Phóng sự điều tra trên kênh truyền hình công an nhân dân (khảo sát chuyên mục camera giấu kín và điều tra qua thư khán giả từ tháng 12 2015 đến tháng 5 2016)

Tronghầu hết các cuộc điều tra báo chí,quá trìnhtác nghiệp thường gặp phảinhiều trở ngại, thậm chí là nguy hiểmnhưng những phóng viên, nhà báo làm điều tra trên truyền hình cònphải đảm b

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI PHƯƠNG THẢO

PHÓNG SỰ ĐIỀU TRA TRÊN KÊNH TRUYỀN HÌNH CÔNG

AN NHÂN DÂN (KHẢO SÁT CHUYÊN MỤC "CAMERA GIẤU KÍN" VÀ "ĐIỀU TRAQUA THƯ KHÁN GIẢ"TỪ

THÁNG 12/2015 ĐẾN THÁNG 5/2016)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội, 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BÙI PHƯƠNG THẢO

PHÓNG SỰ ĐIỀU TRA TRÊN KÊNH TRUYỀN HÌNH CÔNG AN NHÂN DÂN(KHẢO SÁT CHUYÊN MỤC "CAMERA GIẤU KÍN" VÀ "ĐIỀU TRA QUA

THƯ KHÁN GIẢ"TỪ THÁNG 12/2015 ĐẾN THÁNG 5/2016)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Bảo Khánh

Hà Nội, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luận văn này được hoàn thành dựa trên những cơ sở lý luận tin cậy và quá trình nghiên cứu thực tiễn nghiêm túc, khoa học Đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi -học viên Bùi Phương Thảo dưới sự hướng dẫn của TS.Trần Bảo Khánh Các kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào trước đây

Nếu sai, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 13 tháng 06 năm 2017Tác giả luậnvănBùi Phương Thảo

LỜI CẢM ƠNTrước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới TS Trần Bảo Khánh -người trực tiếp hướng dẫn và tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thiện luận văn Xin trân trọng cảm ơn các giảng viên Khoa Báo chí và Truyềnthông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và các giảng viên đã trực tiếp tham gia giảng dạy lớp Cao học Báo chí khóa 18 đã cung cấp cho tôi những kiến thức lý luận cũng như thực tiễn quý báu Những kiến thức này không chỉ giúp ích cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn mà còn cho tôi thêm kinh nghiệm trong thực tiễn công tác là phóng viên báo chí hiện nay.Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp tại Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh Công an nhân dân và đội ngũ sản xuất chuyên mục Camera giấu kíncủa Công ty Cổ phần Nghe nhìn Toàn Cầuđã tạo điều kiện, ủng hộ, cung cấp nhiềuthông tin hữu ích giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Xin trân trọng cảm ơn./

Hà Nội, ngày 13 tháng 06 năm 2017Tác giả luận vănBùi Phương Thảo

MỤC LỤC

MỞ

ĐẦU 2

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ ĐIỀU TRA TRÊN TRUYỀN HÌNH 1

01.1 Các khái niệm liên quan 10

1.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng phóng sự điều tra trên truyền hình 17

1.3 Sản xuất phóng sự điều tra trên truyền hình 25

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG PHÓNG SỰ ĐIỀU TRATRÊN KÊNH TRUYỀN HÌNH CÔNG AN NHÂN DÂN 38

2.1 Giới thiệu về phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân 38

2.2 Nội dung và hình thức của phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân 44

2.3 Sản xuất phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân 78

CHƯƠNG 3:MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP 8

3.1 Đánh giá chung về phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân dân 88

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân dân 101

KẾT LUẬN 116

TÀI LIỆU THAM KHẢO 118

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tàiTrong bất cứ giai đoạn phát triển nào của đất nước và ở bất cứ loại hìnhbáo chí nào, phóng sự điều tra luôn là loại tác phẩm có sức chiến đấu mạnh mẽ Trong những năm qua, phóng sự điều tra không chỉthể hiện được rõ chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chímà còn luôn có sứchấp dẫn lớn đối với công chúng Trước những năm 90, phóng sự điều tra trên báo chủ yếu là điều tra kinh tế,điều tra biểu dương và phê phán nhằm giải thích, giải đáp các vấn

đề kinh tế,xã hội Nhưng sau những năm 90, khi công cuộc đổi mới đã trên đà tăng tốc phát triển, điều tra lại chủ yếu nhằm chống tiêu cực, tham nhũng, chống các tệ nạn xã hội Trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền, dân chủ ngàycàng được phát huy, mở rộng nênviệc thỏa mãn thu cầu, nhận thức của công chúng thông qua giải thích vàgiải đáp những vấn đề bức xúc của cuộc sống càng trở nên bức thiết Do đó, phóng sự điều tra ngày càng được hoan nghênh, đón đợi.Phóng

sự điều tra phát triển mạnh mẽ trên cả bốnloại hình báo chí là báo in, phát thanh, truyền hình và báo mạng điện tử; trong đó,phóng sự điều tra trên truyền hình bao giờ cũng thu hút được nhiều sự quan tâm của đông đảo công chúng Thứ nhất, nhờ

ưu thế nổi trội là khả năngtruyền tảicả hình ảnh và âm thanhcùng lúc nênnhững phóng sự điều tra trên truyền hình mang đến cho công chúng cảm giác chân thực, khách quan, thực sự được "mắt thấy tai nghe" Thứ hai, mặc dù cósự cạnh tranh gay gắt của các loại hình báo chí khác song truyền hìnhvẫnđangcó một vị thế riêng với sức ảnh hưởng, tác động mạnh mẽ lên đông đảo công chúng Vì thế mà phóng

sự điều tra trên truyền hình cũng tạo ra những hiệu ứng caotrong dư luận xã hội Nhưng trên thực tế, việc nghiên cứu phóng sự điều tra hiện nay thường tập trung nghiên cứu trên loại hình báo in, báo mạng điện tử mà ít đi sâu phân tích, tìm hiểu

về phóng sự điều tra trên truyền hình.Phóng sự điều tra vốn là thể loại gai góc, khó trong tìm đề tài, khó trong tác nghiệpsản xuất, đòi hỏi phóng viên phải có vốn hiểu biết rộng, có lập trường, tư tưởng vững vàng và sẵn sàng dấn thân Tronghầu hết các cuộc điều tra báo chí,quá trìnhtác nghiệp thường gặp phảinhiều trở ngại, thậm chí là nguy hiểmnhưng những phóng viên, nhà báo làm điều tra trên truyền hình cònphải đảm bảo yêu cầu lấy đượchình ảnh quay phim chân thực để thuyết phục khán giả.Vì vậy, việc nghiên cứu sâu về phóng sự điều tra trên truyền hình sẽ là một công cụ tốt để hỗ trợ cho những phóng viên, đặc biệt là những phóng viên trẻ muốn dấn thân vào lĩnh vực này.Trong hệ thống hơn 300 kênh phát thanh và

truyền hình hiện nay,Truyền hình Công an nhân dân (ANTV)có thể được xem là một kênh truyền hình còn khá non trẻ, mới chính thức phát sóng từ ngày

11/12/2011.Một trong những định hướng mang tầm chiến lược, dài hơi của Truyền

hình Công an nhân dânlà xây dựng một kênh truyền hình chuyên biệt về vấn đề an ninh trật tự Trong đó, ngay từ những ngày đầu, Truyền hình Công an nhân dân đã nhanh chóng phát huy những đặc thù và ưu thế của mình thành thế mạnh để xây dựng các chuyên mụcvề điều tra mang bản sắc riêng Các phóng sự điều tra của Truyền hình Công an nhân dân luôn đảm bảo tính định hướng, gắn liền với tôn chỉ,mục đích của kênh, đảm bảo những bí mật của ngành nhưng không hề giật gân, câukhách Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân còncó sự phát hiện, đấu tranh với các loại hành vi tiêu cực, tham nhũng, đấu tranh phòng chống tội phạm Nhiều phóng sự điều tra được thực hiện công phuđã thể hiện được bản lĩnh, sự dấn thân và trách nhiệm xã hộicủa phóng viên Qua đó, các phóng viên Truyền hình Công an nhân dâncòn thu thập được nhiều chứng cứ xác thực cung cấp chocơ quan điều tra đưa các đối tượng ra ánh sáng chịu sự trừng phạt của pháp luật Những năm gần đây, phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dânđã đạt được nhiều giải thưởng về báo chí như:phóng sự “Những sai phạm ở các bệnh viện” (giải C -giải Báo chí Quốc gia năm 2013), phóng sự "Đột kích chảo lửa buôn lậu" (giải B -giải Báo chí quốc gia năm 2014)hay huy chương vàng Liên hoan Truyền hình toàn quốc lần thứ 35 với phóng sự điều tra “Ai cứu người nông dân”, Trong những năm qua, đã có hàng nghìn thông tin do khán giả cung cấp về ban biên tập Truyền hình Công an nhân dân, từ đây, các phóng viên đã tiếp cận và làm rõ được nhiều vụ việc khuất tất, các hành vi phạm tội, kịp thời giải tỏa nhiều bức xúc trong dư luận Những phóng sự điều tra đã góp phần tạo dựng cho Truyền hình Công an nhân dânmột phong cách, thương hiệu riêng Hiện nay, tỷ suấtngười xemcủa Truyền hình Công an nhân dânđứng thứ tưkhu vực miền Bắc, đứng thứ mười mộttại TP Hồ Chí Minh và hiện

là một trong bảykênhtruyền hình thiết yếu của quốc gia.Bên cạnh những thành côngđó, hiện nay phóng sự điều tra trên truyền hình Công an nhân dân vẫn còn mộtsốhạn chế nhất định Thứ nhất,đề tài của phóng sự điều tra trên sóng Truyền hình Công an nhân dân thiếu hẳn những đề tài về tiêu cực của ngành Công an Thứ hai,

ở một số tác phẩm, việc kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh vẫn chưa hiệu quả, hình ảnh chưa thể hiện rõ được ý trong lời bình, chưa tận dụng được những yếu tố phi văn tự như: biểu đồ,hình họa, Thứ ba, thực tế cơ chế bảo vệ phóng viên nói chung vẫn còn nhiều hạn chế do đó bản thân các phóng viên điều tra cũng gặp phảinhiều tình huống nguy hiểm trong quá trình tác nghiệp.Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài luận văn “Phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân (Khảo sát chuyên mục "Camera giấu kín" và "Điều tra qua thư khán giả" từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016)"với mong muốn đưa ra một cái nhìn tổng thể về phóng sự điều tra trên truyền hình Bên cạnh đó, thông

qua việc khảo sátcác phóng sự điều tra trên kênhTruyền hình Công an nhân dân tácgiả cũng đưa ra những đánh giá, nhìn nhận khách quan; từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả của phóng sự điều tra trên truyền hình Công an nhândân.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tàiPhóng sự điều tra không phải là một đềtài nghiên cứu mới, nhất là trong điều kiện phát triển mạnh mẽ của truyền thông đại chúng nói chung và báo chí nói riêng tại Việt Nam hiện nay Tính đến thời điểm này, sốlượng các công trình nghiên cứu, sáchliên quan đến phóng sự điều tra (bao gồm cả các sách viết về thể loại điều tra, báo chí điều tra) cũng đã có nhiều,

có thể kể đến như:"Báo chí điều tra (Sách tham khảo nghiệp vụ)" của tác giả A A Chertưchơnưi (Phạm Thảo, Huyền Nhung dịch) do Nhà xuất bản Thông tấn xuất bản năm 2004 Cuốn sách đã giới thiệu rõ mục tiêu và các phương pháp, loại hình

cơ bản của báo chí điều tra; những đặc điểm của công việc và khó khăn, trởngại trong hoạt động điều tra của nhà báo.Cuốn "Hành trình làm báo phóng sự điều tra" của nhà báo Vũ Quang Hùngdo Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh xuất bản năm 2004 trình bày quá trình viết một phóng sự điều tra từ khâu chọn đề tài, lấy tàiliệu, phân tích sự kiện, viết, Dựa vào kinh nghiệm thực tế của mình, trong cuốn sách này, tác giả cũng đã chỉ ra những yếu tố, kỹ năng để trở thành một phóng viênviết phóng sự điều tra giỏi.Năm 2012, sách tham khảo "Sổ tay Phóng sự điều tra"đã được Nhà xuất bản Văn hóa -Thông tin ấn hành Cuốn sách dựa trên kết quả của dự án "Nghiên cứu -truyền thông về các hành vi cản trở tác nghiệp báo chí" do Trung tâm Nghiên cứu Truyền thông phát triển (RED) hợp tác với Đại sứ quán Anh tại Hà Nội thực hiện Đây là cuốn sổ tay cẩm nang dành riêng cho các nhà báođiều tra, nhất là những phóng viên trẻ Cuốn sổ tay đưa ra một số nội dung như: những tình huống cản trở tác nghiệp và gợi ý hướng xử lý, những rủi ro về pháp lý cần tránh; các điều luật quan trọng cần nhớ, Riêng trong năm 2015, hai cuốn sách viết về phóng sự điều tra cũng đã được xuất bản là: "Nhà báo điều tra"của nhà báo Đức Hiển do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành và "Điều tra và dấn thân trong nghề

báo"của tác giả Vũ Văn Tiến do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản vào tháng 6/2015 Cả hai cuốn sách đềuchia sẻ kinh nghiệm về phương pháp, các lưu ý trong điều tra báo chí qua chính trải nghiệm thực tế của tác giả đồng thời tập hợp một số tác phẩm phóng sự điều tratiêu biểu Trong đó, cuốn "Điều tra và dấn thân trong nghề báo"tác giả Vũ Văn Tiến đi sâu viết về quá trình điều tra theo đơn thư bạn đọc Ngoài ra, liên quan đến phóng sự điều tra còn có thể kể đến đề tài luận văn thạc sỹ "Phóng sự điều tra trên báo in về đề tài nông nghiệp nông thôn"của tác giả Nguyễn Văn Hùng nghiên cứu năm 2013 Trong luận văn, tác giả đi sâu khai

thác các phóng sự điều tra chuyên về mảng đề tài nông nghiệp trên báo in thông qua việc nghiên cứu khảo sát ba tờ báo là: Nhân dân, Nông nghiệp Việt Nam, Nông thôn ngày nay từ tháng 01/2012 đến tháng 06/2013.Luận văn "Phóng sự điềutra trên báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh: Vấn đề thể loại và giải pháp phát triển"của tác giả Trần Thị Ngọc Anh nghiên cứu năm 2013 tập trung nghiên cứu, phân tích những đặc thù về nội dung, hình thức thể hiện của 300 bài phóng sự điều tra đăng tảitrênBáo Công an Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đưa ra những ưu, nhược điểmvà đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng cho phóng sự điều tra trên Báo Công an thành phố Hồ Chí Minh.Mặc dù được đề cập nhiều nhưng những công trình nghiên cứu trên đây mới chỉ đề cập đến phóng sự điều tra, thể loại điều tra trên báo chí nói chung, tập trung chủ yếu đến phóng sự điều tra trên báo in cũngnhư những kỹ năng, kiến thức tác nghiệp của phóng viên điều tra báo in mà chưa

