Sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên đại học thái nguyên hiện nay (tt)

Với ý nghĩa đó, tác giả lựa chọn vấn đề: "Sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay" để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng

MAI THỊ NGỌC BÍCH

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sinh viên là bộ phận ưu tú nhất của thanh niên Việt Nam có vai trò

và trách nhiệm to lớn trong việc thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, như lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: "Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà", "nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên" Vì vậy, quan tâm đến sự nghiệp giáo dục - đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ, trong đó có sinh viên là việc làm rất cần thiết, nhất là trong giai đoạn hiện nay Chính vì vậy, Đảng ta đã thường xuyên quan tâm, chăm lo, giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ trong đó có đội ngũ sinh viên, để họ trở thành những người có đủ đức, đủ tài, có thể gánh vác được những nhiệm vụ to lớn, nặng nề của Tổ quốc, của dân tộc, như lời Bác Hồ đã dạy: "Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành

những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên""

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đạo đức của sinh viên có nhiều biểu hiện phức tạp, đó là sự lệch chuẩn đạo đức ở một bộ phận sinh viên như: Bạo lực học đường; sự vô cảm, lạnh lùng trước mọi biến động của cuộc sống; văn hoá ứng xử kém; các tệ nạn xã hội xuất hiện trong sinh viên ngày một gia tăng; có những sinh viên đã có những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng… Mặt khác, do cuộc đấu tranh về ý thức hệ cũng đang diễn ra gay go và quyết liệt hơn bao giờ hết, khi các thế lực thù địch

ở trong và ngoài nước đang tranh thủ một bộ phận sinh viên có những biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức làm cầu nối để đưa vào thế giới sinh viên những sản phẩm văn hóa độc hại, đồi trụy, phi nhân tính, từng bước làm tha hóa, biến chất sinh viên - thế hệ có tri thức sẽ nắm giữ vận mệnh của

dân tộc trong tương lai và hòng đẩy lùi công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội theo hướng hiện đại trên đất nước ta Điều này không những gây hoang mang cho dư luận xã hội, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự lệch chuẩn đạo đức ở một bộ phận sinh viên hiện nay

Đại học Thái Nguyên là một trường Đại học vùng, trường có số lượng sinh viên đông, tính đến tháng 12 năm 2015, quy mô sinh viên của toàn Đại học là 76.301 người Sinh viên của trường cũng đang đứng trước những thách thức mà sinh viên cả nước đang phải đối mặt Điều đó đã đặt

ra yêu cầu bức thiết là phải nhận thức đúng đắn, khảo sát kỹ lưỡng thực trạng lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay, để từ

đó đề ra những giải pháp khả thi, góp phần vào việc khắc phục những biểu hiện lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay, đồng thời đề xuất những giải pháp góp phần đào tạo ra những con người "vừa hồng vừa chuyên" có thể gánh vác trọng trách của nước nhà trong tương

lai Với ý nghĩa đó, tác giả lựa chọn vấn đề: "Sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay" để nghiên cứu và làm luận án

tiến sĩ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm công cụ của luận

án, luận án tiếp tục làm rõ thực trạng lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với việc khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay Từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực đạo đức ở sinh viên, sự lệch chuẩn đạo đức, sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên

- Phân tích và đánh giá thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay là vấn đề lớn và bao gồm nhiều phương diện khác nhau Song trong khuôn khổ đề tài này, luận án chỉ tập trung vào phân tích sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên theo hướng tiêu cực trong bối cảnh đất nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Những lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên từ năm thứ nhất đến năm thứ năm

- Địa điểm và thời gian khảo sát nghiên cứu:

+ Địa điểm khảo sát: Tiến hành khảo sát ở 10 trường đại học, cao đẳng, các khoa thành viên trong khối Đại học Thái Nguyên

+ Thời gian khảo sát: 5 năm trở lại đây (2010-2015) - thời điểm đạo đức của sinh viên trong nhà trường có nhiều biến động khá phức tạp

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận án sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp lịch

sử và lôgíc, phân tích và tổng hợp, so sánh, đối chiếu, phương pháp điều tra

xã hội học nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ mà luận án đã đặt ra

