Trình độ văn hóa giúpchúng ta rất nhiều trong cuộc sống... Vì vậy người giáo viên không nên lạm dụng phươngpháp nào... -Tuyên dương đội thắng cuộc.. Hướng dẫn cách
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH LỚP 4
HỌC MÔN KHOA HỌC I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Từ xưa, ông cha ta có câu “Tiên học lễ, hậu học văn” Đúng vậy, lễ nghĩa
bao giờ cũng đi đầu trong việc quan sát, nhìn nhận và đánh giá một con ngườitrong giao tiếp Tuy nhiên việc giao tiếp đó có thành công không, có hiệu quảkhông lại còn liên quan đến một vấn đề khác đó là văn hóa Trình độ văn hóa giúpchúng ta rất nhiều trong cuộc sống Bác Hồ kính yêu của chúng ta từng nói : “Cóđức mà không có tài làm việc gì cũng khó, có tài mà không có đức thành người vôdụng” Chính vì lẽ đó mà việc giáo dục con người phải song song hai mặt
Đúng vậy, để việc giáo dục con người trở thành người toàn diện hai mặt làviệc làm không dễ Ngay trong thời điểm này đây, trọng trách của nhà trường, củangười giáo viên nhất là giáo viên chủ nhiệm lớp phải phát huy hết năng lực củamình, phải làm sao cho học sinh thấy được “Mỗi ngày đến trường là một niềmvui”, và như đồng chí Phạm Văn Đồng đã nói: “Nghề dạy học là nghề cao quý nhấtvì nó tạo ra những con người sáng tạo”
Học sinh chỉ học tập đạt kết quả tốt khi yêu thích môn học đồng thời các emcũng tìm được cảm hứng từ môn học đó Việc đổi mới phương pháp dạy học, đổimới hình thức tổ chức hoạt động là một việc làm không phải dễ và cũng khôngphải ngày một ngày hai mà làm được Nó đòi hỏi một sự đầu tư lâu dài, một quátrình rèn luyện không ngừng của người giáo viên Mỗi một sự cố gắng dù rất nhỏtrong nhận thức của giáo viên về đổi mới phương pháp, hình thức dạy học đều làđộng lực tạo hứng thú học tập cho các em học sinh, góp phần nâng chất lượng dạyvà học
Để thực hiện điều này, từ thực tế thực hiện nhiệm vụ trong nhiều năm họcqua, tôi đã đúc kết được “Một số biện pháp tạo hứng thú cho học sinh lớp 4 học
môn Khoa học” và trong năm học 2016-2017, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài này để
Trang 2Luật Giáo dục của Nhà nước ta quy định: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp họcsinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạođức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trunghọc cơ sở” (Mục 2, Điều 27).
Bởi vậy, để giúp các em có kĩ năng quan sát tốt, thực hành tốt, tự tin vàmạnh dạn trong các hoạt động học tập thì người giáo viên tiểu học là người đóngvai trò vô cùng quan trọng Các thầy giáo, cô giáo phải động viên, khích lệ các emthật nhiều để các em phát huy hết khả năng của mình: “Đừng xấu hổ khi khôngbiết, chỉ xấu hổ khi không học” (Ngạn ngữ Nga)
2 Thực tiễn :