đi sâu phân tích, nghiên cứu về phóng sự điều tratrên truyền hình Căn cứ vào thực

tế tình hình nghiên cứunêu trên, tác giả luận văn cho rằng cần thiết phải có một đề tài chuyên sâu về phóng sự điều tra trên truyền hình.Đối với Truyền hình Công an nhân dân, tính đến thời điểm hiện tại cũng đã có một số đề tài khoa học nghiên cứu

về trường hợp này như:Năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Lệ Hồng đã thực hiện đề tàiluận văn thạc sỹ“Tuyên truyền an ninh xã hội trên kênh truyền hình Công an nhân dân”; hay tác giả Trương Thái Vinh với đề tài "Tổ chức mạng lưới cộng tác viên truyền hình ANTV khu vực Tây Nam Bộ", tác giả Nguyễn Đăng Khang với luận văn "Thông tin tội phạm trong các bản tin thời sự trên kênh Truyền hình Công an nhân dân hiện nay"thực hiện năm 2016.Những luận văn thạc sỹ này đã tiến hành nghiên cứuTruyền hình Công an nhân dân ở nhiều khía cạnh, vấn đề khác nhau:từ nội dung, công tác tuyên truyền đến công tác tổ chức mạng lưới cộng tác viên và một số thể loại tác phẩm báo chí trên kênh truyền hình này Tuy nhiên, vẫn chưa có

đề tài nào nghiên cứu về thể loại phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân dân

Như vậy, đề tài luận văn “Phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân (Khảo sát chuyên mục "Camera giấu kín" và "Điều tra qua thư khán giả" từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016)"làđề tài lần đầu tiên được nghiên cứu tính tới thời điểm hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứuMục đích nghiên cứu:Trên cơ sở hình thành khung lý thuyết về phóng sự điều tra trên truyền hình, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạngphóng sự điều tratrên Truyền hình Công an nhân dân, từ đó rút ra những thành công, hạn chếvà đề xuất giải pháp, khuyến nghị khoa học để nâng cao chất lượng và hiệu quả cho phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân

dân.Nhiệm vụ nghiên cứu: Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về

phóng sự điều tra trên truyền hình; Dựa vào hệ thống các công cụ khảo sát đánh giáLuận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về thực trạngphóng sự điều tra về nội dung, hình thức thể hiện và việc tổ chức sản xuất phóng sự điều tra trên kênhTruyền hình Công an nhân dân; Rút ra những Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về thàng công, hạn chế và đề xuất giải pháp, khuyến nghị khoa họcnhằm nâng cao chất lượng phóng sự điều tra trên kênhTruyền hình Công an nhân dân

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứuĐối tượng nghiên cứu:Phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân dưới góc nhìn báo chí học.Phạm vi nghiên cứu:Hiện nay, các phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân dân được thựchiện trongnhiều chuyên mục, tuy nhiên, tác giả sẽ chỉ tiến hành nghiên cứu trên haichuyên mục đại diện là: Chuyên mục"Điều tra qua thư khán giả" Chuyên Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về

mục"Camera giấu kín"Đây là hai chuyên mụcmang đậm dấu ấn thương hiệu của Truyền hình Công an nhân dânđược xây dựng và sản xuất liên tục từ khi thành lập kênh đến nay Hai chuyên mục này thuộc hai nhóm nội dung khác nhau của kênh Truyền hình Công an nhân dân, có nhiều điểm khác biệt về nội dung, hình thức cũng như quy trình sản xuất vì vậy việc đi sâu nghiên cứu, phân tích hai chuyên mục này sẽ giúp luận văn có cái nhìn đa chiều về phóng sự điều tra trên kênh Truyềnhình Công an nhân dân.Trong đó, các tác phẩm của chuyên mục "Camera giấu kín" là một dạng thức phóng sự điều tramới dưới dạng điều tra thử nghiệm, điều tra xã hội học nhằm điều tra diễn biến tư tưởng, tình cảm của con ngườitrong

xã hội Mặc dù, các tìnhhuống trong "Camera giấu kín"được tạo dựngnhưng đều dựa trên các sự kiện có thật của cuộc sống, và những hình ảnh của "Camera giấu kín"ghi lại đều là hình ảnh thật thể hiện thái độ, tình cảm và ý kiến của công chúng

về vấn đề mà chuyên mục đặt ra.Dođiều kiện thực tế về thời gian và cấp độ nghiên cứu của đề tài này, tác giả giới hạn thời gian nghiên cứu, khảosát trong thời gian từtháng 12/2015 đến tháng 5/2016

5 Phương pháp nghiên cứuLuận văn được thực hiện trên cơ sở phươngpháp luận

là Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách, Pháp luậtcủa Đảng và Nhà nước về báo chí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội.Bên cạnh đó, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu bao gồm: Phương pháp Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về nghiên cứu tài liệu: được dùng để nghiên cứu các tài liệu tham khảo, sách báo liên quan nhằm hình thành khung lý thuyết; Phương pháp thống kê, phân loại: được Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về dùng để khảo sát các phóng sự điều tra trênkênhTruyền hình Công an nhân dân; sử dụng phép thống kê trong toán học để làm cơsở cho việc xử lý các số

liệu, Phương pháp phân tích nội dung: được dùng để phân tích các phóng sự điều Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về tra tiêu biểu trong diện khảo sát trên hai phương diện: nội dung và hình thức thể

hiện; Phương pháp điều tra Xã hội học: nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâudùng Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về cho nhóm đối tượng các phóng viên, nhà báo của Truyền hình Công an nhân dân trực tiếp thực hiện các phóng sự điều tra) để nắm bắt góc độ nghiệp vụ, kỹ năng trong quá trình tổ chức sản xuấtphóng sự điều tra.

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tàiÝ nghĩa lý luậnĐề tài bước đầu nghiên cứu về phóng sự điều tra trên truyền hình, góp phần làm phong phú kho học liệu nghiên cứu của Việt Nam về thể loại phóng sự điều tra nói riêng và báo chí nói chung Đây cũng là tư liệu khoa học đóng góp cho công tác giảng dạy, học tập của các trường báo chí Bên cạnh đó, luận văn cũng là một tài liệu tham khảo hữu ích cho các đài, kênh truyền hình ở Việt Nam hiện nay.Ý nghĩa thực tiễnLuận văn khẳng định sự phát triển, thành công của phóng sự điều tra trên báo truyền hình nóiriêng và trong nền báo chí Việt Nam nói chung Qua đó cũng khẳng định vai trò, vịtrí của phóng sự điều tra trong phản biện xã hội hiện nay.Luận văn là công trình tổng kết những thành công và hạn chế của phóng sự điều tra trên kênhTruyền hình Công an nhân dân đồng thời đưa ra những khuyến nghị giải phápgiúp nâng cao chất lượng phóng sự điều tra và năng lực của phóng viên, nhà báo điều tra của Truyền hình Công an nhân dân Những giải pháp đề tài đưa ra không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Truyền hình Công an nhân dân mà còn có thể ứng dụng ngay vào thực tiễn hoạt động tác nghiệp của những người làm báo chí truyền hình

7 Bố cục của luận vănNgoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận vềphóng sự điều tra trên truyền hình

Chương 2: Thực trạng phóng sự điều tra trên kênhTruyền hình Công an nhân dânChương 3: Một số vấn đề đặt ra và các khuyến nghị giải pháp

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ ĐIỀU TRA TRÊN TRUYỀN HÌNH

Trong lịch sử nghiên cứu báo chícó rất nhiều quan điểm khác nhau về phóng sự điều tra Trong một số tài liệu về báo chí của nước ngoàichỉ nhắc đến thể loại phóng sự, thể loại điều tra mà không nhắc đến phóng sự điều tra Tại Việt Nam, các tác giả cuốn “Giáo trình nghiệp vụ báo chí –Tập 2” –Trường Tuyên huấn Trung ương cũng tiến hành nghiên cứu về thể loại điều tra, thể loại phóng sự một cách riêng biệt Tuy nhiên, cũng đã cónhiều nhà nghiên cứu đề cập đếnphóng sự điều travới quan điểm khác PGS TS Dương Xuân Sơn trong cuốn "Giáo trình Báochí truyền hình", TS Trần Bảo Khánh trong cuốn "Sản xuất chương trình truyền hình"và TS Đức Dũng trong cuốn "Phóng sự báo chí hiện đại"đều đề cập đếnphóng

sự điều tranhư một dạng của phóng sự báo chí Thực tế nghiên cứu chỉ ra giữa các thể loại báo chí luôn có sự đan xen, hoà quyện, thẩm thấu làm cho các hình thức thể hiện của báochí đa dạng, phong phú hơn Vì vậy ranh giới hay mối quan hệ giữa thể loại phóng sự, phóng sự điều tra hay thể loại điều tra vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau với những lập luận riêng của các nhà nghiên cứu Trong

luậnvănnày, tác giảsẽ tiến hành nghiên cứu, khảo sát phóng sự điều tra với tư cách làmột dạngthứccủa phóng sự báo chítruyền hình

1.1 Các khái niệm liên quan

1.1.1 Thể loại Phóng sựQuan niệm về thể loại phóng sựTheo nhiều tài liệu nghiên cứuvề báo chí truyền thông,mầm mống của phóng sự đã xuất hiện từ những năm

1690 trên tờ Bostoncủa Anhvới loạt bài "Những việc xảy ra nơi công công

cộng"của Benjamin Harriss Tuy nhiên, đến tận cuối thế kỷ XIX, thể loại phóng sự mớithực sự ra đời ở Châu Âu trước những biến động lớn về chính trị,kinh tế, văn hóa -xã hội cùngsự phát triển vượt bậc củakhoa học kỹ thuật Từ khi chính thức ra đời, phóng sự đã trởthành một thể loại quan trọng trong nền báo chí và được công chúng yêu thích, đón nhận Từ năm 1935, Êgôn Écvin Kít đã nhận định: trong phóng sự có ba thành phần: "Trung thành tuyệt đối với thực tế; biểu hiện những tình cảm xã hội mạnh mẽ và có quan hệ chặt chẽ với quần chúng bị áp

bức"[2,tr.12].Tại Việt Nam, báo chí ra đời muộn hơn, thể loại phóng sự cũng xuất hiện sau đó Theo nhiều nhà nghiên cứu thì phóng sự xuất hiện ở Việt Nam vào những năm 30 của thế kỷ XX do hoàn cảnh biến động của lịch sử thúc đẩy, có sự trợ giúp của các nhà văn vào địa hạt báo chí và sự đòi hỏi của công chúng Tác

phẩm đầu tiên đánh dấu sự ra đời của thể loại phóng sựđó chính là "Tôi kéo xe" của Tam Lang (Vũ Đình Chí)đăng trên tờ Đông Tây vào tháng 8/1932.Năm 1942, nhà phêbình nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan đã viết: "Ở nước ta, nghề viết báo

là một nghề mới có, nên những thiên phóng sự xứng đáng với cái tên của nó, cũng mới chỉ ra đời trong vòng mươi năm trở lại đây"[16, tr 505] Ông cũng khẳng định: "Viết được một thiên phóng sự cho hay nhà viết báo không những cần phải

có tài đặc biệt về nghề báo mà còn cần phải có nhiều "chất văn sĩ"mới

được Người viết phóng sự chân chính baogiờ cũng là người bênh vực lẽ phải, bênh vực sự công bình"[16, tr 505].Các nhà nghiêncứu sau này như TS.Đức Dũng cho rằng: "Phóng sự báo chí là một thể loại có khả năng thông tin thời sự về người thật, việc thậtmột cách sâusắc trong quá trình phát triển thông qua vai trò cái tôi trần thuật -tác giả -nhân chứng Tác phẩm phóng sự ngoài việc trình bày hiện thực còn nhằm giải đáp những vấn đề mà hiện thực đặt ra Nó thường xuất hiện trong những hoàn cảnh có vấn đề, ở những thời điểm cuộc sống đang có những chuyển biến mạnh mẽ Nó đề cập những sự thật, chứa đựng mâu thuẫn đang được đông đảo công chúng quan tâm Không chỉ nhằm mục đích thông tin với công chúng về

sự thật, phóng sự còn có trách nhiệm thức tỉnh họ về những vấn đề cần được giải quyết trong cuộc sống" [2, tr.83]Như vậy, qua quan niệm của cácnhànghiên cứu từtrước đến nay có thể khẳng định phóng sự là một trong những thể loại có năng lực phản ánh hiện thực một cách năng động.Các tác giảtrong cuốn "Tác phẩm Báo chí -phần II"của Học viện Báo chí và tuyên truyền đã khái quát khái niệm chung về phóng sự như sau: "Phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng, thông tin cụ thể vàsinh động về con người, sự việc có thật, có ý nghĩa xã hội, theo một quá trình phát sinh, phát triển, thông qua cái tôi -tác giả và bút pháp linh hoạt: miêu tả, tường thuật kết hợp với nghị luận" [8,tr.180] Cuốn sách cũng đã chỉ ra 3 tiêu chí nhận biết thể loại phóng sự, đó là: Đối tượng phản ánh của phóng sự là những sự kiện, Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về vấn đề thời sự được công chúng quan tâm; Mô thức của phóng sự đa dạng, linh Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về hoạt tùy thuộc vào đặc điểm, tính chất của đốitượng phản ánh và phong cách sáng tạo của người viết; Ngôn ngữ, bút phátlinh hoạt, đa dạng với những chuỗi chi tiết Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về

và số liệu hay đi sâu lột tả nội tâm, bộc lộ cảm xúc và ấn tượng, [8, tr 180]Hơn bathế kỷ hình thành và phát triển, thể loại phóng sự đã khẳng định chỗ đứng khôngthể thiếu trong hoạt động báo chí Qua mỗi giai đoạn phát triển, phóng sự đã có những bước tiến dài về mặt thể loại Không những thế, phóng sự ngày càng đi vào những vấn đề thời sự cập nhật nóng bỏng trongcuộc sống được thểhiện một cách sinh động, nhiều chiều, đầy ắp thông tin và ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhận thức của công chúng xã hội.Cho đến nay, phóng sự vẫn được coi là thể loại hàng đầu trên báo chí Việt Nam.Đặc điểm của thể loại Phóng sựDựa vào đối

tượng, mục đíchvàphương pháp phản ánh, phóng sự báo chí cónhững đặc điểm cơ bản sau:Phản ánh những mâu thuẫn và trả lời những câu hỏi"Sức mạnh của tác phẩm phóng sự báo chí trước hết phải là khả năng khám phá, phơi bày những mâu thuẫn và trả lời những câu hỏi mà cuộc sống đang đặt ra" [2, tr.36].Phóng sự bao giờ cũng phải mang tính thời sự, giải đáp những vấn đề mà công chúng đang quan tâm Đây cũng là đặc điểm cơ bản giúp cho thể loại phóng sự ngay từ khi ra đời đã nhận được sự yêu thích của đông đảo công chúng Chính do nhiệm vụ phản ánh những mâu thuẫn và giải đáp những câu hỏi mà cuộcsống đang đặt ra nên tính xung kích luôn được coi là một đặc điểm nổi bật của phóng sự báo chí.Nhân vật trần thuật và các nhân chứngMột trong những yếu tố quan trọng trong phóng sự đó

là góc nhìn gắn liền với cá tính sáng tạo của tác giả Chính góc nhìn sáng tạo, độc đáo của nhà báo là nhân tố quyết định năng lực phản ánh hiện thực của phóng sự báo chí Cái tôi xuất hiện trong phóng sự với batư cách Trước hết là nhân chứng khách quan, là người khám phá sự kiện, theo dõi, điều tra, nghiên cứu, hỏi han các nhân chứng trong sự kiện Tiếp đó, cái tôi có vai trò thẩm định khách quan, kiểm tra tư liệu qua nhiều nguồn để đảm bảo sự chính xác, chân thật, chứng cứ hóa thông tin trước khi đưa vào bài viết để đảm bảo tư cách pháp lý của chứng cứ tư liệu Và cuối cùng, cái tôi còn khâu nối dữ liệu, tình tiết, chi tiết và sử dụng ngôn ngữ để tạo giọng điệu phù hợp với tính chất sự kiện và tâm lý của đối tượng tiếp nhận thông tin.Cái tôi thể hiện haivai trò trong phóng sự đó là người dẫn truyện và chủ thể truyền thông Với vai trò là người dẫn truyện, cái tôi có thể xuất hiện trực tiếp với đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất, cũng có thể ẩn mình trong sự kiện để dẫn dắt câu chuyện màchính mình đã mắt thấy, tai nghe Với vai trò là chủ thể truyền thông, tác giả lựa chọn, sắp xếp chi tiết, lời nói, nhân chứng phù hợp với chủ