5 Những đóng góp về khoa học của luận án

- Luận án góp phần làm rõ khái niệm chuẩn mực đạo đức ở sinh viên,

sự lệch chuẩn đạo đức, sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên

- Luận án góp phần xác định rõ tầm quan trọng của của việc khắc phục những lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

- Luận án phân tích rõ thực trạng sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

- Luận án đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Luận án đã đưa ra một số giải pháp cụ thể nhằm khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể, cá nhân trực tiếp làm công tác giáo dục sinh viên và hoạt động phong trào của sinh viên

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy ở các nhà trường và học viện

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC, CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC Ở SINH VIÊN VÀ

tiêu biểu là tác giả Phạm Văn Nhuận có cuốn sách "Chuẩn mực đạo đức

quân nhân của quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay" Với cuốn sách này,

tác giả đã phân tích khá sâu sắc về nội dung khái niệm chuẩn mực đạo đức, theo tác giả "Chuẩn mực đạo đức là những nguyên tắc, quy tắc đạo đức được mọi người thừa nhận trở thành những mực thước khuôn mẫu để xem xét, đánh giá và điều chỉnh hành vi của con người trong xã hội" Đây là một trong những cơ sở để tác giả luận án phân tích, tổng hợp đưa ra khái niệm chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực đạo đức ở sinh viên Việt Nam hiện nay

1.1.2 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến chuẩn mực đạo đức ở sinh viên hiện nay

Đó là cuốn sách của các tác giả Trần Hậu Kiêm, Đoàn Đức Hiểu

(đồng chủ biên) "Hệ thống phạm trù đạo đức và giáo dục đạo đức cho sinh

viên" Trong cuốn sách này các tác giả đã đi sâu phân tích hệ thống các

phạm trù cơ bản của đạo đức học như: vấn đề sống còn và hạnh phúc; danh

dự, nghĩa vụ và lương tâm; cái thiện và cái ác Đó là những phạm trù luôn được thể hiện rõ nét trong cách hành xử của mỗi cá nhân trong cuộc sống Trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản đó, tác giả đã đi sâu phân tích những nội dung cơ bản của chuẩn mực đạo đức cho sinh viên hiện

nay Tác giả Phan Văn Ba trong luận án tiến sĩ triết học "Vấn đề giáo dục

truyền thống đoàn kết dân tộc cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay", đã góp

phần làm rõ nội dung giáo dục truyền thống đoàn kết dân tộc Việt Nam và vai trò của nó trong đời sống tinh thần của thanh niên Việt Nam Cùng khai thác vấn đề chuẩn mực đạo đức ở sinh viên, tác giả Trần Sỹ Phán đã

có bài "Sinh viên với định hướng giá trị nhân cách", trong bài viết này tác

giả đã chỉ ra một số giá trị nhân cách cần định hướng cho sinh viên trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học nêu trên sẽ

là cơ sở để tác giả luận án phân tích những nội dung cụ thể của chuẩn mực đạo đức sinh viên Việt Nam hiện nay

1.1.3 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến sự lệch chuẩn đạo đức

Nói đến những công trình nghiên cứu về sự lệch chuẩn đạo đức, phải

kể đến cuốn sách của tác giả Edgar Morin "Trái đất tổ quốc chung, Tuyên

ngôn cho thiên niên kỷ mới" Edgar Morin - một học giả xã hội học nổi

tiếng người Pháp, đã gọi các hiện tượng sai lệch của xã hội như là một thứ "bi kịch của sự phát triển" Bàn về sự lệch chuẩn đạo đức còn có cuốn

sách: "Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường

với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay" Do

tác giả Nguyễn Chí Mỳ (chủ biên) Căn cứ vào kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học nêu trên, tác giả luận án sẽ xác định những tiêu chí về

sự lệch chuẩn đạo đức trong giai đoạn hiện nay

1.2 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN SỰ LỆCH CHUẨN ĐẠO ĐỨC Ở SINH VIÊN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN HIỆN NAY