Ngay từ đầu năm học khi mới nhận lớp, các em rất thụ động trong việcchuẩn bị bài ở nhà, nhút nhát khi tham gia hoạt động nhóm, nói nhỏ, thiếu tự tintrong giao tiếp và bày tỏ ý kiến riêng, Vậy làm sao để các em có thể hoàn thànhtốt các môn học về kiến thức lẫn kĩ năng sống hàng ngày của các em ? Việc dạycho các em biết tính toán, đọc và viết là những việc làm tương đối đơn giản.Nhưng còn các phân môn học khác như Khoa học, Lịch sử, Địa lí, thì sao ? Vìnhư ta đã biết, môn Khoa học là môn vừa chứa các yếu tố xã hội vừa chứa các yếutố tự nhiên Qua môn học này, người giáo viên không chỉ giáo dục cho các em lòngsay mê Khoa học mà còn giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, đất nước Từnhững băn khoăn, trăn trở đó tôi đã mạnh dạn chọn và nghiên cứu đề tài này
Đây là đề tài sáng kiến kinh nghiệm mà tôi đã thực hiện từ nhiều năm họctrước Sau đó rút kinh nghiệm, bổ sung và sẽ được hoàn thiện vào cuối năm học2016-2017 Với đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi chỉ hướng vào các nội dung
cơ bản sau đây :
1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài và đồ dùng học tập
2 Tổ chức hoạt động dạy học dưới dạng các trò chơi-Gameshow
3 Tổ chức cho học sinh thực hành-thí nghiệm
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN VÀ CÁC GIẢI PHÁP
Tận dụng tiềm năng giáo dục trong trường và ngoài xã hội để đạt tới hiệu quảtrong việc thực hiện giáo dục là một nhiệm vụ đặc trưng của người giáo viên trongtrường phổ thông Giải quyết tốt nhiệm vụ này cũng chính là thực hiện xã hội hoágiáo dục, một trong những giải pháp trọng yếu thực hiện chiến lược phát triển giáodục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay
Để làm tốt công tác giáo dục học sinh, nhiệm vụ đầu tiên của tôi là nghiên cứuđể nắm vững tình hình học tập chung của lớp và của từng học sinh Tạo điều kiện
cho từng học sinh thể hiện sự quan tâm của mỗi thành viên trong lớp.
Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học các môn học nhất là môn Khoa họclà rất phong phú và đa dạng : Thực hành-thí nghiệm, thảo luận nhóm, sắm vai, tròchơi học tập, giải quyết tình huống có vấn đề, … Mỗi phương pháp dạy học đều cómặt tích cực và hạn chế riêng Vì vậy người giáo viên không nên lạm dụng phươngpháp nào Cần phải cân nhắc kĩ nội dung, tính chất của mỗi bài dạy; căn cứ vàonhận thức của học sinh, năng lực sở trường của giáo viên; vào điều kiện, hoàn cảnh
Trang 3cụ thể của từng lớp, của trường mà lựa chọn sử dụng các phương pháp dạy học chohiệu quả.
Giải pháp 1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài và đồ dùng học tập
Sự chuẩn bị đồ dùng dạy học của giáo viên hay đồ dùng học tập của học sinhđối với mỗi tiết học là một việc làm vô cùng quan trọng, hiệu quả tiết học đạt đượcở mức độ nào là tùy thuộc vào khâu chuẩn bị rất cao Vì vậy, giáo viên phải dànhnhiều thời gian để chuẩn bị hoặc giao cho học sinh chuẩn bị
Chẳng hạn : Để chuẩn bị cho các bài học của ngày hôm sau, tôi cho học sinhghi vở dặn dò: Đọc và trả lời các câu hỏi ở sách giáo khoa; sưu tầm tư liệu, tranhảnh hoặc dụng cụ học tập liên quan đến nội dung bài học Đầu giờ học hôm sau,từng bàn 2 em sẽ tự kiểm tra cho nhau về sự chuẩn bị của bạn mình, sau đó báocáo lại với tổ trưởng Đến đầu mỗi tiết học, các tổ trưởng sẽ thông báo lại kết quảchuẩn bị của tổ mình trước lớp với giáo viên Căn cứ vào đó, tôi sẽ ghi điểm thiđua cho các tổ, cuối tuần vào tiết sinh hoạt tập thể sẽ tuyên dương tổ nào học tậptốt, nề nếp tốt, chuẩn bị chu đáo phần dặn dò về nhà; tổ nào điểm thấp nhất sẽ phảitrực vệ sinh cho tuần học kế tiếp
