Quản lý dạy học môn tiếng anh ở các trường THPT trong huyện điện biên tỉnh điện biên theo tiếp cận năng lực

Thực trạng dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực của học sinh ở các trường THPT trong huyện Điện Biên .... Đánh giá của CBQL và GV về mức độ ảnh hưởng của yếu tố bên trong nhà trư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGÔ XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN

THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGÔ XUÂN CHÍNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN

THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

(Chương trình đào tạo theo định hướng ứng dụng)

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Kiểm

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết

ơn đến các tập thể và cá nhân đã giúp đỡ tôi trong thời gian qua:

Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô giáo trường đại học sư phạm Hà Nội; phòng đào tạo sau đại học; khoa quản lý giáo dục, các thầy cô giáo đã tham gia quản lý giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi học tập và nghiên cứu; tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa học

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Kiểm đã

tận tình giúp đỡ, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Cảm ơn các đồng chí Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng, các tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, các giáo viên cốt cán ở các trường THPT trên địa bàn huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên đã tạo điều kiện cho tôi trong việc cung cấp số liệu

và tư vấn khoa học để tôi hoàn thành luận văn

Mặc dù đã hết sức cố gắng, song luận văn không thể tránh khỏi sự sai sót Tôi rất mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp./

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 06 năm 2017

Tác giả

Ngô Xuân Chính

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

7 CBGV (CB, GV) Cán bộ giáo viên

13 GDĐT (GD - ĐT) Giáo dục đào tạo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về dạy học môn tiếng Anh 5

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học môn tiếng anh 5

1.2 Tiếp cận năng lực và dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 7

1.2.1 Tiếp cận năng lực 7

1.2.2 Dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 8

1.3 Quản lý dạy học môn tiếng Anh ở trường THPT theo tiếp cận năng lực 15

1.3.1 Khái niệm quản lý và quản lý dạy học 15

1.3.2 Quản lý dạy môn tiếng Anh ở các trường THPT theo tiếp cận năng lực 18

1.3.3 Quản lý học môn tiếng Anh ở các trường THPT theo tiếp cận năng lực 22

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 23

1.4.1 Các yếu tố ảnh hưởng bên trong của các nhà trường 23

1.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng bên ngoài của các nhà trường 25

Kết luận chương 1 27

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 28

2.1 Khái quát các trường THPT trong huyện Điện Biên 28

2.2 Thực trạng dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực của học sinh ở các trường THPT trong huyện Điện Biên 30

2.2.1 Thực trạng nhận thức về dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực của học sinh ở các trường THPT 30

2.2.2 Thực trạng dạy môn tiếng Anh của giáo viên ở các trường THPT 31

2.2.3 Thực trạng học môn tiếng Anh của học sinh ở các trường THPT 38

2.2.4 Thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực của học sinh ở các trường THPT 43

2.3 Thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh 45

2.3.1.Thực trạng quản lý giảng dạy môn tiếng Anh ở các trường THPT 45

2.3.2 Thực trạng quản lý học môn tiếng Anh ở các trường THPT 57

2.3.3 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học môn Tiếng Anh 58

2.3.4 Thực trạng nhận thức và đánh giá của CBGV về các biện pháp quản lý của hiệu trưởng trong công tác chỉ đạo dạy và học môn tiếng Anh ở các trường THPT 59

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT trong huyện Điện Biên 66

2.4.1 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng bên trong của nhà trường 66

2.4.2 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng bên ngoài của nhà trường 66

2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực 67

2.5.1 Điểm mạnh 67

2.5.2 Những tồn tại, hạn chế 68

Kết luận chương 2 70

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 71

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 71

3.1.1 Nguyên tắc tính hệ thống, đồng bộ 71

3.1.2 Nguyên tắc tính thực tiễn 71

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 71

3.2 Biện pháp quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực 72

3.2.1 Biện pháp nâng cao nhận thức dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 72

3.2.2 Biện pháp quản lý dạy học môn tiếng Anh của giáo viên và học môn tiếng Anh học sinh theo tiếp cận năng lực 74

3.2.3 Biện pháp bồi dưỡng và tự bồi dưỡng cho giáo viên Tiếng Anh 82

3.2.4 Biện pháp quản lý kiểm tra đánh giá dạy của giáo viên và học tập của học sinh 87

3.2.5 Biện pháp quản lý CSVC, trang thiết bị phục vụ dạy học môn Tiếng Anh 90

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 93

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 93 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Sơ lược về CB, GV và HS ở các trường THPT của Huyện

Bảng 2.2

Kết quả trưng cầu ý kiến về quan điểm về DH môn Tiếng Anh ở trường THPT trong huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực

30

Bảng 2.3 Thực trạng cơ cấu giáo viên Tiếng Anh trường THPT

Bảng 2.4

Kết quả khảo sát việc hướng dẫn phương pháp học môn Tiếng Anh cho HS tại các trường THPT trong huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực

33

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát hoạt động dạy của giáo viên môn Tiếng

Anh ở các trường THPT của huyện Điện Biên 34

Bảng 2.6

Kết quả khảo sát việc dạy các 4 kỹ năng cơ nói-đọc-viết) cho học sinh ở các THPT trong huyện Điện Biên

bản(nghe-36

Bảng 2.7

Kết quả khảo sát mức độ thực hiện các hoạt động học môn Tiếng Anh của HS các trường THPT trong huyện Điện Biên

41

Bảng 2.8

Đánh giá của giáo viên về mức độ thực hiện các hoạt đông học môn Tiếng Anh của học sinh các trường THPT trong huyện Điện Biên

41

Bảng 2.9 Hiện trạng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học môn Tiếng

Anh của các trường THPT trong huyện Điện Biên 44 Bảng 2.10 Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình giảng dạy 47

Tên bảng Nội dung Trang

Bảng 2.11 Thực trạng quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp

63

Bảng 2.19

Đánh giá của CBQL và GV về mức độ ảnh hưởng của yếu tố bên trong nhà trường đến việc quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo hướng tiếp cận năng lực

76

Bảng 2.20 Đánh giá của CBQL và GV về mức độ ảnh hưởng của 77

Tên bảng Nội dung Trang

yếu tố bên ngoài nhà trường đến việc quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính hiệu quả của các biện pháp đề

39

Biểu đồ 2.2 Kết quả khảo sát thời gian học tiếng Anh tại nhà của HS

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng mạnh trên mọi lĩnh vực, Việt Nam đang ngày càng phát huy hết khả năng sẵn có của mình để phát triển Tiếng Anh là Ngôn ngữ giao tiếp quốc tế vì thế trở thành công cụ đắc lực trong hoà nhập với cộng đồng quốc tế và khu vực, tiếp cận thông tin và khoa học kĩ thuật tiên tiến, tiếp cận những nền văn hoá khác cũng như những sự kiện quốc tế quan trọng

Việt Nam đang phấn đấu trở thành một quốc gia mạnh, một xã hội công bằng, văn minh, một nước công nghiệp hóa Để đạt được mục tiêu cao đẹp đó, nhiệm vụ được đặt lên vai của tất cả các bộ, ngành, các cấp, trong đó giáo dục giữa vai trò then chốt Trong giáo dục phổ thông, đó là nhiệm vụ của tất cả các môn học và các lĩnh vực hoạt động trong nhà trường nói chung và của việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam nói riêng

Trong bối cảnh đó, ngành Giáo dục và Đào tạo Việt Nam đang đứng trước những thách thức và vận hội mới; đòi hỏi phải có những đổi mới căn bản trong

hệ thống giáo dục Mục 2, điều 4 trong luật giáo dục nước ta có nêu rõ

“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say

mê học tập và ý chí vươn lên”

