Giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện sông mã, tỉnh sơn la

Tính cần thiết của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương ý kiến của giáo viên .... Tính khả thi của các biện pháp giáo dục phòng chố

TRẦN THỊ LUẬT

gi¸o dôc phßng, chèng b¹o lùc häc ®-êng cho häc sinh c¸c tr-êng trung häc phæ th«ng

huyÖn s«ng m·, tØnh s¬n la

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử giáo dục

Mã số: 60 14 01 02

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Viết Vượng

HÀ NỘI - 2017

Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp, em đã nhận được nhiều

sự quan tâm, giúp đỡ từ phía thầy cô, gia đình, bạn bè Em xin bày tỏ sự biết

ơn chân thành và sâu sắc đến:

- PGS.TS Phạm Viết Vượng – người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong từng giai đoạn, từng bước để em có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

- Ban giám hiệu, các thầy cô chủ nhiệm, cùng em học sinh trường THPT Chiềng Khương - Sông Mã - Sơn La và trường THPT Mường Lầm – Sông Mã – Sơn La đã tạo điều kiện, giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện luận văn

- Ban chủ nhiệm Khoa, các thầy cô giáo Khoa Tâm lý – giáo dục, Đại học sư phạm Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong thời gian em học tập và thực hiện luận văn

Mặc dù đã cố gắng nhưng do kiến thức, trình độ, kỹ năng còn hạn hẹp nên luận văn của em còn nhiều thiếu xót

Kính mong nhận được sự góp ý, bổ sung của các thầy cô để luận văn tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Học viên

Trần Thị Luật

1 BL Bạo lực

2 BLHĐ Bạo lực học đường

3 CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân

4 ĐHQGHN Đại học quốc gia Hà Nội

5 GDPCBLHĐ Giáo dục phòng chống bạo lực học đường

6 GVCN Giáo viên chủ nhiệm

7 GVBM Giáo viên bộ môn

Bảng 2.2: Thực trạng bạo lực học đường ở trường THPT Chiềng Khương 30

Bảng 2.3: Hiệu quả của công tác giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 32

Bảng 2.4: Thực trạng nội dung giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 33

Bảng 2.5: Thực trạng phương pháp giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 36

Bảng 2.6: Thực trạng hình thức giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 38

Bảng 2.7: Thực trạng nhận diện các hành vi BLHĐ của học sinh 41

Bảng 2.8: Thực trạng bạo lực học đường ở trường THPT Mường Lầm 42

Bảng 2.9: Hiệu quả của công tác giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 44

Bảng 2.10: Thực trạng nội dung giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 45

Bảng 2.11: Thực trạng phương pháp giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 47

Bảng 2.12: Thực trạng hình thức giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh 48

Bàng 3.1 Tính cần thiết của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của giáo viên) 77

Bàng 3.2 Tính cần thiết của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của cán bộ quản lý) 78

Bàng 3.3 Tính cần thiết của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của công an) 79

Bảng 3.4 Tính khả thi của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của giáo viên) 81

Bàng 3.5 Tính khả thi của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của cán bộ quản lý) 82

Bàng 3.6 Tính khả thi của các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương (ý kiến của công an) 83

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của đề tài 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Một số vấn đề về bạo lực học đường 7

1.2.1 Khái niệm bạo lực 7

1.2.2 Khái niệm bạo lực học đường 8

1.2.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường 11

1.2.4 Hậu quả của bạo lực học đường 14

1.3 Giáo dục ph ng chống bạo lực học đường 16

1.3.1 Khái niệm giáo dục phòng chống bạo lực học đường: 16

1.3.2 Mục đích giáo dục phòng chống bạo lực học đường: 17

1.3.3 Biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường: 18

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục phòng chống bạo lực học đường: 19

1.4.1 Giáo dục nhà trường 20

1.4.2 Sự quan tâm giáo dục của gia đình 21

1.4.3 Tất cả các lực lượng xã hội cùng tham gia 22

1.4.4 Sự tự ý thức của học sinh 22

Kết luận chương 1 24

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN SÔNG MÃ, TỈNH SƠN LA 25

2.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường ở các trường THPT huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La 50 Kết luận chương 2 53 Chương 3 BIỆN PHÁP GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN SÔNG

MÀ, TỈNH SƠN LA 54 3.1 Các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường 54

3.1.2 Đưa nội dung giáo dục phòng chống bạo lực học đường vào tiết

sinh hoạt lớp cuối tuần 55

3.1.3 Đa dạng hóa các hình thức giáo dục phòng chống bạo lực học đường qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 61

3.1.4 Sử dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục đối với những học sinh có biểu hiện bạo lực học đường 64

3.1.5 Phát hiện sớm các dấu hiệu xảy ra bạo lực học đường để kịp thời ngăn chặn, phòng ngừa 68

3.1.6 Phối hợp với các lực lượng xã hội để giáo dục phòng chống bạo lực học đường 70

3.2 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 76

3.2.1 Tính cần thiết của các biện pháp 76

3.3.2 Tính khả thi của biện pháp 81

Kết luận chương 3 85

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 86

1.Kết luận 86

2.Kiến nghị 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên bùng nổ thông tin và hội nhập quốc tế, nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đã được cải thiện, tuy nhiên mặt trái của cơ chế thị trường đã tạo

ra những hiện tượng tiêu cực trong giới trẻ, tệ nạn bạo lực học đường xảy ra

đã đến mức báo động, đang là mối quan tâm không chỉ của ngành giáo dục

mà của toàn xã hội Tình trạng bạo lực học đường diễn ra ở cả thành thị, nông thôn, đồng bằng và miền núi, cả ở nam sinh lẫn nữ sinh

Học sinh trung học phổ thông là lứa tuổi đẹp nhất của cuộc đời, đang phát triển mạnh mẽ về thể chất và tinh thần, cuộc sống xã hội đang thay đổi nhanh chóng, các em có điều kiện để học tập, vui chơi, tiếp nhận thông tin đa dạng, nhưng đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tiêu cực gây nên những nhận thức và hành vi sai lệch, có thể dẫn đến phá vỡ những giá trị chuẩn mực đạo đức xã hội, làm mất đi tương lai của chính các em

Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục đạo đức và pháp luật cho thanh niên học sinh cần được nhà trường quan tâm, nhằm giúp các em có ý thức đúng về cuộc sống tương lai, để học tập và rèn luyện, tránh xa những tệ nạn xã hội, những hành vi bạo lực học đường

Sông Mã là một huyện vùng cao biên giới, nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Sơn La, đời sống của nhân dân còn nghèo nàn, dân trí thấp, nhiều tập quán lạc hậu vẫn còn tồn tại, hạ tầng cơ sở yếu kém, giao thông không thuận tiện Huyện có hai trường THPT Chiềng Khương và trường THPT Mường Lầm mới thành lập, nằm sát vùng biên giới Việt - Lào Với hơn một nửa số học sinh là con em đồng bào các dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế khó khăn, cha mẹ lao động nặng nhọc, vất vả ít có điều kiện quan tâm đến con cái

Trong nội bộ học sinh đã có hiện tượng chia bè nhóm gây mất đoàn kết,

đã xảy ra bạo lực học đường, ảnh hưởng không tốt đến bầu không khí tập thể, đến chất lượng giáo dục của nhà trường