Việc dặn dò chuẩn bị bài cho ngày hôm sau như tôi đã thực hiện cũng cónhiều tác dụng: thứ nhất thông qua việc đọc và trả lời các câu hỏi, các em đượcluyện đọc chữ; thứ hai các em có thể rèn chữ viết nếu có những nội dung các emcần ghi chép lại sau khi quan sát; thứ ba tích hợp được bộ môn Mĩ thuật trong quátrình vẽ tranh; …
Một vài ví dụ về phần nội dung dặn dò cho các bài học :
Bài 7 Tại sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn ? (sưu tầm các đồ chơi bằngnhựa như gà, cá, tôm, cua, …) Mục đích là giúp các em phân loại tên nhóm thức
ăn cần ăn đủ, ăn có mức độ, ăn ít và ăn hạn chế Đồng thời giúp các em có dụng cụđể tham gia trò chơi học tập theo nhóm
Bài 9 Sử dụng hợp lí các chất béo và muối ăn (Sưu tầm tranh ảnh, thông tin,nhãn mác quảng cáo về các thực phẩm có chứa i-ốt và vai trò của i-ốt đối với sứckhỏe; Có thể vẽ tranh tuyên truyền, cổ động liên quan đến thực phẩm có chứa i-ốt).Qua việc tìm hiểu, sưu tầm các em sẽ nắm được ích lợi cũng như tác hại của i-ốtđối với sức khỏe
Bài 10 Ăn nhiều rau và quả chín Sử dụng thực phẩm sạch và an toàn
-Yêu cầu các em chuẩn bị theo nhóm, như : Một số rau, quả (cả loại tươi vàhéo úa); một số đồ hộp hoặc vỏ đồ hộp
Mục đích giúp các em biết phân biệt được tiêu chuẩn của thực phẩm sạch và
an toàn, biện pháp thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm; biết xem hạn sử dụng cácthức ăn, thức uống đóng hộp, đóng chai
Hoặc :
Bài 18, 19 Ôn tập : Con người và sức khỏe (Phiếu học tập ghi lại tên thức ăn,thức uống của bản thân học sinh trong tuần qua Các tranh, ảnh, mô hình như :các loại rau, quả, con giống bằng nhựa hay vật thật các loại thức ăn Để các emcủng cố lại chất dinh dưỡng trong thức ăn, vai trò của chúng Từ đó các em sẽ ghinhớ sâu hơn về cách chọn rau, củ, quả tươi ngon
Trang 4Bài 20 Nước có những tính chất gì ? (Chuẩn bị theo nhóm : 2cốc thủy tinhgiống nhau : 1 cốc đựng nước, 1 cốc đựng sữa; chai và một số vật chứa nước cóhình dạng khác nhau bằng thủy tinh hoặc bằng nhựa trong có thể nhìn thấy bêntrong; 1 tấm kính hoặc 1 mặt phẳng không thấm nước và 1 khây đựng nước-nhưhình SGK/tr43; 1 miếng vải, bông, giấy thấm, miếng mút, túi nilong…; một ítđường, muối, cát,… và thìa).Xuất phát từ cuộc sống hàng ngày, các em sẽ dự đoánvà làm được thí nghiệm với những gì mình chuẩn bị được để tìm hiểu kiến thức vềtính chất, hình dạng của nước
Bài 25 Nước bị ô nhiễm (Chuẩn bị theo nhóm : 1 chai nước ao, hồ hoặc nướcđã giặt khăn lau bảng, 1 chai nước giếng hoặc nước máy; 2 chai không có nước; 2phễu lọc nước; bông để lọc nước 1 kính lúp (nếu có)) Đây là những vật dụnghàng ngày các em đều có thể chuẩn bị được và sẽ quan sát, làm thí nghiệm để biếtđược một số đặc điểm của nước sạch và nước bị ô nhiễm
Bài 30 Làm thế nào để biết có không khí ? (Chuẩn bị theo nhóm : các túinilong to, dây thun, kim khâu, chậu hoặc bình thủy tinh, chai không, 1 miếng bọtbiển hoặc 1 viên gạch hay cục đất khô) Các em sẽ dùng những vật dụng này đểlàm thí nghiệm chứng minh không khí có ở quanh mọi vật và các chỗ rỗng trongcác vật