Trong những năm qua, chất lượng dạy học ở các bộ môn của các trường THPT trên địa bàn Huyện Điện Biên cơ bản đáp ứng được yêu cầu nội dung chương trình giảng dạy Song trong thực tế hiện nay, hiệu quả việc dạy học Tiếng Anh vẫn còn là một vấn đề cần phải tiếp tục suy nghĩ Ở các kì thi quốc gia đối với bộ môn tiếng Anh hình thức thi cử mới chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kiến thức về sử dụng cấu trúc và ngữ pháp nên hầu hết giáo viên và

học sinh đang chú trọng nhiều vào việc day học và rèn luyện thành thạo các cấu trúc ngữ pháp nhằm phục vụ cho quá trình thi cử nên hầu hết học sinh tuy đã được học tập khá lâu nhưng khả năng giao tiếp còn rất hạn chế, người học chưa phát huy được vai trò của ngôn ngữ, cũng như chưa sử dụng được ngôn ngữ đúng với chức năng của nó Do vậy sẽ không tránh khỏi việc đào tạo nguồn nhân lực không đáp ứng yêu cầu trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay

Hàng năm các trường THPT trong tỉnh Điện Biên nói chung và trong Huyện Điện Biên nói riêng đã tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề về đổi mới HĐDH môn Tiếng Anh, hoạt động này đã đem lại một số kết quả đáng ghi nhận, từng bước nâng cao chất lượng dạy học Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa mang tính bền vững và có hệ thống Chất lượng dạy học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng đã và đang là đề tài bàn luận trong xã hội, trên báo chí Hiện trạng này theo quan sát của chúng tôi, ngoài việc đổi mới phương pháp dạy học, có một phần quan trọng liên quan đến công tác quản lý

về đổi mới HĐDH của các trường còn hạn chế, hiệu quả chưa cao Hầu hết công tác quản lý mới thực hiện trên tinh thần chủ trương, chưa đề ra được những biện pháp cụ thể, chưa chọn lọc được những nội dung trọng yếu, chưa đưa ra được hình thức tổ chức quá trình đổi mới một cách khoa học, hiệu quả

để hoạt động dạy học môn tiếng Anh trong trường đạt mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực

Xuất phát từ thực tế trên tôi lựa chọn nghiên cứu vấn đề về “ Quản lý

dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT Huyện Điện Biên - Tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực”

2 Mục đ ch nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, đề xuất biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên

theo tiếp cận năng lực nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh, đáp ứng được mục tiêu đổi mới giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

- Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

5 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

5.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp lí luận

+ Phương pháp hệ thống hoá lí thuyết

5.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

+ Phương pháp phỏng vấn

+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lí giáo dục

5.3 Nhóm các phương pháp dùng các thuật toán, thống kê

6 Cấu tr c luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo

và các phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các

trường THPT theo tiếp cận năng lực

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường

THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường

THPT huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên theo tiếp cận năng lực

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC

MÔN TIẾNG ANH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về dạy học môn tiếng Anh

Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng toàn cầu hoá, vai trò của Tiếng Anh ngày càng được khẳng định Nội dung chương trình, phương pháp dạy học tiếng Anh đã được thay đổi, các phương tiện kỹ thuật phục vụ việc dạy học tiếng Anh cũng được đầu tư và phát triển Nhận thức của phụ huynh HS và xã hội về vai trò của tiếng Anh ngày càng được nâng cao Trong bậc học THPT, việc dạy và học môn Tiếng Anh như thế nào nhằm đảm bảo mục tiêu hội nhập quốc tế đã được đề cập đến trong nghị quyết 29 về đổi mới

căn bản và toàn diện giáo dục

Các vấn đề về phương pháp giảng dạy tiếng Anh đã được nhiều nhà nghiên cứu khoa học nghiên cứu và tổng hợp thành các lí luận liên quan tới giảng dạy tiếng Anh Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như:

“Teaching English Cambridge University Press, 1995” của Adrian Doff;

"English Brainstormers" của Jack Umstatter, "The Learner Centered Curriculum" của Nunan D, "Approaches and Methods in Language Teaching" của Richards, J.C an Rogers, “Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ”, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, 2005

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học môn tiếng anh

Tiếng Anh là một môn học nằm trong chương trình giáo dục, không thể tách rời với các môn học khác nên phần lớn các biện pháp quản lý dạy học nói chung đều có thể áp dụng được khi nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh Nhiều luận văn thạc sỹ chuyên ngành QLGD cũng

đã đề cập đến vấn đề này, trong đó có thể kể đến : “Biện pháp quản lí hoạt

động dạy học tiếng Anh đối với các trường Trung học phổ thông huyện Thường Tín, Hà Tây” (Nguyễn Thị Thuý Phương - 2007); “Một số giải pháp quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông huyện bố trạch, tỉnh Quảng Bình” (Nguyễn Tất Thiện-2012); “Quản lý dạy học Tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông huyện Thanh Hà, Hải Dương trong bối cảnh hội nhập quốc tế”(Nguyễn Trung Hiến-2012); “Quản lý của sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc đối với hoạt động dạy học Tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh”(Bành Hái Ninh-2013)

Luận văn của các tác giả tập trung đề xuất những biện pháp quản lý HĐDH bộ môn Đó là những công trình có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với việc thực hiện chức trách của Hiệu trưởng, đồng thời giúp các CBQL nhà trường nói chung và Hiệu trưởng các trường THPT tham khảo để vận dụng trong công tác quản lý của mình Nhìn chung các đề tài trên đều hướng

về việc phân tích quản lý HĐDH nhưng ít đề tài nào nghiên cứu về quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT theo tiếp cận năng lực

Đối với huyện Điện Biên, việc nghiên cứu các biện pháp quản lý đổi mới HĐDH của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng dạy học ở các trường THPT cũng đã được quan tâm nghiên cứu, song trên thực tế chưa thật hiệu quả, đặc biệt là quản lý dạy học ngoại ngữ nói chung cũng như việc quản lý dạy học môn tiếng Anh nói riêng Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn này tác giả muốn dựa vào cơ sở lý luận của công tác quản

lý, để tìm hiểu thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT trên địa bàn huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu xã hội hiện nay

1.2 Ti p cận năng lực và dạy học môn ti ng Anh theo ti p cận năng lực

Việc nghiên cứu và triển khai dạy học theo năng lực đã được tiến hành

từ rất sớm ở một số nước công nghiệp phát triển do có những ưu điểm phù hợp với yêu cầu thực tế trên thế giới Tuy nhiên, ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực rất ít Việc thực hiện dạy học theo tiếp cận năng lực ở các môn học nói chung và môn tiếng Anh nói riêng còn nhiều khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện, để cán bộ quản lý và giáo viên, học sinh thực hiện được tốt việc dạy và học theo tiếp cận năng lực thì phải hiểu rõ bản chất của tiếp cận năng lực và dạy học theo tiếp cận năng lực

1.2.1 Tiếp cận năng lực

1.2.2.1 Năng lực

* Khái niệm: Năng lực là tổ hợp những đặc điểm, thuộc tính tâm lí của

cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao [3, tr.67] Năng lực là “khả năng

đủ để thực hiện tốt một công việc” như năng lực chuyên môn, năng lực tổ chức, năng lực nhận thức, năng lực con người

Theo cơ quan Tiêu chuẩn Năng lực, trong cuốn sách “Tiêu chuẩn năng lực cho các nhà đánh giá” [15, tr.61], Kim Jackson đã đưa ra quan niệm khá đầy đủ: “năng lực bao gồm các đặc điểm về kiến thức, kỹ năng và sự áp dụng các kiến thức và kỹ năng đó đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu của sự thực hiện trong việc làm