Để ngăn ngừa, phòng chống bạo lực học đường nhà trường cần phải tìm

ra các biện pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm học sinh miền núi, cổ động phong trào “trường học thân thiện, học sinh tích cực”, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục

Hiện nay ở nước ta đã có nhiều đề tài nghiên cứu về tệ nạn xã hội, về bạo lực học đường, tuy nhiên vẫn chưa có đề tài nào đề cập tới vấn đề bạo lực học đường của học sinh trung học phổ thông miền núi nói chung và cho học sinh Sơn La nói riêng

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh các trường THPT huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La” góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng, đề tài có mục đích

đề xuất các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh

THPT ở huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Qúa trình giáo dục đạo đức và pháp luật

cho học sinh THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực

học đường cho học sinh trường THPT

4 Giả thuyết khoa học

Học sinh THPT ở huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La đã có những hành vi bạo lực học đường, nếu được phát hiện sớm và sử dụng các biện pháp giáo dục phù hợp thì có thể ngăn chặn được các hành vi tiêu cực đó

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc giáo dục phòng chống bạo lực

học đường cho học sinh THPT

5.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục phòng chống bạo

lực học đường cho học sinh trường THPT huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

5.3 Đề xuất biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho

học sinh THPT huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu đề xuất các biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực

học đường cho học sinh THPT

6.2.Thời gian nghiên cứu: từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 5 năm

2017

6.3 Khách thể khảo sát:

- 120 học sinh và 20 giáo viên trường THPT Chiềng Khương

- 100 học sinh và 15 giáo viên trường THPT Mường Lầm, huyện Sông

Mã, tỉnh Sơn La

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa lý

thuyết để xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Quan sát hoạt động phối hợp giáo dục phòng chống bạo lực học

đường cho học sinh của gia đình, nhà trường và các đoàn thể xã hội

7.2.2 Phương pháp điều tra:

Xây dựng các phiếu hỏi dành cho hai đối tượng là giáo viên và học sinh nhằm thu thập những thông tin phục vụ cho việc phân tích và đánh giá thực trạng việc giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương và trường THPT Mường Lầm huyện Sông Mã, tỉnh

Sơn La

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn sâu một số giáo

viên và học sinh của trường THPT Chiềng Khương và trường THPT Mường Lầm huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La để làm rõ hơn những kết quả thu được qua phiếu hỏi, đồng thời bổ sung thêm những thông tin cần thiết phục vụ cho việc

nghiên cứu đề tài

7.2.4 Phương pháp khảo nghiệm: Tiến hành khảo nghiệm tính khả thi,

tính hiệu quả của các biện pháp

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ:

Sử dụng các công thức thống kê để xử lý các số liệu điều tra nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, đề tài được trình bày trong 3 chương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Ở nước ngoài:

Bạo lực học đường (BLHĐ) là một hiện tượng phổ biến trong giới trẻ ở nhiều nước, vì ảnh hưởng nguy hại của nó nên đã được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu từ lâu

Các nhà tâm lý học, xã hội học và tội phạm học đã chú trọng nghiên cứu về bản chất, hình thức thể hiện, nguyên nhân, hệ quả và các biện pháp phòng chống bạo lực học đường và cho rằng tâm lý lứa tuổi, cùng với nhóm bạn tiêu cực là nguyên nhân chính dẫn đến BLHĐ

Những năm 2008, 2010 ở Mỹ Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật (Center for disease control and prevention - CDC) đã khảo sát trên quy mô

lớn, với tên gọi là “Hiểu biết về BLHĐ” (Understanding school violence) Kết

quả nghiên cứu cho thấy tình trạng bạo lực học đường ở Mỹ là rất đáng lo ngại Mức độ bạo lực không chỉ dừng lại ở những lời đe dọa, mà còn có cả những trường hợp gây tử vong

Một công trình nghiên cứu khác của Glew GM năm 2005 trên 3530 học

sinh tiểu học tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt – hành vi tâm lý xã hội cần điều chỉnh và sự ảnh hưởng kết quả học tập ở trường tiểu học” đã khẳng định hành

vi bắt nạt trong trường tiểu học có ảnh hưởng không tốt tới kết quả học tập, tâm lý buồn chán, thiếu an toàn, bị phụ thuộc của học sinh và kỷ luật của nhà

trường [19]

Công trình nghiên cứu của Wang J và cộng sự năm 2009 được tiến

hành với tên gọi: “Bắt nạt trường học trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ: thể chất, lời nói, quan hệ và trên Internet” đã cho thấy có 4 hình thức bắt nạt

trong trường học chúng có mối liên quan với các đặc điểm về nhân học xã hội, với sự tâm giáo dục của cha mẹ và ảnh hưởng của nhóm bạn bè

“Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi”

là tên một đề tài nghiên cứu khác về bạo lực học đường được Liang H và cộng sự được tiến hành năm 2007 Đề tài đã khảo sát 5074 học sinh vị thành niên đang học từ lớp 8 đến lớp 11 ở 72 trường học ở Cape và Durban, Nam Phi, đã chỉ rõ mối liên quan giữa hành vi bạo lực với các hành vi nguy hiểm

khác ở thanh thiếu niên cần được ngăn chặn kịp thời [18]

Ở Việt Nam

Trong những năm gần đây các nhà nghiên cứu của Bộ Công an, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Viện Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia… cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về phòng chống, ngăn ngừa tệ nạn xã hội (TNXH) dưới nhiều góc độ khác nhau

Tác giả Mã Ngọc Thể với công trình nghiên cứu “Ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức đến hành vi phạm pháp của trẻ em” (1998), đã nhận

thấy tình trạng gia tăng của các hành vi phạm pháp của các em tuổi vị thành

niên [8]

Đề tài “Nguyên nhân BLHĐ” do hai tác giả Lê Thị Hồng Thắm và Tô

Gia Kiên thực hiện bằng phương pháp chọn mẫu đa dạng, kiểm tra chéo các thông tin của các đối tượng cung cấp cho thấy BLHĐ đang diễn ra rất phổ biến cần được ngăn chặn kịp thời

Đề tài “Thực trạng BLHĐ hiện nay” của tác giả Phan Mai Hương trình

bày kết quả khảo sát thực trạng BLHĐ cũng đưa ra các nhận xét tương tự [5]

Như vậy, các kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế đều khẳng định BLHĐ là hiện hữu và đang gia tăng đến mức báo động, do nhiều nguyên nhân

và cần tìm ra các giải pháp ngăn ngừa cụ thể, phù hợp với từng quốc gia, từng vùng miền, địa phương

1.2 Một số vấn đề về bạo lực học đường

1.2.1 Khái niệm bạo lực

Bạo lực là khái niệm được nhiều tác giả nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau

Dưới góc độ chính trị học, bạo lực có những định nghĩa như sau:

- “Bạo lực là dùng sức mạnh để trấn áp, chống lại lực lượng đối lập hay

để lật đổ chính quyền” [1]

- “Bạo lực là dùng sức mạnh để trấn áp, lật đổ” [10]

