bai dieu kien các biện pháp nâng cao hiệu quả ls

để học sinh, những thế hệ trẻ biết, hiểu và yêu lịch sử.Trong cuốn sách nổi tiếng “ Việt Nam sử lược”, nhà sử học Trần Trọng Kim đã viết những lời rất phải để những nhà giáo dục phải suy

để học sinh, những thế hệ trẻ biết, hiểu và yêu lịch sử.

Trong cuốn sách nổi tiếng “ Việt Nam sử lược”, nhà sử học Trần Trọng Kim

đã viết những lời rất phải để những nhà giáo dục phải suy nghĩ: “ Người trong nước có thông hiểu những sự tích nước mình mới có lòng yêu nước nhà, mới biết

cố gắng học hành, hết sức làm lụng, để vun đắp thêm vào cái nền xã hội của tiên

tổ đã xây dựng nên mà để lại cho mình ” “ ta hãy làm thế nào cho những thiếu niên nước ta ngày nay ai cũng có thể biết một đôi chút sự tích nước nhà, cho khỏi tủi quốc hồn.”[4; Tr.10] Ấy vậy, chúng ta phải đối mặt với thực tế hiện nay là

những thiếu niên nước nhà ghét sử, chán sử, coi sử là bô môn gánh nặng, hay làmôn phụ chỉ học qua loa Mà điều đau đớn hơn những suy nghĩ đó không chỉ ở bộphận học sinh mà ngay trong chính tư tưởng của một phân không nhỏ những bậccha mẹ phụ huynh, những nhà giáo dục

Phải chăng bộ môn Lịch sử cần phải đổi mới trong cách dạy và cách học để

để mỗi bài giảng không còn là những kiến thức nặng nề với con số và sự kiện.Nhưng để thực hiện điều đó quả là một điều không dễ dàng, cần sự tâm huyết, say

mê, nhiệt tình của mỗi người giáo viên Và một phần không thể thiếu để hỗ trợ giáo

viên là “ các biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử” Đây là những biện

pháp cơ bản nhất nhằm đáp ứng yêu cầu cải thiện một giờ học lịch sử hiện nay

Để thực sự các biện pháp này đạt hiệu quả như mong muốn chúng em xinthiết kế một bài giảng có sử dụng các biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

như là một ví dụ chứng minh Đó là bài 31, sách giáo khoa lớp 10 “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII”( tiết 1).

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÁC CON ĐƯỜNG, BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG

PHỔ THÔNG 1.1.Cơ sở lý luận

1.1.1: Khái niệm “bài học”, “bài học lịch sử”

Nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển của khóa trình lịch sử ở trườngphổ thông được thể hiện qua từng bài học Mỗi bài học là một bộ phận của hệthống thống nhất của các bài học được quy định theo chương trình Như vậy, bàihọc là một khâu trong quá trình dạy học Nhiệm vụ của nó là thực hiện một phầnchương trình, sách giáo khoa, góp phần từng bước hoàn thành mục tiêu môn học,cấp học và khóa trình Đó là hình thức cơ bản của việc tổ chức quá trình thốngnhất giữa giảng dạy và học tập: giáo viên tiến hành các công việc truyền đạt kiếnthức, giáo dục, phát triển học sinh; tổ chức, hướng dẫn học sinh tích cực hoạt độngnhận thức để lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đạo đức, rèn luyện kĩ năng,…

Vì vậy, tiến hành bài học là điều tất yếu và bắt buộc trong dạy học ở trường phổthông

Việc giảng dạy của GV khi tiến hành bài học lịch sử, trước hết là cung cấptri thức, hướng dẫn HS tiếp thu kiến thức cần cho học tập Có hai loại tri thức cầncung cấp cho HS trong giờ học lịch sử

Thứ nhất, củng cố, bổ sung những tri thức đã được tiếp nhận, đó là cơ sở để

các em lĩnh hội kiến thức mới, song kiến thức đã học chưa toàn diện, chưa sâu, nênbài học mới cần giúp cho HS hiểu sâu sắc, toàn diện hơn

Thứ hai, cung cấp kiến thức mới Đối với loại kiến thức này GV trình bày

trên lớp hoặc hướng dẫn HS tự tìm (chủ yếu trong SGK và trong tài liệu tham khảocần thiết, phù hợp với trình độ, yêu cầu học tập)

Điều quan trọng trong giờ học là GV cần hướng dẫn cho HS nhận thức bảnchất các sự kiện, nhân vật lịch sử, có thái độ, tình cảm đúng đối với sự kiện và con

người quá khứ Muốn giúp HS hiểu lịch sử, GV cần phát huy tính năng động, tíchcực nhận thức của các em, đặc biệt là tư duy độc lập và các kĩ năng thực hành bộmôn như: biết vận dụng kiến thức đã học nhằm tiếp nhận kiến thức mới, biết liện

hệ kiến thức quá khứ với cuộc sống ngày nay

1.1.2: Quan niệm về hiệu quả bài học lịch sử

Việc phân loại bài học lịch sử ở trường THPT không chỉ giúp giáo viên xácđịnh nội dung của mỗi bài học mà còn đề ra những phương pháp, biện pháp sưpháp, các phương tiện dạy học cần thiết để tiến hành và nâng cao chất lượng giáodục bộ môn Hiệu quả bài học lịch sử là vấn đề mấu chốt, có thể nói là mục tiêuquan trọng của việc dạy học