Theo chúng tôi, năng lực được hiểu là khả năng tiếp thu, tuy duy các kiến thức, kỹ năng và thái độ để thực hiện theo các tiêu chuẩn đặt ra đối với từng nhiệm vụ, công việc đó

Như vậy, bất cứ năng lực nào cũng đều tích hợp kiến thức, kỹ năng và

thái độ: các kỹ năng thực hành, giao tiếp, giải quyết vấn đề và các kỹ năng trí tuệ; thái độ và khát vọng học tập; khả năng thích ứng để thay đổi; khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế; ý thức và khả năng hợp tác, làm việc cùng với người khác trong tổ, nhóm,…Trong đó các thành tố kỹ năng là biểu hiện cao nhất của năng lực

* Đặc điểm: Năng lực được:

Theo từ điển Tiếng Việt tiếp cận là: “đến gần, đến sát cạnh, có sự tiếp xúc từng bước bằng những phương pháp nhất định với một đối tượng nào đó”[64] Như vậy, tiếp cận bao hàm ý nghĩa: từng bước, bằng những phương

pháp nhất định, tìm hiểu một vấn đề, công việc nào đó Trong phạm vi đề tài này, cụm từ “tiếp cận năng lực” được hiểu là nghiên cứu và vận dụng một số

lý luận về dạy học theo năng lực như triết lý, nguyên tắc và một số nội dung thích hợp vào dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên

để giúp học sinh từng bước có được các năng lực nhất định trong việc học môn Tiếng Anh

1.2.2 Dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực

1.2.2.1 Dạy học

Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng, hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS Dạy học, theo quan điểm hiện đại, được tạo ra bởi sự tương tác trực tiếp giữa thầy với trò, giữa các người

học với nhau, giữa dạy học với xã hội; là sự thống nhất chặt chẽ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Thầy và trò vừa là chủ thể, vừa là đối tác trong dạy học Hơn nữa, trong dạy học, ngoài sự tương tác qua lại giữa các chủ thể hoạt động, bản thân nó còn chịu sự tương tác của nhiều tác nhân cùng lúc như tác nhân nhận thức, tác nhân văn hóa, tâm lý, xã hội

Theo tác giả Phạm Viết Vượng “ Nói đến dạy học là nói đến hoạt động dạy và học của thầy và trò trong nhà trường, với mục tiêu là giúp HS nắm vững “hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo và thái độ tích cực đối với học tập và cuộc sống” [16, tr.110]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc, "Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích luỹ được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân" [6, tr.18]

Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm chi phối tất cả các hoạt động khác trong nhà trường Hoạt động dạy học làm cho HS nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ thống cơ bản, có những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong học tập, lao động và đời sống Hoạt động này làm phát triển tư duy độc lập sáng tạo, hình thành những khả năng, những năng lực cơ bản về nhận thức

và hành động của HS, hình thành ở HS thế giới quan khoa học, lòng yêu tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, đó chính là động cơ học tập trong nhà trường và định hướng hoạt động của HS

Hoạt động dạy học giúp người học lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách của người học Vai trò chủ đạo của Hoạt động dạy học được biểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển hoạt động học của người học, giúp người học nắm được kiến thức, hình thành kĩ năng, thái độ Có thể nói hoạt động dạy học trong nhà trường đã tô đậm chức năng xã hội của nhà trường, đặc trưng nhiệm vụ của nhà trường và là hoạt động giáo dục trung tâm, là cơ sở khoa học của các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường

1.2.2.2 Dạy học môn ti ng Anh theo ti p cận năng lực

Mục tiêu giáo dục hiện nay đang tập trung hướng vào việc phát triển tính năng động, sáng tạo và tích cực của học sinh nhằm tạo khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề, quan điểm này càng đúng đối với việc dạy học ngoại ngữ nói chung và dạy học môn tiếng Anh nói riêng, vì không ai có thể thay thế HS trong việc nắm các phương tiện, kiến thức ngôn ngữ và sử dụng chúng trong quá trình học và áp dụng vào thực tế bằng chính năng lực của các em Dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực là đổi mới về việc xây dựng mục tiêu môn học, nội dung, hình thức tổ chức, sử dụng các phương pháp dạy học, về kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực nhằm phát huy

những năng lực của học sinh Phối hợp nhiều PPDH tích cực sẽ phát huy tốt

nhất vai trò chủ thể, chủ động, tích cực của học sinh, HS cần phải được trang

bị cách thức học tiếng Anh và ý thức tự học tập, rèn luyện, giúp các em hình thành những năng lực riêng của bản thân như khả năng thực hành, giao tiếp, khả năng viết, khả năng đọc hiểu, khả năng nghe PPDH chuyển từ việc thầy thuyết trình, phân tích ngôn ngữ - trò nghe và ghi chép sang việc thầy là người tổ chức, giúp đỡ hoạt động học tập của học sinh, còn học sinh là người chủ động tham gia vào quá trình hoạt động học tập Tiêu chí cơ bản của PPDH mới là hoạt động tự lập, tích cực, chủ động của học sinh trong việc giải quyết các nhiệm vụ bằng kiến thức của bản thân, từ những khả năng năng lực được hình thành của bản thân, mỗi em sẽ chủ động giải quyết các tình huống, các vấn đề

Dạy học môn tiếng Anh bao gồm kỹ năng dạy từ vựng, kỹ năng dạy cấu trúc ngữ pháp, kỹ năng giao tiếp với bốn dạng hoạt động giao tiếp cơ bản : nghe - nói - đọc - viết

Kỹ năng dạy từ vựng là cách giúp người học biết phát âm, cách ghi nhớ

từ, cách nhận biết từ loại và nghĩa của từ

Kỹ năng các mẫu câu, cấu trúc ngữ pháp của câu giúp người học sử dụng các mẫu câu đúng hoàn cảnh, đúng văn phong trong giao tiếp cũng như trong quá trình viết

Kỹ năng nghe được hiểu là người nghe phải có cách nghe những vấn đề

cụ thể để tiếp nhận thông tin của người nói thông qua thính giác của mình để hiểu nội dung thông báo, nội dung tin tức mà người nói muốn truyền tải

Kỹ năng nói được hiểu là dạy người học sử dụng ngôn ngữ, cấu trúc câu và dùng âm thanh tiếng nói để truyền tải nội dung một thông báo, thông điệp của mình tới người nghe

Kỹ năng đọc được hiểu là dạy người đọc sử dụng khả năng thị giác nhìn vào bảng ghi (thông báo, thông điệp), đồng thời phát ra thành âm thanh ngôn ngữ tương ứng với từ, ngữ,câu…có trên văn bản, ngoại trừ hình thức đọc thầm

Kỹ năng viết được hiểu là viết trên giấy,trên bảng…ghi ra nội dung muốn diễn đạt muốn nói đã được sắp xếp thông qua cách dùng từ, đặt câu theo mục đích giao tiếp

Bốn kỹ năng này tác động qua lại lẫn nhau:

+ Kỹ năng nói và kỹ năng nghe có quan hệ hai chiều hữu cơ với nhau + Kỹ năng nói và kỹ năng viết cũng có quan hệ hai chiều hữu cơ với nhau

+ Kỹ năng nói,kỹ năng nghe, kỹ năng viết có quan hệ tích cực lẫn nhau + Kỹ năng viết, kỹ năng đọc có quan hệ một chiều

Tiêu chí chủ yếu để đánh giá kết quả học tập của học sinh là năng lực thực hiện các nhiệm vụ và các hoạt động cụ thể.[]