định.Sử dụng kết cấu, ngôn ngữ và bút pháp linh hoạtĐặc điểm nổi bật của phóng

sự đó là thông tin thời sự qua ngôn từ, ngữ điệu mang hình ảnh sinh động với bút pháp linh hoạt, ngôn ngữ giàu cảm xúc và giọng điệu riêng của tác giả trước sự thật Về ngôn ngữ, phóng sự vốn là thể loại phản ánh hiện thực khách quan, chân thật nên ngôn ngữ cũng phải chính xác và khách quan Bên cạnh đó, ngôn ngữ phóng sự còncó thể biểu đạt những trạng thái cảm xúc, tình cảm Có thể kể đến một số thành phần ngôn ngữ phóng sự như sau:Ngôn ngữ sự kiện: là toàn bộ thông tin sự kiện được vỏ ngôn ngữ chuyển tải nguyên dạng (gồm: con số, bảng biểu, hồ

sơ, văn kiện, ).Ngôn ngữ tác giả: là ngôn ngữ của người kể chuyện, đóng vai trò liên kết, tổ chức và dẫn truyện Ngôn ngữ này thường được sử dụng dưới hai dạng: trực tiếp và gián tiếp Đây là phương tiện tối ưu để mềm hóa thông tin, tạora góc cạnh trong cách tiếp cận hiện thực, tạo ra sự đồng cảm của công chúng tiếp nhận thông tin, tạo ra cho thông tin tính chất định hướng mà không khiên cưỡng.Ngôn

ngữ nhân vật: được coi là những bằng chứng xác thực, cụ thể.Sự đan xen, sử dụng chặt chẽ các thành phần ngôn ngữ tạo cho phóng sự có được năng lực phản ánh hiện thực sinh động và hấp dẫn Những đặc điểm trên đây là những nét riêng của thể loại phóng sự so với các thể loại báo chí khác Trước đây hay trong thời đại thông tin hiện nay thì đặc điểm của phóng sự báo chí về cơ bản cũng không thay đổi.

1.1.2 Phóng sự điều tra trên truyền hìnhPhóng sự truyền hìnhỞ Việt Nam, những phóng sự truyền hình đầu tiên xuất hiện cùng với sự ra đời của Truyền hình Việt Nam như: “Hà Nội năm ngày đọ sức”(1972), “Tiếng trống trường”(1973), “Việt Nam và những chiếc xe đạp” (1975), Từ đó, các phóng sự truyền hình đã thể hiệnnội dung phản ánh phong phú, đề cập đến mọi khía cạnh lĩnh vực của cuộc sống, theo sátcác sự kiện nổi bật, phản ánh tình hìnhchínhtrị, văn hoá, xã hội của đất nước TS Trần Bảo Khánh đã đưa ra định nghĩa về phóng sự truyền hình “là thể loại báo chí phản ánh sự kiện, hiện tượng, vấn đề theo logic khách quan trong quá trình phát sinh, phát triển bằng ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh Những thông tin này bao gồm sự kiện, vấn đề và cả quan điểm, thái độ của nhà báo trước sự kiện, vấn đề đó”[11, tr.97] Ông cũng khẳng định phóng sự là thế mạnh của truyền hình –đó chính là cái tươi rói của một mảnh sinh động từ cuộc sống.Trong cuốn sách

“Phóng sự truyền hình –Lý thuyết và kỹ năng nghề nghiệp”do TS.Nguyễn Ngọc Oanh chủ biên, các tác giả cũng đã đưa ra khái niệm phóng sự truyền hình “là thể loại đặc trưng của truyền hình Nó chuyển tải một nội dung thông tin nóng hổi, sinh động đến công chúng ở thời hiện tại Nội dung thông tin được bộc lộ theo trình tự logic diễn biến của sự kiện, vấn đề qua dòng hình ảnh và âm thanh của hiện thực mà phóng viên lựa chọn, sắp xếp Chính kiến, thái độ và cảm xúc của phóng viên bộc lộ rõ qua việc phân tích, cắt nghĩa, lý giải sự kiện, vấn đề đó”[15,

tr 27].Trong cuốn "Giáo trình Nghiệp vụ báo chí (Tập 2)"của Trường Tuyên huấn Trung ương, các tác giả đã khẳng định: "Ban đầu, phóng sự được ghi bằng chữ viết Ngày nay, trong điều kiện khoa học kỹ thuật thông tin, báo chí phát triển, phóng sự không những được ghi bằng chữ, mà nó còn được ghi bằng hình ảnh, bằng tiếng động, bằng phim, bằng điện tử Sự phát triển ấy càng ngày càng phongphú, nhưng đặc trưng của nó không vì vậy mà bị lu mờ"[28, tr 197].Như vậy, phóng sự truyền hình cũng mang những đặc điểm cơ bản của phóng sự báo chí nói chung.Phóng sự điều tratrên truyền hình Trong cuốn "Giáo trình báo chí truyền hình", PGS.TS Dương Xuân Sơn đã căn cứ vào đối tượng phản ánh để phân chia phóng sự truyền hình thành năm dạng như sau: Phóng sự sự kiện, phóng sự vấn đề,phóng sự chân dung, phóng sự ngắnvà phóng sự điều tra Trong đó, phóng sự điều

tra là"dạng phóng sự được thực hiện khi trong xã hội nảy sinh những vấn đề trong

đó có những mâu thuẫn gay gắt, là vấn đề gây ra nhiều tranh cãi nhằm lý giải, phântích và đưa ra những phương pháp giải quyết những mâu thuẫn đó"[18, tr

196].Phóng sự điều tratrên truyền hìnhlà thể loại phản ánh với những đặc điểm cơ bản về nội dung đó là:-Phản ánh hiện thựckhách quan nhưng là những hiện thực khách quan quan trọng đang nảy sinh "hoàn cảnh có vấn đề";-Phản ánh có chọn lựa, chọn lựa đề tài và chọn lựa chi tiết;-Phản ánh có tính mục đích, có định

hướng.Mỗi thể loại báo chí đều nhằm trả lời các câu hỏi cơ bản của nhu cầu thông tin giao tiếp là5W và 1H nhưng mỗi thể loại lại tập trung nhấn mạnh vào một hay một số câu hỏi trọng tâm Về cơ bản thì phóng sự điều tra trên truyền hình cũng giống như phóng sự điều tra trên các loại hình báo chí khác,xuất hiện vớinhiệm vụ chủ yếu là đi sâu trả lời các câu hỏi tại sao, bằng cách lục tìm dấu vết sự kiện, con

số với bút pháp phân tích khoa học, lập luận logic Qua đó, phóng sự điều tratrên truyền hìnhđáp ứng nhu cầu nhận thức sự vật, hiện tượng, nhận thức cuộc sốngsâu sắc hơn, bản chất hơn trong xu thế trình độ công chúng xã hội ngày càng được nâng cao và dân chủ được mở rộng.Phóng sự vốn đã là thể loại được công chúng

ưa thích nhưng phóng sự điều tra lại càng được công chúng quan tâm, hoan

nghênh, đón đợi hơn vì nó thoả mãn nhu cầu giải thích và giải đáp những vấn đề bức xúc, nóng hổi của cuộc sống."Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng truyền tải thông tin các sự kiện, sự việc, hiện tượng đang diễn ra trong hiện thực khách quan một cách nhanh chóng, chính xác và trung thực đến đông đảo công chúng, nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn"[20, tr 45] Tuy nhiên không phải bất cứ sự kiện, sự việc, hiện tượng nào cũng được báo chí phản ánhmà phải là những sự kiện, sự việc, hiện tượng có chọn lọc Và tùy vào tính chất, diễn biến của mỗi sự kiện, vấn đềđómà người ta sử dụng các thể loại báo chí khác nhau để thể hiện Đặc biệt, phóng sự điều tra chỉ xuất hiện để giải quyết một số sự kiện, vấn đề nhất định mà nhà báo Hữu Thọtrong cuốn "Công việc của người viếtbáo"(NXB Đại học Quốc gia, 2000) đưa ra thì đó là "trạng thái hoàn cảnh có vấn đề và thời cơxuất hiện các bài điều tra"[24, tr 195] Nhà báo Hữu Thọ cũng đưa ra ba tiêu chuẩn của trạng thái hoàn cảnh có vấn đề này như sau:1 Đó là những vấn đề

khôngbình thường xảy ra, có vị trí của từng người quan sát;2 Chính vì thế mà có nhiều câu trả lời về đánh giá tình hình và phân tích nguyên nhân khác nhau nhưng thực chất của tình hình và nguyên nhân là gì? Nghĩa là câu trả lời đúng đắn và đầy

đủ là gì?3.Vấn đề đó có quan hệ tới nhiều người, được nhiều người quan tâm và gắn liền với những vấn đề thời sự nóng hổi và cơ bản của xã hội, liên quan tới việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị trọng tâm [24, tr 195

Trên cơ sở batiêu chuẩn đó, người thực hiện phóng sự điều trađánh giá tình hình, tìm câu trả lời, phân tích nguyên nhân, kiến nghị giải quyết Nhà báo Hữu Thọ cũng đã chia phóng sự điều tra thành ba loại:-Loại bài điều tra nêu vấn đề: mặc dù không đề cập đến phương hướng giải quyết nhưng nhữngbài điều tra này nêu ra được những vấn đề đang tồn tại trong xã hội;-Loại bài điều tra khẳng định bản chất

sự kiện, nêu nguyên nhân: những bài điều tra nhằm giải đáp những câu hỏi, nêu lênbản chất của sự kiện quan trọng, quan hệ tới nhiều người, phân tích nguyên nhân lànhững loại bài điều tra mà báo chí thường hay dùng Phân tích đúng nguyên ngân thì đã có thể ngăn ngừa;-Loại điều tra trả lời câu hỏi làm gì và như thế nào?: là bài điều tra trọn vẹn, có nêu vấn đề, nói rõ bản chất, phân tích nguyên nhân và nêu cách giải quyết Trả lời được câu hỏi "làm gì và làm thế nào?" không chỉ hướng dẫn dư luận mà đã vượt xa tới hướng dẫn hành động, thực hiện chức năng tổ chức của báo chí xã hội chủ nghĩa.PGS TS Dương Xuân Sơn đã khẳng định "phóng sự điều tratruyền hình là loại tác phẩm mang lại sức nặng đối với dư luận, đồng thời lànơi để phóng viên thể hiện bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, trình độ, năng lực của của mình" [18, tr 197].Về mặt thể loại, phóng sự điều tra truyền hình về cơ bản cũng giống như phóng sự điều tra trên các loại hình báo chí khác; khác biệt chủ yếu xuất phát từ đặc trưng của truyền hình Đặc biệt là đặc điểm về phương thức truyền tải, công tác tổ chức sản xuất và phương thức tác động của thông tin tới công chúng.1.2 Tiêu chí đánh giá chất lƣợngphóng sự điều tra trên truyền

hìnhTruyền hình là một loại hình phương tiện truyền thông đại chúng truyền tải thông tin bằng hình ảnh động và âm thanh Đây cũng là khác biệt cơ bản giữa truyền hình với báo in, phát thanh và báo điện tử, dẫn đến những khác biệt lớn của phóng sự điều tra trên truyền hình với phóng sự điều tra trên các loại hình báo chí khác GS TS Tạ Ngọc Tấn đã khẳng định sự xuất hiện của truyền hình như một điều thần kỳ trong sáng tạo của con người Với sự kết hợp giữa hình ảnh động và

âm thanh, truyền hình mang lại cảm giác về một cuộc sống rất thật đang hiện diện trước mắt Trong đó, tính chất tập thể được coi là tính chất hàng đầu của lao động sáng tạo trong truyền hình và tư duy hình ảnh là đặc trưng trong tư duy sáng

tạotruyền hình.Tác phẩm báo chí truyền hình mang những đặc điểm chung của tác phẩm báo chí, ngoài ra PGS TS Dương Xuân Sơn cũng chỉ ra một số đặc điểm như: Tính xác thực của hình ảnh; tính logic của thông tin và đảm bảo các yếu tố kĩ thuật.Trên cơ sở đặc điểm cơ bản của thể loại phóng sựtruyền hình,báo chíđiều tra,có thểđưara những tiêu chí đánh giá chất lượngphóng sự điều tra trên truyền hìnhvề nội dung và hình thức như sau:

1.2.1.Về nội dungTính chất nóng hổi, bức xúc của đề tàiCũng là phản ánh những mâu thuẫn và trả lời những câu hỏi, thế nhưng những nội dung được đề cập trong phóng sự điều tra luôn là những đề tài nóng hổi, bức xúc mà công công chúng đangchờ giải đáp Như đã phân tích ở trên, đề tài của phóng sự điều tra đều là những

"trạng thái hoàn cảnh có vấn đề", là một cái gì đó không bình thường, có nhiều dữ kiện nhưng có thể có nhiều câu trả lời khác nhau, công chúng muốn biết cụ thể và tìm được câu trả lời đúng Phóng sự điều tra trên truyền hình thường bắt đầu từ những vấn đề, sự việc đã có kết quả tốt hoặc xấu Để làm rõ nguyên nhân của những hành vi, động cơ tốt hoặc xấu, người làm báo phải căn cứ vào tài liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, có đủ lý lẽ để phân tích, chứng minh các tài liệu mình đưa ra Từ thực tiễn hoạtđộng báo chí Việt Nam, tác giả Trần Quangnêu lên ba hoàn cảnh thích hợp với phóng sự điều tra trong cuốn "Các thể loại báo chí chính luận", các hoàn cảnh này cũng đúng với phóng sự điều tra truyền hình như sau:-Những vấn đề liên quan đến nhiều người, được công chúng quan tâm và liên quan đến những vấn đề thời sự nóng hổi, liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trọng tâm;-Những vấn đề không bình thường xảy ra, có nhiều dữ kiện khác nhau;

