Để tồn tại và phát triển, con người phải tham gia vào các mối quan hệ xã hội, khi đó con người cần đến ngôn ngữ, cũng chính trong quá trình giao tiếp tư duy của con người ngày càng phát
Trang 1BÁO CÁO SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Ngôn ngữ là công cụ không thể thiếu trong quá trình giao tiếp Giao tiếp là quá trình tác động qua lại giữa con người và con người nhằm mục tiêu trao đổi tư tưởng, tình cảm, vốn kinh nghiệm, kĩ năng và kĩ xảo nghề nghiệp, là một hoạt động mang tính xã hội của con người, là một trong những điều kiện quan trọng để
xã hội loài người tồn tại và phát triển Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới hội nhập quốc tế và khu vực ngày càng sâu rộng, chính môi trường đó đòi hỏi con người ngày càng phải mở rộng ngôn ngữ để giao tiếp
và giao tiếp nhiều hơn Để tồn tại và phát triển, con người phải tham gia vào các mối quan hệ xã hội, khi đó con người cần đến ngôn ngữ, cũng chính trong quá trình giao tiếp tư duy của con người ngày càng phát triển và hoàn thiện, ngôn ngữ
để hình thành kĩ năng giao tiếp là hành trang không thể thiếu của một người thành công
Ở Việt Nam, từ lâu Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói “Phải làm cho thế hệ trẻ nói và viết tốt hơn, dần dần có ý thức, trình độ rồi đi đến thói quen nói và viết đúng tiếng Việt” Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 cũng đã xác định một trong những giải pháp phát triển giáo dục: từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vừa đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc, vừa phù hợp với đặc thù mỗi địa phương Vì vậy, việc nghiên cứu rèn luyện ngôn ngữ (năng lực giao tiếp khẩu ngữ) cho học sinh nói chung và phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non nói riêng ở Việt Nam và các nước trên thế giới thực sự thiết thực trong giai đoạn hiện nay
Ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong cuộc sống của con người, nhờ có ngôn ngữ
mà con người có thể trao đổi với nhau những hiểu biết, truyền cho nhau những kinh nghiệm, tâm sự với nhau những điều thầm kín…
Trang 2Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất nước chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục trẻ thơ Ngôn ngữ đã góp phần đào tạo các em trở thành con người hoàn thiện
* Vai trò của ngôn ngữ đối với việc phát triển trí tuệ
Ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ Trước hết, ngôn ngữ là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh Song sự lĩnh hội những tri thức đó lại không thể thực hiện được khi không có ngôn ngữ
Ngôn ngữ chính là cơ sở của mọi suy nghĩ và công cụ của tư duy Trẻ em có nhu cầu rất lớn trong việc nhận thức thế giới xung quanh, trong quá trình nhận thức những sự vật hiện tượng, muốn cho các cháu phân biệt các vật này với vật khác, biết được tên giọi, hình dạng, công dụng, và những thuộc tính cơ bản của vật, nếu chỉ cho các cháu xem xét mà không dùng từ ngữ để giải thích, hướng dẫn