Tóm lại, dạy học theo tiếp cận năng lực chính về việc xây dựng mục tiêu môn học, nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp dạy học về kiểm tra đánh giá nhằm phát huy những năng lực của học sinh, làm cho người học yêu

thích môn học nhằm đảm bảo hiệu quả truyền đạt cao nhất cho người học GV cần điều chỉnh các hoạt động giảng dạy hợp lý tuỳ thuộc từng điều kiện hoàn cảnh, đối tượng học, nội dung học là hình thành những năng lực riêng ở mỗi học sinh và để đạt được mục tiêu đã đề ra

1.2.2.3 Đặc điểm dạy học môn ti ng Anh ở trường THPT theo ti p cận năng lực

Có thể nói dạy học tiếng Anh là góp phần hình thành những tri thức, những phẩm chất đạo đức cho người học, góp phần nâng cao trình độ văn hóa cho người học ngoài ra, nó còn trang bị người học một công cụ giao tiếp mới,

mà công cụ giao tiếp là bản chất của bất kì một ngôn ngữ nào

Tuy nhiên, cũng như nhiều người khác, chúng tôi cho rằng khi tiếng Anh chưa là công cụ giao tiếp của người học, thì quan hệ giữa trình độ ngoại ngữ và trình độ tư duy, trình độ văn hóa của người học chưa xác lập Khi mối quan hệ này được xác lập thì tiếng Anh luôn ở mức khởi đầu, còn trình độ tư duy hiểu biết văn hóa của người học luôn tương ứng với trình độ học vấn khi bắt đầu học tiếng Anh Do vậy, Trình độ tiếng Anh, trình độ tư duy và văn hóa thường có một khoảng cách Khoảng cách này chỉ mất đi khi người học

có thể tư duy trực tiếp bằng tiếng Anh (khi nó thực sự trở thành “ công cụ giao tiếp”, tức là tiếng Anh được dùng để trao đổi thông tin một cách trực tiếp, tự nhiên như tiếng mẹ đẻ của người sử dụng nó)

Chính vì lẽ đó, mà nhiệm vụ chủ yếu và quan trọng của việc dạy học tiếng Anh là nhanh chóng rút ngắn và tiến tới xóa bỏ hẳn khoảng cách ấy

Song có lẽ chúng ta phải nhìn nhận một điều là khi người học bắt đầu học tiếng Anh thì đã có kinh nghiệm ngôn ngữ (là tiếng mẹ đẻ) nhiều năm nên vốn kinh nghiệm ấy được dùng một cách tự giác hoặc không tự giác vào việc học tiếng Anh Kinh nghiệm tiếng mẹ đẻ được thể hiện ở khả năng thực hành

và trí thức ngôn ngữ Thông thường ở cả hai mặt này kinh nghiệm tiếng mẹ đẻ

có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy việc nắm bắt, hiểu và sử dụng ngôn ngữ nhanh hơn, tốt hơn Có một điều đặc biệt là ngôn ngữ nào càng gần, càng giống tiếng mẹ đẻ về mặt ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp……bao nhiêu thì vốn kinh nghiệm tiếng mẹ đẻ càng phát huy tác dụng bấy nhiêu

Tuy vậy, thực tế cũng cho thấy rằng tiếng mẹ đẻ cũng phần nào cản trở, kìm hám việc nắm bắt ngôn ngữ khác vì tính bảo thủ kinh nghiệm của bản thân người học Vì dụ như người học thường duy trì thói quen trong cách phát

âm, cách sử dụng từ vựng, ngữ pháp đặc trưng của tiếng mẹ đẻ và đem áp đặt chúng vào việc học tiếng Anh Theo đó có thể dễ ràng nhận ra một tất yếu là nếu bắt đầu học tiếng Anh ở độ tuổi càng cao thì kinh nghiệm tiếng mẹ đẻ càng lớn dẫn đến tốc độ hình thành các kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh càng chậm, càng khó khăn bấy nhiêu

Một điểm nữa cũng cần lưu ý là môi trường ngôn ngữ là điều kiện nắm bắt công cụ giao tiếp quan trọng nhất Người học tiếng mẹ đẻ luôn được sống trong môi trường ngôn ngữ, còn học tiếng Anh hoàn toàn thoát ly môi trường ngôn ngữ tự nhiên và do đó người học thường không có nhu cầu, không có đối tượng, không có môi trường để phát triển các kỹ năng nghe-nói-đọc-viết, đặc biệt như các kỹ năng nghe và nói bằng tiếng Anh

Dạy học tiếng Anh là một hoạt động truyền thụ và lĩnh hội một tiếng nước ngoài có mục đích, chương trình, nội dung, phương pháp, biện pháp tổ chức rõ ràng nhằm hình thành ở người học khả năng hiểu biết, thu nhận tái tạo

và sử dụng ngôn ngữ được học theo mục tiêu đã định

Với nét đặc trưng riêng, dạy và học tiếng Anh không giống với các môn học khác Trong quá trình dạy và học người học sinh phải luôn tham gia với tư thế chủ động hơn Các kỹ năng nghe-nói-đọc-viết luôn đòi hỏi người học phải có khả năng tư duy nhanh và đặc biệt người học phải phản xạ kịp thời, mạnh dạn để khả năng của học sinh được thể hiện tốt trong giờ học

nhằm đạt được yêu cầu đó người giáo viên phải đóng một vai trò hết sức quan trọng, là người lập kế hoạch, tổ chức, sắp xếp, kiểm tra đánh giá và khích lệ học sinh để giúp các em lĩnh hội kiến thức của môn tiếng Anh

Với nét đặc trưng riêng bộ môn tiếng Anh, trong quá trình dạy và học, học sinh luôn tham gia với tư thế chủ động

Với mục tiêu tiếng Anh là một công cụ giao tiếp Do vậy phương pháp dạy học tiếng Anh phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo nhằm đạt được mục đích của giáo dục Phương pháp phải gắn với nội dụng dạy học Trên cơ sở những nguyên tắc đó, phương pháp dạy học tiếng Anh đặt ra các yêu cầu sau:

+ Thiết kế các hoạt động phù hợp để học sinh được thể hiện và phát huy tối đa những khả năng, năng lực của bản thân

+ Giáo viên, người tổ chức hướng dẫn đóng vai trò người trọng tài, người cố vấn các hoạt động của học sinh, tạo ra môi trường học tập

+ Học sinh chủ động nhận thức các kiến thức trong hoạt động học được giáo viên hướng dẫn Học sinh học tập theo hành động tùy theo hứng thú và khả năng nhận thức của mình từ chỗ làm quen chuyển dần sang tái tạo

+ Sử dụng ngày các nhiều các phương pháp và phương tiện kỹ thuật để

cá thể hóa việc học tập cho học sinh

+ Quan tâm chu đáo việc hướng dẫn học sinh tự học, tự sáng tạo, tự nghiên cứu, giúp các học sinh phát triển khẩu ngữ, khả năng giao tiếp, kỹ năng nghe-nói-đọc-viết

Việc lựa chọn các phương pháp dạy học tiếng Anh cụ thể phải phối hợp tối ưu những năng lực sáng tạo của giáo viên, kinh nghiệm nhận thức của học sinh và những đặc điểm, nội dung của môn học Cũng như hoạt động dạy học nói chung, thì trong hoạt động dạy học môn tiếng Anh có những đặc điểm chung sau:

+ Trong hoạt động dạy ngoại ngữ nói chung, dạy tiếng Anh nói riêng,

người dạy truyền thụ tiếng Anh là ngôn ngữ có sẵn, đã và đang được dân tộc

đó sử dụng Điều này khác với hoạt động nghiên cứu của khoa học hay hoạt động sáng tạo nghệ thuật