-Những vấn đề không phải là "nóng hổi" nhưng lại được công chúng quan tâm vì

nó có ý nghĩa xã hội rộng lớn và công chúng đang tìm kiếm một quan niệm đúng đắn nhất [17, tr 356].Tác giả A.A Chertưchơnưi trong cuốn "Báo chí điều tra"đã chia đối tượng phản ánh của phóng sự điều tra thành ba nhóm như sau:-Những vụ việc chưa được khám phá, những tai nạn khó hiểu, những tội ác khét tiếng mà tội phạm chưa bị bắt và không ai có thể trả lời các câu hỏi Tại sao? Như thế nào?;-Những vụ án đã được khám phá nhưng vẫn gây mối nghi ngờ nhất định;-Những vụ

án chưađược khám phá và chưa điều tra [30, tr 12].Phóng sự điều tra trên truyền hình phải đề cập được đúng những vấn đề mà công chúng quan tâm, nêu đúng những câu hỏi mà nhiều người đang băn khoăn và phản ánh chính xác sự thật cuộc sống và những vấn đề đang cần giải quyết Bên cạnh đó cũng cần đảm bảo tính định hướng để đảm bảomục tiêu của điều tra làvì lợi ích chung của toàn xã hội Thái độ của tác giả phải rõ ràng, dứt khoát Nội dung tác phẩm phải mới mẻ, hấp dẫn Nhà báocần cung cấp cho công chúng những con số và sự kiện chính xác Hiện nay, công tác điều tra báo chí tập trung vào các đề tài chống tiêu cực, tham nhũng, chống các tệ nạn xã hội, tuy nhiên thực tế cũng có cả điều tra biểu dương

“Tính chiến đấu trên báo phải được thể hiện cả trên hai mặt biểu dương và phê phán, không phải cứ phê phán mới là có tính chiến đấu Biểu dương đúng, khẳng định mặt tốt cũng có tính chiến đấu cao Điều tra biểu dương mặt tốt cũng là mặt

cơ bản của công tác điều tra báo trên báo”[28, tr 267] Trong việc điều tra biểu dương thường là nêu kinh nghiệm điển hình tiên tiến, nghiên cứu một sự việc, một địa phương để biểu dương sự việc về địa phương đó.Tính khách quan, chính

xáccủa thông tinPhóng sự điều tra trên truyền hình phản ánh thực tế khách quan, không có yếu tố hư cấu và không có những suy luận chủ quan Thông tin phải đảm bảo tính khách quan dựa trên cơ sở bằng chứng rõ ràng Trong đó, "sự kiện là nguyên liệu chủ yếu để xây dựng tác phẩm, bút pháp chính luận được sử dụng để phân tích, lý giải, chỉ ra mối quan hệ nhân quả của các sự kiện nhằm làm rõ sự thật

Đó là sự thật trần trụi, trinh nguyên như nó vốn có trong đời sống xã hội Yêu cầu này đảm bảo cho tác phẩm thực hiện tốt tính khách quan, tránh được khuynh

hướng "tô hồng" khi viết bài biểu dương và khuynh hướng "bôi đen" khi viết bài phê bình" [17, tr 364] Người làm phóng sự điều tra có thể bình luận, lý giải, biệnbạch cho ý kiến của mình nhưng phải tôn trọng sự thật khách quan Đảm bảo thôngtin đúng sự thật là yêu cầu chung đối với tất cả các tác phẩm báo chí Tuy nhiên, đối với phóng sự điều tra nói chung cũng như phóng sự điều tra trên truyền hình nói riêng đây là yếu tố quan trọng quyết định thành công của tác phẩm vì mục tiêu cuối cùng của người phóng viên điều tra cũng chính là đi đến tận cùng tìm ra sự thật đang được che dấu Chỉ cần một chi tiết sai lệch, không đúng sự thậttrong tác phẩm cũng có thể gây ảnh hưởng lớn đến kết quả điều tra và có thể gây ra tác độnglớn đến xã hội vì vậy mà tính xác thực của thông tin trong phóng sự điều tra luôn được đặt lên hàng đầu Do đó, thông tin phải được phóng viên điều tra thu thập, kiểm chứng và xác minh một cách kỹ lưỡng qua nhiều nguồn khác nhau.Phóng sự điều tra trên truyền hình cũng giống như tất cả các tác phẩm báo chí truyền hình khác phải đảm bảo tính xác thực của hình ảnh Đây là một trong những yếu tố quantrọng để đảm bảo tính chính xác, khách quan của thông tin vì thông tin trong

truyền hình được thể hiện bằng cả hình ảnh và âm thanh "Hình ảnh của tác phẩm truyền hình luôn đặt tiêu chí"sự thật" lên hàng đầu Mỗi cảnh quay, mỗi nhân vật, mỗi câu chuyện đều có địa chỉ thật trong cuộc sống Nếu phóng viên dàn dựng cảnh quay sai sự thật, bóp méo bản chất thì đó là vi phạm đạo đức nghề nghiệp củangười làm báo Với tác phẩm báo chí truyền hình, hình ảnh thu được đều dựa trênchất liệu thật của sự kiện, mọi sáng tác của tác phẩmđều phải tôn trọng sự thật" [20, tr 189]

1.2.2 Về hình thứcPhương tiện diễn đạt là sựkết hợp giữa hình ảnh và âm

thanhNgôn ngữ thể hiện của truyền hình là hình ảnh và âm thanh, trong đó hình ảnh là yếu tố sống còn, có vai trò quyết định Vì thế tư duy hình ảnh trở thành đặc trưng trong tư duy sáng tạo truyền hình Có nghĩa là người sản xuất chương trình

phải biết phát hiện, khai thác và sử dụng hình ảnh để kể về sự kiện và thể hiện được những ý tưởng của mình liên quan đến sự kiện Tất nhiên, nhấn mạnh vai trò quyết định của hình ảnh không có nghĩa là bỏ qua vai trò của tiếng đọc lời bình, nhạcvà tiếngđộnghiện trường, bởi vì trong truyền hình quan hệ giữa các yếu tố này mang tính hữu cơ, gắn bó làm tiền đề cho nhau trong một chỉnh thể thống

nhất.Chính vì vậy mà trong phóng sự điều tra trên truyền hình, hình ảnh và âm thanh cũng phải được sử dụngmột cách nhịp nhàng, hợp lýđể thể hiện được ý đồ của tác giảnhằm thuyết phục được khán giảtrước những phân tích cũng nhưkết luận Các phương tiện diễn đạt và thể hiện của truyền hình được cấu thành bởi: bối cảnh, khuôn hình, cỡ cảnh, những phương pháp bỏ qua, lặp lại, những thủ pháp dựng hình, những động tác máy quay, những thủ pháp xuống đen, chồng mờ, những khoảng lặng, những lời nói, tiếng động, âm nhạc, Trong phóng sự điều tra,các phương tiện diễn đạt này được sử dụng tối đa và sáng tạo.Ngoài ra, hiện nay, cácthông tin phi văn tựnhư: biểu đồ, biểu bảng, sơ đồ, đồ hình, đồ họa, cũng là cách để trình bàyviệc so sánh, phân tích sự kiện, chứng cứ và thường được dùng trong các phóng sự điều tratrên truyền hình.Ngôn ngữ trong tác phẩm là ngôn ngữ chính luậnCho đến nay, còn nhiều cách phân loại phongcách ngôn ngữ khác nhau song có thể phân loại thành: phong cách khẩu ngữ; phong cách văn chương; phong cách chính luận, phong cách khoa học; phong cách hành chính.Ngôn ngữ trong cáctác phẩm phóng sự điều tra là ngôn ngữ chính luận GS Cù Đình Tú đã chorằng:

“Phong cách chính luận có hai chức năng: chức năng truyền đạt các loại tin tức (thông báo, thông tin), chức năng tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, động viên (tác động)” [9, tr 61] Trong đó,một số đặc điểmcủa phong cách ngôn ngữ nàylà

Về phương tiện từ ngữ, đặc điểm nổi nhất của phong cách này là sự có mặt của lớp

từ ngữ chính trị Nội dung của lớp từ ngữ này luôn thể hiện lập trường và quan điểm cách mạng, về từng vấn đề cụ thể của đời sống xã hội, nhằm tuyên tuyền giải thích chủ trương, đường lối, chính sách, Về phương tiện cú pháp, đối với phong cách chính luận có thể cho phép viết những câu mà xét về mặt hình tuyến là những câu có độ dài lớn, ở đó chứa đựng nhiều ý có quan hệ qua lại với nhau, bảo đảm cho lập luận logic, chặt chẽ, Mặt khác, một đặc trưng về cú pháp của phong cách này là sự có mặt của những câu nghi vấn và câu cảm thán Vềphương pháp diễn đạt, “đặc điểm nổi bật nhất của phong cách này là tính chất chiến đấu bảo vệ chân

lý cách mạng cho nên căn cứ, lý luận đưa ra phải vững chắc, rõ ràng, lập luận phải chặt chẽ, logic”[9, tr 64].Bên cạnh đó, tính đại chúng là một yêu cầu bắt buộc, mộtnguyên tắc diễn đạt văn bản chính luận.Người làm phóng sựđiều tra thường sử dụng ngôn ngữ chính luận như một công cụ chính để phân tíchsự kiện, đó là thứ

ngôn ngữ đơn nghĩa Ở phóng sự điều tratrên truyền hình, các tác giả có thể sử dụng biện pháp ngôn ngữ có tính chất tu từ, phương pháp ví von, so sánh, giàu hình ảnh nhưng cụ thể và dễ hiểu Ngôn ngữ của phóngsự điều tratrên truyềnhình cũng giống như ngôn ngữ của thể loại phóng sự nói chung,có thể chia làm

baloại:ngôn ngữ sự kiện,ngôn ngữ tác giả và ngôn ngữ nhân vật Trong đó, ngôn ngữ sự kiện là linh hồn củangôn ngữ báo chí nói chung Ngôn ngữ tác giả giữ vai trò chủ đạo nhưmột người dẫn đường đưa khán giảđi qua các sự kiện, để họ tìm đến sự thật mà họ đang muốn biết Còn ngôn ngữ nhân vật đóng vai trò là những dẫn chứng cụ thể, sinh động của một sự việc, một chi tiết nào đó có giá trị nhấn mạnh hay khẳng định tính khách quan của thông tin.Về lời bình, trong phóng sự truyền hình, lời bình có một đặc trưng là không đi sâu vào mô tả sự kiện, khung cảnh con người tham gia mà chỉ để bình luận những gì đang xảy ra qua hình ảnh Lời bình chỉ đi vào chi tiết quan trọng để tập trung vào sự chú ý của người xem, cung cấp những điều mới mẻ mà không nói những gì hình đã

23nói Lời bình là yếu tố cung cấp thông tin chính, góp phần xóa đi khoảng cách giữa sự kiện và công chúng, hỗ trợ cho hình ảnh thoát khỏi khung bó hẹp của màn hình để đưa đến một ý nghĩa mới, một tầng thông tin mới Lời bình thực hiện chức năng phân tích lý giải, đánh giá nhận định và giúp mỗi tác phẩm truyền hình tác động tới nhận thức cao nhất của con người: nhận thức lý tính.Đặc biệt, ngôn ngữ trong lời bình của phóngsự điều tra truyền hình thể hiện dưới dạng văn nói nên có tính giao tiếp cao,giúp người xem dễ tiếp nhận.Phân tích sự kiện là phương pháp thể hiện đặc thùSự kiện có vai trò rất quan trọng trong một phóng sựđiều tra Mục đích của phân tích sự kiện làtìm ra bản chất của sự kiện, mối liên hệ tất yếu bên trong của sự kiện, mối quan hệ giữa sự kiện cụ thể với toàn cục, với xã hội Như vậy, có hai yếu tố là sự kiện và phân tích Hai yếu tố này không tách rời nhau và được thể hiện với nhiều phương pháp khác nhau Phân tích bắt đầu từ sự kiện và trình bày sự kiện Trong đó, trình bày sự kiện cũng là một nghệ thuật,có thể dùng cách kể lại một báo cáo, một cuộc trao đổi ý kiến, miêu tả sự quan sát trực tiếp, hoặc phỏng vấn, đối thoại, Các tác giả của"Giáotrình nghiệp vụ báo chí-tập

2"(Khoa Báo chí, Trường Tuyên huấn Trung ương) đã chỉ ra mấy vấn đề phân tích

sự kiện như sau:Một là, vấn đề của bài điều tra cần được đặt ra một cách mới nhất

và rõ nhất Đối với một bài điều tra thì sự hấp dẫn trước hết là ở chỗ: Bài đó điều tra vấn đề gì? Vấn đề nêu lên như thế nào? Và vấn đề đó có liên quan đến cuộc sống của công chúng như thế nào? Cho nên, vấn đề của bài điều tra cần được bày

tỏ một cách mới nhất và rõ nhất.Hai là, bài điều tra phải đi sát việc phân tích sự kiện, có nghĩa là phải dùng sự kiện, phải qua sự kiện mà kết luận Phân tích sự kiện

làbằng logic biện chứng, chặt chẽnhằm phát hiện những mối liên hệ tất yếu bên trong của sự kiện, làm cho qua sự kiện được trình bày, được phân tích, người đọc chấp nhận một cách có lý lẽ Ba là, những sự kiện dùng trong bài điều tra cần tiêu biểu Không phải bất cứ sự kiện nào xảy ra cũng được đưa vào bài điều tra, mà sự kiện phải được kiểm tra

24và chọn lựa trước khi sử dụng Một sự kiện được dùng đúng chỗ và có ý nghĩa thì giúp cho sự phân tích Những sự kiện được lựa chọn phải đảm bảo tương đối đầy đủ các yếu tố tin cậy để lập luận.Bốn là, cần dùng phương pháp so sánh khi phân tích, nhưng cẩn thận trong khi so sánh, “người ta có thể dùng cách so sánh sự kiện để phân tích sự kiện, một sự kiện được trình bày có thể so sánh với trước đây,

so sánh với chung quanh để khán giảhiểu thêm sự kiện đó.So sánh là cần thiết, nhưng so sánh cũng có quy luật riêng để bảo đảm cho sự so sánh được chính xác” [28, tr 289].Trongđó, đã so sánh thì cần so sánh những sự kiện có chung một cơ sở