Bài 31 Không khí có những tính chất gì ? (Chuẩn bị theo nhóm : 8-10 quảbóng với hình dạng khác nhau, chỉ hoặc thun để buộc bóng; bơm xe đạp (nếu có))để các em chơi “Thi thổi bóng” và làm thí nghiệm chứng minh không khí không cóhình dạng nhất định, không khí có thể bị nén lại hoặc giãn ra
Bài 33, 34 Ôn tập và kiểm tra cuối học kì I - trang 68 (Chuẩn bị : Sưu tầm cáctranh ảnh hoặc đồ chơi về việc sử dụng nước, không khí trong sinh hoạt, lao độngsản xuất và vui chơi giải trí) Các em sử dụng những gì mình chuẩn bị được đểtham gia trò chơi “Ai nhanh, ai đúng ?” và “Triển lãm tranh” về vai trò của nướcvà không khí
Bài 35 Không khí cần cho sự cháy (Chuẩn bị theo nhóm : 2 lọ thủy tinh : 1 lọ
to, 1 lọ nhỏ; 2 cây nến bằng nhau; 1 lọ thủy tinh không đáy hoặc ống thủy tinh, đế
kê – như hình vẽ SGK).Các em sẽ dự đoán và làm thí nghiệm chứng minh càng cónhiều không khí thì càng có nhiều ô-xy để duy trì sự cháy được lâu hơn; muốn sựcháy diễn ra lâu hơn thì không khí phải được lưu thông
Bài 41 Âm thanh (Chuẩn bị theo nhóm : Ống bơ (lon sữa bò), thước, vài hònsỏi; trống nhỏ, một ít giấy vụn; kéo, lược; …) để các em biết cách và thực hiệnđược các cách khác nhau để làm cho vật phát ra âm thanh Làm thí nghiệm chứngminh về sự liên hệ giữa rung động và sự phát ra âm thanh
Bài 45 Ánh sáng (Chuẩn bị theo nhóm : hộp kín (có thể dùng tờ giấy báo cuộnlại để tạo thành hộp kín); tấm kính, nhựa trong; tấm kính mờ; tấm ván;… ).Các emsẽ cùng làm thí nghiệm chứng tỏ ánh sáng truyền theo đường thẳng, chứng tỏ mắtchỉ nhìn thấy một vật khi có ánh sáng từ vật đó đi tới mắt và phân biệt được vật tựphát sáng và vật được chiếu sáng
Bài 46 Bóng tối (Chuẩn bị theo nhóm : đèn pin, tờ giấy to hay tấm vải, kéo,bìa, một số vật như ô tô đồ chơi, thú nhồi bông, hộp, … ) HS dự đoán và làm thínghiệm để biết được vị trí, hình dạng của bóng tối, bóng tối xuất hiện phía sau vậtcản sáng khi được chiếu sáng, …
Trang 5Bài 50 Nóng, lạnh và nhiệt độ (Chuẩn bị chung : Một số loại nhiệt kế, phíchnước sôi, một ít nước đá Chuẩn bị theo nhóm : nhiệt kế, 3 chiếc ly ) Giúp HS biếtcách đọc nhiệt kế và sử dụng nhiệt kế thật Biết đo nhiệt độ cơ thể người; nhiệt độcủa hơi nước đang sôi; nhiệt độ của nước đá đang tan
Bài 52 Vật dẫn nhiệt và vật cách nhiệt (Chuẩn bị chung : phích nước nóng,xoong, giỏ ấm, cái lót tay,… Chuẩn bị theo nhóm : 2 chiếc cốc như nhau, muỗngkim loại, muỗng gỗ, muỗng nhựa, vài tờ giấy báo; dây chỉ, len hoặc sợi; nhiệt kế ).Sau thí nghiệm các em sẽ lí giải việc sử dụng các chất dẫn nhiệt, các chất cáchnhiệt và sử dụng hợp lí trong những trường hợp đơn giản, gần gũi Biết đượcnhững vật dẫn nhiệt tốt và vật dẫn nhiệt kém
…
Vâng, thật sự hiệu quả, trước đây các em chỉ tìm hiểu bài với phương phápđàm thoại thầy hỏi-trò trả lời, kiến thức do giáo viên truyền đạt, tiết học trầm lắng,chỉ một số em phát biểu xây dựng bài học cùng giáo viên, giờ đây với sự chuẩn bịnhư đã dặn dò, đa số học sinh tham gia các hoạt động học tập sôi nổi hơn, tiếpnhận thông tin bài học chủ động hơn, ghi nhớ bài nhanh hơn