và khẳng định những kết quả đã quan sát được thì những tri thức mà các cháu thu được đó nhất định sẽ hời hợt, nông cạn, có khi còn sai lệch hẳn Trong khi nhận thức các sự vật đó, trẻ phải dùng từ để gọi tên sự vật, tên các chi tiết, đặc điểm, tính chất, công dụng của sự vật, từ đó trẻ biết phân biệt sự vật nà với sự vật khác Khi đứa trẻ đã lớn nhận thức của trẻ phát triển Trẻ không chỉ nhận thức những sự vật, hiện tượng trẻ không trực tiếp nhìn thấy Trẻ muốn biết cả về quá khứ cả về tương lai: trẻ muốn biết cả công việc của người lớn, của bố mẹ, của Bác Hồ, của chú bộ đội…Để đáp ứng những nhu cầu đó trẻ không có cách nào khác là thông qua lời kể của người lớn, thông qua tác phẩm văn học…có kết hợp với hình ảnh trực quan
Khi đã có một vốn ngôn ngữ nhất định trẻ sử dụng ngôn ngữ như một biểu hiện nhận thức của mình Trẻ có thể dùng lời để diễn đạt những suy nghĩ, những cảm xúc của mình Trẻ hiểu được chỉ dẫn của người lớn, của cô giáo thì các hoạt
Trang 3động trí tuệ, các thao tác tư duy của trẻ được chính xác, kích thích trẻ tích cực hoạt động, kích thích trẻ nói và sự hiểu biết của trẻ ngày càng được nâng lên Trẻ còn dùng ngôn ngữ để đặt ra muôn vàn câu hỏi, yêu cầu, nguyện vọng, thể hiện biết bao thái độ, tình cảm yêu, ghét…Biểu hiện bằng ngôn ngữ giúp cho nhận thức của trẻ được sâu sắc hơn, tạo điều kiện cho trẻ được sống trong môi trường có các hoạt động giao tiếp sẽ giúp trẻ nảy sinh những suy nghĩ sáng tạo mới Vì vậy trong trường mầm non, khi cho trẻ tiến hành các hoạt động vui chơi, lao động, hoc tập, cần tạo điều kiện kích thích trẻ nói
Rõ ràng ngôn ngữ đóng vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ Thông qua ngôn ngữ giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh một cách sâu, rông, rõ ràng, chính xác Ngôn ngữ giúp trẻ tích cực sáng tạo trong hoạt động trí tụê, vì vậy việc phát triển trí tuệ không tách rời việc phát triển ngôn ngữ
* Vai trò ngôn ngữ đối với việc giáo dục đạo đức
Ở lứa tuổi mầm non, đặc biệt là tuổi mẫu giáo, các cháu bắt đầu hiểu biết và lĩnh hội những khái niệm, những quy tắc, những chuẩn mực đạo đức của xã hội Tuy mới chỉ là những khái niệm ban đầu nhưng lại vô cùng quan trọng, có tính chất quyết định những nét tính cách riệng biệt của mỗi con người trong tương lai Muốn cho các cháu hiểu, và lĩnh hội những khái niệm đạo đức này, chúng ta không thể thông qua những hoạt động cụ thể hoặc qua những sự vật hiện tượng trực quan đơn thuần, mà phải có ngôn ngữ Nhờ có ngôn ngữ mà các cháu có thể hiện được đầy đủ những nhu cầu và nguyện vọng đầy đủ của mình Cũng nhờ có ngôn ngữ mà các bậc cha mẹ, các nhà giáo dục có điều kiện hiểu con cháu mình hơn, để từ đó có thể uốn nắn, giáo dục và xây dựng cho các cháu những tình cảm
và những hình vi đạo đức trong sáng nhất
Vì vậy tôi đã chọn đề tài: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi ở trường Mầm non Hợp Thành
Trang 42 Tên sáng kiến
“Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi ở trường Mầm non Hợp Thành”
3 Tác giả
- Họ và tên : Ma Thị Nương
- Địa chỉ : Trường Mầm non Hợp Thành - Xã Hợp Thành, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
- Số điện thoại: 0969001065 Email: manuong1989@gmail.com
4 Chủ đầu tư sáng tạo ra sáng kiến
- Họ và tên : Ma Thị Nương
- Địa chỉ : Trường Mầm non Hợp Thành - Xã Hợp Thành, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
- Số điện thoại: 0969001065 Email: manuong1989@gmail.com
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
