skkn ngữ văn hay, skkn ngữ văn lớp 9 hay, skkn ngữ văn lớp 9 dạy truyện hiện đại việt năm, skkn ngữ văn lớp 9, cách dạy truyện hiện đại lớp 9 hiệu quả, dạy truyện hiện đại lớp 9, dạy đọc hiểu ngữ văn, dạy đọc hiểu ngữ văn 9
Trang 1Truyện ngắn chiếm một phần lớn trong thể loại tự sự Qua những câuchuyện người đọc cảm nhận được tư tưởng, tình cảm, thái độ, cách ứng xử đúngđắn giữa con người với thiên nhiên, con người với con người, gây ấn tượng sâuđậm về cuộc đời và tình người Qua đó giúp người đọc, đặc biệt là lứa tuổi thanhthiếu niên có nhận thức, tình cảm và định hướng đúng Những câu chuyện ngắn lànhững thông điệp làm sáng lên, đẹp hơn tâm hồn, tình cảm, nhân cách của ngườiđọc Đó cũng chính là lí do góp mặt của các tác phẩm tự sự nói chung và truyệnngắn nói riêng trong chương trình Ngữ văn lớp 9.
Việc tiếp cận các tác phẩm tự sự - truyện ngắn và hiểu cho đúng, đủ khôngphải là đơn giản bởi mỗi tác phẩm có hiệu quả thẩm mĩ riêng, thể hiện rất rõ đặctrưng thể loại Tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng,phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn conngười, bởi vậy tác phẩm rất ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp Truyện ngắn rất gầngũi với đời sống hàng ngày, lại súc tích, gợi trường liên tưởng, suy ngẫm với ýnghĩa sâu xa Mỗi tác phẩm lại mang một văn phong, kết cấu, cốt truyện khácnhau đòi hỏi người đọc phải tìm tòi, phát hiện những nét độc đáo mang tính nghệthuật Vì thế, khoa học về phương pháp dạy học trong nhà trường cần đặt ra vấnđề: Dạy học tác phẩm tự sự - truyện ngắn như thế nào cho phù hợp với phươngpháp dạy học mới, lấy học sinh làm chủ thể sáng tạo
Từ những vấn đề trên đây, bản thân tôi xin mạnh dạn trao đổi với các bạn
đồng nghiệp “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt phần truyện hiện đại Việt
Nam trong chương trình Ngữ văn lớp 9 tại trường TH&THCS Lý Thường
Trang 2Kiệt” mà bản thân tôi - một giáo viên trực tiếp giảng dạy Ngữ Văn 9 đã đúc kết
được qua nhiều năm
2 Cơ sở lý luận
Tác phẩm văn học bao giờ cũng là một tổng thể hoàn chỉnh giữa nội dung
và phương thức biểu đạt, tức là nghệ thuật Phân tích một tác phẩm truyện là trìnhbày những nhận xét , đánh giá của mình về nhân vật, sự kiện, chủ đề hay nghệthuật của một tác phẩm cụ thể Những nhận xét, đánh giá về truyện phải xuất phát
từ ý nghĩa của cốt truyện, tính cách, số phận của nhân vật và nghệ thuật trong tácphẩm được người viết phát hiện và khái quát Các nhận xét, đánh giá về tác phẩmtruyện phải rõ ràng, đúng đắn, có sức thuyết phục
Tác phẩm truyện hiện đại là một phần quan trọng trong tổng thể các tácphẩm văn học được đưa vào giảng dạy ở lớp 9 Đặc biệt nhiều năm, kì thi học sinhgiỏi, kì thi vào lớp 10 THPT chọn phần này làm đề thi Thông qua việc đọc và họctác phẩm văn học, học sinh sẽ có một vốn khá phong phú về kiến thức văn học(tác phẩm, thể loại …)và cũng đã được nâng cao dần về năng lực cảm thụ, phântích, bình giá tác phẩm ….Đó là một thuận lợi Vì vậy học sinh cần phải nắmvững được những yêu cầu cũng như mức độ cần đạt được khi phân tích tác phẩm