đo lường, so sánh những sự kiện với nhau thì phải tìm những bối cảnh trong khônggian và thời gian giống nhau.Năm là, nâng cao tính chiến đấu trong sự phân

tích;Cuối cùng là bài điều tracần được kết luận rõ ràng, dứt khoát và có sức thuyết phục.Tính hệ thống và tính logic trong lập luận và trình bày chứng cứDo có nhiệm

vụ trả lời, nên tác phẩm điều tra phải có cấu trúc chặt chẽ, logic Trên cơ sở những luận cứ với những bằng chứng xác thực để đưa ra cốt lõi, bản chất của sự vật, hiện tượng Trong phóng sự điều tra, nội dung của thông tin lý lẽ không chỉ thể hiện đơn thuần ở việc lựa chọn khéo léo, chính xác hoặc tập hợp các sự kiện, mà trên cơ

sở đó người viết phải trình bày quan điểm, ý nghĩa, sự đánh giá của mình về các sựkiện đã được đề cập Tác giả phải phân tích, giải thích các mối quan hệ giữa các sựkiện, rút ra những kết luận xác đáng, có ý nghĩa xã hội rộng lớn và có tính định hướng rõ ràng Mỗi luận điểm, luận cứ phải chọn con đường ngắn nhất, nhanh nhất Ưu thế của điều tra là tìm hiểu, xác minh và nhận xét, đánh giá về sự đúng, sai rồi mới nêu lên hướng giải quyết Phương pháp này được sử dụng qua lối hành văn chặt chẽ, logic, đảm bảo độ tin cậy cao.Việc sử dụng chứng cứ trong bài điều tra không chỉ dừng lại ở sự phản ánh sự kiện, hiện tượng hay quá trình mà phải chỉ

ra được các mối quan hệ bên trong giữa các sự kiện, qua đó giúp độc giả thấy đượcbản chất của vấn đề và chiều hướng vận động của cuộc sống Những bằng chứng này là chất liệu để hình thành nên những

25luận cứ Đó có thể là những bức ảnh, những con số, chi tiết hay văn bản, sự quansát, phỏng vấn của tác giả, Việc tổ chức, sắp xếp các bằng chứng này tạo nên một

hệ thống luận cứ chặt chẽ, khoa học giúp công chúng dễ dàng tiếp thu.Ở đây, đặc điểm về nhân vật trần thuật và các nhân chứng của phóng sự cũng được thể hiện

Tác giả có thể xuất hiện trong phóng sự điều tra truyền hình với tư cách là cái tôi nhân chứng hoặc người dẫn chuyện Hiện nay, việc phóng viên xuất hiện trên các phóng sự truyền hình cũng khá phổ biến Thông thường, đây là phần bình luận của phóng viên nói ngay tại nơi xảy ra sự kiện, trước ống kính ghi hình Với phóng sự điều tra, đây rõ ràng là một hình thức hay để tăng tính tin cậy cho thông tin, sự kiện.Còn các nhân chứng vốn đã đóng vai trò quan trọng trong các phóng sự điều tra Với tư cách là người đã trực tiếp chứng kiến toàn bộ hoặc một phần sự kiện, các nhân chứng này với diện mạo, hành vi, suy nghĩ của họ sẽ là một phần để thuyết phục, chứng minh cho lập luận, phân tích của tác giả.1.3.Sản xuất phóng sự điều tra trên truyền hình1.3.1 Quy trình sản xuất phóng sự điều tra trên truyền hìnhPhóng sự điều tra trên truyền hình là loại tác phẩm sản xuất hậu kỳ vì vậy quy trìnhsản xuấttrải quahai giai đoạn chính: tiền kỳ và hậu kỳ Trong cuốn “Phóng sự truyền hình, lý thuyết và kỹ năng nghề nghiệp” do TS Nguyễn Ngọc Oanh chủ biênđã đưa ra quy trình sản xuất cụ thể cho phóng sự truyền hình như sau:

26Đối với phóng sự điềutra trên truyền hình, để tìm ra được câu trả lời cho các vấnđềđang đặt ra, trong quá trình sản xuất, đội ngũ nhà báo, phóng viên còn phải thực hiện hoạt động điều trabằng nhiều phương pháp điều tra khác nhau.Những phương pháp này được quy định bởi các mục tiêu và đối tượng điều tra, nhà báo phải lựa chọn, sắp xếp sử dụngphương pháp này một cách có khoa học, logic để đạt được hiệu quảđiều tra.1.3.1.1.Giai đoạn tiền kỳGiai đoạn tiền kỳ bao gồm việc nghiên cứu thực tế, xác định chủ đề, làm kịch bản, chuẩn bị các điều kiện nhân sự, kỹ thuật, dịch vụ cần thiết và ghi hình Trong đó, ghi hình là trung tâm, tập trung nhiều sự chú ý nhất của giai đoạn tiền kỳ Cụ thể các khâu trong giai đoạn tiền kỳ như sau:Chọn đề tài:đây được xem là khâu đầu tiên, quan trọng mang tính chất khoanh vùng đối tượng phản ánh Đây cũng là lúc phóng viên quyết định nội dung hình thức thể hiện tác phẩm Đề tài có thể do ban biên tập phân công hoặc do phóng viên phát hiện và lựa chọn Đề tài trước tiên phải đáp ứng được "các tiêu chícủa đềtài một tác phẩm báo chí truyền hình là:là sự kiện, sự việc có thật; mới xảy

ra hoặc có thể không mới nhưng tính thời sự vẫn cao, tác động đến cuộc sống của công chúng và được nhiều người quan tâm; đề tài có thể ghi hình được" [15, tr 90] Bên cạnh đó, đề tài của phóng sự điều tra phải là “những trạng thái hoàn cảnh

có vấn đề” như đã phân tích ở phần trên.Xác định chủ đề, tư tưởng chủ đề:chủ đề

là vấn đề trung tâm, vấn đề bao quát được nhà báo nêu lên, để bộc lộ được chủ đề tác phẩm, phóng viên cần đềcập chủ đề dưới một hoặcvài góc nhất định Còn tư tưởng chủ đề là thái độ, tình cảm, chính kiến của người viết gửi gắm qua sự kiện, vấn đề mà họ phản ánh Đây được xem là khâu xác định nội dung, hình thức thể

hiện và đối tượng tiếp nhận thông tin Từ đó xác định được phương pháp khai thác tài liệu, góc độ tác phẩm đề cập, Tiếp xúc sự kiện và nhân vật: đây là khâu tìm hiểu thông tin về vấn đề, sự kiện qua việc tra cứu các tài liệu liên quan và tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với các nhân vật để từ đó nắm được bản chất của sự kiện vàtìm cách thể hiện phù hợp.

Từ khâu này, nhà báo, phóng viên bắt đầu áp dụng các phương pháp điều tra để tiếp cận, tìm hiểucác nguồn thông tin bao gồmmột số phương pháp như

sau:Phương pháp thu thập thông tin: Việc phát hiện một bức tranh đầy đủ về các sựkiện là đối tượng, mục tiêu điều tra của nhà báo sẽ không thể thực hiện được nếu thiếu thông tin xác đáng về mọi mặt của sự kiện Các nguồn thông tin được nhà báo sử dụng trong quá trình điều tra có thể chia thành hai nhómcơ bản: Nhóm các nhân vật có những thông tin thu hút sự quan tâm của nhà báo (các nhân chứng, những người chứng kiến sự kiện hoặc lưu giữ thông tin ); nhóm thứ hai là các cơ quan, tổ chức có mối quan hệ qua lại với các phương tiện thông tin đại chúng đượcđiều chỉnh bằng luật pháp và các văn bản chuẩn mực khác.Ngoài ra, một trong những nguồn thông tin quan trọng trong tay nhà báo điều tra đó chính là tư liệu cá nhân của chính nhà báo Cùng với đó, việc tìm kiếm thông tin trên Internet cũng quan trọng vàcần thiết Việc sử dụng các nguồn tin trong điều tra cần phải phù hợp với quyền thu nhận thông tin được luật pháp cho phép.Phương pháp xử lý tài liệu: trên những cơ sở khác nhau, tài liệu được chia ra làm nhiều loại Xét về mặt ghi nhận thông tin có thểchia tài liệu thành các nhóm: bản thảo, bản in, ảnh, đĩa CD,

Về mặt hoạt động tạo ra chúng, tài liệu có thể được phân thành: tài liệu hành chính nhà nước, tài liệu xã hội chính trị, tài liệu khoa học, Về hình thức sở hữu có thể chia thành: tài liệu công cộng, sở hữu nhà nước, sở hữu cá nhân, “Khi phân tích các tài liệu cần phân biệt mô tả các sự kiện và cách diễn giải chúng; xác định xem người lập tài liệu đã sử dụng những nguồn thông tin nào, nguồn thông tin đó là nguồn tin gốc hay sao chép; xác định rõ những ý định củangười viết tài liệu đó; tính tới bối cảnh mà người viết có tác động tới chất liệu của tài liệu.Điều cũng quan trọng nữa là nếu có thể thì cần so sánh nội dung của những tài liệu được nghiên cứu với những thông tin thu được từ các nguồn khác về vấn đề điều tra”[30,

tr 59].Viết kịch bản: đây là khâu quan trọng, giúp phóng viên xác định rõ chủ đề, bám sát chủ để xây dựng cấu trúc, sắp xếp, lựa chọn thông tin nhằm làm cho tác phẩm rõ ràng, mạch lạc, bộc lộ rõ chủ đề Qua kịch bản giúp cho ban biên tập nắm 28được nội dung, kế hoạch sản xuất, hoạch định được chương trình Kịch bản cũng

sẽ tạo sự thống nhất giữa các thành viên trong ekip sản xuất, là sợi dây liên kết giữa phóng viên, biên tập viên và phóng viên quay phim Đối với phóng sự truyền

hình nói chung kịch bản thường được viết dưới dạng đề cương, mang tính dự kiến,

dự báo.Quay phim: đây là khâu sáng tạo quan trọng.Khi quay phóng sự phải chú ýkhuôn hình nhiều bối cảnh, bố cục khuôn hình phải thể hiện được thông tin cần thiết Ở đây, phải có sự phối hợp ăn ý, nhịp nhàng giữa các thành viên trong ekip sản xuất Trong đó, phóng viên tại hiện trường cũng phải song hành thực hiện điều tra nhằm khai thác thông tin, thu thập chứng cứ để tìm ra câu trả lời thông qua nhiều phương pháp như:Phương pháp quan sát:Phương pháp này dựa trên nhận thức của phóng viên về thực tế thông qua tri giác “Khác hẳn với quan sát thông thường mang tính chất ngẫu nhiên, quan sát của nhà báo là có mục đích Đối tượngquan sát của nhà báo có thể tương đối đơn giản nhưng cũng có thể là các tiến trình

sự kiện, tình huống xã hội, văn hóa, tôn giáo, đạo đức đặc biệt phức tạp” [30, tr 20] Trên các cơ sở khác nhau, phương pháp quan sát có thể được phân chia thành các loại như sau:Xét vào mức độ tiếp xúc của người quan sát với đối tượng quan sát có thể chia thành: quan sát trực tiếp và quansát gián tiếp.Xét về sự công khai vềvai trò của người quan sát có thể thia thành: quan sát công khai (nhà báo tuyên bố, công khai với những người xung quanh để họ biết mình là ai, sẽ làm gì, thông báo mục đích, nhiệm vụ và yêu cầu giúp đỡ) và quan sát bí mật (nhà báo quan sát mà không để người khác biết).Trên cơ sở sự tham gia của nhà báo có thể chia thành: quan sát có tham gia (trực tiếp tham gia vào sự kiện, hoạt động để quan sát) và quan sát không tham gia (quan sát từ bên ngoài).Phương pháp phỏng vấn và nói chuyện: đây là một phương pháp phổ biến để khai thác thông tin Đối với phương pháp này, nhà báo phải biết cách đặt vấn đề một cách linh hoạt, lái câu chuyện theohướng cần thiết, lưu ý người đối thoại về những vấn đề được công chúng quan tâm.Nhà báo khi chuẩn bị phỏng vấn cần phải

29hiểu rõ về đối tượng của mình, tốt nhất là nên phỏng vấn trong cuộc nói chuyện riêng, soạn sẵn các câu hỏi, tránh đưa ra các câu hỏi đóng, tiến hành phỏng vấn saocho mở ra câu trả lời tiếp theo, những câu hỏi phức tạp nên nêu ra vào cuối buổi phỏng vấn Nói chung, nhà báo cần có kỹ năng giao tiếp tốt khi sử dụng phương pháp này.Phương pháp thử nghiệm:Đây là một trong những phương pháp quan trọng được sử dụng trong điều tra báo chí Khi tiến hành phương pháp thử nghiệm, nhà báo phải tạo ra tình huống nhân tạo, không tồn tại trước đó sau đó nghiên cứu tình hình bằng cách áp dụng những phương pháp quan sát khác Sau khi phương pháp thử nghiệm kết thúc, tình huống nhân tạo do nhà báo tạo ra sẽ biến mất.Sự khác biệt của các tình huống được nghiên cứu sẽdễ dàng bộc lộ nếu được đưa ra sosánh.Trong đó, điều kiện cần thiết cho việc tiến hành thành công phương pháp thửnghiệm đó làyếu tốvạch kế hoạch.Các phương pháp điều tra hình sự:việc làm quen

với các cơ sở của môn hình sự học có thể có lợi nhất định cho nhà báo điều tra, đặcbiệt là đối với những người mới vào nghề Bất cứ cuộc điều tra nào kể cả điều tra trong nghề báo sẽ được tiếnhành có hiệu quả nếu như người điều tra chuẩn bị tiến hành nó một cách sáng tạo, áp dụng các thủ thuật và nhiều biện pháp trong đó có

cả các phương pháp điều tra hình sự, tuy nhiên vẫn phải nằm trong khuôn khổ các quyền hạn được luật pháp cho phép.1.3.1.2.Giai đoạn hậu kỳGiai đoạn hậu kỳ bao gồm việc dựng hình, viết và thể hiện lời bình, chọn và sử dụng âm nhạc, tiếng động, hoàn thiện và duyệt phát sóng chương trình Đây là giai đoạn tổ chức lại các

tư liệu hình ảnh, sử dụng các chất liệu ngôn ngữ, tiếng động và âm nhạc để nâng cao khả năng thể hiện của hình ảnh, hoàn thiện logic pháttriển của sự kiện, vấn đề, đưa đến cho công chúng truyền hình sự cảm thụ trọn vẹn và sinh động Cụ thể như sau:Dựng phim: khâu này có mục đích chính là giúp phóng viên kểcâu chuyện mộtcách có hiệu quả và duy trì sự quan tâm của khán giả.Sử dụng nghệ thuật