- Bạo lực là cuộc chiến tranh giữa hai quốc gia để giải quyết các mâu

thuẫn đang tồn tại

Dưới góc độ xã hội học khái niệm này được các tác giả trình bày:

- Bạo lực là một phương thức hành xử hung bạo trong các mối quan hệ

hay gây tử vong…” [12]

Từ những định nghĩa như trên, chúng tôi cho rằng: Bạo lực là hành vi

đe dọa hay sử dụng sức mạnh gây tổn thương về thể chất và tinh thần cho người khác

Bạo lực là hành vi gây nguy hiểm cho con người với các mức độ như: bắt nạt, đe dọa, sỉ nhục, trấn lột tài sản, xúc phạm thân thể, đánh đập, hành hạ,

giết người

1.2.2 Khái niệm bạo lực học đường

Hiện nay các nhà nghiên cứu còn có nhiều tranh luận về khái niệm bạo lực học đường, nên chưa có một định nghĩa thống nhất:

Theo tác giả Trần Viết Lưu, BLHĐ là những lời nói, hành vi mang tính miệt thị, đe dọa, khủng bố người khác (thường xảy ra giữa trò với trò, giữa thầy với trò hoặc ngược lại), để lại thương tích trên cơ thể, gây tổn thương đến tư tưởng, tình cảm, tâm lý, thậm chí dẫn đến tử vong

Theo tác giả Phạm Văn Khanh [13] có 3 mức độ tiếp cận để định nghĩa bạo lực học đường:

Một là, BLHĐ là những hành vi xâm hại giữa học sinh với nhau đang học cùng một trường, diễn ra bên trong hay bên ngoài khuôn viên nhà trường

Hai là, BLHĐ là những hành vi xâm hại giữa học sinh với học sinh hoặc giữa học sinh với giáo viên hoặc giữa giáo viên với giáo viên diễn ra bên trong hay bên ngoài khuôn viên nhà trường

Ba là, BLHĐ là những hành vi xâm hại mà chủ thể gây ra là học sinh, người bị hại là bất kỳ ai, diễn ra bên trong hay bên ngoài khuôn viên nhà trường

Cách tiếp cận thứ ba được nhiều người tán thành nhất vì nó có ý nghĩa thực tiễn đối với công tác giáo dục học sinh

Qua các nghiên cứu kể trên chúng tôi cho rằng:

Bạo lực học đường là những hành vi đe dọa hay sử dụng sức mạnh để xâm hại đến tinh thần, sức khoẻ, tính mạng, tài sản của người khác xảy ra trong môi trường học đường

Bạo lực học đường có nhiều mức độ như: bắt nạt, chửi nhau, đánh nhau, đe dọa, trấn lột, sử dụng hung khí gây thương tích, tinh thần hoảng loạn… riêng ở nữ sinh còn có hình thức chà đạp nhân phẩm như lột quần áo, quay clip để đưa lên mạng sỉ nhục nhau…

Nguy hiểm hơn khi gần đây BLHĐ trở nên “chuyên nghiệp” hơn có những nhóm chuyên đi bắt nạt, trấn lột học sinh, “đánh hội đồng”, gọi thêm

“đàn anh” đến tham gia, bên cạnh đó là hiện tượng rất đông học sinh và cả người lớn đứng xem như một trò tiêu khiển, cổ vũ, reo hò mà không có một biện pháp can thiệp nào cả

Học sinh đứng xem không ai can thiệp Như vậy, BLHĐ là hành vi thô bạo, bất chấp đạo lý, luật pháp, là một biểu hiện của tệ nạn xã hội, là vấn đề mà ngành giáo dục, văn hóa và pháp luật phải tham gia ngăn chặn kịp thời

Những đặc điểm của bạo lực học đường:

- Tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức, đối tượng tham gia là giới trẻ lêu lổng chơi bời, khó kiểm soát

- Có tính lan truyền do a dua, bắt chước

- Có nhiều nguyên nhân, nhiều phương thức, thủ đoạn gây bạo lực Kẻ hay gây bạo lực có thể kết cấu với nhau thành ổ nhóm manh động

- BLHĐ có quan hệ với các hiện tượng tệ nạn xã hội (TNXH) khác và

có sự chuyển hóa lẫn nhau BLHĐ là một trong các nguyên nhân dẫn đến tội phạm

- BLHD thường xảy ra ở những nơi đông học sinh, nhiều trường học, công tác quản lí của nhà trường, địa phương còn nhiều sơ hở, thiếu sót

Theo điều tra của Vụ Học sinh, Sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đối tượng tham gia bạo lực học đường phần lớn là học sinh cuối cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông, bao gồm cả ở nam sinh và nữ sinh Số liệu gần đây nhất cho thấy trong một năm học toàn quốc xảy ra 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau (5 vụ/ngày) Cứ khoảng 5.000 học sinh thì có một vụ bạo lực, cứ 9 trường thì có một trường

có học sinh đánh nhau

Bạo lực ở nữ sinh

1.2.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường

Bạo lực học đường có các nguyên nhân khác nhau:

Một là, nguyên nhân từ bản thân học sinh:

Do sự phát triển nhanh về sinh lý của lứa tuổi vị thành niên, tâm lý chưa ổn định, cái tôi cá nhân quá cao (lứa tuổi ăn chưa đủ no, lo chưa tới độ) khiến các em thấy bức bối. Đây là lứa tuổi bùng phát năng lượng, khi chưa có

cơ hội giải phóng dễ dẫn đến bạo lực Bạo lực trở thành trò vui của một số thanh, thiếu niên khi chúng không tìm thấy niềm vui trong học tập, mà sử dụng bạo lực như một cảm hứng

Một số em học sinh khác lười học, lêu lổng chơi bời, đàm đúm, thiếu hiểu biết về đạo đức, pháp luật, sai lệch trong nhận thức và hành vi, kỹ năng ứng xử non nớt, khi có những kích động từ bên ngoài khiến các em không làm chủ được bản thân mình

Bạo lực ở nam sinh

Một số trường hợp học sinh lập thành các nhóm khích bác nhau, do không thực hiện được các yêu cầu của nhau, dẫn đến lăng mạ, bạo lực

Có những học sinh đánh nhau là do tâm lý bắt chước người hùng trong các phim bạo lực

Có những học sinh đánh nhau xuất phát từ ghen tuông, yêu đương bồng bột Có cả những học sinh đánh nhau vì say rượu, vì “cái nhìn” không thân thiện… có cả những trường hợp không có lý do xác đáng

Hai là, nguyên nhân từ phía gia đình:

Học sinh THPT sống chủ yếu dựa vào gia đình nên bị ảnh hưởng bởi những người xung quanh, đặc biệt là lối sống, cách cư xử, giao tiếp của ông

bà, cha mẹ, anh chị em, cùng những người thân khác

Thực tế cho thấy học sinh có hành vi BLHĐ phần lớn sống trong những gia đình không hoàn hảo, cha mẹ ly hôn, ly thân, hoặc khó khăn, túng quẩn về kinh tế…

Nhưng cũng không ít trường hợp các bậc cha mẹ mải mê bon chen kiếm tiền và cũng có những gia đình khá giả lại quá nuông chiều con cái, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu, đòi hỏi của con em Gia đình, bố mẹ thiếu quan tâm đến con cái, không thường xuyên theo dõi, nắm bắt diễn biến tâm lý, tình cảm của các em để có thể kịp thời uốn nắn giáo dục