Giải pháp 2 Tổ chức hoạt động dạy học dưới dạng các trò Gameshow
chơi-Bên cạnh việc chuẩn bị đồ dùng dạy và học để phục vụ cho các hoạt động họctập đạt hiệu quả, thì trò chơi học tập cũng là một phương pháp dạy học nhằm tạosự cuốn hút học sinh vào bài giảng và tiếp thu kiến thức không kém phần hiệu quả.Vậy thế nào là trò chơi học tập ? Tổ chức trò chơi khi dạy học vào lúc nào ? Trò chơi học tập là trò chơi gắn với hoạt động học tập của học sinh Để thayđổi hình thức học tập, không khí lớp học thoải mái, dễ chịu hơn, quá trình học tậptrở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn, học sinh thấy vui, nhanh nhẹn, cởi mởhơn, học sinh tiếp thu bài tự giác và tích cực, chủ động hơn Qua nhiều năm giảngdạy, tôi thấy đa số học sinh rất thích được tham gia trò chơi học tập Vì vậy, dựatrên kiến thức mỗi bài học, tôi suy nghĩ và xây dựng nên các trò chơi, đặt tên, đặtluật chơi; phải có tính thi đua, quy định về sự thưởng, « phạt » và ấn định thờigian cùng với phương pháp để tiến hành trò chơi đó sao cho phù hợp, đồng thờicũng dự kiến một số tình huống có thể phát sinh trong quá trình tiến hành trò chơi,
… Trong môn khoa học lớp 4 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháptrò chơi học tập Thường có hai dạng kiến thức để thực hiện trò chơi : chơi đểkhám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá kiến thức đãhọc Để phương pháp này đạt hiệu quả tôi đã thực hiện các bước sau :
Chẳng hạn :
Bài 1 - Con người cần gì để sống ? - Trang 4 – Tôi sẽ tiến hành trò chơi « Cuộchành trình đến hành tinh khác » - Qua trò chơi này giúp học sinh củng cố nhữngđiều kiện cần để duy trì sự sống của con người
*Cách tiến hành :
Bước 1 Tổ chức
-Tôi chia lớp thành các nhóm nhỏ
Trang 6-Phát cho mỗi nhóm 20 tấm phiếu hoặc HS tự vẽ, cắt hình trong họa báo đểchơi
Lưu ý : Nội dung 20 tấm phiếu gồm những thứ « cần có » để duy trì cuộcsống và những thứ các em, « muốn có »
Bước 2 Hướng dẫn cách chơi và chơi
-Tôi yêu cầu mỗi nhóm chọn ra 10 thứ (được vẽ trong 20 phiếu) mà các emthấy cần mang theo tới hành tinh khác Những phiếu còn lại nộp lại cho giáo viên
-Tiếp tục, mỗi nhóm chọn 6 phiếu cần thiết nhất để mang theo (những phiếuloại ra lại nộp về giáo viên)
Bước 3 Thảo luận
-Các nhóm so sánh kết quả lựa chọn của nhóm mình với các nhóm khác vàgiải thích tại sao lại lựa chọn như vậy
-Tôi sẽ làm trọng tài, quyết định thắng, thua và chốt kiến thức
-Tuyên dương đội thắng cuộc Động viên, khích lệ đội về sau hãy cố gắnghơn ở lần sau
Bài 7 - Tại sao phải ăn phối hợp nhiều loại thức ăn ? - Trang 16 - Trò chơi « Đichợ » - Giúp học sinh biết lựa chọn các thức ăn cho từng bữa ăn một cách phù hợpvà có lợi cho sức khỏe
Bước 1 Hướng dẫn cách chơi
-Tôi cho các em chơi bán hàng Một số em làm người bán, một số em làmngười khách mua hàng
Bước 2 Chơi như hướng dẫn
-Đánh giá, tuyên dương HS hiểu bài, tham gia trò chơi tích cực
-Động viên, khích lệ đội về sau hãy cố gắng hơn ở lần sau
Bài 12 - Phòng một số bệnh do thiếu chất dinh dưỡng - Trang 26 - Trò chơi « Bácsĩ » - Củng cố kiến thức đã học trong bài; đồng thời giúp các em mạnh dạn, tự tintrong giao tiếp
