PHẦN MỞ ĐẦU V.I.Lênin là một nhà tư tưởng, nhà hoạt động thực tiễn, lãnh đạo kiệt xuất đã kế tục vẻ vang sự nghiệp của Mác Ăngghen, vận dụng sáng tạo và phát triển học thuyết Mác, để lại cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động bị áp bức một di sản tư tưởng lý luận vô giá, như: Học thuyết về chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô sản; vấn đề xây dựng một hình thái kinh tế xã hội mới xã hội chủ nghĩa chưa từng có trong lịch sử loài người; tư tưởng về xây dựng Đảng kiểu mới và xây dựng một nhà nước mới với bản chất là cơ quan quyền lực của nhân dân lao động; những giá trị cơ bản về hệ thống phương pháp luận khoa học Mácxít… V.I.Lênin đã hiến dâng trọn đời mình vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng người lao động khỏi ách áp bức giai cấp và dân tộc. Do tính chất nhân đạo và cao cả của sự nghiệp đó, Lênin đã trở thành biểu tượng và hiện thân của cuộc đấu tranh nhằm xóa bỏ chế độ bất công, áp bức, đói nghèo, xây dựng một thế giới mới vì hạnh phúc và phẩm giá con người. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại của chúng ta đã nói: “Trước con mắt các dân tộc phương Đông, V.I.Lênin không chỉ là một lãnh tụ, một người chỉ huy. Đó cũng là một người thầy có sức hấp dẫn: tính coi thường sự xa hoa, lòng ham mê công việc, đời sống trong sạch, sự giản dị và tâm hồn cao thượng của Người, làm cho quả tim chúng tôi hướng về Người không có gì ngăn cản nổi”. Mặc dù chủ nghĩa xã hội vừa qua ở một số nước mắc nhiều thiếu sót, sai lầm, song không ai có thể bác bỏ sự thật hiện hữu về thành tựu của chủ nghĩa xã hội và sự đóng góp to lớn vào tiến trình phát triển văn minh của nhân loại so với các chế độ xã hội trước đó. Hiện thực trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ngày càng khởi sắc, là một biểu tượng minh chứng hùng hồn về sức sống của chủ nghĩa MácLênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự khẳng định Đảng ta đã vận dụng sáng tạo tư tưởng Lênin đề ra đường lối cách mạng đúng đắn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, nhất là trong sự nghiệp đổi mới công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tư tưởng của V.I.Lênin về nhà nước chuyên chính vô sản lại tỏa sáng trên quê hương Việt Nam. Để hiểu rõ hơn về nhà nước chuyên chính vô sản ngoài phân mở đẩu, kết luận chúng ta tìm hiểu tư tưởng của Người qua tác phẩm Nhà nước và Cách mạng qua bài tiểu luận thông qua một số nội dung sau: I. Sơ lược hoàn cảnh ra đời của tác phẩm. II. Nguồn giốc và bản chất của nhà nước. III. Quan điểm của Lênin về Nhà nước chuyên chính vô sản. IV. Ý nghĩa của quan điểm của Lênin
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
***
V.I.Lênin là một nhà tư tưởng, nhà hoạt động thực tiễn, lãnh đạokiệt xuất đã kế tục vẻ vang sự nghiệp của Mác - Ăngghen, vận dụng sángtạo và phát triển học thuyết Mác, để lại cho giai cấp công nhân và nhândân lao động bị áp bức một di sản tư tưởng lý luận vô giá, như: Họcthuyết về chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô sản; vấn đề xây dựng mộthình thái kinh tế - xã hội mới - xã hội chủ nghĩa chưa từng có trong lịch
sử loài người; tư tưởng về xây dựng Đảng kiểu mới và xây dựng một nhànước mới với bản chất là cơ quan quyền lực của nhân dân lao động;những giá trị cơ bản về hệ thống phương pháp luận khoa học Mácxít…
V.I.Lênin đã hiến dâng trọn đời mình vì sự nghiệp đấu tranh giảiphóng người lao động khỏi ách áp bức giai cấp và dân tộc Do tính chấtnhân đạo và cao cả của sự nghiệp đó, Lênin đã trở thành biểu tượng vàhiện thân của cuộc đấu tranh nhằm xóa bỏ chế độ bất công, áp bức, đóinghèo, xây dựng một thế giới mới vì hạnh phúc và phẩm giá con người.Như Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại của chúng ta đã nói: “Trước con mắtcác dân tộc phương Đông, V.I.Lênin không chỉ là một lãnh tụ, một ngườichỉ huy Đó cũng là một người thầy có sức hấp dẫn: tính coi thường sự xahoa, lòng ham mê công việc, đời sống trong sạch, sự giản dị và tâm hồncao thượng của Người, làm cho quả tim chúng tôi hướng về Người không