Có cả một số gia đình sử dụng phương pháp giáo dục chưa phù hợp, thường xuyên nặng lời, quát mắng, sỉ nhục con em, gây nên tổn thương về tâm lý, hình thành những nhận thức không đúng về giá trị sống Hậu quả của lối giáo dục này tạo nên tính ích kỷ, chai lỳ, bướng bỉnh, hung dữ, từ đó dẫn đến việc các em có những hành vi sai lệch

Ba là nguyên nhân từ phía xã hội:

Mặt trái của nền kinh tế thị trường đã tạo nên sự phân hóa giàu nghèo, thất nghiệp, thu nhập thấp, nghèo đói, tệ nạn xã hội nảy sinh…đã tác động đến tâm lý, tình cảm của học sinh

Các em nhận thức chưa cao rất dễ bị cuốn theo lối sống thực dụng, ngoại lai, đua đòi, ăn chơi thiếu lành mạnh

Sự phát triển kinh tế cũng như gia tăng chất lượng cuộc sống, người đông thiếu việc làm ổn định cũng là nguyên nhân dẫn đến các TNXH văn hóa

phẩm đồi trụy, ma túy, mại dâm tràn lan Mặt khác trong xã hội có nhiều gương xấu trật tự gia đình bị đảo lộn, nhận thức của học sinh bị dao động, tâm lý bất ổn dẫn đến chản nản, tự ti không tin tưởng vào cuộc sống tương lai

Do ảnh hưởng từ phim ảnh, sách báo, đồ chơi mang tính bạo lực (kiếm, súng ) Nhiều trò chơi trên mạng là trò chơi là đánh nhau, giết người Trên các phương tiện truyền thông đại chúng hình ảnh bạo lực xuất hiện quá nhiều, các bộ phim hành động kinh dị, xã hội đen… đua nhau trình chiếu trên tivi, internet, hoặc phát tán qua băng đĩa

Các game hành động võ lâm, cao bồi không gian với các pha chém giết, các câu chuyện đấu đá băng nhóm thu hút các bạn trẻ, do đó không tránh khỏi những ảnh hưởng xấu Tuổi trẻ có xu hướng bắt chước, thử nghiệm, làm theo những hình tượng đó là hoàn toàn dể hiểu

Vai trò của các tổ chức xã hội như Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên, Hội học sinh trong một số nhà trường chưa được phát huy

Chính quyền địa phương, các đoàn thể, nhà trường và gia đình chưa phối hợp kịp thời và có hiệu quả trong việc giáo dục, ngăn chặn các hành vi BLHĐ

Nữ sinh làm nhục nhau

Bốn là, nguyên nhân từ phía nhà trường:

Nội dung giáo dục trong nhà trường có phần nặng về lý thuyết, ít liên

hệ với thực tế cuộc sống, phương pháp giảng dạy còn chậm đổi mới, chưa cuốn hút học sinh

Phương thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa chưa phù hợp, chưa có nhiều hoạt động trải nghiệm để giúp học sinh nhận thức được các bài học về lòng nhân ái, bao dung, sự tôn trọng và trách nhiệm của bản thân, để nhận diện và lên án các hành vi bạo lực

Giáo viên chủ nhiệm chưa thực sự sâu sát với học trò, chưa thường xuyên liên hệ với gia đình để quản lý và giáo dục học sinh

1.2.4 Hậu quả của bạo lực học đường

Đối với học sinh là nạn nhân:

Về mặt thể chất: Các em có thể bị chấn thương gây đau đớn, thương tật, thậm chí là án mạng

Về mặt tinh thần: Các em luôn ở trong trạng thái lo lắng, mất tự tin khi đến trường, sợ tái diễn bạo lực, sợ trả thù, trở nên lầm lì, ít nói, việc ăn ngủ cũng không yên, cơ thể suy nhược Có em trở nên trầm cảm, có những trường hợp đã tìm đến cái chết để giải thoát cho mình

Về mặt học tập: Các em luôn lo sợ nên không thể tập trung vào việc học hành, kết quả học tập sa sút, thường xuyên bỏ tiết, bỏ buổi, tiến đến bỏ học vĩnh viễn trở thành thất học

Đối với học sinh là thủ phạm:

Bạo lực học đường là mầm mống của tội phạm, dẫn đến tha hóa lương tâm, đạo đức, gây nguy hại cho xã hội Các em mất định hướng cho sự phát triển nhân cách, làm xấu đi hình ảnh của người học sinh và giới trẻ

Kẻ gây ra bạo lực thường bị mọi người xa lánh, căm ghét, do đó có thể hung bạo hơn và trở thành tội phạm…

Những học sinh chứng kiến hành vi bạo lực cũng có thể bị ảnh hưởng

tiêu cực, một số em cảm thấy sợ hãi khi đi học, lo lắng bị hành hung, học tập

Đối với nhà trường:

Bạo lực học đường làm mất uy tín, danh dự của nhà trường, của thầy cô giáo, làm mất lòng tin của phụ huynh, của nhân dân, chất lượng giáo dục bị

giảm sút

Đối với xã hội:

Bạo lực học đường là hồi chuông cảnh báo cho toàn xã hội về một bộ phận học sinh, giới trẻ - lực lượng nòng cốt của tương lai đất nước đang “lệch lạc” giữa ngã ba đường

Bạo lực học đường không chỉ xảy ra trong khuôn viên nhà trường mà phần lớn còn xảy ra ở bên ngoài nhà trường làm mất trật tự xã hội, gây hoảng loạn cho cho mọi người, làm xấu đi truyền thống đạo đức xã hội, suy thoái văn hóa

Bạo lực học đường thường xuyên diễn ra thì nó đã làm cho môi trường

xã hội không còn lành mạnh, nếu không có những biện pháp ngăn chặn thì sự

“ô nhiễm môi trường xã hội” sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng đến đời sống, văn hóa xã hội của cả một quốc gia

Có thể thấy rằng hậu quả của hành vi bạo lực học đường đang hiển hiện trong đời sống tâm lý của học sinh, của gia đình, của nhà trường và xã hội, nó là hồi chuông cảnh báo cho những ai thực sự quan tâm đến thế hệ trẻ

và tương lai của đất nước

1.3 Giáo dục ph ng chống bạo lực học đường

1.3.1 Khái niệm giáo dục phòng chống bạo lực học đường:

Giáo dục phòng chống bạo lực học đường là quá trình giáo dục nhằm loại trừ tệ nạn này ra khỏi đời sống học đường, đây là nhiệm vụ của các cấp, các ngành, các địa phương, của toàn xã hội, trong đó nhà trường có vị trí quan trọng hàng đầu, là lực lượng chủ công trong tuyên truyền, giáo dục học sinh, hướng dẫn gia đình và tổ chức phối hợp các lực lượng trong xã hội tham gia

“Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, đó là lời tổng kết của cha ông cho nên giáo dục phòng chống BLHĐ bắt đầu từ giáo dục nhận thức, hình thành lối sống tích cực trong giới trẻ, làm cho các em có thói quen hành vi lành mạnh