Giáo sư Lê Trí Viễn cũng có lời nhắn nhủ: “ Dạy văn lấy cảm làm đầu”.Người giáo viên dạy học trò phân tích tác phẩm truyện không thể nghèo nàn cảmxúc Bởi những trang truyện hay, những số phận của các nhân vật trong truyện đều
có cuộc đời riêng, có tư tưởng, tình cảm, nội tâm… phong phú và đa dạng Chonên, trong hướng gợi ý học sinh trình bày những cảm nhận, đánh giá về nhân vật,
sự kiện, chủ đề… trong tác phẩm truyện phải xuất phát từ những rung cảm chânthật, thẩm mĩ Trong quá trình hướng dẫn học sinh cách phân tích, giáo viên cầnchú ý phát huy, động viên tính tích cực, sáng tạo của từng học sinh, tránh gò éphọc sinh theo những khuôn mẫu nhất định Người giáo viên phải biết khơi gợinhững cảm xúc của học sinh, kích thích và nuôi dưỡng, phát triển ở học sinhnhững nhu cầu đồng cảm và khát vọng nhận thức cái mới qua hình tượng nhânvật, ngôn ngữ đối thoại, độc thoại…Vì vậy, nếu ai đó tự cho rằng mình đã gợi đầy
đủ các ý tưởng của tác phẩm qua từng trang truyện thì chưa hẳn là một giáo viên
Trang 3dạy tốt, nắm chắc phương pháp hướng dẫn học sinh cách phân tích tác phẩmtruyện.
3 Cơ sở thực tiễn
Trong một thời gian giảng dạy, tôi chưa chú trọng đến đặc trưng của thể loạitruyện ngắn nên chưa khai thác được hết và có hệ thống các yếu tố quan trọng của
nó nên chưa giúp học sinh nắm được vấn đề theo đặc trưng của thể loại
Khi học môn Ngữ Văn, đặc biệt là khi phân tích tác phẩm truyện đòi hỏihọc sinh không chỉ hiểu mà còn cần phải có những cảm nhận, cách đánh giá về tácphẩm
Thực tế cho thấy, học sinh còn gặp nhiều khó khăn khi phân tích tác phẩmtruyện hiện đại Không hiếm trường hợp, học sinh tỏ ra lúng túng trước một tácphẩm truyện Thậm chí có những diễn đạt tỏ ra bế tắc, ngô nghê
4 Thực trạng
Hơn mười năm đứng trên bục giảng, tôi thường trăn trở với những bài giảngcủa mình Có những bài giảng thành công Tuy nhiên, không ít bài giảng chưa đạthiệu quả cao Chính điều đó khơi dậy trong tôi khao khát tìm tòi để khắc phục Mộttrong những thể văn mà cả thầy và trò, trong thực tế đều rất “ngại” đối mặt, đó làthể truyện hiện đại với những đặc trưng nổi bật của nó Trên lý thuyết, ai nắm đượcquy luật, bản chất của vấn đề thì người đó sẽ chiến thắng Mặc dầu vậy, tính thựctiễn luôn dạy cho tôi bài học rằng: Mọi điều không dễ dàng như ta tưởng Đặc biệtmôn Ngữ văn, môn học đòi hỏi tính nghệ thuật cao ngay cả trong quá trình cảmthụ Tôi đã khảo sát thực trạng để làm phép so sánh hiệu quả của giải pháp màmình đã đưa ra Đây là kết quả khảo sát cho đối tượng học sinh khi tôi chưa ápdụng hướng dẫn phương pháp cho các em
Trang 4PHẦN II
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Khái quát về truyện và đặc trưng của truyện
Truyện được sáng tác theo thể văn xuôi, sử dụng phương thức biểu đạt tự sự