Bước 1 Hướng dẫn cách chơi
-Một bạn đóng vai bác sĩ, 1 bạn đóng vai bệnh nhân hoặc người nhà bệnhnhân Các bạn khác theo dõi, nhận xét
-Thay phiên nhau tham gia đóng vai khám chữa bệnh :
+Bệnh nhân nói về triệu chứng (dấu hiệu) của bệnh
+Bác sĩ phải nói tên bệnh và cách phòng
Bước 2 Chơi theo nhóm – mỗi nhóm chơi theo từng cặp đôi
Bước 3
-Các nhóm cử đôi chơi tốt nhất lên trình bày trước lớp
-Đánh giá, tuyên dương HS thể hiện được sự hiểu biết và nắm vững bài.-Động viên, khích lệ những em chưa mạnh dạn, thiếu tự tin cùng tham giatrò chơi
Trang 7Bài 15 - Bạn cảm thấy thế nào khi bị bệnh ? - Trang 32 – Trò chơi « Mẹ ơi, con sốt ! » – HS biết nói với cha mẹ hoặc người lớn khi trong người cảm thấy khó chịu,không bình thường Động viên, khích lệ những em chưa mạnh dạng, thiếu tự tintrong giao tiếp cùng tham gia
Bài 18, 19 - Ôn tập : Con người và sức khỏe - Trang 38
Trò chơi « Ai nhanh, ai đúng ? » – Củng cố và hệ thống kiến thức về sự traođổi chất của cơ thể người với môi trường; các chất dinh dưỡng có trong thức ăn vàvai trò của chúng; cách phòng trành một số bệnh do thiếu hoặc thừa chất dinhdưỡng và lây bệnh qua đường tiêu hóa
Trò chơi « Ai chọn thức ăn hợp lí ? » – Các em áp dụng kiến thức đã họcvào việc chọn thức hàng ngày
Bài 31 Không khí có những tính chất gì ? – trang 64
Trò chơi « Thi thổi bóng » – Giúp HS phát hiện không khí không có hình dạngnhất định
Bài 33, 34 - Ôn tập và kiểm tra cuối học kì I - Trang 68
Hoạt động 1 Trò chơi « Ai nhanh, ai đúng ? »
*Mục tiêu : Giúp HS củng cố và hệ thống các kiến thức về : tháp dinhdưỡng; một số tính chất của nước và không khí; thành phần chính của không khí;vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên
*Tiến hành :
Bước 1 Chia nhóm – Hướng dẫn cách chơi, luận chơi
Bước 2 Phát hình vẽ «Tháp dinh dưỡng cân đối» chưa hoàn thiện cho cácnhóm thi đua hoàn thành
Bước 3 Các nhóm thi đua trình bày sản phẩm trước lớp
Bước 4 Tôi chuẩn bị một số phiếu ghi các câu hỏi ở SGK/69 và soạn thêm mộtsố câu hỏi khác tùy theo yêu cầu ôn tập cho HS Các nhóm sẽ ngẫu nhiên bốc thămtrả lời câu hỏi
Kết thúc : Nếu nhóm nào có nhiều điểm hơn sẽ thắng cuộc
Hoạt động 2 Triển lãm tranh
*Mục tiêu : Giúp HS củng cố và hệ thống các kiến thức về : Vai trò củanước và không khí trong sinh hoạt, lao động sản xuất và vui chơi giải trí Phát huytính tích cực trong học tập Mạnh dạn, tự tin khi giao tiếp trước tập thể
Bước 3 Các nhóm tham quan khu triển lãm của các nhóm bạn
-Mỗi thành viên của nhóm phải chia nhau mỗi người một phần trình bày,ban giám khảo sẽ đưa ra câu hỏi
-Đánh giá, nhận xét
Trang 8Đúng vậy, để dạy tớt mơn khoa học, bên cạnh việc hướng dẫn học sinh chuẩnbị bài, chuẩn bị đờ dùng học tập trực quan thì người giáo viên cần phải biết phớikết hợp các phương pháp dạy học như : Phương pháp quan sát; phương pháp thínghiệm; phương pháp nhóm; trong đó phương pháp trò chơi học tập cũng gópmợt phần hiệu quả khơng nhỏ trong việc dạy học cho học sinh Phương pháp nàynhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khicác em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nợi