30Montage đối với phóng sự truyền hình không chỉ đơn thuần là việc chọn một đoạn hay rút ngắn những hình ảnh đã thu được mà đây là việc tổ chức lại, thiết lập trình tự và độ dài cảnh, chuyển từ cảnh này sang cảnh khác, duy trì sự liên tục về hình và tiếngđể đem lại tính hợp lý và nội dung nhằm giúp người xem dễ hiểu Về mặt nghệ thuật, dựng là tác động vào cách diễn giải của người xem, tạo dựng không khí Sử dụng kỹ xảo để tăng nhịp điệu, tiết tấu, giải quyết các vấn đề dồn nén không gian, thời gian của câu chuyện.Viết lời bình: lời bình đem lại những thông tin mà hình ảnh không thể diễn đạt hết được, lời bình làm tăng tính logic, độ sâu sắc, chính xác và cảm xúc trong phóng sựđiều tra Phóng viên viết lời bình dựatrên kết quả quan sát trực tiếp hiện thực khách quan, không chủ quan, suy đoán, bịađặt Ở đây, để đảm bảo tính khách quan, trung thực của thông tin đưa đến cho khán giả, phóng viên, nhà báo điều tra cũng cầnáp dụng các phương pháp

như:Phương pháp chọn lọc thông tin thu nhận được: thực tế, trong mỗi cuộc điều tra báo chí, nhà báo có thể điều tra ra được rất nhiều vấn đề, tìm kiếm được rất nhiều thông tin, bằng chứng, tuy nhiên lượng thời gian phát sóng có hạn vì vậynhà báo cần biết cách chọn lọc những thông tin cần thiết trước hết và có lợi tối đa cho việc đạt tới mục tiêu của mình Muốn làm được điều đó cần phải biết đánh giá tầm quan trọng của những thông tin nhận được “Tầm quan trọng của thông tin

trướchết đượcxác định bởi nội dung của nó nghĩa là dung lượng sự kiện cũng nhưđộ tin cậy, trung thực củanội dung thông tin”[30, tr.80].Các phương pháp suy luận dữ liệu theo kinh nghiệm: Những thông tin thu nhận được trong giai đoạn tiền

kỳ cần được xử lý để có sự thấu hiểu về sự kiện Việc suy nghĩ về thông tin thu nhận được trên cơ sở kinh nghiệm trong quá trình điều tra được thực hiện bằng

những phương pháp rất khác nhau Có thể kể đến một số phương pháp như sau: Các phương pháp chứng minh và bác bỏ:Chứng minh là sự xét đoán logic trong đó khẳng định hoặc bác bỏ tính chân thực của ý nghĩa nào đó bằng những luận điểm

đã được kiểm chứng trong thực tế Việc lập luận chứng minh luôn bao

31gồm 3 yếu tố: luận điểm, lý lẽ, trình bày Bác bỏ là một hành động logic khi vạch ra tính chất giả dối hoặc không xác thực được nêu ra dưới hình thức luận điểm.Các phương pháp nội dung -lý thuyết: Phương pháp này có khả năng tính tới

sự vận động, tính chất thay đổi của thế giới thực tế Các nhóm phương pháp nội dung -lý thuyết trong phát hiện mối liên hệ của đối tượng như sau: phương pháp phân tích và tổng hợp (xuất phát từ việc phân chia đối tượng thành các phần, sau

đó kết hợp các phần đó lại); phương pháp giả định (xuất phát từ sự cần thiết phải vượt ra ngoài giới hạn tình trạng phát triển trực tiếp hiện nay của hiện tượng); phương pháp lịch sử, phương pháp logic (xuất phát từ sự cần thiết khi nghiên cứu đối tượng để làm rõ các nét phát triển riêng biệt cũng như các mối liên hệ thực chấtcủa nó) Ngoài ra, cũng tồn tại một nhóm phương pháp giải thích đối tượng phản ánh gồm: phương pháp mô tả đối tượng; phương pháp phân tích nhân -quả; các phương pháp đánh giá, dự báo sự phát triển của đối tượng, Phương pháp nghệ thuật:phương pháp này chỉ có thể được sử dụng tronggiai đoạn trình bày tài liệu và hoàn thiện phóng sự điều tra Bản chất của phương pháp này chính là việc áp dụng không giới hạn óc tưởng tượng của tác giả tự do xây dựng hình tượng nghệ thuật

và qua đó phát hiện sự thật của cuộc sống nói chungđể trình bày tác phẩm Phươngpháp này bao gồm việc sử dụng các yếu tố điển hình hóa, ngôn ngữ hình tượng biểu cảm, sử dụng tính ước lệ trong kết cấu các sự kiện, Lồng tiếng, nhạc, tiếng động: đây là khâu hoàn thiện và chau chuốt lại sản phẩm nhằm đảm bảo chất lượngsản phẩm và tăng hiệu ứng truyền tải.Duyệt và phát sóng: sau khi hoàn thành các công đoạn sản xuất phóng sự, đây là khâu của ban biên tập và ban thư ký để đưa sản phẩm lên phát sóng phục vụ công chúng.Theo dõi thông tin phản hồi: sau khi

đã phát sóngcần lắng nghe ý kiến, thông tin phản hồi từ các bên liên quan để đánh giá đúng hiệu quả tác động của sản phẩm cũng như giúp phóng viên điều chỉnh để tiếp tục sáng tạo những tác phẩm phóng sự khác

32Mỗi chương trình truyền hình là một ngôn ngữ tổng hợp trong đó hai phương tiện thể hiện quan trọng nhất là hình ảnh động và âm thanh Bản thân việc sản xuất chương trình truyền hình đòi hỏi một công nghệ không kém phần phức tạp với nhiều loại thiết bị kỹ thuật khác nhau, nhiều thành viên với những chuyên môn khác nhau cùng tham gia Vì thế, bất cứ chương trình truyền hình nào cũng là kết quả lao động của một tập thể Mặc dù, với sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của

công nghệ ngày này, nhiều phóng viên có thể kiêm nhiệm tất cả các vị trí gồm cả quay phim, kỹ thuật,dựng hình nhưng thực tế dấu ấn của tính tập thể vẫn không thểxóa đi hoàn toàn Những tư liệu sẵn có, việc tổ chức sản xuất, duyệt, phát sóng, vẫn làm cho các chương trình truyền hình thể hiện rõ tính tập thể Đó cũng là điều kiện đảm bảo cho sự khách quan của truyền hình.Bên cạnh đó, việc sản xuất phóng

sự điều tra cũng phải luôn đảm bảo các yếu tố kỹ thuật Bởi vì "mỗi tác phẩm báo chí truyền hìnhđềuđược sản xuất theo những tiêu chuẩn kỹ thuật, từ ghi hình, dựng hình đến truyền dẫn phát sóng do đóđòi hỏi các khâu phải tuân thủ kỹ thuật để tínhiệu hình ảnh đến người xem trung thực nhất" [20, tr 190].1.3.2.Những trở ngại trong hoạt động tác nghiệpcủa nhà báoThực tế, trong quá trình tác nghiệp sản xuất phóng sự điều tra truyền hình, nhà báo sẽgặp phải rất nhiều vấn đề trở ngại cả khách quan và chủ quan Những trở ngại này có thể gây ra nhiều hạn chế trong quátrình điều tra hoặc cũng có thể khiến cho nhiều cuộc điều tra bị thất bại Việc nắm

rõ những rào cản gặp phải trong quá trình điều tra là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho hoạt động tác nghiệp của nhà báo hiệu quả hơn.1.3.2.1 Trở ngại chủ quan“Bất cứ cuộc điều tra nào của nhà báo, bất kể việc điều tra đó động chạm tới đề tài nào, được tiến hành bằng phương pháp gì, sử dụng những nguồn thông tin nào –đều là một hoạt động nhận thức Bởi vậy, việc điều tra luôn đồng hành vớinhững khó khăn có thể được gọi là những trở ngại về nhận thức và những khó khănnày có thể bắt gặptrong bất kỳ hoạt động nào” [30, tr 346] Đây là những trởngạimang tính chủ quan, xuất phát từ chính phía đội ngũ nhà báo, phóng viên Trong

đó, có thể kể đếnmột số loại trở ngại sau: Thiếu tư duy rõ ràng về cuộc điều tra: trởngại này thường gặp phải ở những nhà báo mới vào nghề và lần đầu tiên thử sức với hoạt động điều tra Trong trường hợp này, nhà báo nói chung biết mối quan tâm của công chúng đối với một mặt nào đó của đời sống thực tiễn nhưng lại không có thông tin chính xác về vấn đề đó, khiến nhà báo không thể xác định đượcđối tượng điều tra.Tính phức tạp của đối tượng điều tra:"khi xúc tiến điều tra, nhà báo phải biết đánh giá khả năng của mình xuất phát từ việc xem xét khả năng đó phù hợp tới mức nào với đối tượng điều tra"[30, tr.348].Không nắm vững các phương pháp điều tra:kết quả điều tra phụ thuộc nhiều vào mức độ nắm vững các phương pháp điều tra của nhà báo Việc am hiểu về các phương pháp điều tra sẽ giúp cho nhà báo sử dụng linh hoạt, đa dạng và hài hòa kết hợp các phương pháp

để đạt được kết quả như mong muốn Vì vậy, nếu không nắm vững các phương pháp điều tra, phóng viên, nhà báo có thể gây kéo dài thời gian điều tra hoặc khiến hiệu quả điều tra thấp.Thiếu sự chuẩn bị đặc biệt:nếu như phải tiến hành một cuộc điều tra đòi hỏi phải có các kiến thức và phương pháp đặc biệt mà nhà báo lại

không nắm được, không có kế hoạch triển khai cụ thểthì có thể cuộc điều tra sẽ không có kết quả Hơn nữa việc này sẽ làm chậm tiến trình điều tra ngay từ những giai đoạn đầu tiên.Trình độ tư duy logic thấp:không ít tình huống những kết luận chính xác về mặt logic, có kiến thức đúng đắn trong tư duy và lập luận chứng minhgiúp nhà báo làm sáng tỏ các bối cảnh của sự việc, sự kiện là đối tượng điều tra củanhà báo Việc thiếu tư duy logic “không chỉ gây trở ngại cho việc tiếp nhận thông tin một cách phù hợp mà còn cản trở việc rút ra những kết luận đúng đắn thúc đẩy công việc điều tra tiến triển Ở giai đoạn hậu kỳ, trình độ tư duy logic kém có thể khiến nhà báo khó chứng minh một cách thuyếtphục những ý kiến của mình” [30, tr.353].Không hiểu biết về máy vi tính:máy vi tính có thể giúp nhà báo tìm kiếm,

xử lý những dữ liệu cơ bản cần thiết, xử lý những số liệu thống kê và nghiên cứu

số

34lượng tài liệu lớn Cùng với máy tính, việc biết sử dụng Internetgiúpgiảm nhẹ công việc tìm kiếm của nhà báo.Thực tế, ở thời đại công nghệ thông tin hiện nay, việc nắm vững cách sử dụng máy tính, khai thác thông tin từ Internet là một yêu cầu cần thiết đối với bất cứ phóng viên, nhà báo nào.Kém khả năng giao tiếp với các nguồn thông tin:sự chuẩn bị chưa sẵn sàng của các nhà báo trong quan hệ với các nguồn tin là trở ngại đáng kể cản trở việc hiểu biết đối tượng điều tra Nhà báo cần biết cách cư xử sao cho đối tác hiểu rằng mình là người nắm bắt được thông tinđồng thời xứng đáng với sự tin cậy của nguồn thôngtin.Như vậy, thực tế những trở ngại từ hoạt động nhận thứccủa phóng viên, nhà báocó tác động rất lớn đến hiệu quả của phóng sự điều tra Vì vậy mà việc sản xuất phóng sự điều tra đòi hỏi trình

độ nghiệp vụ và những kỹ năng riêng mà không phải bất cứ phóng viên, nhà báo nào cũng có thể thực hiện được.1.3.2.2 Trở ngại khách quanNgay từ bước đầu quyết định thực hiện phóng sự điều tra, nhà báo, phóng viên phải sẵn sàng chuẩn bịđương đầu với rất nhiều trở ngại khách quan khác nhau Ngoài những trở ngạivề hệthống máy móc, thời tiết, hoàn cảnh môi trường, các phóng viên, nhà báo còn phải gặp phải nhiều trở ngại khách quan đến từ các đối tượngcó liên quan như:Sự chống đối từ những nhân vật bị điều tra: Sự chống đối này có thể mạnh hoặc yếu, công khai hoặc ngấm ngầm, sớm chấm dứt hoặc kéo dài ngay cả sau khi tác phẩm

đã được đưa ra cho công chúng Hiện nay, sự chống đối hoạt động điều tra của nhà báo được thực hiện chủ yếu ở một trong hai hình thức Hình thức thứ nhất, chống đối một vụ điều tra cụ thể, mục đích của sự chống đối này là ngăn cản nhà báo trong giai đoạn thu thập tài liệu để chuẩn bị cho công tác điều tra Hình thức thứ hai là sự chống đối hoạt động điều tra của các nhà báo nói chung hoặc trong một

lĩnh vực hoạt động cụ thể Hình thức thứhai được thực hiện cả trong giai đoạn nhà báo thu thập thông tin lẫn sau khi bài điều tra được công bố

35Năm 2012, dự án “Nghiên cứu truyền thông về các hành vi cản trở tác nghiệp báo chí” doTrung tâm Nghiên cứu Truyền thông Phát triển và Đại sứ quán Anhtại

Hà Nội thực hiện đã xuất bản cuốn "Sổ tay Phóng viên điều tra" Cuốn sổ tay đã chỉ ra các tình huống cản trở tác nghiệpthường gặptại Việt Nam từ những nhân vậtbị điều tra như sau:-“Câu giờ”:các đối tượng, nhân vật bị điều tra kéo dài thời gian;-“Đây là cơ quan của chúng tôi nhá”: không hợp tác hoặc không cho nahf báo tácnghiệp, thu thập thông tin;-“Nhà báo đến đây làm gì, định moi tiền hả”: tâm lý e

dè, từ chối hợp tác;-“Thằng nhà báo kia, đưa máy ảnh đây”: đe dọa thu giữ hoặc hủy hoạicác phương tiện tác nghiệp;-"Cẩn thận, cái bẫy đang giăng ra": những hành vi tống tiền, đút lót -"Khi nhân vật tung chưởng": các nhân vật bị điều tra thực hiện các hành vi gây tổn hại đến sức khỏe, tâm lý phóng viên;-“Xóa băng ghi

âm ngay”: thu giữ hoặc hủy hoại, xóa bỏ các bằng chứng;-"Với các vấn đề nhạy cảm": cản trở tác nghiệp khi mục tiêu điều tra là các vấn đề nhạy cảm;-“Mày thích chết hả, thằng nhà báo kia”: hành vi đe dọa, hành hung, gây ảnh hưởng đến tâm lý, sức khỏe phóng viên và những người xung quanh.Đây là những tình huống dễ gặp phải trong quá trình điều tra, vì vậy, nhà báo cần phải lường trước được những vấn

đề này để có cách giải quyết, xử lý và nắm rõ luậtphápđể bảo vệ mình.Những rào cản về hành chính:Quan hệ giữa hoạt động điều tra của nhà báo và chính quyền là một trong những vấn đề gây khó khăn phức tạp nhất trong hoạt động này.Do hoạt động điều tra của nhà báo hướng tới những hành vi tiêu cực, tham nhũng, những vấn đề tồn tạisai trái trong xã hội, trong đó bao gồm cả những sai phạm, khuất tất của các cơ quan chính quyền trong việc thực thi công vụ Vì vậy mà thông thường khi thực hiện phóng sự điều tra thường nảy sinh mối quan hệ căng