Mục đích của dạy học là nâng cao hiệu quả bài học Phương pháp tốt sẽnâng cao hiệu quả bài học Hiện nay vẫn còn tồn tại quan niệm phiến diện, xem xéthiệu quả bài học chỉ thể hiện ở mức độ hình thành các kiến thức khoa học của HS

trong giờ học Trên quan điểm dạy chữ để dạy người, chúng ta nhất trí rằng, hiệu

quả bài học được xác định không chỉ bằng các kiến thức, mà còn là kết quả củaviệc giáo dục và phát triển tư duy, kĩ năng, kĩ xảo, tính tích cực của HS trong họctập và cuộc sống Nói một cách cụ thể, hiệu quả bài học được thể hiện ở những mặtsau:

Trước hết, bài học phải giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản của

bài, tức là làm cho các em ghi nhớ những sự kiện lịch sử chủ yếu, biết đánh giá các

sự kiện, rút ra bài học, nêu quy luật và hình thành khái niệm lịch sử Điều này giúpcác em trả lời câu hỏi Như thế nào? Và Vì sao? trong giờ học (tiếp nhận kiến thứcmới, kiểm tra bài cũ…)

Thứ hai, bài học phải đạt được mục tiêu giáo dục đề ra Kết quả giáo dục thể

hiện ở thái độ, xúc cảm của HS đối với các sự kiện, nhân vật, những phản ứng tựnhiên,…của các em đối với hiện tượng và nhân vật lịch sử Mặt khác, kết quả giáodục còn thể hiện ở kĩ năng của HS trong việc đánh giá đúng sự kiện, vai trò của

nhân vật lịch sử, kĩ năng sử dụng những kiến thức lí luận đã học để phân tích cáchiện tượng xã hội của quá khứ và hiện tại Những biểu hiện này là sơ sở để giáodục cho HS tư tưởng chính trị, đạo đức trong quá trình học tập.

Thứ ba, hiệu quả bài học còn được thể hiện ở việc phát triển toàn diện HS

như: năng lực nhận thức (tri giác, tưởng tượng, trí nhớ,…), các thành phần nhâncách (xúc cảm lịch sử, hứng thú học tập,…), năng lực thực hành và kĩ năng, kĩ xảo,

…

Ba mặt cung cấp kiến thức, giáo dục tư tưởng, đạo đức và phát triển nănglực tư duy và hành động trong bài học lịch sử có mối quan hệ chặt chẽ, có tác độngbiện chứng lẫn nhau Nhiệm vụ giáo dục và phát triển của bài chỉ có thể thực hiệntrên cơ sở hình thành kiến thức Mặt khác việc hoàn thành nhiệm vụ giáo dục vàphát triển trong giờ học sẽ làm cho việc nắm kiến thức của HS vững chắc, sâu sắchơn

1.1.3:Những biện pháp nâng cao hiệu quả bài học

Đây là một nhiệm vụ quan trọng của việc tiến hành bài học, vì nó thể hiệnkết quả lao động, tài năng sư phạm của giáo viên và việc phát huy tính tích cực họctập của học sinh để đạt được mục tiêu, kết quả giáo dục thế hệ trẻ qua bộ môn Cónhiều biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, chủ yếu là:

1.3.1.Việc lựa chọn nội dung bài học phải đảm bảo tính khoa học.

Điều này thể hiện ở việc chọn những sự kiện cơ bản, chính xác nhất, rõ ràngnhất để tạo điều kiện hình thành cơ sở cho việc HS hiểu biết lịch sử Cần xác địnhđúng thời gian và không gian của các sự kiện lịch sử vì sự kiện lịch sử không đượcsắp xếp theo thời gian và không gian nhất định thì chỉ là một tập tài liệu lộn xộn,không có ý nghĩa sư phạm Tính khoa học thể hiện chủ yếu ở sự chính xác của sựkiện (nội dung phản ánh đúng hiện thực khách quan) ở việc đánh giá, giải thích,tìm ra bản chất, mối quan hệ nhân quả, sự phát triển hơn quy luật của các sự kiệnlịch sử Đặc biệt, việc đánh giá các nhân vật lịch sử xoay quanh các vấn đề như tác

động tiến bộ hay phản động của các nhân vật lịch sử ở các thời đại, sự đóng gópcủa họ đối với sự phát triển văn hóa, xã hội,…Khi giải thích, đánh giá phải đảmbảo các nguyên tắc của phương pháp luận sử học: quan điểm lịch sử kết hợp thốngnhất với quan điểm giai cấp, tránh hiện đại hóa lịch sử, đi đến xuyên tạc, bóp méolịch sử,…

Tính khoa học ở nội dung bài học gắn liền với tính vừa sức đối với việc lĩnh

hội của HS những kiến thức và đảm bảo việc giáo dục quan điểm, tư tưởng chínhtrị và phẩm chất đạo đức cho HS Khi nhìn nhận “sức” của HS , ta phải nhìn ở tínhbiến đổi, ở sức vận động của nó, tức là nói đến cái sẽ có, phải có và cần phải tạo ra.[3; Tr.43]

1.1.3.2.Phát triển các hoạt động nhân thức tích cực, độc lập, nhất là tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh.

Vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt đối với hiệu quả bài học Hoạt động nhậnthức tích cực, độc lập của HS là một trong nhữn điều kiện có ý nghĩa quan trọngtrong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo dục và phát triển nhân cách các em.Học tập của HS là một quá trình nhận thức, vì vậy, phải tích cực hóa quá trình dạyhọc

Có nhiều con đường, biện pháp khác nhau để phát triển các hoạt động nhậnthức độc lập của HS, như vận dụng trao đổi, đàm thoại, dạy học nêu vấn đề,phương pháp nghiên cứu học tập, trong đó, phổ biến và có tác dụng lớn nhất là

việc vận dụng dạy học nêu vấn đề.Việc dạy học nêu vấn đề hay đặt – giải quyết vấn đề, tạo điều kiện kết hợp các con đường, phương pháp khác nhau, để HS phát

huy mọi khả năng tư duy và khả năng thực hành của mình vào việc tiếp nhận kiếnthức

1.1.3.3.Trình bày bài học của giáo viên phải thật sinh động, gợi hình ảnh, gây cảm xúc mạnh mẽ cho học sinh.

Thiếu hình ảnh trong trình bày kiến thức, HS rất khó hình dung sự kiện quákhứ đang học Trình bày có hình ảnh không chỉ là điểm tựa của nhận thức cảmtính, mà còn là cơ sở tư duy trong việc hiểu bản chất và đánh giá sự kiện Trình bày

có hình ảnh có hình ảnh còn khơi dậy ở HS thái độ, tình cảm: hồi hộp, xúc động,hứng thú hay hiếu kì, vui sướng hay đau khổ,… Sự hồi hộp, xúc động làm tăng sựham thích của HS đối với học tập lịch sử, hình thành nhân cách của các em, nângcao chất lượng tri giác, nhớ lại, tư duy và vận dụng kiến thức vào học tập và đờisống.Hình ảnh cụ thể sẽ giúp HS khắc phục việc hiện đại hóa lịch sử - hiện tượngcòn khá phổ biến hiện nay, tuy đã từng bước khắc phục

Một trong những nguồn kiến thức quan trọng, tạo cho HS có biểu tượng cụthể giàu hình ảnh là ngôn ngữ sử dụng của giáo viên Vì vậy, trong dạy học lịch sử,

GV cần rèn luyện công phu, toàn diện, nắm vững kiến thức khoa học, sử dụng tốtcác kiến thức khác, Trong quá trình trình bày của GV, việc sử dụng đa dạng,phong phú các tài liệu như đoạn trích tài liệu lịch sử, văn học, đồ dùng trực quan…

1.1.3.5 Tổ chức giờ học hiệu quả

Muốn tổ chức giờ học hiệu quả trước hết cần thực hiện nhưng yêu cầu cơbản đối với bài học lịch sử Mặt khác, muốn tổ chức giờ học hiệu quả, cần thiết vậndụng cấu trúc bài học mềm dẻo – cấu trúc bài học nêu vấn đề nhằm phát triển hoạtđộng nhận thức tích cực, độc lập của HS, đặc biệt là tư duy

Kết hợp nhuần nhuyễn, hợp lí các dạng tổ chức hoạt động học tập (toàn lớp,nhóm, cá nhân) khi tiến hành bài học

1.1.3.6.Đổi mới việc đánh giá, kiểm tra kết quả bài học lịch sử

Đây là một vấn đề cần thiết trong tình hình hiện nay Thực tiễn cho thấyrằng, kiểm tra, đánh giá thế nào thì việc giảng dạy, học tập sẽ theo như thế Vì vậy,kiểm tra, đánh giá có vai trò quan trọng, có thể làm thay đổi cả cách dạy và học

1.2.Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Nói tới thực trạng dạy học ở trường phổ thông, đây thực sự không phải làmột vấn đề mới mẻ mà nó đang là vấn đề đau đầu của toàn xã hội khi mà chấtlượng dạy học lịch sử thực sự là rất yếu kém

Những tiết học thiếu sức sống, nặng nề kiến thức, sự nhạt nhòa của giáo viêncùng với sự thờ ở của học sinh với bộ môn lịch sử đang là một thực trạng đángbuồn ở trường phổ thông Và một hệ lụy tất yếu, cả một thế hệ yếu kém lịch sử dântộc, yếu kém về tư tưởng đang dần hiện ra trước mắt chúng ta mà nó đang được cụthể hóa bằng những con số biết nói

“Trong một phóng sự do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện đầu tháng10.2006, khi phóng viên phỏng vấn 5 học sinh trung học phổ thông về bức tượng

Lý Thái Tổ (cạnh hồ Hoàn Kiếm), thì kết quả chỉ có 1 em trả lời đúng, 2 em khôngbiết và 2 em trả lời sai.”[11] Đây chỉ là một cuộc phỏng vấn nhỏ, với một quy môhẹp nhưng cũng đã thể hiện sự đáng ngại về kiến thức lịch sử của giới trẻ hiện nay

Điều thực sự làm cảnh tỉnh toàn xã hội chúng ta là trong đợt tuyển sinh đạihọc năm 2011, những điểm số của bài thi lịch sử quá thấp chiếm một số lượngkhông nhỏ “ Tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80%, trong đó,hơn 60% có điểm thi dưới 1 (1/10).”[11]

Đó là với quy mô quốc gia, còn riêng khảo sát trên thành phố Hồ Chí Minh –một trung tâm giáo dục lớn của nước nhà qua một số năm có thể thấy rằng chấtlượng yếu kém dạy học Lịch sử không chỉ ở những năm gần đây mà nó là vấn đềthâm niên của ngành giáo dục nước nhà

Bảng thống kê tỷ lệ học sinh tốt nghiệp và đạt yêu cầu về bộ môn Lịch Sửtrong 4 kì thi tốt nghiệp THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Không đạt yêu cầu(từ 0 đến 4,5 điểm)