để hướng tới tương lai đẹp đẽ

Giáo dục phòng chống BLHĐ là phát hiện kịp thời những biểu hiện bạo lực trong nhà trường, ngoài nhà trường, từ lúc còn manh nha để kịp thời dập tắt, không cho tệ nạn phát triển, lan rộng trên địa bàn, trong nhà trường

Giáo dục phòng chống BLHĐ là đấu tranh, xử lí nghiêm minh những hành vi bạo lực trong học sinh, nhằm góp phần giữ vững an ninh, trật tự trong nhà trường và ngoài xã hội

Theo tác giả Huỳnh Văn Tình “Giáo dục phòng chống bạo lực học đường là tìm ra những biện pháp mang tính bền vững tác động đến học sinh nhằm nâng cao nhận thức, ngăn ngừa, hạn chế những hậu quả đáng tiếc xảy

ra” [13]

Giáo dục phòng chống BLHĐ là sử dụng các biện pháp tâm lý, giáo dục và pháp lý để từng bước xóa bỏ những nguyên nhân, những điều kiện của

tệ nạn bạo lực, góp phần xây dựng nếp sống văn hóa lành mạnh, bảo vệ thuần phong mĩ tục của dân tộc Việt Nam

Giáo dục phòng chống BLHĐ là trách nhiệm của nhà trường, gia đình,

xã hội, cần xây dựng các cơ chế phối hợp, đồng bộ để giáo dục ngăn chặn nạn bạo lực, làm cho trường học trở nên lành mạnh, an toàn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

Giáo dục phòng chống BLHĐ là quá trình lâu dài của nhà trường, của các ngành, các cấp, các đoàn thể tổ chức xã hội, của mọi công dân, mọi gia đình và cần có các biện pháp đồng bộ nhằm phát hiện, ngăn chặn, loại trừ tệ nạn kịp thời

Tóm lại : Giáo dục phòng chống BLHĐ là sử dụng các biện pháp tâm

lý, giáo dục và pháp lý, là nhiệm vụ của nhà trường, của chính quyền, các đoàn thể địa phương, của mọi gia đình, mọi thầy cô giáo nhằm ngăn chặn và đẩy lùi tệ nạn bạo lực ra khỏi học đường

1.3.2 Mục đích giáo dục phòng chống bạo lực học đường:

Mục đích phòng chống bạo lực học đường là:

- Giúp học sinh có những hiểu biết về bản chất, nguyên nhân, hậu quả

và các hình thức bạo lực đang len lỏi, xâm nhập vào đời sống nhà trường

- Giúp học sinh hình thành kĩ năng phát hiện, đấu tranh, đẩy lùi và bài trừ tệ nạn BLHĐ trong nhà trường

- Giúp học sinh nâng cao ý thức tham gia đấu tranh phòng ngừa, bài trừ

tệ nạn BLHĐ xâm nhập trường học

- Giúp nhà trường, nhà giáo phát hiện, kịp thời ngăn chặn và đẩy lùi các loại tệ nạn xã hội, đảm bảo trật tự kỷ cương của nhà trường, góp phần đảm bảo an ninh, trật tự xã hội

- Làm cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ của nhà trường được đảm bảo,

uy tín của nhà trường được giữ vững

Tóm lại, mục đích giáo dục phòng chống BLHĐ là gi p cho học sinh

có kiến thức, thái độ, kỹ năng phòng ngừa bạo lực và đẩy lùi tệ nạn này ra khỏi nhà trường, làm cho nhà trường luôn là môi trường lành mạnh, an toàn

để học tập và tu dưỡng phấn đấu cho tương lai

1.3.3 Biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường:

Giáo dục phòng chống BLHD cần sử dụng nhiều biện pháp đa dạng, linh hoạt và phù hợp với lứa tuổi học sinh, với tình hình thực tế ở các địa phương và nhà trường:

- Một là, nâng cao chất lượng học tập văn hóa, khoa học nhằm trang

bị cho các em hiểu biết về giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục, về lòng nhân

ái, bao dung, tình đoàn kết, ý chí phấn đấu cho cuộc sống hạnh phúc tương lai Tích hợp giáo dục phòng chống BLHĐ vào dạy học tất cả các môn học trong nhà trường Trong quá trình giảng dạy chỉ ra cho học sinh biết các con đường, phương pháp phòng chống mọi tệ nạn xã hội phù hợp với trình độ học sinh, đặc điểm gia đình, địa phương, nhà trường, để thu hút sự quan tâm của các em nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục

- Hai là, quán triệt mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh trong việc

sử dụng các nội dung, hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương và nhà trường

- Ba là, tổ chức các hoạt động tập thể như vui chơi, văn nghệ, thể thao,

du lịch lành mạnh, bổ ích nhằm thu hút học sinh tham gia để tránh xa các tệ nạn xã hội (TNXH) và BLHĐ

- Bốn là, tổ chức nói chuyện chuyên đề phòng chống BLHĐ, thi vẽ tranh, thi tìm hiểu, làm báo tường về phòng ngừa BLHD, giao lưu với các tổ chức xã hội, kí cam kết không tham gia BLHĐ

- Năm là, phối hợp giữa các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường như: Đoàn thanh niên, Công đoàn, Hội PHHS, chính quyền và các ban ngành, đoàn thể ở địa phương như Công an, Y tế, Hội chữ thập đỏ, Mặt trận tổ quốc, Hội phụ nữ, Hội người cao tuổi … thống nhất về quan điểm, nội dung, phương pháp giáo dục phòng chống BLHĐ

- Sáu là, thành lập “Ban chỉ đạo phòng chống BLHĐ” trong nhà trường gồm các thành viên là Ban Giám hiệu, Đoàn thanh niên, GVCN, ban đại diện hội cha mẹ HS, Hội học sinh Ban chỉ đạo thường xuyên họp và triển khai công việc đều đặn, phân công công việc, kiểm tra, đôn đốc, đánh giá rút kinh nghiệm cho công tác giáo dục ngày càng tốt hơn

- Bảy là, sử dụng các phương tiện truyền thông như loa đài, tranh ảnh, băng hình, tài liệu, tủ sách pháp luật, các phương tiện thông tin đại chúng…

để giáo dục phòng chống BLHĐ

Tóm lại, biện pháp giáo dục phòng chống BLHĐ là cách thức, con đường mà nhà trường, gia đình, xã hội phối hợp với nhau sử dụng để tác động đến giới trẻ cả về nhận thức, thái độ và hành vi nhằm đẩy lùi tệ nạn này

ra khỏi nhà trường

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục ph ng chống bạo lực học đường:

BLHĐ là hiện tượng xã hội phổ biến trong giới trẻ làm ảnh hưởng rất xấu đến danh dự, nhân cách, tinh thần, đạo đức, sức khỏe của học sinh, đến hạnh phúc các gia đình, đến uy tín truyền thống tốt đẹp của nhà trường, làm mất trật tự an ninh xã hội, đặc biệt là làm mất phương hướng phấn đấu cho tương lai của lứa tuổi học sinh những chủ nhân tương lai của đất nước

Giáo dục phòng chống BLHĐ là nhiệm vụ của toàn xã hội, cần phát huy thế mạnh của các yếu tố tạo ảnh hưởng đế sự thắng lợi của công cuộc này