36thẳng giữa chính quyền và báo chí Trong đó, các cơ quan chính quyền thường gâygián đoạn trong quá trình điều trabằng cách gây ra một số khó khănnhư:Hạn chế việc tiếp cận thông tin: đây là một trong những trở ngại mà nhà báo, phóng viên thường gặp phải nhất trong quá trình thực hiện phóng sự điều tra Đôi khi chính quyền đặt ra những hạn chế khắt khe đối với việc tiếp cận thông tin để cản trở công việc điều tra của báo chí như: bảo vệ các bí mật quốc gia hoặc thông tin mật, Đôi khi, những người đại diện chính quyền tìm mọi cách tránh né, từ chối cung cấp thông tinhoặc đùn đẩytrách nhiệm nhằm kéo dài thời gian điều tra của phóng viên, nhà báo.Thực tế đối với các trường hợp này, phóng viên, nhà báo phải chủ động, linh hoạt Có rất nhiều biện pháp tác động tới tâm lý của những người đại diện cơ quan chức năng, chính quyền để khai thác được nguồn thông tin

như: Thử thuyết phục “nguồn” về tầm quan trọng của việc công bố thông tin này, Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về lợi ích của nó đối với tất cả mọi người trong đó có cả chính “nguồn”; Nêu ra nhữngLuận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về đạo luật quy định không được ngăn cản nhà báo thu nhận thông tin; Phàn nàn điều Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về

đó với người lãnh đạo của “nguồn tin"hoặc gặp cấp cao hơn; Công khaiviệc bưng Luận văn hình thành, xâydựng khung lý thuyết về bít thông tin, [30, tr 79]Bên cạnh đó, chính quyền cũng có thể gây những rào cảncho hoạt động điều tra báo chí qua: sức ép kinh tếđối với đài và sự phụ thuộc vào chính quyền, Ngoài ra, hoạt động điều tra của nhà báo còn có thể gặp trở ngại do các cuộc tấn công,cạnh tranh của các phương tiện thông tin đại chúng trong hoàn cảnh sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông hiện nay

Tiểu kết chương 1Trong chương đầu tiênnày, tác giảđã đưa ra hệ thống lý luận về vấn đề nghiên cứu Trong đó, tác giảđã nêu ra quan niệm và nhữngđặc điểm cơ bảncủa thể loại phóng sự -một trong những thể loại tác phẩm báo chí có năng lực phảnánh hiện thực một cách sinh động nhất Dựa trên kiến thức nền tảng về phóng sự, truyền hình và các phương pháp điều tra báo chí nói chungtác giảđã tiến hành đi sâu nghiên cứu,tổng hợp, tìmra những đặc điểm về nội dung, hình thức,cách thức

tổ chức sản xuất củaphóng sự điều tra trên truyền hình Trong đó, về nội dung phóng sựđiều tra trên truyền hình có haiđặc điểm nổi bật là: tính chất nóng nổi, bứcxúc của đề tàivàtính khách quan, chính xác của thông tin.Về hình thức, phóng sự điều tra trên truyền hình có bốnđặc điểm là: phương tiện diễn đạt là sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh; ngôn ngữ trong tác phẩm là ngôn ngữ chính luận;phân tích sự kiện là phương pháp thể hiện đặc thù và tính hệ thống, logic trong lập luận

và trình bày chứng cứ.Về tổ chức sản xuất, phóng sự điềutra trên truyền hìnhcũng

có quy trình sản xuất như các chương trình truyền hình thông thường đó là trải qua hai giai đoạn: tiền kỳ và hậu kỳ Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, nhà báo, phóng viên còn phải thực hiện hoạt động điều tra bằng nhiều phươngpháp điều tra khác nhau.Hệ thống lý luận ở chương 1 sẽ là cơ sở, nền tảng để tác giả tiến hành phân tích các tác phẩm trong hai chuyên mục "Điều tra qua thư khán giả"và

"Camera giấu kín", từ đó đưa ra những đánh giá về phóng sự điều tra trên kênh Truyềnhình Công an nhân dân trong các chương sau

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG PHÓNG SỰ ĐIỀU TRATRÊN KÊNHTRUYỀN HÌNH CÔNG AN NHÂN DÂN2.1 Giới thiệu về phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dânTiền đề để phát triển kênh truyền hình Công an nhân dân(ANTV) đó chính là truyền hình Vì An ninh Tổ quốc chính thức lên sóng

từ ngày 10/8/1972, sau đótrở thành một bộ phận của Đài Truyền hình Trung ương (nay là Đài Truyền hình Việt Nam) chuyên trách đề tài về an ninh chính trị và trật

tự an toàn xã hội Đến ngày 11/12/2011, kênhTruyền hình Công an nhân dân chínhthức lên sóng Đây là kênh truyền hình chuyên biệt của ngành công an nhằm thực hiện thông tin tuyên truyền về các vấn đề liên quan đến an ninh trật tự, các hoạt động của lực lượng công an và các vấn đề khác theo định hướng của Đảng, Nhà nước và của Bộ Công an.Với tiêu chí "Nhân văn, tin cậy, kịp thời, hấp dẫn" sau hơn 5 năm phát sóng, đến nay ANTV đã thu hút được lượng khán giả đông đảo, trởthành một trong bảykênh truyền hình thực hiện nhiệm vụ thôngtin, tuyên truyền thiết yếu của quốc gia; phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.Hiện nay, Truyền hình Công an nhân dân không có cơ cấu tổchức riêng biệt

mà lấy toàn bộbộmáy của Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh Công an nhân dân, thuộc Tổng cục Chính trịCông an nhân dân làm nòng cốt sản xuất và phát sóng các chương trình trên kênh Truyền hình Công an nhân dânđược tổchức theo mô hình Ban Giám đốc Trung tâm chịu trách nhiệm toàn bộnội dung các chương trình được phát sóng Giúp việc cho Ban Giám đốc là 10 Phòng, Ban chuyên môn, được tổchức phù hợp với yêu cầu thực tế; ngoài ra còn có Cơ quan đại diện phía Nam tại thành phốHồChí Minh; Văn phòng đại diện miền Trung và Tây Nguyên tại Đà Nẵng.Nội dung các chương trình trên kênh Truyền hình Công

an nhân dân gồm 2 nhóm:Nhóm các chương trình thời sự, chính luậngồm:chương trình thông tin thời sự;chương trình thông tin chuyên đề trong nước;chương trình thông tin chuyên đề quốc tế

39Nhóm chương trình xã hội hóagồm: Các chương trình phim trong nước, quốc tế,các chương trình truyền hình thực tế, các chương trình phối hợp sản xuất, Là một kênh truyền hình chuyên biệt về mảng an ninh trật tự, phóng sự điều tra được xem

là một trong những thế mạnh của Truyền hình Công an nhân dân.Phóng sự điều trađược thực hiện ở nhiều chương trình chuyên mục khác nhau từ các phóng sự phát sóng trên các bản tin thời sự hàng ngày đến các chương trình chuyên mục như

"Điều tra qua thư khán giả", "Alo 389", "An ninh nông thôn", ngay cả những chương trình khai thác, xã hội hóa như "Camera giấu kín","Thực phẩm sạch hay bẩn", Các chương trình chuyên mục này đã nhận được sự quan tâm của đông đảo khán giả xem truyền hình bởi nó không chỉ phản ánh được hơi thở cuộc sống về những vấn đề được công chúng quan tâm mà còn mang tính chiến đấu cao, chống tiêu cực, tham nhũng, chống các tệ nạn xã hội, 2.1.1 Phóng sự điều tra trong các chương trình thuộc nhóm thời sự, chính luậnChuyên mục "Điều tra qua thư khán giả""Điều tra qua thư khán giả" phát sóng mỗi tuần một số vào 20h30 thứ 3 và phátlại vào nhiều khung giờ khác nhau các ngày trong tuần.Trong thời gian nghiên cứu của luận văn, mỗi chương trình có thời lượng phát sóng từ 25 đến 30 phút Bắt đầu

từ 01/03/2017 vừa qua, chương trình được điều chỉnh rút ngắn xuống 15 phút/ 1 số.Chuyên mục"Điều tra qua thư khán giả" ra đời nhằm trả lời những đơn thư của khán giả gửi tới Truyền hình Công an nhân dân Từ những phản ánh của khán giả, phóng viên của Truyền hình Công an nhân dân sẽ trực tiếp côngtác tại các địa phương, xuống hiện trường thực hiện điều tra tìm ra nguyên nhân của những vấn

đề mà người dân đang thắc mắc Bên cạnh đó, các chương trình cũng trả lời những thắc mắc của khán giả về các vấn đề pháp luật, giúp người dân tăng cường hiểu biết về kiến thức pháp luật Chuyên mụcmang tính chất tương tác caovới khán giả, tạo cho khán giả cảm giác nhập cuộc, chủ động tham gia xây dựng xã hội thông qua việc cung cấp thông tin, phản ánh qua đường dây nóng hoặc trực tiếp ghi hình ảnh hiện trường để gửi về cho ban biên tậpchuyên mục.Đề tài của chuyên mục

"Điều

40tra qua thư khán giả" đa dạng, xoay quanh nhiều vấn đề, lĩnh vực của cuộc sống như: kinh tế, văn hóa, công tác quản lý đất đai, xây dựng, Về kết cấu, nội dung chuyên mục đã có nhiều thay đổi từ khi lên sóng Trong thời gian nghiên cứu (từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016) kết cấu của chuyên mục gồm 2 phần như

sau:Phần 1: Phóng sự điều tra(đây là phần thuộc nội dung nghiên cứu của luận văn này): đây là phần chính chiếm phần lớn thời lượng của chuyên mục, ở phần này, qua những thông tin khán giả cung cấp, phóng viên sẽ trực tiếp xuống địa bàn để điều tra, tìm ra những vấn đề giúp khán giả trả lời câu hỏi.Phần 2: Trả lời thư bạn

xem truyền hình: Trả lời những thắc mắc liên quan đến pháp luậtcủa khán giả xem truyền hình.Tùy từng chương trình phát sóng, kết cấu cũng có thể thay đổi, có chương trình có đầy đủ 2 phần, có chương trình không có phần 2.Điều tra qua thư khán giả do đội ngũ phóng viên, biên tập viên Ban Chuyên đề -Trung tâm

Phátthanh, Truyền hình, Điện ảnh Công an nhân dân trực tiếp sản xuất.Chuyên mục “Alo 389”Alo 389 phát sóng mỗi tuần một số với thời lượng 15 phút/ tuần Đây là chương trình chuyên biệt về hoạt động đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng.Trong các chương trình, ekip sản xuất cùng tham gia đoàn công tác của Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo Quốc gia Chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban chỉ đạo 389 Quốc gia) tại các tỉnh, thành phố để cập nhật thôngtin, bám sát diễn biến vàphản ánh kịp thời tình hình công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả Bên cạnh đó, trong nhiều chương trình, phóng viên cũng trực tiếp thực hiện các phóng

sự điều tra, thâm nhập, ghi hình được hoạt động buôn lậu, vận chuyển hàng giả, tại các cửa khẩu và khu vực biên giới thuộc các tỉnh Lạng Sơn, Quảng Ninh,

Quảng Nam Trong đó, có những phóng sự điều tra dài kỳ về các đề tài như: phânbón giả; xe hoán cải chở hàng lậu; kinh doanh đa

41cấp lừa đảo; thựcphẩm chức năng giả; thuốc tân dược giả tại Thanh Hóa; vụ buôn bán trái phép xăng dầu tại Hưng Yên Chương trình do các phóng viên, biêntập viên Ban Văn hóaxã hội, Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh Công

an nhân dân trực tiếp sản xuất.Chuyênmục “An ninh nông thôn”Đây là một trong những chuyên mục mới được phát sóng trên kênh Truyền hình Công an nhân dân được phát sóng mỗi tuần một số với thời lượng 15 phút Chương trình là cácphóng

sự điều tra xoay quanh những vấn đề đang tồn tại ở khu vực nông thôn hiện

nay.Chuyên mục An ninh nông thôn được sản xuất trên địa bàn rộng, ởhầu hết các địa phương, với những phóng sự điều tra như: "Báo động tình trạng trộm cắp nông sản tại Đăk Lăk", "Khuất tất tại dự án Di dân khẩn cấp vùng sạt lở sông Ninh Cơ, Nam Định"; "Buông lỏng công tác quản lý đất đai tại Kim Thành, Hải Dương";

"Đâu là lẽ phải cho 36 hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Hữu Lũng, Lạng

Sơn"; Chuyên mục do phóng viên, biên tập viên Ban Chuyên đề -Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh Công an nhân dân trực tiếp sản xuất.Chuyên mục

“Vấn đề giao thông”Đây là chuyên mục mới được xây dựng trên cơ sở chuyên mụcTạp chí An toàn giao thông trước đây Chuyên mục do phóng viên, biên tập viên Ban Chuyên đề -Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh Công an nhân dân trực tiếp sản xuất, phát sóng mỗi tuần một số với thời lượng 15 phút.Chuyên mục tập trung phản ánh các vấn đề về giao thông như: văn hóa tham gia giao thông;

công tác xây dựng đường; chất lượng tuyến đường; các hành vi trái quy định pháp luật về an toàn giao thông; Trong đó, hầu hết các tác phẩm cũng được thể hiện dưới dạng phóng sự điều tra Có thể kể đến một số phóng sự điều tra được thực hiện trong thời gian gần đây như: "Có hay không việc bảo vệ cho xe quá tải tại Hà Nội", "Làm đường nông thôn hay khai thác cát trái phép"; "Hưng Yên: xe quá tải lộng hành trên đê sông Hồng",

42Phóng sự điều tra trong các Bản tin thời sựHiện nay, Truyền hình Công an nhân dân tiến hành sản xuất và phát sóng trực tiếp 10 bản tin thời sự trong ngày bao gồm: An ninh ngày mới, Thời sự tổng hợp, Bản tin Quốc tế, Bản tin 113 Online, Bản tin 113 Online cập nhật 15h00, Kinh tế tiêu dùng, Thời sự an ninh, Nhịp sống 24/07, Nhật ký an ninh vàBản tin nhanh NgoàiBản tin Quốc tế và Bản tin nhanh, thì ở các bản tin khác, các phóng sự điều tra vẫn thường xuyên xuất hiện Trong các bản tin thời sự, phóng sự điều tra phản ánh đa dạng các loại đề tài, lĩnh vực Đểphù hợp với các bản tin, phóng sự điều tra thường được chia thành nhiều kỳ với thời lượngmỗi kỳ từ 3 đến 5 phút, được sắp xếp trong các bản tin của các ngày gần nhau để thu hút sự theo dõi của khán giả Ví dụ như các phóng sự: "Cuộc chiến giữrừng cần triệt tiêu lợi ích nhóm";"Phú Thọ: Những dấu hiệu sai phạm trong thu chi sai quy định ở trường Tiểu học Bằng Luân"; loạt ba kỳ phóng sự điều tra về những sai phạm trong công tác kiểm dịch động vật của Chi cục Thú y tỉnh Phú Thọ:

"Buôn bán giấy kiểm dịch động vật: Giấy tờ thật, kiểm dịch giả?", "Vụ kiểm dịch giả, giấy tờ thật: Chi cục thú y Phú Thọ vào cuộc xử lý"; "Cần bịt chặt lỗ hổng trong quy trình kiểm dịch động vật"; Các phóng sự điều tra này do phóng viên Ban Thời sự -Trung tâm Phát thanh, Truyền hình, Điệnảnh Công an nhân dân phối hợpđội ngũ cộng tác viên sản xuất.2.1.2 Phóng sự điều tra trong các chương trình thuộc nhóm xã hội hóaChuyên mục"Camera giấu kín""Camera giấu kín" thuộc nhóm chương trình xã hội hóa với số lượng chương trình phát sóng khá dày trên kênh, có thời lượng phát sóng mỗi số dao động từ 13 phút đến 15 phút.Chương trình được thực hiện dưới dạng thử nghiệm, điều tra xã hội họcđể điều tra các vấn