Số bài thi Tỷ lệ Số bài thi Tỷ lệ

http://vominhtap.blogspot.com/2011/05/thuc-trang-day-hoc-lich-su-Những con số trên đã thể hiện phần nào những góc khuất, những vấn đề còntồn tại trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Nó đòi hỏi một biệnpháp toàn diện, kiên quyết để khởi dậy niềm say mê lịch sử ở thế hệ trẻ, những chủnhân tương lai của đất nước, để lịch sử không chỉ là một bô môn học trong nhàtrường mà còn là những kiến thức nền tảng của mỗi người Việt Nam yêu nước

1.2.2.Nguyên nhân thực trạng dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay

Đi tìm nguyên nhân dẫn tới thực trạng dạy học lịch sử ngày càng yếu kémhiện nay là cách nhanh nhất để chúng ta tìm biện pháp khắc phục Và có nhữngnguyên nhân chủ yếu như sau:

Thứ nhất, chúng ta chưa đặt đúng vai trò, vị trí, chức năng của bộ môn Lịch

sử trong nhà trường phổ thông Mọi người cho rằng sử chỉ cần học thuộc lòng màkhông cần tư duy Chính vì vậy lịch sử luôn là một bộ môn chiếm số lượng thờigian ít ỏi trong thời khóa biểu của học sinh Bên cạnh đó, nhà trường chỉ chú trọngtới các bộ môn khác như Văn, Toán, Lí, Hóa mà coi Lịch sử là một bộ môn, cócũng được mà không có cũng được Từ đó dẫn tới hình thành một tư tưởng coi nhẹ

bộ môn Lịch sử ở cả giáo viên lẫn học sinh Giáo viên dạy qua loa, thậm chí là đọcchép nhanh gọn để tạo điều kiện cho học sinh học môn khác Học sinh thờ ơ, coi

giờ lịch sử là giờ để ra chơi, giải lao, chờ học các môn khác, nếu học cũng chỉmang tính chất đối phó.

Thứ hai là cách dạy áp đặt, duy ý chí, nhồi nhét cho học sinh Có một thực tế

cho thấy rằng những giờ học lịch sử dường như không gợi mở suy nghĩ, óc phântích, sáng tạo của các em mà thường là bắt các em theo một quy chuẩn được giáoviên dàn xếp sẵn khiến giờ học lịch sử thật sự nhàm chán

Thứ ba, sự kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội chưa tốt Nhà trường

không tạo điều kiện cho bộ môn Lịch sử, gia đình cũng không chú trọng, động viêncác em học về lịch sử Xã hội thì chưa có nhiều môi trường để giáo dục lịch sử,những bộ phim hay, sách truyện tranh về lịch sử, hoạt hình lịch sử thực sự cuốn húthọc sinh Chúng ta chưa biết tận dụng, khai thác hệ thống bảo tàng trong dạy họclịch sử Đây là một môi trường rất tốt để cả phụ huynh, giáo viên truyền đạt kiếnthức lịch sử cho các em một cách sinh động, thực tế nhất

Thứ tư là về chương trình, sách giáo khoa, đội ngũ giáo viên Chương trình

lịch sử thì cứng nhắc, sách giáo khoa quá nhiều kiến thức, ít tranh ảnh không hấpdẫn Đội ngũ giáo viên thì ít đầu tư về chuyên môn cũng như nghiệp vụ Chế độ đãingộ ít ỏi, áp lực công việc nặng nề đang là những bức xúc khiến người giáo viên sửkhông chuyên tâm với nghề Thực tế đã chứng minh rằng muốn thay đổi thì cốt lõinhất là từ con người Do vậy đầu tư cho giáo viên là một việc làm bức thiết hiệnnay

CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BÀI HỌC KHI GIẢNG DẠY BÀI 31: CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI THẾ KỈ

XVIII (tiết 1) (CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 10 CƠ BẢN)

2.1.Vị trí, mục tiêu của bài 31: Cách mạng tư sản Pháp thế kỉ XVIII trong chương trình lịch sử lớp 10 cơ bản

2.1.1.Vị trí

- Đây là một bài nằm trong chuỗi bài nhằm giới thiệu, khái quát cho học sinh

về các cuộc cách mạng tư sản tiêu biểu thời kì cận đại trong chương trình sách giáokhoa lịch sử lớp 10 trung học phổ thông Ban cơ bản

- Nó nằm ở vị trí thứ ba trong ba bài dạy về các cuộc cách mạng tư sản thuộc

“Chương I- Các cuộc cách mạng tư sản ( từ giữa thế kỉ XVI đến cuối thế kỉXVIII)” – chương đầu tiên của Phần ba- Lịch sử thế giới cận đại, đó là “ Bài 29-Cách mạng Hà Lan và Cách mạng tư sản Anh”, “ Bài 30- Chiến tranh giành độc

lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ”, “ bài 31- Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉXVIII”.