Trên cơ sở và thực trạng tìm ra những biện pháp để giảng dạy phối hợp cùng phụ huynh học sinh thực hiện giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 3 tuổi
6 Sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử
Từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 5 năm 2017
7 Mô tả ban chất của sáng kiến
7.1 Nội dung của sáng kiến
7.1.1 Một số khái niệm
Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt và quan trong bậc nhất của loại người, phương tiện tư duy và công cụ giao tiếp xã hội
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người, bằng ngôn ngữ con người có thể truyền đi bất cứ một loại thông tin nào, như diễn tả tình cảm, ám chỉ, miêu tả sự vật
Ngôn ngữ có những đặc điểm sau:
Trang 5+ Ngôn ngữ nói ( hoặc lời miệng ) là ngôn ngữ âm thanh, là lời nói trong giao tiếp hàng ngày Ở đó người nói và người nghe tiếp xúc trực tiếp với nhau + Biểu đạt ngôn ngữ nói phải có hoàn cảnh ngôn ngữ cụ thể và đối tượng đã xác định Như chúng ta biết rằng biểu đạt ngôn ngữ viết cũng phải có đối tượng, nhưng đối tượng của ngôn ngữ nói phải xác định và cụ thể hơn Nội dung, phương thức biểu đạt, sử dụng từ ngữ của khẩu ngữ chịu sự ảnh hưởng rất lớn của hoàn cảnh ngôn ngữ và đối tượng giao tiếp
+ Ngữ pháp của ngôn ngữ nói mang sắc thái đặc thù Nếu như văn viết phải chú ý đến sự kết cấu hoàn chỉnh, chặt chẽ, thì khẩu ngữ đòi hỏi sự ứng xử linh hoạt về lời nói, ngôn ngữ nói có thể sử dụng những câu ngắn, cấu tạo đơn giản Trong hoàn cảnh giao tiếp miệng, có những câu không trọn vẹn về cấu tạo và nội dung nhưng nhờ hoàn cảnh giao tiếp mà người nghe vẫn hiểu được những điều người nói muốn truyền đạt một cách chính xác
+ Phương pháp biểu đạt của ngôn ngữ nói phong phú đa dạng và có sắc thái đặc thù riêng Ngữ điệu, ngữ khí trong biểu đạt ngôn ngữ trong giao tiếp còn mang ý nghĩa biểu hiện sắc thái của tình cảm Người nói có thể dùng ngữ khí khác nhau, ngữ điệu thay đổi để biểu đạt tư tưởng, tình cảm của mình Trong biểu đạt khẩu ngữ, người nói thường dùng sắc thái của vẻ mặt, động tác, tư thế, sử dụng thán từ… người ta thường gọi đó là “ngôn ngữ phụ” để nói lên hết sự suy nghĩ và tình cảm của mình
+ Ngôn ngữ nói có hai dạng: lời đối thoại và lời độc thoại
Lời độc thoại là ngôn ngữ nói một chiều, liên tục và ít khi có sự phụ trợ hay phản hồi trực tiếp
Lời đối thoại là ngôn ngữ diễn ra giữa hai hay một số người khác nhau Trong quá trình đối thoại có sự thay đổi vị trí và vai trò của mỗi bên Chính sự thay đổi đó có tác dụng phụ trợ, làm cho hai bên dễ hiểu nhau hơn
Trang 67.1.2 Tính chất của ngôn ngữ
Tính chất của ngôn ngữ: Gồm nhịp điệu, âm điệu ngữ điệu… Có vai trò hết sức quan trọng trong giao tiếp, nó tạo lợi thế cho ta để giao tiếp được thành công Điệu bộ khi nói sẽ phụ họa theo lời nói để giúp thêm ý nghĩa cho nó Tuy nhiên, điệu bộ phải phù hợp với phong tục tập quán, nền văn hóa, do đó đừng gò ép mình bằng cách bắt chước điệu bộ của người khác, vì điệu bộ tự nhiên là đáng yêu nhất
7.1.3 Chức năng của ngôn ngữ
- Trao đổi thông tin: Dù với bất kì mục đích nào, trong quá trình giao tiếp khẩu ngữ cũng xảy ra sự trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, thế giới quan, nhân sinh quan Nhờ đặc trưng này mà mỗi cá nhân tự hoàn thiện mình theo những yêu cầu, đòi hỏi của xã hội, của nghề nghiệp, của vị trí xã hội mà họ chiếm giữ Cũng nhờ đặc trưng này, những phẩm chất tâm lý, hành vi ứng xử, thái độ biểu hiện của con người được nảy sinh và phát triển theo các mẫu hình “nhân cách” mà mỗi cá nhân mong muốn trở thành