đề xã hội trong đó tập trung vào điều tra diễn biến tư tưởng, tình cảm của con người trước một vấn đề nóng, vấn đề đang gây bức xúc trong dư luận xã hội Ở mỗi chương trình,một tình huống dựa trên thực tế cuộc sống được tạo dựng nhiều lần để ghi lại phản ứng của các đối tượng khác nhau thông qua những

43máy quay được giấu đi.Qua chương trình,khán giả có thể thấy được cách ứng xửcủa con người trước những tình huống, thông qua đó phản ánh những vấn đề đang tồn tại của đời sống xã hội.Chương trình "Camera giấu kín" doCông ty cổ phần nghe nhìn Toàn Cầu (AVG) thực hiện.Tiểu mục "Thực phẩm sạch hay bẩn" trong

chương trình "An ninh toàn cảnh"“An ninh toàn cảnh” là chương trình mới chính thức lên sóng từ ngày 01/01/2017, được phát sóng vào khung giờ từ 10h55 hàng ngày Chương trình gồm nhiều tiểu mục khác nhau, trong đó tiểu mục

"Thực phẩm sạch hay bẩn"do Truyền hình Công an nhân dân phối hợp với Công tyNinh An sản xuất có thời lượng từ 5 đến 7 phút Tiểu mục được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: gặp gỡ người nổi tiếng cùng bàn về cách lựa chọn thực phẩm; các phóng sự vấn đề và các phóng sự điều tra vềcác vấn đề an ninh thực phẩm trong đời sống hiện nay.Trong đó, các phóng sự điều tra thường được thực hiện dưới hình thức: phóng viên nhập vai là người đi mua các mặt hàng để điều tra về nguồn gốc, chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, việc buôn bán các loại chất phụ gia, Ví dụ như một số tác phẩm: "Nguyhại từ thịt xiên nướng",

"Ruốc giá rẻ như bèo ở Hà Nội", "Gia cầm không dấu kiểm dịch", "Thần chết đằngsau những miếng chân gà", "Xâm nhập làng sản xuất bánh kẹo rởm lớn nhất miền Bắc", Có thể nói, phóng sự điều tra là một trong những thế mạnh của Truyền hìnhCông an nhân dân, được sử dụng ở nhiều chương trình, chuyên mục với những đề tài điều tra đa dạng, phong phú Trong luận văn này, tác giả tiến hành nghiên cứuhai chuyên mục mang tính đại diện cho hai nhóm nội dung là: "Điều tra qua thư khán giả"và "Camera giấu kín" Đây là hai chuyên mụcmang đậm dấu ấn thương hiệu của ANTV được xây dựng và sản xuất liên tục từ khi thành lập kênh đến nay Đây cũng là hai chuyên mụcđược khán giả yêu thích, có chỉ sốrating cao, luôn giữ vững trong suốt 5 năm qua Hai chuyên mục này có nhiều điểm khác biệt

về nội dung, hình thức thể hiện cũng như quy trình sản xuất vì vậy việc đi sâu nghiên cứu, phân tích hai chuyên mục này sẽ giúp luận văn có cái nhìn đa chiều về phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân

442.2 Nội dung và hình thức của phóng sự điều tra trênkênhTruyền hình Công an nhân dân2.2.1 Nội dung phóng sự điều tra trên kênh Truyền hình Công an nhân dân2.2.1.1 Đề tàiQua khảo sát 26 chuyên mục "Điều tra qua thư khán giả" và 155chương trình "Camera giấu kín" trong 6 tháng từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016 có thể thấy các đề tài được thực hiện trong hai chuyên mục đều là những đềtài gắn liền với cuộc sốngxã hội,phản ánh những vấn đề có tác động đến nhiều người, được dư luận quan tâm vàgắn liền với những vấn đề thời sự nóng hổi Trong đó, đa phần là những sự việc khuất tất, những hiện tượng tiêu cực đã gây hậu quả xấu trong đời sống xã hội cần được lên án và tìm ra câu trả lời.Tuy

nhiên,qua khảo sát, đề tài của hai chuyên mụccó sự khác biệt:Đối với chuyên mục

“Điều tra qua thư khán giả”,ngoài tác phẩm "Hiệu quả từ một chuyên mục"(phát sóng ngày 02/02/2016) được thực hiện nhằm tổng kết lại hành trình một năm qua

của chuyên mục “Điều tra qua thư khán giả"để phát sóng vào dịp Tết thì100%đề tài lànhững vấn đề tiêu cực trong xã hội Trong đó, các đề tài được thực hiệnkhá rộng như:tham nhũng;kinh tế;vấn đề đất đai;vấn đề xây dựng;công tác quản lý củachính quyền cơ sở; môi trường;y tế;giáo dục; văn hóa; Trong đó, nổi bật nhất

là mảng đề tài vềcông tác quản lý của chính quyền cơ sở Phóng sự “Bao giờ ngườidân mới có đất dịch vụ”(phát sóng ngày 22/12/2015)là câu chuyện chậm chễ trong thực hiện giao đất đền bù cho người dâncủa các cơ quan chức năng TP Hà Nội Loạt hai phóng sự “Sai phạm trong đền bù, giải phóng mặt bằng mở rộng quốc lộ 18A”(phát sóng ngày 01/03/2016 và 10/05/2016)điều tra việc thiếu trách nhiệm của các cơ quan trong công tác quản lý đất đai Việc quản lý đất đai lỏng lẻo, thiếu

sự thống nhất tại TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh đã gây ra những bất cập trong giải quyết tranh chấp đất đai đặc biệt là trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng khi thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A khiến cho nhiều người dân có đất bị thu hồi nhưng không được đền bù thỏađáng

45Theo khảo sát thì trong 26 chương trình “Điều tra qua thư khán giả”phát sóng trong 6 tháng thì có tới 18phóng sự điều tra chiếm 69,23%số phóng sự có đề tài về công tác quản lý của chính quyền cơ sở liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống

xã hội như: quản lý đất đai, quản lý trật tự xây dựng, thực hiện xây dựng nông thônmới, thực hiện các quyền lợicủa người dân, Bên cạnh đó, cũng có nhiềuphóng sự điều trahướng về các đề tài như: kinh tế: “Bát nháo chung cư giá rẻ”(phát sóng ngày 19/01/2016)điều tra về những sai phạm của đơn vị doanh nghiệp, chủ đầu tư các dự án chung cư giá rẻ trong việc thực hiện các quy định vềxây dựng, phòng cháy chữa cháy, Hoặc các đề tài mang tính xã hội như:“Đằng sau những tin đồn thất thiệt”(phát sóng ngày 29/03/2016) phản ánh mặt trái và hệ lụy của những tin đồn trên Internet, “Lật tẩy những nhà ngoại cảm giả”(phát sóng ngày 19/04/2016) điều tra những chiêu trò, cách thức lừa đảo của những nhà ngoại cảm giả, Nguồn

đề tài chính của chuyên mục “Điều tra qua thư khán giả” là từ những phản ánh, đơn thư của người dân, doanh nghiệp gửi đến Truyền hình Công an nhân dân Qua những phản ánh đó, phóng viên tiến hành nghiên cứu, lựa chọn, tiếp cận đề tài và tiến hành điều tra Địa bàn thực hiện các phóng sự điều tra trong chương trình khá rộng, trải dài ở khắp các tỉnh trên cả nước như: Hà Nội, Hải Phòng, Hòa Bình, Thừa Thiên Huế, Đắk Lắk, Trong 26 phóng sự điều tra được nghiên cứu thì 100%tác phẩm đều điều tra và phân tích, tìm ra được nguyên nhân của vấn đề từ đóđề xuất biện pháp ngăn ngừa hoặc giải quyết Đối với chuyên mục “Camera giấukín” thì đề tài hẹp hơn, tập trung vào các đề tài mang tính xã hội như: gia đình, nghề nghiệp, các mối quan hệ xã hội, hành vi ứng xử, thái độ của con người,

Trong đó mảng đề tài được thực hiện nhiều nhất là đề tài về hành vi ứng xử của con người như: "Khi thấy trẻ em uống rượu"(phát sóng ngày 17/03/2016), "Nhặt được tiền rơi không trả người đánh mất"(phát sóng ngày 14/01/2016), "Khi nhìn thấy móc túi"(phát sóng ngày 23/01/2016), Trong đó, khán giả được đặt vào các tình huống có vấn đề, nảy sinh trong cuộc sống đời

46thường để thể hiện thái độ, hành vi của mình Trong 155 chương trình được nghiên cứu thì có tới 84 chương trình chiếm 54,19% là thuộc mảng đề tài này Bên cạnh mảng đề tài chính này, cũng có một số mảng đề tài khác như đề tài về gia đình:“Mẹ ơi đừng bán con”(phát sóng ngày 03/12/2015), “Người mẹ vô lương tâm”(phát sóng ngày 09/12/2015), chiếm 12,25% tổng số chương trình được nghiên cứu Về đề tài nghề nghiệp có 16 chương trình như: "Trung thực nghề vá xe"(phát sóng ngày 07/12/2015), hay loạt hai chương trình "Rủi ro người mưu sinhđường phố"(phát sóng ngày 18/12/2015 và ngày 19/12/2015), Ngoài ra có 26 chương trình có đề tài về cảnh báo xã hội như: "Nguy hiểm khi tạt đầu ô tô"(phát sóng ngày 27/02/2016), "Cảnh báo lợi dụng kết bạn trên Facebook"(phát sóng ngày28/01/2016), Ở chuyên mục Camera giấu kín có xuất hiện các tác phẩm điều tra biểu dương, trong đó có hai tác phẩm biểu dương về lực lượngcông an là "Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc"(phát sóng ngày 08/02/2016), "Vì dân phục vụ"(phát sóng ngày 08/02/2016)hay “Xuân về chia sẻ yêu thương” (phát sóng ngày

04/02/2016), Những tác phẩm điều tra biểu dương kể trên đều tập trung phát sóngvào dịp Tết Nguyên đán.Đôi khi cùng một đề tài, chương trình được thực hiện ở những địa điểm khác nhau, để tìm ra những kết quả điều tra khác nhau Ví dụ như

“Tây ba lô bán hàng rong”được thực hiện ở Hà Nội và Bắc Ninh, hay “Khi phát hiện kẻ gian”được thựchiện ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, "Cứu người sắp chết đuối"(Hà Nội, TP Hồ Chí Minh), Đối với các tác phẩm của chuyên mục “Cameragiấu kín”, kết quả cuối cùng thường chỉ dừng ở mức phát hiện vànêu ra những vấn

đề đang tồn tại trong xã hội để khán giả cùng nhìn nhận Có thể thấy, mảng đề tài của “Camera giấu kín” có sự hạn chế hơn so với chuyên mục “Điều tra qua thư khán giả” Bên cạnh đó, kết quả mà phóng sự điều tra hướng tới cũng khác nhau: một chuyên mục thì chỉ hướng đến việc phát hiện, nêu vấn đề còn chuyên mục còn lại thì không chỉ nêu ra vấn đề mà còn tìm ra được nguyên nhân sâu xa để đề xuất hướng giải quyết Tuy nhiên qua khảo sát có thể khẳng định những đề tài này đều

việc ngôi biệt thự cổ ở số 107 Trần Hưng Đạo, Hà Nội bị sập gây thiệt hại nghiêm trọng 2 người tử vong và 62 hộ dân khác mất nhà, phóng viên đã tiến hành điều tra,làm rõ trách nhiệm của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam –đơn vị chịu trách nhiệm với khu tập thể này trong việc đảm bảo quyền lợi cho 62 hộ dânvốn là

những người đã có nhiều năm đóng góp cho đơn vị Trong suốt gần một năm sau khi xảy ra vụ việc sập tòa nhà này, câu chuyện về nơi sinh sống ổn định cho 62 gia đình này vẫn là một đề tài nóng được nhiều báo chí khai thác.Từ những đề tài nóngtrong xã hội, các phóng sự điều tra đều tập trung điều tra những vụ việc gây bức xúc trong dư luận.Trong đó, có cảnhững vụ việc tại thời điểm thực hiện phóng sự vẫn chưa được khám phá như phóng sự điều tra “Nghi án sản xuất phân bón

giả”(phát sóng ngày 08/12/2015) phản ánh về thực trạng sản xuất, buôn bán phân bón giả đang gây thiệt hại lớn cho người nông dân trong sản xuất cũng như đem lạinhững hậu quả khó lường vềthoái hóa đất, gây bức xúc trong dư luận xã hội Trong đó, vụ việc Công ty Thuận Phong, tỉnh Đồng Nai có dấu hiệu sản xuất, buônbán hàng giả là phân bón sau thời gian dài thụ lý vẫn chưa có kết quả cuối cùng, quyết định xử lý hành chính hay xử lý hình sự vẫn gây băn khoăn, tranh cãi cho hàng chục bộ, ban ngành và gây phẫn nộ trong dư luận xã hội Phóng sự này được thực hiện khi mà sau gần 8 tháng điều tra, các cơ quan chức năng vẫn chưa tìm ra đáp án cũng như cách xử lý vụ việc Phóng viên đã thực hiện điều tra độc lập, phântích những dấu hiệu vi phạm, những vấn đề khuất tất trong hoạt động của công ty này để đưa ra kiến nghị với cơ quan chức năng.Bên cạnh đó, cũng có những vụ việc đã được khám phá những vẫn còn gây nghi ngờ như phóng sự“Tồn đọng thi hành án dân sự, ai phải chịu trách nhiệm”(phát sóng ngày 01/12/2015) phản ánh về việc tồn đọng thi hành án dân sự.Hai vụ việc được đưa ra trong phóng sựnàyđều là những vụ việc đã được điều tra, có kết luận của cơ quan chức năng nhưng kết quả vẫn chưa nhận được sự đồng thuận của người dân

48Như vậy, phóng sự điều tra trên Truyền hình Công an nhân dân đã đề cập đến nhiều đề tài nóng trong xã hội, điều tra những vụ việc gây bức xúc trong dư luận xãhội Bên cạnh đó, qua khảo sát các tác phẩm cũng đều đảm bảo tính định hướng, không đi ngược lại chủ trương, chính sách của Đảng và thực hiện điều tra vì lợi íchchung Qua phỏng vấn Giám đốc sản xuất chuyên mục"Camera giấu kín" và các phóng viên trực tiếp sản xuất chuyên mục "Điều tra qua thư khán giả" đều khẳng định trong quá trình điều tra, nếu phát hiện ra vấn đề điều tra có thể gây bất lợi cho

số đông người dân, hoặc gây ra sự bất ổn định tại địa phương thì phóng viên đều

có sự cân nhắc kỹ lưỡng Với những trường hợp này, có thể tiếp tục phản ánh nhưng đặt lợi ích chung lên trên, tránh gây hoang mang trongdư luận, ảnh hưởng