2.1.2.Mục tiêu

Cũng giống như các bài học lịch sử khác, Bài 31- Cách mạng tư sản Phápcũng có ba mục tiêu rõ ràng: đó là mục tiêu giáo dưỡng (cung cấp kiến thức), giáodục (rèn luyện thái độ, tư tưởng) và phát triển (phát triển các kĩ năng thực hànhcho học sinh)

2.1.2.1.Mục tiêu về kiến thức:

Bài học giúp học sinh hiểu rằng, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là mộtcuộc cách mạng tư sản điển hình nhất thời kì cận đại Nó đã lật đổ chế độ phongkiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Pháp, góp phần vào thắng lợi củachủ nghĩa tư bản trên phạm vi thế giới Học hết bài này, kết hợp với các cuộc cáchmạng tư sản ở các bài trước góp phần giúp học sinh có một khái niệm đầy đủ vàtoàn diện nhất về một cuộc cách mạng tư sản Đó là cách mạng tư sản là cuộc cáchmạng do giai cấp tư sản hoặc giai cấp tư sản liên minh với một tầng lớp khác cócùng lợi ích nhằm lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa

tư bản phát triển, động lực của cách mạng là đông đảo quần chúng nhân dân laođộng, tuy nhiên mọi thành quả của cuộc cách mạng lại rơi vào tay giai cấp lãnhđạo, hình thức của một cuộc cách mạng tư sản rất đa dạng có thể là một cuộc nộichiến hoặc một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Bài học giúp các em hiểuđược nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp của một cuộc cách mạng.Nguyên nhân sâu xa chính là sự phát triển theo hướng kinh tế tư bản chủ nghĩa củanền công thương nghiệp nhưng lại bị chế độ phong kiến kìm hãm Nông nghiệp thìthô sơ, lạc hậu năng suất thấp nhưng lại bị lãnh chúa, giáo hội bóc lột nặng nề.Chính điều này đã tạo nên những mâu thuẫn xã hội sâu sắc giữa đẳng cấp thứ ba làđông đảo những người nông dân lao động với hai đẳng cấp trên là những ngườiđược hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi Với những mâu thuẫn gay gắt trong lòng xã

hội Pháp lúc bấy giờ chỉ chờ có một luồng ánh sáng tư tưởng soi đường chỉ lối làcuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng với những nhà tư tưởng tiến bộ đã tạo tiền đề

về lí luận cho cuộc cách mạng tư sản

Về tiến trình của cuộc cách mạng: gồm có bốn giai đoạn là: Giai đoạn thứnhất là cách mang bùng nổ, thành lập nền quân chủ lập hiến Sự kiện đầu tiên làngày 5 tháng 5 năm 1789 Hội nghị ba đẳng cấp do nhà vua triệu tập bị đẳng cấpthứ ba phản đối Và đến ngày 14 tháng 7 năm 1789 quần chúng phá ngục Baxti mởđầu cho cuộc cách mạng Pháp Quần chúng nhân dân nổi dậy khắp nơi, chínhquyền của tư sản tài chính được thiết lập Thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền vàDân quyền, nêu cao khẩu hiệu “Tự do - Bình đẳng - Bác ái”( 8/ 1789), ban hànhHiến pháp tháng 7 năm 1791, xác lập chế độ quân chủ lập hiến Vua Pháp tìm cáchchống phá cách mạng khôi phục lại chế độ quân chủ lập hiến Tháng 4 năm 1792chiến tranh giữa Pháp với liên minh phong kiến Áo - Phổ bùng nổ Tháng 7 năm

1792 Quốc hội tuyên bố Tổ quốc lâm nguy, quần chúng đã nhất loạt tự vũ trangbảo về đất nước Giai đoạn thứ hai là giai đoạn tư sản công thương cầm quyền, nềncộng hòa được thành lập Ngày 10/ 8/ 1792 quần chúng Pari nổi dậy, lập chínhquyền công xã cách mạng ( phái Girongđanh) Ngày 21/9/1792 Quốc hội tuyên bốlập nền cộng hòa thứ nhất, xử tử nhà vua Đầu năm 1793 nước Pháp đứng trướckhó khăn mới: bọn phản động nổi dậy, đời sống nhân dân khó khăn, liên minhphong kiến châu Âu đe dọa cách mạng Ngày 2/6 1793 dưới sự lãnh đạo của pháiGiacobanh, đứng đầu là Ropexkie quần chúng nhân dân đã lật đổ pháiGirongđanh Giai đoạn thứ ba: Nền chuyên chính Giacobanh đỉnh cao của cáchmạng Chính quyền Giacobanh đã đưa ra những biện pháp kịp thời, hiệu quả.Trừng trị bọn phản cách mạng, giải quyết những yêu cầu của nhân dân, ban hànhtổng động viên, xây dựng quân đội, thông qua hiến pháp mới, mở rộng tự do, dânchủ, xóa nạn đầu cơ tích trữ Phái Giacobanh đã hoàn thành nhiệm vị chống thùtrong giặc ngoài, đưa cách mạng đến đỉnh cao Nhưng mâu thuẫn nội bộ dẫn tới

cuộc đảo chính ngày 27/7/1794 đã đưa chính quyền vào tay bọn phản động, cáchmạng Pháp thoái trào Giai đoạn thứ tư, thời kì thoái trào Sau cuộc đảo chính, ủyban đốc chính ra đời đã thủ tiêu mọi thành quả của cách mạng Cuộc đảo chínhtháng 11/ 1799 lật đổ chế độ Đốc chính đưa Napoleong lên nắm quyền, xây dựngchế độ độc tài Sau nhiều năm chiến tranh đế chế I của Napoleong bị suy yếu, thấtbại năm 1815, chế độ quân chủ của Pháp được phục hồi.