là chính Tự sự là phương thức tái hiện đời sống qua các sự kiện, biến cố và hành
vi con người trong toàn bộ tính khách quan của nó Ở đây, tư tưởng và tình cảmcủa nhà văn thâm nhập sâu sắc vào sự kiện và hành động của con người, nhà văn
kể lại, tả lại những gì xảy ra bên ngoài mình, khiến cho người đọc có cảm giácrằng hiện thực được phản ánh trong tác phẩm là một thế giới tạo hình xác địnhđang tự tồn tại, phát triển, không phụ thuộc vào tình cảm, ý muốn của người viết.Tức là kể chuyện để phản ánh hiện thực và biểu hiện tâm tư con người Đã làtruyện thì phải có câu chuyện, tức là có tình tiết Tình tiết làm cho những sự việcngẫu nhiên, hằng ngày ngưng đọng lại thành truyện Tình tiết là dấu hiệu đầu tiêncủa truyện Dù biến hóa trăm màu nghìn vẻ, tình tiết luôn tồn tại trong truyện, dù
là truyện dân gian, cổ điển, cận đại hay hiện đại
Tình tiết mặc dầu là yếu tố tất nhiên của truyện nhưng không phải là yếu tốquan trọng nhất Tình tiết là sự việc, là biến cố đang vận động, đang phát triển.Nhưng trung tâm của sự việc, của biến cố là con người, trung tâm của tình tiết lànhân vật Đối tượng chủ yếu của văn học là những con người với cuộc sống bêntrong và cuộc đời bên ngoài của họ Truyện không phải chỉ kể về các sự việc, cácbiến cố Bởi vì khoa học cũng làm việc đó Nhà lịch sử cũng có thể kể lại một trậnđánh Truyện là văn học, truyện kể về con người, về vận mệnh của những conngười
Đã là truyện thì phải có lời kể Lời kể là một yếu tố rất quan trọng củatruyện Cốt truyện, nhân vật, toàn bộ hình tượng của truyện được dệt nên qua lời
kể đó Lời kể một mặt là phương tiện để phản ánh cuộc sống thành hình tượngtrong truyện, mặt khác cũng lại là phương tiện để thể hiện thái độ, tình cảm, tưtưởng, sự đánh giá của tác giả đối với cuộc sống
Trang 5Một truyện hay thường khi do bản thân câu chuyện được kể đồng thời còn
do cách kể chuyện Có khi từ những truyện không có gì ghê gớm, đặc biệt màngười kể có thể kể thành rất lý thú, sâu sắc Đó là vì người kể thường hay thể hiệncách nhìn, cách nghĩ, cách nhận xét, cách đánh giá, nói chung là thể hiện thái độcủa người kể đối với sự việc và con người trong truyện
Lời kể đó là cái nền ngôn ngữ đồng thời là cái nền tình cảm của truyện Lời
kể trong truyện thường khắc họa nên hình tượng một nhân vật thường khi là vôhình mà lại vô cùng quan trọng; đó là hình tượng tác giả hay rộng hơn hình tượngngười kể chuyện Khi phân tích, đọc, giảng truyện ta không thể nào bỏ qua yếu tốquan trọng này
Một tác phẩm tự sự (truyện) tất nhiên cũng giống như bất kì một tác phẩmvăn học nào khác, đòi hỏi phải được phân tích toàn diện, cặn kẽ và đúng phươnghướng Điều đặc biệt ở tác phẩm truyện là cấu tạo hình tượng tác phẩm dựa vào 3yếu tố: Tình tiết (cốt truyện), nhân vật và lời kể Vì vậy khi phân tích truyện cầnlưu tâm đến ba yếu tố này Đó cũng là đặc trưng phân biệt cấu tạo một tác phẩmtruyện với một bài thơ trữ tình hay một bài văn chính luận