+ Hoạt động dạy tiếng Anh là truyền thụ tiếng nước ngoài đó không phải cho bản thân người dạy, mà là để tổ chức quá trình này cho hoạt động học tiếng Anh của học sinh Nói cách khác hoạt động dạy môn tiếng Anh của giáo viên tạo ra nội dung cho hoạt động học tiếng Anh của học sinh; còn hoạt động học tiếng anh của học sinh là điều kiện duy trì hoạt động dạy của giáo viên

+ Hoạt động học tiếng Anh trong nhà trường khác với học tiếng Anh diễn ra trong đời sống thường ngày có tính tự phát như trẻ em học tiếng mẹ

đẻ Hoạt động học tiếng Anh trong nhà trường mang tính tự giác có mục đích,

kế hoạch, chương trình-nội dung, biện pháp tổ chức rõ ràng Bản chất việc học nói chung, học tiếng Anh nói riêng được hiểu là sự biến đổi, biến đổi từ “ chỗ không có đến có” hoặc từ “ chỗ có ít đến có nhiều hơn”, “chỗ chưa thành thạo đến thành thạo”

Đó chính là biến đỏi về khả năng hiểu biết, thu nhận, tái tạo sử dụng tiếng Anh thành thạo như một công cụ giao tiếp Hoạt động học tiếng Anh theo cơ chế lĩnh hội, tái tạo chứ không phải là cơ chế sáng tạo phát minh như các hoạt động nghiên cứu khác Người học Tiếng Anh cần học chủ động và tích cực trong các hoạt động học tập, cũng như trong thực tế

1.3 Quản lý dạy học môn ti ng Anh ở trường THPT theo ti p cận năng lực

1.3.1 Khái niệm quản lý và quản lý dạy học

* Khái niệm quản lý: Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến

nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất Có người cho quản lý là hoạt động nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua sự nỗ lực của người khác Cũng

có người cho quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm Tuy nhiên, theo nghĩa rộng, quản lý là hoạt động có mục đích của con người, cho đến nay nhiều người cho rằng quản lý chính là các hoạt động do một hoặc nhiều người điều phối hành động của những người khác nhằm thu được kết quả mong muốn Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau, quá trình "Quản" gồm sự coi sóc giữ gìn để duy trì tổ chức

ở trạng thái ổn định, quá trình "Lý" gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ thống vào phát triển" Như vậy quản lý chính là hoạt động tạo ra sự ổn định

và thúc đẩy sự phát triển của tổ chức đến một trạng thái mới có chất lượng cao hơn.[1]

Từ những quan điểm của các định nghĩa trên và xét quản lý với tư cách

là một hành động, có thể định nghĩa: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có

hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra

Trong định nghĩa trên cần lưu ý một số điểm sau:

- Quản lý bao gồm nhiều yếu tố như chủ thể quản lý (tức là ai quản lý), chủ thể quản lý có thể là là một hoặc một nhiều người Còn quản lý ai hay quản lý cái gì đó chính là khách thể quản lý(hay còn gọi là đối tượng quản lý) Chủ thể quản lý và đối tượng quản lý luôn có mối quan hệ tác động qua lại với nhau

- Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định

- Quản lý thể hiện mối liên hệ qua lại giữa hai bộ phận chủ thể quản lý

và đối tượng quản lý, đây là quan hệ ra lệnh - phục tùng, không đồng cấp và

có tính bắt buộc

- Quản lý là sự tác động, mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan

- Quản lý xét về mặt công nghệ là sự hoạt động của thông tin

- Quản lý có khả năng thích nghi giữa chủ thể với đối tượng quản lý và ngược lại

Quản lý có bốn chức năng cơ bản, đó là kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra Chức năng của quản lý được diễn đạt theo nhiều cách:

“Chức năng quản lý là tập hợp các nhiệm vụ mà chủ thể quản lý phải thực hiện để đạt mục đích và mục tiêu quản lý đề ra”

“Chức năng quản lý là dạng hoạt động quản lý thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định”

Các chức năng cơ bản của quản lý gắn kết với nhau, chi phối lẫn nhau tạo thành một thể thống nhất của hoạt động quản lý

* Khái niệm quản lý dạy học: Quản lý quá trình dạy học là “hệ thống

những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho quá trình dạy học vận hành theo các quy luật của nó tập trung vào hoạt động dạy và học và giáo dục đưa hệ vận động từ trạng thái ban đầu đến mục tiêu mà mục tiêu cuối cùng là để quá trình dạy học đảm bảo chất lượng” [9, tr.38] Như vậy về nguyên tắc quản lí hoạt động dạy học ở một nhà trường phải nhận diện cho rõ các vấn đề sau:

- Nội dung quản lí: Quản lý các yếu tố của quá trình dạy học và quản lí những con người thực hiện các yếu tố đó

- Mục tiêu và yêu cầu của quản lí: cần hướng cho những người tham gia quá trình dạy học thực hiện được mục tiêu và yêu cầu đặt ra cho các yếu

tố cấu thành của quá trình dạy học

- Cơ cấu quản lí hợp lí: Giải quyết tốt mối quan hệ quản lí của cấp trường, cấp bộ môn cho việc triển khai các chức năng quản lí đối với hoạt động thực hiện các nội dung của các yếu tố cấu thành quá trình dạy học

Và quản lí hoạt động dạy học ở một nhà trường phải thực hiện các nội dung cơ bản sau:

- Xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục và dạy học của nhà trường

- Quản lí kế hoạch chuyên môn của tổ chuyên môn và của GV

- Quản lí hoạt động giảng dạy của GV và hoạt động học tập của HS

- Quản lí các điều kiện phục vụ quá trình giáo dục và dạy học

- Chỉ đạo và tổ chức thực hiện hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực

- Chỉ đạo xây dựng và tổ chức nề nếp dạy học

- Chỉ đạo và tổ chức thực hiện mục tiêu, chương trình giáo dục và dạy học - Chỉ đạo các hoạt động kiểm tra đánh giá trong giáo dục và dạy học cho các đối tượng tham gia quá trình dạy học

- Triển khai việc phối hợp các lực lượng làm công tác giáo dục HS và quản lí hoạt động tự quản, tự học của HS

- Kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch năm học và việc triển khai chỉ thị năm học của các cấp quản lí giáo dục

- Chỉ đạo và tổ chức triển khai các phong trào, các cuộc vận động liên quan đến đổi mới giáo dục ở nhà trường (Đổi mới PPDH; xây dựng trường học thân thiện )

- Thực hiện các hoạt động nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục và dạy học của nhà trường

1.3.2 Quản lý dạy môn tiếng Anh ở các trường THPT theo tiếp cận năng lực

Người quản lí phải chỉ đạo quyết liệt việc xây dựng nề nếp, kỷ cương của hoạt động dạy học trên cơ sở thực hiện các hướng dẫn, quy định của các cấp quản lí nhà trường và quy định của nhà trường Đồng thời, cán bộ quản lí nhà trường cần bám sát nhiệm vụ của GV và chuẩn nghề nghiệp GV để chỉ