1.4.1 Giáo dục nhà trường

Nhà trường là môi trường giáo dục hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh Giáo dục nhà trường là biện pháp cơ bản, bền vững trong công cuộc giáo dục phòng chống BLHĐ

Chất lượng giáo dục nhà trường thể hiện ở trình độ nhận thức, hình thành kỹ năng sống, thái độ tích cực của học sinh đối với môi trường xung quanh Học sinh có nhận thức đúng, thái độ đúng sẽ tránh xa được những tệ nạn bạo lực học đường

Chất lượng giáo dục của nhà trường thể hiện ở tính kỷ luật học tập và ý thức tu dưỡng đạo đức của học sinh

Chất lượng giáo dục trong nhà trường thể hiện ở các hoạt động giáo dục

đa dạng bổ ích, thiết thực, phương pháp giáo dục hấp dẫn đối với học sinh, làm cho các em tập trung ý chí, nghị lực cho việc học tập và tu dưỡng

Chất lượng giáo dục thể hiện ở đội ngũ thầy cô giáo gương mẫu, quan tâm đến thế hệ trẻ, có phương pháp giáo dục sáng tạo để chỉ dẫn phương hướng phấn đấu cho các em

Chất lượng giáo dục thể hiện ở hoạt động của Đoàn Thanh niên nơi tập hợp thanh niên, học sinh để giáo dục trưởng thành

Nhà trường tổ chức giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các mâu

thuẫn tâm lý, giải quyết khó khăn vướng mắc trong cuộc sống và học tập

Nhà trường tổ chức những buổi sinh hoạt ngoại khóa liên quan đến “kỹ năng quản lý cảm xúc và hành vi”, “kỹ năng giải quyết mâu thuẫn phi bạo lực”, giúp cho học sinh trao đổi và chia sẻ với nhau những những kinh nghiệm hiệu quả của bản thân trong việc giải quyết những xung đột, cũng như làm thế nào để nào để đối mặt với khó khăn, khống chế cảm xúc và hành vi của mình một cách đúng đắn, những trao đổi này sẽ được người làm công tác

xã hội trong nhà trường tổng kết lại và phân tích sâu sắc hơn

Nhà trường áp dụng phương pháp giáo dục nhập vai để học sinh cảm nhận được sâu về bạo lực học đường Tổ chức cho các em viết kịch bản và đóng vai những đoạn kịch ngắn có liên quan đến những tình huống bạo lực học đường và cách giải quyết phi bạo lực

Trong quá trình diễn xuất, có thể tương tác với khán giả hay đổi vai, giúp cho học sinh có sự đồng cảm với những người có liên quan đến bạo lực học đường, từ đó thay đổi trong nhận thức và hành vi bạo lực học đường

Nhà trường giáo dục tính kỷ luật cho học sinh, các lớp kịp thời chỉ ra các hình vi sai trái, cảnh báo những hiện tượng học sinh bị lôi kéo vào BLHĐ

Thầy cô giáo chủ nhiệm phải là chỗ dựa để học sinh tin tưởng trao đổi, tâm tư, nguyện vọng và là tư vấn cho học sinh về những vấn đề liên quan đến BLHĐ

Nhà trường cần tổ chức giáo dục pháp luật để hình thành ý thức pháp

luật cho học sinh, giúp học sinh hiểu rằng sử dụng bạo lực không những là vi phạm đạo đức mà còn vi pháp pháp luật, tùy theo mức độ nặng nhẹ mà pháp luật trừng phạt Mỗi người dân trong đó có học sinh được pháp luật bảo hộ nên khi bị hại cần tố giác dùng sức mạnh của luật pháp để bảo vệ bản thân Phát huy vai trò của môn học “Giáo dục công dân” để giáo dục ý thức pháp luật cho học sinh

Tổ chức các hoạt động giáo dục pháp luật phòng chống BLHĐ như: thi tìm hiểu pháp luật, mời các chuyên gia pháp luật, cán bộ Công an nói chuyên với học sinh về phòng chống BLHĐ

1.4.2 Sự quan tâm giáo dục của gia đình

Cuộc sống gia đình hạnh phúc, đầm ấm, yên vui, cha mẹ luôn quan tâm đến con cái, yêu thương, chăm sóc, giáo dục Con cái cảm thấy an toàn, yên tâm để học tập và tu dưỡng phấn đấu cho tương lai

Chiều sâu cuả cuộc sống gia đình cả về tinh thần và vật chất, trình độ nhận thức, học vấn cao, hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của cha mẹ, phương pháp giáo dục con cái tạo nên bức chắn an toàn để phòng chống bạo lực học đường cho con em mình

Các bậc làm cha, làm mẹ cần suy nghĩ đầy đủ, thấu đáo về nguyên nhân của BLHĐ, những nguy cơ làm ảnh hưởng đến con em mình, chỉ cho con em cách thức phòng tránh từ chính trong gia đình nhà mình, trước khi cho rằng phóng chống BLHĐ là trách nhiệm của nhà trường và của xã hội

1.4.3 Tất cả các lực lượng xã hội cùng tham gia

Nhà trường, gia đình, các đoàn thể, chính quyền địa phương, các ban ngành cùng chung một nhận thức, một mục tiêu phải đẩy lùi tệ nạn BLHĐ ra khỏi học đường Làm cho nhà trường, địa phương là môi trường an toàn, lạnh mạnh để con em học tập tu dưỡng để thành người có ích cho xã hội

Các lực lượng xã hội chung tay góp sức, quan tâm thường xuyên đến con em mình, đến thế hệ trẻ, cùng nhau góp sức, góp công, cùng suy nghĩ tìm

ra phương pháp giáo dục phù hợp, kiên trì theo dõi chấn chỉnh những suy nghĩ và hành vi lệch lạc của con em để nhăn chặn BLHĐ

Nhân dân phụ huynh học sinh là người hiểu biết rõ nhất tình hình ở địa phương, về lối sống đạo đức của thanh thiếu niên học sinh, phải cùng nhau bàn bạc, phối hợp giáo dục phòng chống BLHĐ

Phương trào xây dựng văn hóa mới, nông thôn, làng bản, phường xã, gia đình văn hóa có tác động lớn đến thanh thiếu niên học sinh

1.4.4 Sự tự ý thức của học sinh

Mỗi học sinh là một chủ thể tự giáo dục, các em phải xác định được giá trị sống, mục đích sống để học tập và tu dưỡng thường xuyên trở thành con ngoan, trò giỏi, công dân có ích cho tổ quốc cho dân tộc

Mỗi học sinh phải học tập thật tốt, đổi mới sáng tạo trong phương pháp

Tóm lại, giáo dục phòng chống bạo lực học đường là nhiệm vụ của mọi người, mọi nhà của nhà trường và xã hội Các yếu tố trên có mối quan hệ mật thiết với nhau, nhà trường giữ vai trò chủ công phải cùng phối hợp với các lực lượng xã hội trong việc giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh

Kết luận chương 1

Bạo lực học đường là hiện tượng xã hội phổ biến trong giới trẻ hiện nay

và có xu hướng ngày càng gia tăng ở cả nam và nữ, ở đồng bằng và miền núi,

để xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh

Giáo dục phòng chống BLHĐ là cuộc đấu tranh đẩy lùi tệ nạn này ra khỏi đời sống học đường làm cho nhà trường trở thành môi trường an toàn lành mạnh để học sinh học tập và tu dưỡng