2.1 Giúp học sinh nắm vững bối cảnh xã hội.
Chúng ta đều biết rằng, khi đọc – hiểu bất kì một tác phẩm thuộc thể loạinào cũng nên chú ý tới bối cảnh xã hội (hoàn cảnh sáng tác) mà tác phẩm ra đời.Đây là yêu cầu quan trọng để thấy được tính lịch sử cụ thể của diễn biến đời sốngđược miêu tả trong truyện từ đó hiểu thêm ý nghĩa của truyện
Mỗi tác phẩm văn học nói chung đều hình thành trong một hoàn cảnh cụthể, trong đó các yếu tố: lịch sử, xã hội, văn hoá đều ít nhiều chi phối tới nội dung
Trang 6tư tưởng của tác phẩm Có những vấn đề trong tác phẩm từ thời trung đại nhưngđến nay còn nguyên giá trị, chẳng hạn thái độ cứng cỏi trước những bất công
ngang trái, trước cái ác của Ngô Tử Văn trong Chuyện chức Phán sự đền Tản
Viên của Nguyễn Dữ đến nay vẫn là bài học quý giá cho mỗi người Nhưng cũng
có những truyện đề cập tới những vấn đề lịch sử mà nếu không hiểu được hoàncảnh xã hội lúc đó thì không thể nào nắm bắt được cái thần thái, dụng ý mà nhà
văn muốn đề cập; chẳng hạn vấn đề: ngợi ca những con người lao động như anh
thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long Nếu học sinh không
biết rằng truyện ra đời trong hoàn cảnh miền Bắc đang đẩy mạnh công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội, là hậu phương lớn cho tiền tuyến miền Nam, trong hoàn
cảnh ấy, truyện mang dấu ấn của một thời điểm lịch sử mà mọi người đều có ý
thức sống cho cái chung và dường như quên đi bản thân mình thì sẽ không thấy
được vẻ đẹp của anh thanh niên cũng như giá trị của tác phẩm Đó là một ví dụcho rất nhiều ví dụ để ta có thể khẳng định vai trò quan trọng của việc tìm hiểu
“lai lịch xuất thân” của tác phẩm
Đối với các văn bản truyện ngắn hiện đại trong chương trình Ngữ văn lớp 9,tôi luôn chú trọng và yêu cầu học sinh nắm bắt thật chắc bước tìm hiểu bối cảnh
xã hội, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm
Một số hình thức giúp HS nắm vững hoàng cảnh sáng tác của các tácphẩm: Tuỳ thuộc vào điều kiện dạy học (phòng học truyền thống hay phòng ti vithông minh) để giáo viên đưa ra phương pháp phù hợp bằng cách yêu cầu các emtrình bày ngắn gọn, cho các em xem các đoạn video minh họa (Cảnh bom đạnchiến tranh khốc liệt trên tuyến đường Trường Sơn khói lửa thời đánh Mĩ cho văn
bản Những ngôi sao xa xôi hay trích đoạn phim Cánh đồng hoang cho văn bản
Chiếc lược ngà), tranh ảnh hoặc giáo viên tái hiện
2.2 Giúp học sinh hiểu được giá trị của tình huống truyện.
Đối với truyện ngắn, tình huống giữ vai trò là hạt nhân của cấu trúc thể loại,
nó chính là cái hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện đặc biệt khiến chotại đó, cuộc sống hiện lên đậm đặc nhất và ý đồ tư tưởng của tác giả được bộc lộsắc nét nhất
Trang 7Trong truyện ngắn, tình huống truyện là nhân tố tổ chức của thiên truyện.Tức là nó bao trùm và chi phối các thành tố khác như nhân vật, cảnh vật, bố cục,kết cấu, lời trần thuật Nhìn ở chiều ngược lại, những thành tố kia lại làm sốngdậy cái tình huống này Diện mạo của một truyện ngắn, xét đến cùng, là do tìnhhuống truyện quyết định.
Từ đó có thể khẳng định rằng, đặt vào tình huống truyện, tính cách, tâm línhân vật sẽ tự bộc lộ rõ nét, đồng thời chủ đề tác phẩm cũng thể hiện sâu sắc.Ngoài ra tình huống truyện còn tác động đến kịch tính của tác phẩm, tạo nên sứchấp dẫn cho truyện Do đó, "Tạo tình huống là phần lao động quan trọng nhất củaquy trình sáng tạo một truyện ngắn Người viết có được một tình huống đặc sắc là
đã có một tiền đề khá vững chắc cho thành công của cả truyện gắn Còn người đọcnắm được tình huống thì xem như đã có một chìa khóa tin cậy để mở vào thế giới
bí ẩn của tác phẩm" (Tiến sĩ Chu Văn Sơn)
Vậy ta sẽ khai thác tình huống truyện như thế nào? Đầu tiên, học sinh phảinắm được khái niệm tình huống truyện Khi các em đã hiểu, ở từng đơn vị bài học
giáo viên có thể đặt câu hỏi giúp học sinh tìm ra được tình huống truyện ở mỗi
văn bản
Ngay từ truyện ngắn đầu tiên là văn bản “Làng” của Kim Lân, giáo viên cung cấp
cho HS khái niệm “tình huống truyện”: Tình huống truyện là một hoàn cảnh có
vấn đề xuất hiện trong tác phẩm Trong hoàn cảnh đó, nhân vật sẽ có hành động, lời nói, suy nghĩ… bộc lộ rõ nhất, điển hình nhất bản tính của mình Qua đó chủ
đề tác phẩm sẽ thể hiện trọn vẹn Sau đó có thể yêu cầu học sinh chỉ ra ý nghĩa
của tình huống Từ đây giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn để học sinh đi vào tìm hiểuvăn bản
Ví dụ 1: Khi dạy văn bản “Làng” của nhà văn Kim Lân, sau khi cho HS
nắm vững khái niệm tình huống truyện, giáo viên có thể hỏi: Sự kiện nào bao
trùm và chi phối toàn bộ truyện này? Hoặc: Sự kiện bao trùm nào đã giúp tác giả
dựng lên toàn bộ truyện ngắn này là gì?