Nghiên cứu liên quan đến sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại

học Thái Nguyên có Đề tài nghiên cứu cấp Bộ năm 2013 về "Tổng quan

tình hình sinh viên, công tác hội sinh viên và phong trào sinh viên nhiệm

kỳ 2008 - 2013" do Bùi Quang Huy làm chủ nhiệm đề tài, đã nghiên cứu

tình hình sinh viên về các mặt: tư tưởng chính trị của sinh viên; định hướng giá trị và đạo đức lối sống của sinh viên; tình hình học tập của sinh viên; sức khỏe và thể chất của sinh viên; tác động của các chính

sách đối với sinh viên; Tác giả Phạm Thị Kim Anh với bài viết "Đạo đức

học sinh, sinh viên ở nước ta - Thực trạng và giải pháp giáo dục", đã chỉ

ra bên cạnh số ít những em vẫn giữ được lòng hiếu thảo với cha mẹ, vượt lên khó khăn, sống có mục đích, có hoài bão thì phần lớn thế hệ trẻ hôm nay không xác định được mục đích cần làm, nhầm lẫn các giá trị trong cuộc sống, sống thực dụng, buông thả, phóng đãng, ích kỷ, lạnh lùng, vô cảm, thiếu trách nhiệm sinh viên Đại học Thái Nguyên cũng không nằm ngoài những nhận định đó Bài viết của tác giả Phạm Khắc Hùng - Phạm Hồng Quang, "Thực trạng lối sống sinh viên Đại học Thái Nguyên", đã chỉ

ra vẫn còn không ít sinh viên thiếu ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, có biểu hiện suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống, một số giá trị chuẩn mực đạo đức truyền thống có nguy cơ ngày càng mai một… Những công trình nghiên cứu nêu trên sẽ là cơ sở, để tác giả luận án đi sâu nghiên cứu những nội dung cụ thể về sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái

Nguyên hiện nay

1.3 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC SỰ LỆCH CHUẨN ĐẠO ĐỨC Ở SINH VIÊN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN HIỆN NAY

Nghiên cứu liên quan đến giải pháp khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức

ở sinh viên nói chung hiện nay, phải kể đến cuốn sách "Tu dưỡng đạo đức

tư tưởng" của tác giả La Quốc Kiệt, tác giả đã chỉ ra những giải pháp cơ

bản nhằm tu dưỡng rèn luyện đạo đức, lối sống của sinh viên hiện nay Võ

Minh Tuấn có cuốn sách: "Giáo dục ý thức đạo đức cho sinh viên Việt nam

hiện nay", tác giả đã đưa ra các giải pháp xây dựng và phát triển ý thức

đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay, trong đó có sinh viên Đại học Thái Nguyên

Qua nghiên cứu, cho thấy chưa có một công trình khoa học chuyên sâu nào nghiên cứu về những giải pháp khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở riêng sinh viên Đại học Thái Nguyên Tuy nhiên những công trình nêu trên

sẽ là những tư liệu khoa học quý giá để tác giả luận án xây dựng những giải pháp khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay một cách khách quan, hiệu quả

1.4 NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG MÀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC PHẢI THỰC HIỆN

Từ tổng quan tình hình nghiên cứu nêu trên, có thể thấy, các công

trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã có những đóng góp khoa học, có giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn khi nghiên cứu vấn đề sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay Những đóng góp đó thể hiện trên một số phương diện cơ bản sau:

Một là, các công trình nêu trên, từ nhiều góc độ nghiên cứu khác

nhau đã một phần nào đó đã đưa ra những lý luận căn bản về đạo đức

Hai là, các công trình, đề tài nghiên cứu nêu trên đã từng bước làm

sáng tỏ khái niệm về sự lệch chuẩn đạo đức đồng thời chỉ ra những nguyên nhân của sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên hiện nay, chủ yếu là từ sự tác động của yếu tố kinh tế thị trường và sự hội nhập quốc tế.v.v

Ba là, ở mức độ nhất định, các công trình nêu trên đã đề cập đến

những biểu hiện về sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên, đồng thời chỉ ra thực trạng lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất những phương hướng và giải pháp để khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên

Với những đóng góp đó, các công trình nghiên cứu nêu trên là nguồn tài liệu tham khảo quý báu cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án