dung bài học.Trò chơi học tập khơng chỉ là mợt « cơng cụ » dạy học mà nó còn là con đườngsáng tạo xuyên suớt quá trình học tập của học sinh Nó tạo cảm giác thoải mái, tựtin, sự sáng tạo, nhanh trí, óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Khi bị khép vàoluật chơi, các em dần có trật tự hơn, kỷ luật hơn Thơng qua trò chơi, học sinhđược tập luyện, làm việc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể trong sự phân cơngvới tinh thần hợp tác, giao lưu
Giải pháp 3 Tở chức cho học sinh thực hành-thí nghiệm
Chúng ta đều biết, học sinh tiểu học cần phải được các thầy giáo, cơ giáo trangbị kiến thức về kĩ năng sớng, vớn hiểu biết về tự nhiên-xã hợi thơng qua các mơnhọc Thực hành-thí nghiệm là mợt hoạt đợng giúp học sinh chuyển từ tư duy cụ thểsang tư duy trừu tượng và ngược lại Vì vậy việc thực hành-thí nghiệm giúp các emứng dụng những điều đã học vào thực tế cuợc sớng, giúp các em rèn luyện kĩ năngthực hành, những đức tính cần cù, chịu khó, đoàn kết và hợp tác Bên cạnh đó, khi
tự tay làm thí nghiệm, tận mắt nhìn thấy những gì mình « làm ra », các em sẽ tin
tưởng hơn vào kiến thức mà mình đã học, tin vào khả năng thực sự của mình, hãnh
diện với mọi người rằng mình « đã làm được » và mình « sẽ làm được », Trong
quá trình làm thí nghiệm, việc tạo cơ hợi cho học sinh tham gia luyện tập kiếnthức và phát triển kĩ năng giao tiếp là rất quan trọng
Các tiết dạy thực hành-thí nghiệm chủ yếu dùng để dạy các bài về sự vật, hiệntượng, các quá trình diễn ra trong thế giới tự nhiên nhằm giúp học sinh có hiểubiết về nguyên nhân các hiện tượng, tính quy luật của các hiện tượng,
Để dạy học theo phương pháp thực hành-thí nghiệm, thơng thường cần tuântheo các bước sau :
-Xác định mục đích của thí nghiệm
-Vạch kế hoạch tiến hành thí nghiệm
-Tiến hành thí nghiệm
-Phân tích kết quả và kết luận
*Ví dụ : Khi dạy “Bài 20 : Nước có những tính chất gì ?”
Thí nghiệm 1: Phân biệt nước với các chất lỏng khác
Bước 1 Xác định mục đích của thí nghiệm
Học sinh làm thí nghiệm để phát hiện ra mợt sớ tính chất của nước như : màusắc, mùi, vị
Bước 2 Vạch kế hoạch tiến hành thí nghiệm
-Chia lớp thành các nhóm nhỏ
Trang 9+Yêu cầu các nhóm đem cốc đựng nước và cốc đựng sữa đã chuẩn bị ra quansát và làm theo yêu cầu đã ghi ở SGK/tr42
+GV có thể chuẩn bị thêm cho các nhóm nhiều cốc đựng chất lỏng hơn.Chẳng hạn : 1 cốc đựng nước, 1 cốc đựng nước muối, 1 cốc đựng nước có pha ítdấu bạc hà, 1 cốc đựng nước chè
-Yêu cầu HS trao đổi ý 1 và 2 theo yêu cầu quan sát trong SGK
Bước 3 Tiến hành thí nghiệm
-Nhóm trưởng điều khiển quan sát và trả lời các câu hỏi
-Thống nhất ý kiến ghi vào bảng nhóm
Bước 4 Phân tích kết quả và kết luận
-Đại diện nhóm trình bày kết quả thí nghiệm
-Các nhóm khác nhận xét, bổ sung
-GV gọi một số HS nói về những tính chất của nước được phát hiện trong thínghiệm này
-Kết luận : nước trong suốt, không màu, không mùi, không vị
Lưu ý giáo dục : nếu không biết chắc một chất nào đó có độc hay không, tuyệt
đối không được ngửi và nhất là không được nếm
Thí nghiệm 2 : Phát hiện hình dạng của nước