có gì ngăn cản nổi”
Mặc dù chủ nghĩa xã hội vừa qua ở một số nước mắc nhiều thiếusót, sai lầm, song không ai có thể bác bỏ sự thật hiện hữu về thành tựucủa chủ nghĩa xã hội và sự đóng góp to lớn vào tiến trình phát triển vănminh của nhân loại so với các chế độ xã hội trước đó
Hiện thực trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Namngày càng khởi sắc, là một biểu tượng minh chứng hùng hồn về sức sống
Trang 2của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự khẳng định Đảng
ta đã vận dụng sáng tạo tư tưởng Lênin đề ra đường lối cách mạng đúngđắn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, nhất là trong sựnghiệp đổi mới - công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tư tưởng củaV.I.Lênin về nhà nước chuyên chính vô sản lại tỏa sáng trên quê hươngViệt Nam
Để hiểu rõ hơn về nhà nước chuyên chính vô sản ngoài phân mởđẩu, kết luận chúng ta tìm hiểu tư tưởng của Người qua tác phẩm Nhànước và Cách mạng qua bài tiểu luận thông qua một số nội dung sau:
I Sơ lược hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
II Nguồn giốc và bản chất của nhà nước
III Quan điểm của Lênin về Nhà nước chuyên chính vô sản
IV Ý nghĩa của quan điểm của Lênin
Trang 3PHẦN NỘI DUNG
***
I SƠ LƯỢC HOÀN CẢNH RA ĐỜI CỦA TÁC PHẨM
Tác phẩm “ Nhà nước và cách mạng” được V.I.Lênin viết vàotháng 8-tháng 9, năm 1917 và xuất bản thành sách riêng năm 1918, đếnnay đã hơn 90 năm Mặc dù thế giới từ đó đến nay đã trải qua nhiều biếnđổi phức tạp, song những luận điểm của V.I.Lênin trong tác phẩm này vẫn
tỏ rõ sức sống mạnh mẽ, tiếp tục soi sáng cho thực tiễn xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chuyên chính vô sản ở Việt Nam hiệnnay
“Nhà nước và cách mạng” là tác phẩm đặc sắc của V.I.Lênin trênnhiều phương diện triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học,trong đó lần đầu tiên học thuyết của C.Mác và Ph.Ăngghen về vấn đề nhànước được trình bày một cách có hệ thống và đầy đủ nhất V.I.Lênin đãkhẳng định vấn đề nhà nước là một trong những vấn đề căn bản của chủnghĩa Mác, phân tích mối liên hệ giữa nhà nước với tính chất giai cấp của
xã hội, tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vôsản, xác định thực chất và nhiệm vụ của nhà nước vô sản và nền dân chủ
vô sản, đã phát triển sáng tạo những luận điểm của Mác và Ăngghen vềnhà nước trong điều kiện mới
Vào đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn cuốicùng của nó, giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn này đã được Lênincoi là đêm trước của cách mạng vô sản, xã hội chủ nghĩa Cuộc chiếntranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) làm cho mâu thuẫn của chủ nghĩa tưbản gay gắt đến tột độ, đã thúc đẩy nhanh chóng quá trình chín muồi củakhủng hoảng cách mạng trong nhiều nước đế quốc Thực tế này đã đặt ratrước giai cấp vô sản và các đảng mácxít của nó nhiệm vụ lật đổ ách
Trang 4thống trị của giai cấp tư sản và giành chính quyền về tay giai cấp côngnhân V.I.Lênin đã nhấn mạnh: “Vấn đề thái độ của cách mạng xã hội chủnghĩa của giai cấp vô sản đối với nhà nước không những chỉ có ý nghĩachính trị - thực tiễn, mà còn có tính chất nóng hổi nhất nữa, vì đây là vấn
đề làm cho quần chúng thấy rõ những việc họ sẽ phải làm trong mộttương lai gần đây, để tự giải phóng khỏi ách tư bản”
Chính ở thời điểm này những người đứng đầu, thủ lĩnh cơ hộitrong Quốc tế II mà điển hình là E.Béc-tanh, Cau-sky đã chống lại cácnguyên lý của Chủ nghĩa Mác, chúng ra sức tuyên truyền làm giảm sứcchiến đấu của giai cấp công nhân như: cách mạng vô sản và chuyên chính