Tuy nhiên, từ tổng quan tình hình nghiên cứu, có thể nhận thấy, cho đến nay, chưa có một công trình, một đề tài khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống dưới góc độ Triết học vấn đề sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay Điều đó đã thôi thúc tác giả luận

án đi sâu, tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc và bổ sung các kết quả nghiên cứu nêu trên, luận án sẽ tiếp tục giải quyết những vấn đề cơ bản sau:

Một là, làm sáng tỏ khái niệm chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực đạo

đức ở sinh viên, sự lệch chuẩn đạo đức, sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên

Hai là, phân tích thực trạng lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học

Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay và những vấn đề đặt ra đối với việc khắc phục sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên đại học Thái Nguyên hiện nay

Ba là, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục sự lệch

chuẩn đạo đức ở sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay

- Cấu trúc của đạo đức, trong khuôn khổ chức năng và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu cấu trúc của đạo đức với tính cách là một hệ thống bao gồm các yếu tố cơ bản là ý thức đạo đức

và hành vi đạo đức

- Về ý thức đạo đức: Ý thức đạo đức là ý thức về hệ thống những

nguyên tắc, chuẩn mực, hành vi phù hợp với những quan hệ đạo đức đã và đang tồn tại

- Về hành vi đạo đức: Hành vi đạo đức là một hành động tự giác

được thúc đẩy bởi một động cơ có ý nghĩa về mặt đạo đức

2.1.3 Chuẩn mực đạo đức ở sinh viên Việt Nam hiện nay

Sinh viên hiểu theo nghĩa chung nhất, là tất cả những người đang theo học tại các trường đại học và cao đẳng, thuộc mọi loại hình đào tạo

Chuẩn mực đạo đức của sinh viên là những nguyên tắc, quy tắc đạo đức được xã hội thừa nhận và trở thành những mực thước, khuôn mẫu để sinh viên xem xét đánh giá và điều chỉnh hành vi của mình trong xã hội

Các chuẩn mực đạo đức của sinh viên gồm: chuẩn mực nguyên tắc

đạo đức sinh viên và chuẩn mực hành vi đạo đức sinh viên

Những chuẩn mực đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay được khái quát như sau:

- Thứ nhất: Giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, kiên định mục

tiêu lý tưởng cách mạng Sẵn sàng hy sinh để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ nền độc lập của dân tộc

- Thứ hai: Giữ gìn và phát huy truyền thống đoàn kết, tinh thần

tương thân tương ái và xung kích cách mạng, xung phong tình nguyện vì cộng đồng, không ngại hy sinh gian khổ, cần cù sáng tạo dám nghĩ dám làm,

có hoài bão lớn

- Thứ ba: Tích cực học tập để có đủ năng lực cũng như phẩm chất phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước

- Thứ tư: Có lối sống lành mạnh và nhân văn, giữ gìn bản sắc văn

hóa dân tộc và hội nhập quốc tế

2.2 SỰ LỆCH CHUẨN ĐẠO ĐỨC VÀ NHỮNG TIÊU CHÍ ĐỂ ĐÁNH GIÁ VỀ SỰ LỆCH CHUẨN ĐẠO ĐỨC Ở SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

2.2.1 Khái niệm sự lệch chuẩn đạo đức

Sự lệch chuẩn đạo đức là sự biến đổi sai lệch, chệch hướng đi so với cái được coi là chuẩn mực đạo đức của con người đã được quy định

Sự lệch chuẩn đạo đức ở sinh viên là sự biến đổi sai lệch, chệch hướng của đạo đức sinh viên so với cái được coi là chuẩn mực đạo đức của sinh viên

Thứ nhất: nhận thức mơ hồ về chính trị - xã hội, phai nhạt về mục tiêu lý tưởng cách mạng

Thứ hai: Thiếu ý thức tập thể, ý thức trách nhiệm vì cộng đồng, tôn thờ lối sống vị kỷ

Thứ ba: Một bộ phận sinh viên chưa thực sự trau dồi học vấn, tri thức và nghiên cứu khoa học

Thứ tư: Đời sống văn hoá đạo đức của một bộ phận sinh viên diễn biến theo chiều hướng phức tạp, xa rời các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc (nhân ái, vị tha, nghĩa tình, trung thực)