Về ý nghĩa của Cách mạng Pháp cuối thế kỉ XVIII: Cách mạng Pháp đã lật

đổ chế độ phong kiến cùng những tàn dư của nó, giải quyết được vấn đề dân chủ,hình thành thị trường dân tộc thống nhất, mở đường cho lực lượng TBCN ở Phápphát triển Giai cấp tư sản lãnh đạo nhưng quần chúng quyết định tiến trình pháttriển của cách mạng Mở ra thời đại thắng lợi và củng cố quyền thống trị của giaicấp tư sản trên phạm vi thế giới

2.1.2.2.Mục tiêu về kĩ năng: Bài học giúp học sinh rèn luyện kĩ năng sử dụng

đồ dung trực quan, kĩ năng phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện

Về kĩ năng sử dụng đồ dùng trực quan: Thứ nhất là bức tranh tình cảnh nông

dân Pháp trước cách mạng Thông qua những câu hỏi gợi mở như: Các em hãyquan sát bức tranh và cho cô biết bức tranh gồm mấy người? Họ có đặc điểm gì?Hình ảnh chiếc cuốc mòn vẹt nói lên điều gì? Hình ảnh chim chóc, sâu bọ thể hiệnđiều gì? Học sinh sẽ suy nghĩ và dựa vào sách giáo khoa các em sẽ trả lời đượcBức tranh gồm ba người Họ đại diện cho ba đẳng cấp trong xã hội Người bêndưới già nua ốm yếu phải cõng trên lưng mình hai người béo khỏe tượng trưng chotầng lớp nông dân là đẳng cấp thứ ba, hai người ngồi trên to béo, ăn mặc diêm dúa,bảnh chọe tượng trưng cho hai đẳng cấp tăng lữ và quý tộc, hình ảnh chiếc cuốcmòn vẹt là tượng trưng cho công cụ lao động thô sơ và hình ảnh chim chóc chính

là biểu hiện cho thiên dịch phá hoại mùa màng của người nông dân Qua bức tranhnày học sinh sẽ thấy được sự khổ cực của người nông dân Pháp trước cách mạng

họ bị hai tầng lớp áp bức, bóc lột nặng nề, đồng thời thấy được một nền nông

nghiệp hết sức lạc hậu và què quặt không những thế lại thường xuyên bị thiên dịchphá hoại Qua đó học sinh thấy được mâu thuẫn sâu sắc trong lòng xã hội Pháp lúc

bấy giờ Thứ hai là bức tranh Tấn công ngục Baxti Bức tranh giúp học sinh thấy

được pháo đài Baxti là một pháo đài kiên cố, có tường cao và hào sâu bao quanh

và dưới pháo đài là hình ảnh quần chúng nhân dân Pari đang ầm ầm xông vào phángục Baxti Qua đó học sinh thấy được nỗi căm phẫn và sức mạnh mãnh liệt của

quần chúng nhân dân Pari trong cách mạng Thứ ba là lược đồ phong trào nhân dân Pháp năm 1789 Lược đồ này giúp học sinh theo dõi được diễn biến của cuộc

cách mạng, nó nổ ra ở những đâu từ đó các em sẽ có cái nhìn sinh động hơn vềcuộc cách mạng và thấy được sự liên tiếp và quy mô rộng khắp của cuộc cách

mạng Thứ tư là bức hình vua Lui XVI bị xử chém, qua bức hình học sinh sẽ thấy

được niềm hân hoan của người dân Pháp khi một tên vua xấu xa và độc ác bị xửchém trước toàn thể nhân dân Pháp và từ đó các em sẽ đánh giá được đây chính làcuộc cách mạng tư sản điển hình nhất vì lần đầu tiên một ông vua có quyền lực tốicao đã bị xử chém, chấm dứt sự cầm quyền của chế độ phong kiến chuyên chếchứa đầy những sự thối nát và lạc hậu

Về kĩ năng phân tích, đánh giá sự kiện: Khi học xong phần 1- Tình hình kinh

tế- xã hội, thông qua tình hình kinh tế nông nghiệp lạc hậu, năng suất thấp lại bịlãnh chúa, giáo hội ra sức bóc lột và nền kinh tế công thương nghiệp tuy phát triểntheo hướng tư bản chủ nghĩa nhưng lại bị chế độ phong kiến cản trở, kìm hãm, từ

đó các em sẽ rút ra được mâu thuẫn gay gắt trong lòng xã hội Pháp lúc bấy giờ vàđây cũng chính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới bùng nổ cuộc cách mạng tư sảnPháp

Về kĩ năng tổng hợp: Sau khi học xong bài này học sinh sẽ hình thành được

khái niệm cách mạng tư sản Cách mạng tư sản là cuộc cách mạng do giai cấp tưsản liên minh với một tầng lớp cùng quyền lợi nhằm lật đổ chế độ phong kiếnchuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, động lực của cuộc cách

mạng là quần chúng nhân dân lao động nhưng mọi thành quả cách mạng lại rơi vàotay giai cấp cầm quyền

2.1.2.3 Mục tiêu rèn luyện, bồi dưỡng thái độ tư tưởng: Bài học giúp học

sinh thấy được vai trò to lớn của quần chúng nhân dân lao động trong cách mạng

tư sản Pháp Từ đó rèn luyện cho các em tinh thần yêu lao động, trân trọng và gắn

bó hơn với những người lao khổ, đồng thời còn giúp các em bồi dưỡng tình yêuquê hương, đất nước, yêu chính nghĩa và ghét cái xấu xa độc ác Không những thếbài học còn giúp các em thêm yêu quý và gắn bó với môn Sử, từ đó các em xácđịnh được tinh thần học tập đúng đắn, rèn luyện cả đức, trí, thể, mĩ để trở thànhngười công dân có ích cho đất nước, góp phần xây dựng quê hương đất nước ngàycàng giàu đẹp hơn sánh vai với các cường quốc năm châu trên thế giới

2.2.Các biện pháp nâng cao hiệu quả bài học khi giảng dạy bài 31: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII (tiết 1)

2.2.1.Việc lựa chọn nội dung bài học phải đảm bảo tính khoa học.