vô sản không phải là tất yếu lịch sử; họ chống lại việc dùng phương phápcách mạng và sức mạng của bạo lực cách mạng để lật đổ nhà nước tư sản,thay thế nó bằng nhà nước vô sản; họ ra sức bảo vệ lý luận phát triển hòabình chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa xã hội Các lý luận đó phản ánhtrực tiếp thái độ phủ nhận và từ bỏ con đường cách mạng vô sản, thay thế
nó bằng đường lối tư sản cải lương Đó là sự phản bội chủ nghĩa Mác.Những khuynh hướng tư tưởng lý luận đó thâm nhập vào phong trào côngnhân và truyền bá trong xã hội gây ra những hậu quả tiêu cực tai hại, cónguy cơ làm mất phương hướng chính trị của phong trào công nhân, đầuđộc tư tưởng ý thức công nhân bằng những lý luận cơ hội dưới mọi màusắc
Đứng trước tình hình cấp thiết đó, cần thiết giải phóng tư tưởng ýthức công nhân và nhận thức xã hội nói chung ra khỏi những độc tố tưtưởng đó, nhất là khi tình thế cách mạng đang tới gần, đang rất cần đượcdẫn dắt bởi những quan điểm đúng đắn, khoa học và cách mạng Thựctiễn chính trị bức xúc đó đã thôi thúc Lênin nghiên cứu lý luận về nhànước Người không chỉ làm sáng tỏ những quan điểm cơ bản của chủnghĩa Mác về nhà nước mà còn vạch ra những định hướng tư tưởng và lýluận cho cuộc cách mạng vô sản ở Nga, đảm bảo cho cuộc cách mạng đó
Trang 5được dẫn dắt bởi hệ tư tưởng và đường lối chính trị của giai cấp côngnhân, đấu tranh không khoan nhượng với chủ nghĩa cơ hội cải lương tưsản Bằng cách đó, Lênin đã bảo vệ những giá trị của chủ nghĩa Mác, đãvận dụng và phát triển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác vào thực tiễncách mạng, đã nêu lên một mẫu mực kinh điển về sự thống nhất hữu cơgiữa lý luận với thực tiễn, gắn liền hoạt động nghiên cứu lý luận với hoạtđộng thực tiễn Đó cũng là sự thống nhất chân chính giữa khoa học vàcách mạng, giữa khoa học và chính trị trên lập trường kiên định – nhấtquán và triệt để của giai cấp công nhân, của chủ nghĩa xã hội khoa học
Vị trí trung tâm trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” lànhững vấn đề về cách mạng xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản, họcthuyết về hai giai đoạn của xã hội cộng sản chủ nghĩa
Tổng kết thực tiễn lịch sử và phát triển quan điểm của Mác vàĂngghen trong điều kiện lịch sử mới của cuộc đấu tranh của giai cấp vôsản trong thời đại chủ nghĩa đế quốc, V.I Lênin chỉ rõ vấn đề cơ bản củabất kỳ cuộc cách mạng nào là vấn đề chính quyền nhà nước Sự phát triểncủa chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đã làm sâu sắc thêmmâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản và tạo ra những tiền đề kinh tế, chính trị
và xã hội cần thiết cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa nổ ra
Trong tác phẩm này, Lênin đã đấu tranh không khoan nhượngchống các quan điểm xuyên tạc, phản động, chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩaxét lại để bảo vệ học thuyết của Mác và Ăngghen về nhà nước và cáchmạng
Trang 6II NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA NHÀ NƯỚC
1 Nguồn gốc của nhà nước
Nhà nước là một phạm trù lịch sử, chỉ ra đời và tồn tại trong mộtgiai đoạn phát triển nhất định của xã hội và sẽ mất đi khi những cơ sở tồntại của nó không còn nữa Trong xã hội nguyên thủy, do kinh tế còn thấpkém, chưa có điều kiện khách quan để dẫn đến sự phân hóa giai cấp nênnhà nước chưa xuất hiện Đứng đầu các thị tộc và bộ lạc là những tộctrưởng do nhân dân bầu ra; việc điều chỉnh các quan hệ xã hội được thựchiện bằng các quy tắc chung không cần đến các công cụ cưỡng bức đặcbiệt
Sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến sự ra đời của chế độ