Bước 1 Xác định mục đích của thí nghiệm
Học sinh biết dự đoán, nêu cách tiến hành và tiến hành làm thí nghiệm tìm hiểuvề hình dạng của nước
Bước 2 Vạch kế hoạch tiến hành thí nghiệm
-Chia lớp thành các nhóm nhỏ thảo luận
+Yêu cầu các nhóm đem chai, lọ có hình dạng khác nhau bằng thủy tinh hoặcnhựa để lên bàn
+Yêu cầu quan sát 1 cái chai hoặc cốcđặt chai hoặc cốc đó ở vị trí khác nhau(nằm ngang hoặc nằm dọc)
+Kết luận : chai, cốc có hình dạng nhất định
-Tiến hành thí nghiệm
+ Các nhóm thảo luận đưa ra dự đoán về hình dạng của nước
Bước 3 Tiến hành thí nghiệm
-Tiến hành thí nghiệm để kiểm tra dự đoán thí nghiệm của nhóm mình
-Ghi nhanh kết quả thí nghiệm lên bảng báo cáo của nhóm
-Vài nhóm trình bày cách tiến hành thí nghiệm
Bước 4 Phân tích kết quả và kết luận
-Thống nhất, đối chiếu dự đoán thí nghiệm với kết quả thí nghiệm
-Rút ra kết luận về hình dạng của nước : nước không có hình dạng nhất định
Hoặc một số ví dụ khác như :
Bài 25 - Nước bị ô nhiễm – trang 52
*Thí nghiệm :
Bước 1 Xác định mục đích của thí nghiệm
Học sinh phân biệt được đặc điểm chính của nước sạch và nước bị ô nhiễm
Bước 2 Vạch kế hoạch tiến hành thí nghiệm
-Chia lớp thành các nhóm nhỏ
Trang 10-Nhóm trưởng báo cáo việc chuẩn bị các đồ dùng để làm thí nghiệm
-Yêu cầu các nhóm thảo luận và đưa ra các tiêu chuẩn về nước sạch và nước bị
ô nhiễm theo chủ quan của các em (HS không mở SGK)
-Thư kí tổng hợp ghi vào bảng nhóm.
Bước 3 Tiến hành thí nghiệm
-Nhóm trưởng điều khiển các bạn tiến hành lọc nước
-GV kiểm tra và hướng dẫn thêm cho các em trong quá trình tiến hành làm thínghiệm
-Thống nhất ý kiến ghi vào bảng nhóm
Bước 4 Phân tích kết quả và kết luận
-Đại diện nhóm trình bày kết quả thí nghiệm
-Các nhóm khác nhận xét, bổ sung
-GV yêu cầu các nhóm mở SGK/tr 53 đối chiếu kết quả Nếu nhóm nào ra kếtquả khác, GV yêu cầu các em tìm nguyên nhân, xem tiến trình làm việc của nhómbị nhầm lẫn ở đâu
-GV gọi một số HS nói về những đặc điểm của nước sạch và nước không sạchđược phát hiện trong thí nghiệm này
-Kết luận : (Như mục Bạn cần biết SGK/tr 53)
Bài 30 - Làm thế nào để biết có không khí ? – trang 62
Các em sẽ làm thí nghiệm để chứng minh không khí có ở khắp nơi cả trong những chỗ trống của mọi vật
Bài 31 - Không khí có những tính chất gì ? – trang 64
*Mục tiêu :
-HS làm thí nghiệm để biết không khí có thể bị nén lại hoặc giãn ra
-Nêu được ví dụ về việc ứng dụng một số tính chất của không khí trong đời sống
*Cách tiến hành :
-Chia nhóm
-Yêu cầu HS đọc mục Quan sát trang 65 SGK.
-Mô tả hiện tượng xảy ra ở hình 2b, 2c và sử dụng các từ giãn ra, nén lại để nói vềtính chất của không khí qua thí nghiệm này
-GV hỏi-lớp trả lời tiếp 2 câu hỏi SGK
-Thực hành, thí nghiệm : bơm hơi quả bóng, bơm hơi bánh xe đạp (nếu có)
-Đại diện các nhóm trình bày kết quả thực hành của nhóm Các nhóm khác nhậnxét, bổ sung
-Kết luận: …không khí có thể bị nén lại hoặc giãn ra
Một số bài dạy khác như :
Bài 32 - Không khí gồm những thành phần nào ? – trang 66 (HS làm thínghiệm xác định hai thành phần chính của không khí là khí ô-xy duy trì sự cháy vàkhí ni-tơ không duy trì sự cháy.)