*Tính khoa học thể hiện trong một tiết học:

+ Phải xác định kiến thức cơ bản nhất, để học sinh biết và hiểu lịch sử

+ Kiến thức cơ bản phải mang tính toàn diện

+ Kiến thức cơ bản phải thể hiện đa dạng trong các lĩnh vực

• Kiến thức cơ bản cần phải cung cấp cho học sinh trong mục 1 Tình hìnhnước Pháp trước cách mạng là:

+ Công thương nghiệp: phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa, nhưng bị chế

độ phong kiến kìm hãm

- Chính trị - xã hội:

+ Chính trị: quân chủ chuyên chế, khủng hoảng suy yếu

+ Xã hội: chia 3 đẳng cấp: Tăng lữ, quý tộc và đẳng cấp thứ 3

Mâu thuẫn xã hội: Tăng lữ, quý tộc >< đẳng cấp thứ 3

• Thông qua hệ thống kiến thức cơ bản nêu trên, học sinh có thể hình dungđược toàn cảnh xã hội Pháp trước cách mạng Trên tất cả các lĩnh vực, mọi mặt đờisống của xã hội Pháp: Kinh tế, chính tri – xã hội.

• Tính khoa học trong mục này cũng gắn liền với tính vừa sức:

• Hệ thống kiến thức mà giáo viên cung cấp cho học sinh thông qua bài học,vừa ngắn gọn, cô đọng, nhưng đủ để HS có thể biết và hiểu nội dung của bài Nókhông quá dài dòng hay nhắc lại SGK một cách máy móc, nhàm chán làm cho vaitrò và địa vị của giáo viên bị giảm sút Về phía học sinh thì sợ học lịch sử Vì nộidung quá nặng, lời giảng của cô không khác gì SGK nên học sinh sẽ chán nản,không muốn học và có suy nghĩ cứ học thuộc lòng một cách máy móc SGK Hệthống kiến thức nêu trên phù hợp với trình độ của học sinh lớp 10 THPT, ban cơbản

Tính vừa sức được thể hiện thông qua việc lựa chọn nội dung cơ bản của bài

học Nhưng đồng thời kiến thức mà giáo viên cung cấp cho học sinh cũng phải có

độ sâu ( mở rộng kiến thức bên ngoài thông qua các tài liệu tham khảo hay liên hệvới kiến thức bài cũ) để làm nổi bật kiến thức mà học sinh đang tìm hiểu Ngoài rathông qua những câu hỏi mở rộng kiến thức còn nhằm tới đối tượng học sinh khágiỏi trong lớp

Ví dụ: Khi tìm hiểu tình hình nông nghiệp Pháp trước cách mạng là: công cụcanh tác thô sơ, lạc hậu, năng suất thấp Làm nổi bật đặc điểm “lạc hậu” của nềnkinh tế nông nghiệp Pháp, giáo viên có thể sử dụng câu hỏi để phát vấn học sinh,

đồng thời còn kiểm tra kiến thức bài cũ của các em: “ Em hãy khái quát tình hình nông nghiệp nước Anh trước cách mạng, hãy so sánh với tình hình nông nghiệp Pháp cuối thế kỉ XVIII?”

Học sinh nhớ lại kiến thức bài cũ và trả lời:

Giáo viên chốt ý: Nền nông nghiệp nước Anh trước cách mạng đã xuất hiệncác đồng cỏ rộng lớn chăn nuôi cừu, ứng dụng máy móc và sử dụng phân bón

trong nôn nghiệp Trái ngược lại nền nông nghiệp nước Pháp sau hơn 100 năm nóduy trì những thửa ruộng manh mún, công cụ canh tác thô sơ => năng suất thấp.Nếu Anh đã sử dụng máy móc >< Pháp vẫn là chiếc cuốc mòn vẹt => Lạc hậu, trìtrệ.

• Thông qua việc lựa chọn kiến thức cơ bản còn giúp giáo dục tư tưởng, tìnhcảm, thái độ của học sinh:

-Ví dụ:

Trong bài khi tìm hiểu về tình hình xã hội Pháp trước cách mạng HS đượcquan sát và nêu quan điểm của mình về tình cảnh nông dân Pháp, họ phải chịu mọi

áp bức, bóc lột, tất cả của cải mà họ phải đổ mồ hôi, xương máu làm ra chỉ để phục

vụ cho cuộc sống xa hoa của đẳng cấp Tăng lữ và Quý tộc Đối ngược hoàn toànvới cuộc sống của đẳng cấp thứ ba, trong khi họ không có bánh mì để ăn

Họ bị áp bức, bóc lột cùng quẫn, không còn con đường nào khác là đứng lênđấu tranh để giành lấy tự do Đây là một quy luật của xã hội: ở đâu có áp bức, ở đó

có đấu tranh HS phải có thái độ rõ ràng, lên án, phê phán cuộc sống sa hoa, trụylạc của hai đẳng cấp trên Có lòng thương cẩm, ủng hộ cuộc đấu tranh của đẳngcấp thứ ba

Hiệu quả:

- HS sẽ nắm được kiến thức trọng tâm của bài, và có thể thuộc bài từ trênlớp Việc học Lịch sử sẽ trở nên đơn giản, nhanh gọn và không quá nặng nề

- HS sẽ được hình thành thái độ tư tưởng, tình cảm và thái độ rõ ràng

- HS sẽ hiểu được quy luật: ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh

2.2.2.Phát triển các hoạt động nhận thức tích cực, độc lập, nhất là tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh.