tư hữu Đó là cơ sở kinh tế khách quan dẫn đến sự phân chia xã hội thànhcác giai cấp đối kháng và cuộc đấu tranh giai cấp không thể điều hòađược xuất hiện Để các giai cấp không tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn
cả xã hội thì một cơ quan quyền lực đặc biệt đã ra đời Đó là nhà nước dogiai cấp nắm quyền thống trị về kinh tế lập ra Nhà nước đầu tiên tronglịch sử là nhà nước chiếm hữu nô lệ, sau đó là nhà nước phong kiến, nhànước tư sản
Theo quan điểm của Lênin, nguyên nhân trực tiếp của sự xuấthiện nhà nước là mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được; và ngượclại, sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ những mâu thuẫn giai cấp là khôngthể điều hòa được
Trang 7Các nhà tư tưởng của thần học thuyết thần học cho rằng thượng
đế là người sắp đặt trật tự xã hội Nhà nước cũng vậy, đều do thượng đếsáng tạo ra để bảo vệ trật tự chung
Thuyết gia trưởng cho rằng, nhà nước là kết quả của sự phát triểnlịch sử của gia đình là hình thức tổ chức của tự nhiên của cuộc sống conngười vì vậy nhà nước có trong mọi xã hội và quyện lực nhà nước về cơbản giống như quyền đứng đầu gia đình Ngoài ra còn tồn tại một số quanđiểm khác về nguồn gốc nhà nước
Những học thuyết và quan điểm trên do nhiều nguyên nhân chủquan, khách quan và hạn chế lịch sử nên chưa giải thích được đúng ngồngốc, bản chất của nhà nước Theo họ nhà nước không thuộc giai cấp nào,nhà nước là của tất cả mọi người và xã hội văn minh mãi mãi cần có nhànước
Từ chỗ khẳng định tính chính xác, khoa học và lôgic, chặt chẽ vềnguồn gốc của nhà nước, tức nhà nước chỉ sinh ra và tồn tại trong xã hội
có giai cấp, Lênin đã chỉ ra bản chất của nhà nước là mang bản chất giaicấp sâu sắc
V.I.Lênin đã viện dẫn quan điểm của Mác: “Nhà nước là một cơquan thống trị giai cấp, là một cơ quan áp bức của một giai cấp này đốivới một giai cấp khác Theo đó Lênin cho rằng: “Nhà nước là cơ quanthống trị của một giai cấp nhất định, giai cấp này không điều hòa đượcvới đối phương (với giai cấp chống lại nó)”, và “Nhà nước là một bộ máyđặc biệt phục vụ cho giai cấp này đàn áp giai cấp khác”
Như vậy, không có nhà nước đứng trên các giai cấp hoặc nhànước chung cho mọi giai cấp Nhà nước chính là một bộ máy do giai cấpthống trị về kinh tế thiết lập ra nhằm hợp pháp hóa và củng cố sự áp bứccủa chúng đối với quần chúng lao động Giai cấp thống trị sử dụng bộmáy nhà nước để đàn áp, cưỡng bức và trấn áp các giai cấp khác trongkhuôn khổ lợi ích của giai cấp thống trị
Trang 8Theo bản chất đó, nhà nước không thể là lực lượng điều hòa sựxung đột giai cấp, mà trái lại nó lại làm cho mâu thuẫn giai cấp ngày cànggay gắt Nhà nước là bộ phận quan trọng nhất trong kiến trúc thượng tầngcủa xã hội có giai cấp Tất cả những hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội
do nhà nước tiến hành, xét đến cùng đều xuất phát từ lợi ích của giai cấpthống trị
3 Đặc trưng cơ bản của nhà nước
Bản chất của nhà nước thể hiện ở đặc trưng cơ bản của nó Bất kỳnhà nước nào cũng gồm có 3 đặc trưng cơ bản sau:
Một là, Nhà nước quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhấtđịnh, có quyền lực với mọi thành viên, không phân biệt huyết thống
Hai là, Nhà nước có một bộ máy quyền lực chuyên nghiệp baogồm bộ máy quản lý hành chính và các đội vũ trang đặc biệt (quân đội,cảnh sát, nhà tù ), mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên trong xãhội
Ba là, Nhà nước hình thành hệ thống thuế khóa để duy trì và tăngcường bộ máy cai trị
III QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ NHÀ NƯỚC CHUYÊN CHÍNH VÔ SẢN
Theo V.I.Lênin, một trong những tư tưởng đặc sắc nhất và trọngyếu nhất của chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước, chính là tư tưởng
“chuyên chính vô sản”