đạo hoạt động dạy của GV

Để quản lý tốt hiệu trưởng phải có sự phân cấp quản lý và giao nhiệm

vụ cụ thể đối với các phó hiệu trưởng, với tổ trưởng hoặc nhóm trưởng chuyên môn tiếng Anh Hiệu trưởng điều hành chung, đề ra chủ trương, bố trí kinh phí và chỉ đạo việc bổ sung CSVC, trang thiết bị dạy học, kiểm tra việc quản lý và điều hành của các phó hiệu trưởng, tổ trưởng hoặc nhóm trưởng chuyên môn Các phó hiệu trưởng phối hợp với tổ trưởng hoặc nhóm trưởng chuyên môn để tham mưu xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình dạy môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực, kế hoạch bồi dưỡng Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn phối hợp kiểm tra việc thực hiện CTGD, hồ sơ giáo viên, quá trình giảng dạy, việc tự bồi dưỡng của GVTA, việc sinh hoạt chuyên môn… Phó hiệu trưởng phối hợp các bộ phận để tham mưu cho hiệu trưởng

kế hoạch bổ sung CSVC, trang thiết bị phục vụ cho dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực, kiểm tra việc sử dụng CSVC, trang thiết bị vào dạy học Tổ trưởng hoặc nhóm trưởng chuyên môn chủ trì việc lựa chọn, sử dụng các PPDH tích cực phù hợp với thực tế và đối tượng học sinh, chủ trì công tác sinh hoạt chuyên môn, thực hiện việc kiểm tra việc thực hiện nề nếp chuyên môn của GVTA…

Trong quản lý hoạt động dạy của người dạy, cần tập trung vào quản lý các nội dung sau:

- Quản lý việc phân công giảng dạy cho GV trên cơ sở phát huy mặt

mạnh của từng người Muốn thực hiện tốt việc phân công giảng dạy cho GV,

người quản lý cần nắm vững chất lượng đội ngũ: biết được điểm mạnh, điểm yếu, hoàn cảnh cá nhân, nguyện vọng, của từng GV để có kế hoạch phân công nhiệm vụ cho GV và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của từng cá nhân Việc phân công công việc phù hợp với khả năng, nguyện vọng của GV

sẽ đem lại hiệu quả cao trong công việc Cần lưu ý đến việc huy động sự phối

hợp giữa các GV để tổ chức các hoạt động dạy học và ngoại khóa tiếng anh cho HS Mỗi GV có một ưu thế về sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp, do đó,

sự phân công GV dựa trên cơ sở khả năng phối hợp với nhau trong các hoạt động là rất quan trọng nhằm tạo cơ hội cho HS có môi trường học tiếng Anh tốt hơn

- Quản lý tốt việc thực hiện CTGD: quản lý GV dạy đúng, dạy đủ các bài, đúng tiến độ và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo đúng PPCT của bộ GD và theo đúng lịch từ đầu năm học Người quản lý thực hiện công việc này thông qua kiểm tra các kế hoạch giảng dạy, lịch báo giảng hàng tuần, sổ đầu bài và các loại hồ sơ có liên quan khác Đặc biệt để phát huy năng lực của học sinh cần lưu ý:

+ Đổi mới việc thực hiện CTGD theo tinh thần phát huy năng lực của học sinh

+ Nội dung CTGD phù hợp với năng lực của học sinh

+ Xác định những phương pháp dạy học tích cực sẽ được áp dụng với khả năng của từng đối tượng học sinh

- Quản lý việc lên lớp của GV: Nó bao gồm việc soạn giáo án, chuẩn bị các đồ dùng dạy học, tổ chức các hoạt động học tập trong 1 tiết học, các điều kiện khác GV lên lớp phải đảm bảo theo đúng phân phối chương trình môn học Bài soạn phải đảm bảo đủ kiến thức, khoa học, chính xác, thể hiện rõ công việc của thầy và trò Các hoạt động phải được tổ chức nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS Đặc biệt cần lưu ý việc sử dụng các PPDH tích cực theo tinh thần phát huy năng lực của học sinh, tạo được môi trường

để học sinh bộc lộ và phát huy được những khả năng, năng lực của bản thân Trong đó, cần chú ý hơn tới việc rèn các kỹ năng, mỗi kỹ năng Gv áp dụng các PPDH cho phù hợp, phát huy được năng của học sinh, chú ý nhiều đến kỹ năng giao tiếp và tạo môi trường giao tiếp tiếng Anh cho HS

- Quản lý hồ sơ của GV: Hồ sơ chuyên môn là phương tiện giúp CBQL nắm chắc được tình hình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của các GV trong tổ

bộ môn Đồng thời hồ sơ chuyên môn của các GV là một trong những cơ sở pháp lý đánh giá việc thực hiện nề nếp chuyên môn của họ Có nhiều cách gọi tên các loại hồ sơ Tuy nhiên, cần chú ý quản lý nội dung sinh hoạt chuyên trong sổ chuyên môn của các giáo viên, qua đó để nắm bắt xem Gv có trao đổi, rút kinh nghiệm ở những tiết dạy trong việc áp dụng các PPDH tích cực

có phù hợp với đối tượng học sinh và có hiệu quả không, có phát huy được năng lực của học sinh không

- Quản lý việc tổ chức câu lạc bộ yêu thích tiếng anh và các hoạt động ngoại khóa: Tổ chức câu lạc bộ yêu thích tiếng anh và các hoạt động ngoại khóa là môi trường tốt để học sinh được thể hiện khả năng năng lực của bản thân, các em được giao lưu và học hỏi lẫn nhau Nên nhà quản lý cần lưu tâm

để việc tổ chức câu lạc bộ và các hoạt động ngoại khóa cho phong phú, phù hợp và đạt được hiệu quả cao, tránh hình thức tạo môi trường hứng thú, thu hút được Gv và học sinh tham gia

- Quản lý việc kiểm tra, đánh giá HS: thông qua hoạt động kiểm tra, đánh gia HS của GV (kết quả học tập), người quản lí sẽ nắm bắt được chất lượng dạy và học của bộ môn Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS có thể thông qua việc kiểm tra định kỳ sổ điểm cá nhân của GV về việc thường xuyên kiểm tra và đảm bảo cơ số điểm cho HS không Đồng thời, thông qua các đề thi, đề kiểm tra, người quản lý có thể đánh giá được: việc kiểm tra, đánh giá HS có đảm bảo tính chính xác không, đánh giá đúng và phát huy được năng lực học tập của HS không; có đảm bảo các kiến thức cần

có sau khi học xong chương trình đó không Đặc biệt cần lưu ý: cách thức kiểm tra việc thực hiện các kỹ năng như các kỹ năng nghe-nói-đọc-viết…Thông qua các hoạt động có thể đánh giá được năng lực của HS

- Quản lý công tác bồi dưỡng của GV: Công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực cho GV có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng bộ môn Do đó, người quản lý cần thực hiện tốt các nhiệm vụ quản lý công tác bồi dưỡng GV Nhiệm vụ này có thể tổ chức thực hiện theo hình thức bồi dưỡng tập trung hoặc tổ chức cho GV tự bồi dưỡng, việc bồi dưỡng phải chú ý hình thành cho giáo viên những kỹ năng để sử dụng các PPDH tích cực nhằm phát huy năng lực của học sinh Tuy nhiên dù thực hiện theo hình thức nào, người quản lý cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

+ Khảo sát năng lực, trình độ, nguyện vọng bồi dưỡng của giáo viên + Xây dựng kế hoạch tổ chức bồi dưỡng hoặc tự bồi dưỡng cho GV nhằm đáp ứng chuẩn theo quy định

+ Đánh giá quá trình bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của GV để có sự điều chỉnh kịp thời, phù hợp với yêu cầu đặt ra

1.3.3 Quản lý học môn tiếng Anh ở các trường THPT theo tiếp cận năng lực

Quản lý hoạt động học tập của HS là quản lý việc thực hiện các nhiệm

vụ học tập, tu dưỡng, rèn luyện một cách chủ động của người học trong suốt quá trình học tập Việc quản lý hoạt động học tập của HS là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo Quản lý hoạt động học tập của HS là quản lý việc học tập trên lớp, hoạt động tự học ở nhà, và các hoạt động GDNGLL, các hoạt động hướng nghiệp theo hướng phát huy được khả năng, năng lực của HS