Giáo dục phòng chống BLHĐ là quá trình giáo dục thế hệ trẻ trên cả ba mặt: nhận thức, thái độ và hành vi, để hình thành thói quen sống lành mạnh,

có văn hóa, yêu thương và đoàn kết lẫn nhau

Biện pháp giáo dục phòng chống BLHĐ rất đa dạng, cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan đoàn thể xã hội, chính quyền địa phương

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC

HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN SÔNG MÃ, TỈNH SƠN LA

2.1 Khái quát về cơ sở nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu tại hai trường THPT Chiềng Khương và THPT Mường Lầm của huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

2.1.1 Trường THPT Chiềng Khương

Trường THPT Chiềng Khương là trường công lập, được thành lập năm

2003, đóng tại địa bàn bản Khương Tiên - Xã Chiềng Khương - Huyện Sông

Mã - Tỉnh Sơn La

Nhà trường có chi bộ Đảng lãnh đạo, có tổ chức dạy nghề phổ thông,

có học sinh khuyết tật, có học sinh dân tộc thiểu số, Nằm trên đỉnh núi Chiềng Khương, trường có địa thế khá cao, gây một số khó khăn nhất định trong việc

đi lại của giáo viên và học sinh

Điều kiện của nhà trường:

+ Trường THPT Chiềng Khương tuyển sinh bằng cách xét hồ sơ, học

bạ THCS của học sinh, không tổ chức thi tuyển, tỷ lệ học sinh được nhận vào trường là xấp xỉ 100 % số học sinh gửi hồ sơ vào trường

+ Trong tổng số 46 giáo viên của trường thì đa số giáo viên có độ tuổi dưới 31 – độ tuổi có rất nhiều mối bận tâm về công việc, gia đình, nơi ăn chốn ở…bởi đa số giáo viên của trường đều phải sống ở khu tập thể dành cho giáo viên của nhà trường hoặc ở nhà trọ bên ngoài, hơn nữa, việc đi lại còn gặp nhiều khó khăn do học sinh ở cách xa nhau, ở tận vùng sâu vùng xa, cách trường tới 20km nên việc quan tâm tới học sinh và tới công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn nhiều hạn chế

Đặc điểm của học sinh trường THPT Chiềng Khương:

+ Tổng số học sinh của trường là 777 học sinh Trong đó có 295 học sinh nữ, chiếm 38 % tổng số học sinh, học sinh người dân tộc thiểu số là 578 chiếm 74,4%, nữ dân tộc 190, chiếm 33 %, dân tộc Thái 449 em, chiếm 58 %, dân tộc Hơ mông 99 em, chiếm 13%, dân tộc Khơ mú 2 học sinh, chiếm 0,

23 %, dân tộc Xinh mun 27 học sinh, chiếm 3, 4 %

+ Các em không cần trải qua thi cử vào lớp 10, thông qua việc xét tuyển hồ sơ, học bạ THCS, các em được xét vào lớp 10 của trường Tỷ lệ không trúng tuyển rất ít, hầu như là không có

+ Khả năng tư duy, trình độ nhận thức của các em còn hạn chế do điều kiện kinh tế, điều kiện vật chất còn nhiều khó khăn

+ Khả năng của học sinh chênh lệch, không đồng đều thể hiện ở chỗ: đa

số các em học sinh người dân tộc Kinh có điều kiện kinh tế khá giả, được gia đình quan tâm, đầu tư hơn, kết quả học tập tốt hơn; đa số các em học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế khó khăn, ít được gia đình quan tâm, đầu tư, kết quả học tập thường không cao

+ Các em học sinh người Kinh thường chỉ chơi, giao lưu với nhau, có điều kiện tiếp xúc với công nghệ thông tin nhiều hơn, có sự phân biệt dân tộc,

Chính vì có những đặc điểm khác biệt như vậy nên tình trạng thiếu kỹ năng chia sẻ sự cảm thông, “bệnh vô cảm”, bạo lực học đường ở trường THPT Chiềng Khương xảy ra thường xuyên và phổ biến

2.1.2 Trường THPT Mường Lầm

Trường THPT Mường Lầm là ngôi trường mới thành lập, nằm ở bản Tà Cộng, xã Mường Lầm, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La – nơi có vị trí địa lý khó khăn, không thuận lợi trong việc đi lại, có chi bộ Đảng, Công đoàn, Đoàn TNCSHCM, có học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm đa số

Trường có tổng số 43 giáo viên, đa số là giáo viên trẻ, sống xa nhà, trú tại khu tập thể dành cho giáo viên của nhà trường

Tổng số học sinh: 856 học sinh, trong đó học sinh dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ 93% Học sinh nữ chiếm 47%, học sinh nam chiếm 53%

Hầu hết các em học sinh là con em đồng bào các dân tộc thiểu số như: Thái, H mông, Xinh mun, Khơ mú… nên điều kiện vật chất gặp nhiều khó khăn, cha mẹ thường chỉ quan tâm đến việc làm ăn, kiếm sống, ít quan tâm đến việc học hành cuả con cái

Tỷ lệ học sinh người dân tộc Kinh chiếm thiểu số với 7%, số lượng học sinh này có điều kiện vật chất tốt hơn các em học sinh người dân tộc thiểu số, trình độ nhận thức cũng khác, chính vì vậy, việc phân biệt dân tộc, giàu nghèo giữa các em học sinh diễn ra sôi nổi vì các em người dân tộc Kinh thường chỉ chơi với nhau, gây mâu thuẫn, mất đoàn kết dẫn đến tình trạng bạo lực học

đường diễn ra thường xuyên

2.2 Thực trạng bạo lực học đường của học sinh THPT huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La

2.2.1 Thực trạng nhận diện bạo lực học đường ở trường THPT Chiềng Khương

Để đánh giá thực trạng nhận diện các hành vi BLHĐ của học sinh THPT Chiềng Khương chúng tôi sử dụng câu hỏi số 1 (phụ lục 1), qua khảo sát thu được như sau:

Bảng 2.1: Thực trạng nhận diện các hành vi BLHĐ của học sinh

Ý kiến của học sinh

Là HVBLHĐ

Không là HVBLHĐ

Qua bảng 1 cho thấy đa số học sinh đã nhận diện đúng các hành vi bạo lực học đường, có 6/22 hành vi được nêu ở trong bảng không phải là hành vi bạo lực học đường Đó là :

- Vô tình để lộ những thông tin có hại cho bạn bè

- Mượn tiền nhưng không có khả năng để trả bạn

- Chơi đuổi bắt ngoài sân trường vô tình đâm sầm vào bạn

- Không trả lời vì bạn hỏi mà không nghe thấy

- Vô tình đẩy bạn mình ngã

- Không nói chuyện với bạn

Nhìn chung học sinh đã nhận diện được các hành vi gây ra bạo lực học đường như: “Học sinh đánh nhau có hung khí (gậy gộc, giáo mác, kiếm, côn…)” (100%); “Đấm, đá, đạp vào bạn khác” (100%); “Có lời hăm dọa, cảnh cáo bạn” (91.43%); “Đưa lên mạng những thông tin ác ý về bạn” (100%); “Viết thư khủng bố tinh thần” (100%)…