- Tạo lập quan hệ: Quan hệ xã hội chỉ được thực hiện thông qua giao tiếp người - người Con người vừa là thành viên tích cực của các mối quan hệ xã hội vừa hoạt động tích cực cho sự tồn tại và phát triển của chính các quan hệ xã hội đó Giao tiếp khẩu ngữ giữa các cá nhân mang tính chất lịch sử phát triển xã hội Giao tiếp bao giờ cũng được cá nhân thực hiện với nội dung cụ thể, trong khung cảnh không gian và thời gian nhất định
- Biểu hiện: Ngôn ngữ còn có thể gọi là chức năng biểu lộ Thông qua giao tiếp ngôn ngữ giúp cho con người bày tỏ được những đặc điểm, sở thích, ưu điểm, nhược điểm, nguồn gốc địa phương của mình…Qua giao tiếp ngôn ngữ chúng ta bộc lộ trạng thái nội tâm của chúng ta, thể hiện tình cảm, thái độ , cách đánh giá
Trang 7của chúng ta tới hiện thực được nói tới, đối với người đang giao tiếp cùng chúng ta hoặc đối với chính cuộc giao tiếp mà chúng ta đang thực hiện
- Giải trí : Giao tiếp với nhau, trò chuyện cùng nhau là một cách giải trí, tiêu khiển, giải tỏa những bức xúc, thư giãn những căng thẳng Giải trí bằng lời là hết sức cần thiết cho con người trong xã hội
- Hành động: Thông qua giao tiếp ngôn ngữ mà chúng ta thúc đẩy nhau hành động Không phải chỉ người nghe mới hành động mà người nói cũng phải hành động dưới sự thúc đẩy của lời nói trông giao tiếp
7.1.4 Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ ở độ tuổi từ 3 đến 4 tuổi
Khi trẻ 3 đến 4 tuổi các đặc điểm ngôn ngữ như sau sẽ nổi trội hơn cả:
-Trẻ có thể nói được câu có nhiều hơn 3 từ
-Trẻ biết đặt câu hỏi, ai? Cái gì? ở đâu? Khi nào ?
-Trẻ có thể nói tên họ của mình, cha mẹ và của các thành viên khác trong gia đình -Trẻ có thể trả lời câu hỏi về chức năng của một số vật xung quanh
-Trẻ có thể hát, đọc thơ, ca dao, tục ngữ, hò vè những bài đơn giản, dễ thuộc
- Mô tả sự vật, tranh ảnh có sự giúp đỡ
- Đóng vai theo lời dẫn của giáo viên
-Trẻ nói chuyện có ngữ điệu
- Đóng vai theo lời dẫn chuyện của giáo viên
Ở độ tuổi này, chúng ta sẽ nhận thấy trẻ có thể nói chuyện rõ ràng, dễ hiểu, nội dung lời nói có thứ tự trước sau Càng về cuối tuổi mẫu giáo, trẻ nói chuyện
sẽ càng mạch lạc hơn, cấu trúc ngữ pháp sẽ đầy đủ hơn Khi giao tiếp hay kể chuyện, trẻ biết sử dụng ngữ điệu khác nhau để thích hợp với từng ngữ cảnh Các kiểu câu cảm thán cũng được trẻ sử dụng thường xuyên hơn
Trang 8Đây là thời điểm quan trọng để có thể theo dõi sự phát triển của trẻ bằng cách thường xuyên giao tiếp với trẻ , khuyến khích trẻ tập nói, tập kể chuyện nhiều hơn để phát triển hoàn thiện khả năng ngôn ngữ
7.1.5 Điều tra thực trạng phát triển ngôn ngữ của lớp 3- 4 TuổiC2 trường Mầm non Hợp Thành
ST
T Họ và tên Ngày sinh GT
Phát âm rõ ràng
Mạnh dạn giao tiếp với mọi người xung quanh
Biết bày tỏ
ý kiến của mình với người khác Đạt Chưa
đạt Đạt Chưađạt Đạt Chưađạt
20 Tống Đức Quân 18/10/2013 Nam x
Trang 925 Đào Huyền Trang 28/09/2013 Nữ x x x
Tổng
17 trẻ
9 trẻ
12 trẻ
14 trẻ
11 trẻ
15 trẻ
65,4
%
34,6
%
46,2
%
53,8
%
42,3
%
57,7
%