Trong quản lý hoạt động học của HS, cần chú ý đến những vấn đề sau: + Hướng dẫn các kỹ năng tự học và nội dung, nhiệm vụ giao về nhà làm phải phù hợp với năng lực của từng đối tượng học sinh

+ Xây dựng quy định về tinh thần, thái độ học tập: chủ động, tích cực, phát huy được những sở trường của HS

+ Quản lí các hình thức tổ chức học tập ở trường, tự học ở nhà theo những phương pháp học tích cực nhằm phát huy được năng lực của HS

+ Xây dựng môi trường học tập phù hợp với đối tượng HS và có hiệu quả

1.4 Các y u tố ảnh hưởng đ n quản lý dạy học môn ti ng Anh theo

Họ nắm rõ được các mục tiêu, yêu cầu đối với việc dạy học môn tiếng Anh Tuy nhiên, do hạn chế về trình độ ngoại ngữ (tiếng anh) và chưa am hiểu sâu

về đặc trưng và phương pháp dạy học môn tiếng Anh nên việc quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh còn gặp nhiều khó khăn Hiệu trưởng là người đứng đầu một cơ sở giáo dục (trường học), là người chịu trách nhiệm trước nhà nước và nhân dân về tất cả các hoạt động của nhà trường Việc sử dụng các PPDH tích cực nhằm phát huy năng lực của HS ở các môn học nói chung, ở môn Tiếng Anh nói riêng có thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào trình

độ tổ chức, năng lực quản lý, khả năng điều hành công việc của người hiệu trưởng Tổ chức, điều hành tổ nhóm chuyên môn tiếng Anh đạt được hiệu quả phải thực hiện việc phân công và giao nhiệm vụ cụ thể cho tổ trưởng hoặc nhóm trưởng cùng tham gia

* Giáo viên dạy tiếng anh ở các nhà trường:

GV dạy tiếng Anh tại các trường THPT đều là những người được đào tạo về chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, có trình độ cử nhân, được đào tạo

về các phương pháp giảng dạy, được cung cấp những tri thức tâm lý học lứa

tuổi và các kiến thức có liên quan khác phục vụ cho công tác giảng dạy Tuy nhiên, đội ngũ GV còn chưa đồng đều về trình độ chuyên môn và khả năng sư phạm Một số GV còn thụ động trong việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng nâng cao trình độ và năng lực, chưa đầu tư thời gian và tâm huyết cho việc dạy học

Để thực hiện thành công việc dạy học môn Tiếng Anh theo hướng tiếp cận năng lực, đòi hỏi đội ngũ giáo viên Tiếng Anh phải có trình độ chuyên môn vững vàng, hội đủ các năng lực và kỹ năng sư phạm cơ bản kể trên Bên cạnh đó cần có nhận thức đúng đắn về sự cần thiết phải đổi mới, sử dụng các PPDH hiệu quả và phát huy được năng lực của học sinh Từ đó tích cực, tự giác, quyết tâm trong việc loại bỏ những phương pháp không phù hợp, sử dụng phương pháp dạy học mới đem lại chất lượng cao hơn

* Học sinh học tiếng Anh

Ở lứa tuổi này, HS có sự phát triển mạnh mẽ cả về thể chất và trí tuệ Các em cũng có sự thay đổi rất lớn về tâm sinh lý Đa số các em đều có ý thức hơn về bản thân và có nhu cầu cao hơn trong việc thể hiện bản thân Các em cũng có tính tự giác cao hơn, có động cơ học tập rõ ràng hơn và xác định cho mình các mục tiêu cụ thể khi các em hoàn thành chương trình học THPT Tuy nhiên, do các em vẫn còn đang trong giai đoạn chuyển giao giữa người lớn và trẻ con nên trong nhiều hoạt động vẫn cần có sự giám sát và uốn nắn của người lớn Do vậy trong quá trình dạy học, GV vừa là người thầy hướng dẫn các em tiếp cận các tri thức nhưng cũng là người bạn để chia sẻ, động viên và khuyến khích các em

Một bộ phận không nhỏ HS không thích và không dám học tiếng Anh bởi các em nghĩ đây là môn học khó, cần có năng khiếu chứ không chỉ là kiến thức bởi ngôn ngữ luôn rất phong phú, đa dạng và phức tạp Các em sợ học tiếng Anh bởi các em tâm niệm rằng, học tiếng Việt còn khó chứ nói gì học tiếng nước ngoài Do đó, số lượng các em thực sự yêu thích và muốn học môn

tiếng Anh là rất hạn chế Ngoài ra đối tượng là học sinh dân tộc khi học môn tiếng Anh sẽ gặp nhiều khó khăn như khả năng ghi nhớ, thiếu tự tin, khả năng nắm bắt thông tin, khả năng sử dụng các trang thiết bị dạy học…

* Điều kiện CSVC và môi trường dạy học tiếng anh của các nhà trường:

Điều kiện CSVC, TBDH phục vụ giảng dạy, đặc biệt là dạy học tiếng Anh CSVC, các phương tiện phục vụ cho công tác giảng dạy của nhà trường như bàn ghế, phòng học, phòng thư viện, phòng học tiếng (Lab), ngoài ra các phương tiện, TBDH khác…liệu có đáp ứng được cho dạy học theo tiếp cận năng lực không Đại đa số các trường THPT hiện nay còn khó khăn về CSVC phục vụ việc dạy học tiếng Anh, các thiết bị dạy học đã cũ, lạc hậu, các phương tiện dạy học tiên tiến chưa được đầu tư kịp thời Hầu hết các trường không có môi trường học và thực hành giao tiếp tiếng Anh thường xuyên Việc xây dựng môi trường học theo tiếp cận năng lực trên lớp học chưa có quy định cụ thể, thiếu các thiết bị, CSVC thiết yếu phục vụ quá trình dạy học

1.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng bên ngoài của các nhà trường

* Chủ trương, chính sách phát triển giáo dục và đào tạo của Đảng,

Nhà nước

Trong xu thế phát triển và biến đổi không ngừng của kinh tế xã hội và khoa học kỹ thuật Đảng và nhà nước ta đã xác định vai trò của Giáo dục và đào tạo trong thời kỳ đổi mới, phát triển, thời kỳ xây dựng CNH - HĐH đất nước như "GD là quốc sách hàng đầu", "đổi mới căn bản và toàn diện GD-ĐT", "đổi mới PPDH", "đổi mới công tác quản lý", "mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ” được thể hiện trong Văn kiện Đại hội Đảng

XI, các Nghị quyết Trung ương Đảng, Nghị Quyết Quốc hội, Luật giáo dục, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ Các văn bản hướng dẫn của Bộ GD&ĐT,của các cấp giáo dục về đổi mới GD& ĐT là những căn cứ pháp lý thuận lợi cho công tác đổi mới HĐDH nói chung, HĐDH môn Tiếng Anh ở

các trường THPT trên địa bàn huyện nói riêng, nhưng cũng khó khăn trong quản lý khi những chính sách này không cụ thể hoặc không phù hợp với điều kiện của địa phương, cũng như không phù hợp với đối tượng học sinh, đặc biệt là học sinh dân tộc

* Điều kiện của địa phương nơi các nhà trường đang hoạt động

- Điều kiện về văn hoá, KT-XH của địa phương nơi trường đóng chân,

sự ủng hộ của chính quyền địa phương, sự tham gia giáo dục HS của các tổ chức đoàn thể, nhân dân địa phương, phối hợp tích cực có hiệu quả công tác giáo dục giữa gia đình và nhà trường đối với quản lý dạy học tiếng Anh theo hướng tiếp cận năng lực