Không chỉ nhận diện tốt các hành vi BLHĐ về thể xác các em còn nhận diện chính xác các hành vi bạo lực học đường gây tổn hại đến tinh thần và vật chất như: “Nói xấu sau lưng bạn” (95.45%); “Viết thư khủng bố tinh thần” (100%); “Đưa lên mạng những thông tin ác ý về bạn” (100%); “Đe dọa để lấy tiền của học sinh khác” (100%)…

Để đánh giá thực trạng BLHĐ của học sinh THPT Chiềng Khương chúng tôi sử dụng câu hỏi số 2 trong phiếu điều tra, qua khảo sát thu được như sau:

2.2.2.Thực trạng bạo lực học đường ở trường THPT Chiềng Khương

Bảng 2.2: Thực trạng bạo lực học đường ở trường THPT Chiềng Khương

Mức độ Thường

xuyên

Nhiều lần

Đôi khi

1

Hiện tượng học sinh gây gổ, hăm dọa,

Hiện tượng học sinh mang theo hung khí

đến trường: côn, dao, kiếm, dùi cui, mã

tấu…

10

Hiện tượng học sinh chụp ảnh, quay

phim cảnh lăng nhục học sinh khác lên

internet…

11

Hiện tượng học sinh uy hiếp, cướp giật

các vật dụng có giá trị của bạn (tiền,

Hầu hết học sinh đều cho biết những hành vi BLHĐ được nhắc đến trong câu hỏi này đều đã và đang xảy ra khá phổ biến ở trường mình

Tổng tỷ lệ học sinh lựa chọn đáp án thường xuyên cho tất cả các hiện

tượng rất cao:“Hiện tượng học sinh mang theo hung khí đến trường: côn, dao, kiếm, dùi cui, mã tấu…” với 83%; “Học sinh tụ tập đông ở cổng trường giờ tan học” với 91.3%; “Hiện tượng học sinh trộm cắp tài sản của nhau” với 100%, “Hiện tượng học sinh gây gổ, hăm dọa, dằn mặt nhau” với 97.14%;

“Hiện tượng học sinh nói xấu học sinh khác” với 97.94%;…

Ở mức độ nhiều lần một số hiện tượng cũng được học sinh xác nhận

tần suất khá rõ nét và đáng lưu ý như “Hiện tượng học sinh đấm, đá, thụi, đạp, bạt tai nhau” với 83.83%; “Hiện tượng học sinh cãi nhau, chửi nhau” với 86.32%; “Hiện tượng học sinh uy hiếp, cướp giật các vật dụng có giá trị của bạn (tiền, đồng hồ, điện thoại )” với 76.36%; “Hiện tượng học sinh chụp ảnh, quay phim cảnh lăng nhục học sinh khác lên internet…” với 56.44%;… “Phê bình gay gắt bạn mình trước lớp” với 54.35%; “Lăng mạ, miệt thị, bôi nhọ danh dự học sinh khác ” với 83.4% và “Hiện tượng học sinh đe dọa, mạt sát,

xúc phạm bạn” với 79.25% được học sinh lựa chọn ở mức độ đôi khi

Như vậy, một thực tế cho thấy, tình hình BLHĐ tại trường THPT

Chiềng Khương diễn ra ở mức độ cao Đa dạng về hình thức và phức tạp về

bản chất của mỗi hành vi bao gồm cả bạo lực thân thể, bạo lực tinh thần và bạo lực về kinh tế Thậm chí có những hiện tượng BLHĐ còn xảy ra như cơm bữa, là chuyện quá thường xuyên đối với các em học sinh Dù cho hình thức

kỷ luật có khắt khe đến đâu thì BLHĐ vẫn cứ tiếp diễn

Với thực trạng BLHĐ đáng báo động như vậy thì vấn đề đặt ra cho các nhà nghiên cứu là làm sao để giảm thiểu BLHĐ cho học sinh? Làm sao để làm trong sạch môi trường học tập và rèn luyện cho các em? Qua điều tra bảng hỏi và phỏng vấn sâu, tôi hiểu rằng nhất định cần phải giáo dục phòng

chống BLHĐ cho học sinh Đó cũng là điều cần thiết làm cơ sở để tôi tìm ra những biện pháp giáo dục PCBLHĐ hiệu quả đối với đề tài này

2.2.3 Thực trạng hiệu quả của công tác giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh trường THPT Chiềng Khương

Để đánh giá thực trạng hiệu quả của công tác GDPCBLHĐ cho học sinh chúng tôi đã sử dụng câu hỏi 3 trong phiếu điều tra của cả giáo viên, học sinh và thu được kết quả như sau:

Bảng 2.3: Hiệu quả của công tác giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh

Ý kiến của học sinh

Ý kiến của giáo viên

Tổng tỷ lệ 80% giáo viên cho rằng “tình trạng bạo lực học đường diễn biến phức tạp” 87.15% học sinh cũng trả lời “tình trạng bạo lực học đường diễn biến phức tạp”

Có 65% giáo viên và 85% học sinh nhận thấy “tình trạng bạo lực học đường có xu hướng tăng nhanh và phổ biến”

Một số ít học sinh với 4.45% nhận định “tình trạng bạo lực học đường

đã giảm thiếu đáng kể” và “Gần như là không còn hiện tượng BLHĐ nữa”

Qua phỏng vấn sâu chúng tôi được biết, BLHĐ tại trường THPT Chiềng Khương diễn ra thường xuyên, nguy hiểm và hậu quả khá nghiêm trọng Điều đó chứng tỏ, công tác giáo dục PCBLHĐ cho học sinh trường THPT Chiềng Khương còn nhiều bất cập

Trong phỏng vấn, thầy Lò Văn Hòa GV bộ môn Lịch sử cho biết:

“BLHĐ vẫn thường hay xảy ra, ngày càng phức tạp hơn bởi vì khi xảy ra mâu thuẫn, học sinh gọi đàn anh, đàn chị - những thanh niên xấu ngoài nhà trường đến “xử lý” bạn giúp mình chứ bản thân nhiều khi không trực tiếp tham gia vào các vụ BLHĐ”

Khi đối chiếu các bảng 2.1; 2.2 và 2.3 chúng tôi nhận thấy, một mẫu thuẫn : Tại sao học sinh nhận diện rất tốt các hành vi BLHĐ nhưng tình trạng BLHĐ tại đây vẫn diễn ra phổ biến và ngày càng phức tạp như vậy? Có sự không thống nhất giữa nhận thức và hành vi của học sinh Vậy nguyên nhân sâu xa nào để dẫn tới sự không thống nhất giữa nhận thức và hành vi?

Để trả lời câu hỏi này chúng tôi tiếp tục điều tra

2.2.4 Thực trạng nội dung giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh trường THPT Chiềng Khương

Chúng tôi đã sử dụng câu hỏi số 4 để đánh giá về thực trạng nội dung giáo dục PCBLHĐ cho học sinh và thu được kết quả như trong bảng 2.4:

Bảng 2.4: Thực trạng nội dung giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh

Mức độ Thường

xuyên

Nhiều lần

Đôi Khi

Không bao giờ

SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%