nhiên, tình yêu đó lại là một trong những lý do chính khiến các nhân vật rơi vào bi kịch Cả hai nhân vật người cha đều không ý thức được rằng: họ cần phải biết dung hòa giữa cá nhân với cộng đồng, bên cạnh trách nhiệm với gia đình thì họ cũng có trách nhiệm rất lớn với xã hội, con người không thể tồn tại và phát triển được nếu như không có cộng đồng Thông qua bi kịch của cả hai nhân vật người cha, Miller dường như muốn rung lên tiếng chuông cảnh tỉnh tới tất cả mọi người, rằng: chúng ta không thể nào có được hạnh phúc nếu như chúng ta sống mãi trong kí ức của quá khứ hay tự lừa dối, ru ngủ mình bằng những ảo tưởng viển vông không phù hợp với thực tế Hạnh phúc chỉ có được khi ta dám nhìn thẳng vào thực tế, tìm giải pháp phù hợp để hài hòa với xã hội