- Vấn đề chỉ đạo, kiểm tra đánh giá (KTĐG) của lãnh đạo cấp trên đối với nhà trường trong công tác quản lý DH, sự chỉ đạo của cấp trên rất quan trọng, đưa ra những định hướng, kim chỉ nam giúp nhà trường xác định đúng mục tiêu, phương hướng trong DH Đồng thời việc KTĐG của cấp trên còn giúp nhà trường kịp thời điều chỉnh, bổ sung, khắc phục những tồn tại để có những giải pháp thực thi hiệu quả đưa hoạt động DH của nhà trường đạt được mục tiêu đề ra

* Vai trò của gia đình và xã hội

Gia đình và cộng đồng xã hội có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Truyền thống văn hóa, đạo đức gia đình, sự quan tâm giúp đỡ, động viên, khuyến khích của gia đình, của dòng

họ, các tổ chức, cộng đồng xã hội có tác động và ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý, thói quen, thái độ cũng như động cơ học tập, rèn luyện của các em Vì vậy, để thực hiện thành công việc quản lý dạy học môn Tiếng Anh theo hướng tiếp cận năng lực thì đồng thời phải đổi mới phương pháp học của học sinh Để học sinh có động cơ và phương pháp học tập tích cực, đúng đắn thì chúng ta phải tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và

xã hội

K t luận chương 1

Vấn đề quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở trường THPT theo tiếp cận năng lực được hiểu là sự tác động có ý thức, có mục đích của CBQL đến hoạt động dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học môn Tiếng Anh Quản lý giáo dục nói chung, quản lý trường THPT nói riêng vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật

Nó đòi hỏi người CBQL phải nắm vững những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý, quản lý giáo dục và phải nắm vững các nội dung, nguyên tắc quản lý dạy học Từ đó tìm ra những giải pháp phù hợp với hoàn cảnh, đặc thù riêng của từng trường trên cơ sở vận dụng lý luận khoa học quản lý và quản lý giáo dục để tổ chức chỉ đạo, điều hành có hiệu quả.Vấn đề quản lý DH môn Tiếng Anh THPT là rất khó khăn và phức tạp, đòi hỏi người CBQL phải có sự hiểu biết cơ bản về môn Tiếng Anh, phải nắm được định hướng DH tiếng Anh ở trường THPT theo tiếp cận năng lực đó là quan điểm đổi mới PPDH, bản chất của “tích cực hóa hoạt động học tập của HS” trong dạy học ngoại ngữ nói chung và môn Tiếng Anh nói riêng Đây là những lý luận cơ bản, là những nội dung thiết yếu mà QLGD cần thực hiện trong quá trình quản lý, chỉ đạo, điều hành công tác quản lý dạy học môn Tiếng Anh của nhà trường để đảm bảo thành công cho quá trình giáo dục

Từ cơ sở lí luận trong chương 1, tác giả sẽ phân tích thực trạng quản lý dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực trong chương II và đề xuất một số biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐIỆN BIÊN,

TỈNH ĐIỆN BIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

2.1 Khái quát các trường THPT trong huyện Điện Biên

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, giáo dục của huyện đã đạt được những thành tựu to lớn, khẳng định sự cố gắng trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục Được huyện quan tâm, cùng với nỗ lực phấn đấu của cán bộ, GV, HS, giáo dục của huện Điện Biên đã có những chuyển biến rõ nét cả về quy mô, chất lượng, hiệu quả Trong những năm qua, chất lượng giáo dục trong mỗi nhà trường được nâng lên cả về đại trà và mũi nhọn CSVC được tăng cường theo hướng đồng bộ, cập chuẩn, trang thiết bị dạy học được quản lý, sử dụng vào nền nếp Công tác quản lý được đổi mới, chú trọng tính kế hoạch, tự chủ, dân chủ trong các đơn

vị giáo dục

Đội ngũ CBQL và GV được tăng cường cả về số lượng và chất lượng,

GV trẻ được tạo điều kiện để phấn đấu vươn lên tự khẳng định mình, công tác đào tạo bồi dưỡng được quan tâm chú ý

Tại cấp THPT, huyện Điện Biên hiện có 06 trường, trong đó 04 trường

có tỷ lệ học sinh là người dân tộc khá cao trên 90%, các trường đều học chương trình môn tiếng Anh hệ 7 năm

Kết quả khảo sát trên cho thấy số GVTA và CBQL ở các trường THPT đều đạt chuẩn trở lên trong đó 26,82% đạt trên chuẩn Có 26,82% CBQL có trình độ trên chuẩn nhưng số GVTA trên chuẩn không có Thực tế cho thấy việc đạo tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những nhiệm vụ quan trọng và không đơn giản của các trường THPT trong huyện

Bảng 2.1: Sơ lược về CB, GV và HS ở các trường THPT của Huyện Điện Biên -

và CBQL

Thạc

sỹ

Đại học

Cao đẳng

(Nguồn: Báo cáo các trường THPT huyện Điện Biên)

Tiếng Anh là một ngôn ngữ quốc tế vì thế nếu CBQL và GVTA được đào tạo hay trực tiếp tiếp cận với các phương pháp dạy học tiến tiến thì chất lượng giảng dạy Tiếng Anh sẽ được cải thiện hơn nữa Nhưng trên thực tế hầu hết CBQL và GVTA mới chỉ tốt nghiệp từ các trường đại học trong nước nên nên việc tiếp cận với các phương pháp dạy học tiến tiến, tích cực là rất ít, năng lực ngoại ngữ phần nào còn hạn chế Ngoài ra đội ngũ GVTA không có

ai đạt trình độ trên chuẩn Nếu đội ngũ GVTA được đào tạo trên chuẩn và được các trường trong huyện chú trọng, tạo điều kiện cho đội ngũ CBQL và GVTA tiếp cận các phương pháp dạy học tiến tiến, tích cực thì kết quả dạy

học môn Tiếng Anh phát huy năng lực cho HS có nhiều cải thiện hơn nữa

2.2 Thực trạng dạy học môn ti ng Anh theo ti p cận năng lực của học sinh ở các trường THPT trong huyện Điện Biên

2.2.1 Thực trạng nhận thức về dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực của học sinh ở các trường THPT

Khi được hỏi, 100% GV và CBQL của nhà trường đều cho rằng, tiếng Anh cần thiết trong cuộc sống hiện nay

Bảng 2.2: Kết quả trưng cầu ý kiến về quan điểm về DH môn Tiếng Anh ở các

trường THPT trong huyện Điện Biên theo tiếp cận năng lực

Đối tượng khảo sát Rất cần thi t Cần thi t Chưa cầnthi t Không cần thi t

Tiếng Anh là công cụ cần thiết để các em có thể tiếp cận với khoa học

và tri thức của nhân loại, là điều kiện cần để các em có cơ hội việc làm tốt hơn sau khi tốt nghiệp Qua khảo sát, chỉ có 13.9 % HS nói rằng tiếng Anh có vai trò rất quan trọng; 51.1 % HS nói rằng tiếng Anh có vai trò bình thường;

35 % HS nói rằng tiếng Anh không có vai trò gì quan trọng trong giai đoạn hiện nay Kết quả khảo sát cho thấy đa số HS chưa nhận thức được vai trò của tiếng Anh và tầm quan trọng của tiếng Anh trong giai đoạn hiện nay Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến động cơ, mục đích học tập môn tiếng Anh của HS HS không nhận thức được tầm quan trọng của việc học tiếng Anh nên các em