Qua khảo sát đầu năm tại lớp Mẫu giáo 3 tuổi C2cho thấy một số trẻ tại lớp rất ít nói, nói kém, nói ngọng, nói lắp, chưa tự tin giao tiếp với mọi người, chưa biết cách nói để trình bày một vấn đề, nguyện vọng của bản thân
7.2 Khả năng áp dụng của sáng kiến
Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ Mẫu giáo 3 - 4 Tuổi Trường mầm non Hợp Thành
7.2.1 Trò chuyện cùng trẻ
Ngôn ngữ đóng vai trò rất quan trọng trong việc giao tiếp, điều đó có nghĩa
nó cũng rất quan trọng để tạo nên sự tự tin của trẻ khi giao tiếp với người khác Nếu trẻ diễn đạt tốt, vốn từ tốt thì trẻ có thể tự tin nói chuyện, tự tin phát biểu trước đám đông Đặc điểm giao tiếp của trẻ mầm non, nhất là từ 3 – 4 tuổi, nằm trong giai đoạn giao tiếp nhận thức ngoài tình huống Trẻ vừa rất háo hức khám phá, vừa nhạy cảm với thái độ của người lớn trong giao tiếp với mình Trong khi
đó ngôn ngữ trẻ chưa phát triển đủ cao nên đôi khi trẻ không biết diễn đạt theo ý mình, có lúc diễn đạt sai, hoặc không hiểu hết ý của người lớn Như vậy, giáo viên phải nắm hết những đặc điểm tâm lý và nhất là đặc điểm giao tiếp của lứa tuổi này để có cơ sở để định hướng giao tiếp của mình với các em cũng như sử dụng các phương tiện giao tiếp sao cho phù hợp Thường xuyên dỗ dành, vỗ về, cúi người xuống hoặc ngồi xuống để kéo trẻ lại gần và mắt ngang tầm mắt trẻ trong khi nói chuyện vừa giúp thỏa mãn nhu cầu được quan tâm, được yêu thương của trẻ trong giai đoạn mầm non đồng thời tạo mối quan hệ gần gũi giữa
Trang 10giáo viên với trẻ Thường xuyên thể hiện sự quan tâm đến trẻ bằng những câu hỏi: Sáng nay con ăn gì? Bằng những lời khen, động viên: “ Cô thấy con có đôi dép thật đẹp” Kích thích trẻ trò chuyện để phát triển ngôn ngữ: “Các con thấy con búp bê này như thế nào?”, “ Quyển truyện này có màu gì?” Tạo ra không khí thoải mái, tự tin cho trẻ, tạo ra môi trường mà ở đó tất cả các bé đều được phát biểu ý kiến riêng của mình Từ đó để ý, phát hiện ra những lỗi phát âm, chính tả của trẻ, uốn nắn trẻ cách nói cho đúng
Động viên trẻ lạc quan, tin vào bản thân (động viên trẻ bằng: “không sao đâu”, “làm lại nào”, “từ từ thôi”, “con sắp làm được rồi” mỗi khi trẻ gặp thất bại) 7.2.2 Xây dựng giờ học phong phú đa dạng
Nếu giáo viên tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được rất cao Trẻ
em thường yêu thích trò chơi do chúng lựa chọn và tự phân nhóm, tự đề ra cách chơi Việc tổ chức nhóm thảo luận cũng là một phần quan trọng của bài học nhằm giúp học sinh phát huy năng lực trí tuệ tập thể Không khí học tập trở nên hứng khởi khi phần thảo luận được phân chia đều trong nhóm Từ đó khả năng ghi nhớ
và ngôn ngữ diễn đạt có điều kiện nâng cao
Gây hứng thú tập trung học ở trẻ, mỗi giáo viên luôn quan tâm, chú trọng bố trí, sắp xếp các góc hoạt động hợp lý; thường xuyên thay đổi, bổ sung đồ dùng,
đồ chơi từng góc theo từng chủ đề đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với trẻ từng độ tuổi
để khuyến khích trẻ có thể sử dụng theo nhiều cách sáng tạo khác nhau Từ đó uốn nắn và giúp trẻ chỉnh sửa những lỗi trong việc làm quen với ngôn ngữ cũng như trong việc sử dụng ngôn ngữ hàng ngày
Giáo viên phải là người có kiến thức chuyên môn vững vàng Có sáng tạo trong lời dẫn dắt bài dạy để gây hứng thú cho trẻ, thường xuyên nghiên cứu sưu tầm các bài thơ, câu truyện, trò chơi phù hợp để lồng ghép tích hợp vào bài dạy