*Hoạt động nhận thức tích cực, độc lập của học sinh là một trong nhữngđiều kiện có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo dục

và phát triển toàn diện nhân cách các em Học tập của học sinh là một quá trìnhnhận thức vì vậy phải tích cực hóa quá trình dạy học.

*Có nhiều con đường, phương pháp khác nhau để phát triển các hoạt độngđộc lập của học sinh như vận dụng trrao đổi, đàm thoại, dạy học nêu vấn đề,phương pháp nghiên cứu, học tập Trong đó phổ biến và có tác dụng nhất là dạyhọc nêu vấn đề

*Việc dạy học nêu vấn đề hay đặt - giải quyết vấn đề, tạo điều kiện kết hợpcác con đường, biện pháp khác nhau, để học sinh phát huy mọi khả năng tư duy vàkhả năng thực hành của mình vào việc tiếp nhận kiến thức

*Áp dụng vào bài giảng:

- Khi dạy phần 1 về tình hình kinh tế, giáo viên đặt câu hỏi : “Căn cứ vàođâu để nói rằng cuối thế kỉ XVIII Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu ?”

- Sau khi học sinh theo dõi sách giáo khoa trả lời, giáo viên nhận xét câu trảlời, sau đó giáo viên nhấn mạnh lại bằng cách phân tích đời sống của nông dânPháp dưới ách áp bức, bóc lột của phong kiến, Giáo hội: Cuối thế kỉ XVIII, Phápvẫn là nước nông nghiệp Công cụ và phương thức canh tác thô sơ, lạc hậu, năngsuất thu hoạch rất thấp Dân cư chủ yếu sống bằng nghề nông Nông dân nhậnruộng đất của lãnh chúa để cày cấy và phải nộp địa tô hết sức nặng nề, phải thựchiện mọi nghĩa vụ phong kiến với lãnh chúa Đời sống nông dân ngày càng khốnquẫn bởi sự bóc lột đến cùng cực của lãnh chúa phong kiến và Giáo hội Nạn đóithường xuyên xảy ra

- Giáo viên kết hợp vừa phân tích vừa ghi những ý chính lên bảng:

“- Nông nghiệp: Lạc hậu, thô sơ, năng suất thấp”

Biện pháp này giúp học sinh tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức đồng thờikhắc sâu kiến thức không bị nhàm chán, thụ động

- Sau khi học sinh trả lời về tình hình nông nghiệp Pháp trước cách mạng,

giáo viên hỏi: “ Em hãy so sánh nền nông nghiệp ở Pháp với nề nông nghiệp ở Anh trước cách mạng, chúng có đặc điểm gì khác nhau?”

- Sau khi học sinh trả lời, giao viên chốt lại ý đó là nền nông nghiệp ở Anhtrước cách mạng đã tập trung với quy mô lớn và phát triển theo hướng tư bản chủnghĩa thì nền nông nghiệp của Pháp trước cách mạng là nền nông nghiệp hết sứclạc hậu, thô sơ và manh mún

Biện pháp này góp phần kích thích tư duy tìm hiểu của học sinh từ đó các

em phân tích, đánh giá được tình hình kinh tế nông nghiệp của Pháp vào cuối thế

kỉ XVIII lạc hậu ra sao Đồng thời cũng giúp các em bước đầu định hình được đây

là một trong những nguyên nhân dẫn tới những mâu thuẫn xã hội sau đó vì thuhoạch của người nông dân đã thấp lại phải nộp nhưng tô thuế vô cùng nặng nề từ

đó cho thấy đây là một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn tới cuộc cách mạng.Ngoài ra nó cũng góp phần củng cố cho các em về kiến thức cũ

- Khi dạy phần tình hình chính trị, xã hội, giáo viên cho học sinh quan sát sơ

đồ ba đẳng cấp và kết hợp cho theo dõi bức tranh “Tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng”, giáo viên đặt câu hỏi: “Bức tranh gồm mấy người? Họ có đặc điểm gì? Em có thấy sự nghịch lý ở đây là gì không?”

- Sau khi học sinh trả lời, giáo viên nhận xét và phân tích bức tranh: Đây làmột bức tranh biếm họa về tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng Bức tranhgồm ba người, họ đại diện cho ba đẳng cấp khác nhau trong xã hội Ông già bêndưới gày gò, ốm yếu là tầng lớp nông dân, đại diện cho đẳng cấp thứ ba đang phảicõng trên lưng mình hai đẳng cấp trên Người ngồi đằng trước mặc áo choàng, cổđeo cây thánh giá là đại diện cho đẳng cấp tăng lữ Người ngồi đằng sau mặc quần

áo diêm dúa, đeo thanh kiếm là đại diện cho đẳng cấp quý tộc Trong túi quần túi

áo của hai đẳng cấp trên thò ra là những văn tự, khế ước cho vay lãi đối với ngườinông dân Người nông dân phải oằn mình cõng trên lưng hai người báo khỏe chính