Trang 9Sự cần thiết xác lập chuyên chính vô sản để tiến tới chủ nghĩacộng sản là vì trong thời kỳ quá độ, xã hội còn tồn tại các giai cấp bóc lộtchống lại sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội khiến cho giai cấp côngnhân và nhân dân lao động phải trấn áp chúng bằng bạo lực Đồng thời,
sự tồn tại các giai cấp và tầng lớp trung gian khác mà do địa vị kinh tế
-xã hội của mình, họ dễ dao động giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản,
họ không thể tự mình tiến lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, chuyên chính vôsản đóng vai trò là thiết chế cần thiết để đảm bảo sự lãnh đạo của giai cấp
vô sản đối với nhân dân
Thực tiễn cách mạng đặt ra yêu cầu cần tổng kết một cách sángtạo kinh nghiệm cách mạng mới của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản
và trên cơ sở đó phát triển hơn nữa lý luận mácxít về cách mạng xã hộichủ nghĩa, trong đó cốt lõi là học thuyết về nhà nước Do vậy cần phảitrình bày có hệ thống các quan điểm của những người sáng lập chủ nghĩacộng sản khoa học về nhà nước, các quan điểm này đã bị bóp méo xuyêntạc dưới nhiều hình thức của chủ nghĩa cơ hội quốc tế xét lại và phát triểnchúng cho phù hợp với hoàn cảnh lịch sử mới
V.I.Lênin đã giải quyết một cách xuất sắc những nhiệm vụ quantrọng hàng đầu này trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng,” đặt cơ sởcho lý luận về nhà nước xã hội chủ nghĩa, phần quan trọng nhất của họcthuyết mácxít về nhà nước, về sau lý luận này được Lênin phát triển dựatrên kinh nghiệm Chính quyền Xô viết
V.I Lênin khẳng định chỉ có chủ nghĩa Mác mới làm rõ nguồngốc, bản chất và các hình thức của nhà nước Theo Lênin “chính trị là sựtham gia vào những công việc của nhà nước, là việc vạch hướng đi chonhà nước, việc xác định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt độngcủa nhà nước" Vấn đề cơ bản nhất của chính trị là chính quyền nhà nước,
là quyền lực nhà nước Trong xã hội có giai cấp, các tập đoàn, các tầnglớp xã hội có vị trí khác nhau trong công việc quản lý nhà nước Do vậy
Trang 10có thể khẳng định chính trị là sự phản ánh quan hệ giữa các giai cấp, cáctập đoàn, các tầng lớp xã hội khác nhau trong việc giành, giữ và sử dụngchính quyền nhà nước.
Trên cơ sở này, V.I.Lênin xác định nguồn gốc nhà nước "Nhànước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thểđiều hoà được Bất cứ ở đâu, hay lúc nào và chừng nào, về mặt kháchquan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được thì nhà nướcxuất hiện."
Nhà nước xuất hiện và tồn tại không phải do ý muốn chủ quancủa một ai hay một giai cấp nào đó Bản chất giai cấp của nhà nước do cơ
sở kinh tế trên đó nhà nước tồn tại quy định Giai cấp nắm chính quyềnnhà nước trong một thời đại phải là giai cấp thống trị về kinh tế, do đócũng là giai cấp "được coi là thừa nhận là đại biểu chung của xã hội"
Trong thời cổ đại đó là giai cấp chủ nô, ở trung cổ là giai cấp quýtộc phong kiến, bước vào thời kỳ hiện đại là giai cấp tư sản và ngày nay
là giai cấp vô sản Tương ứng với các giai cấp đó, trong lịch sử đã xuấthiện các kiểu nhà nước khác nhau: nhà nước chủ nô, nhà nước phongkiến, nhà nước tư sản và nhà nước vô sản Trong thời cổ đại đó là giaicấp chủ nô, ở trung cổ là giai cấp quý tộc phong kiến, bước vào thời kỳhiện đại là giai cấp tư sản và ngày nay là giai cấp vô sản Tương ứng vớicác giai cấp đó, trong lịch sử đã xuất hiện các kiểu nhà nước khác nhau:nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản và nhà nước vôsản
V.I.Lênin đã chỉ ra một định nghĩa tuyệt hay về nhà nước của Chủnghĩa Mác: “Nhà nước, tức là giai cấp vô sản được tổ chức thành giai cấpthống trị”; nói rõ đỉnh cao của vai trò cách mạnh của giai cấp vô sản tronglịch sử “là chuyên chính vô sản, là sự thống trị về chính trị của giai cấp
vô sản”