Trang 8Giáo viên có thể gợi ý (khi HS không phát hiện được) để HS thấy được tình
huống truyện: Ông hai là người yêu làng nhưng ở nơi tản cư, ông Hai nghe được
tin làng Chợ Dầu theo giặc, lập tề nên ông rất đau khổ, tủi nhục.
Ví dụ 2: Khi hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn
Thành Long, giáo viên có thể hỏi: Những phẩm chất nổi bật của anh thanh niênhiện lên khi nào?
HS xác định được: Những phẩm chất nổi bật của anh thanh niên hiện lên
trong cuộc gặp gỡ giữa anh và ông hoạ sĩ, cô kĩ sư.
Từ đó giáo viên khái quát về tình huống truyện: Truyện xoay quanh cuộc
gặp gỡ tình cờ giữa anh thanh niên làm công tác khí tượng thuỷ văn một mình trên đỉnh Yên Sơn với ông hoạ sĩ và cô kĩ sư qua lời giới thiệu của bác lái xe Từ
đó khám phá ra vẻ đẹp của Sa Pa và anh thanh niên.
Khi HS đã xác định được tình huống truyện, giáo viên có thể nâng cao bằngviệc yêu cầu các em xác định ý nghĩa (chủ đề) của văn bản
Ví dụ: Sau khi HS xác định được tình huống trong truyện ngắn “Làng” của
Kim Lân, giáo viên có thể hỏi: Tình huống truyện này có ý nghĩa gì? Hoặc: Quatình huống đó điều gì sẽ được hiện lên?
Định hướng để các em thấy được: Tình huống truyện đã làm nổi bật lòngyêu làng gắn liền với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến của ông Hai (cũng làcủa người nông dân Việt Nam thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp)
2.3 Hướng dẫn học sinh cảm thụ sâu sắc, đánh giá được đúng đắn nhân vật qua các chi tiết tiêu biểu trong tác phẩm.
Trong tác phẩm tự sự, nhà văn “nói” qua nhân vật Nhân vật chính là nơimang chở nội dung phản ánh, tư tưởng, chủ đề của tác phẩm, là nơi kí thác quanniệm về con người, về nhân sinh của nhà văn
Bởi thế, phân tích nhân vật trở thành con đường quan trọng nhất để đi đếngiá trị hiện thực, giá trị nhân đạo của tác phẩm, để nhận ra lí tưởng thẩm mĩ củanhà văn
Một nhân vật văn học thành công cũng như một con người sinh động ngoàiđời Đó là “con người này” trong sự phân biệt với con người khác Nó có tính cách
Trang 9riêng, số phận riêng không thể lẫn Bởi thế, phân tích một nhân vật làm sáng tỏmột tính cách, một số phận.
Song vấn đề là nhà văn không trực tiếp bước vào tác phẩm mà nói lên điều
ấy Tính cách, số phận nhân vật hiện lên sinh động trong tác phẩm qua nhiềuphương diện cụ thể như:
- Lời của các nhân vật khác
Tuy nhiên, không phải bất cứ nhân vật nào cũng được nhà văn thể hiện đầy
đủ các phương diện này Sau đây, tôi xin trình bày lần lượt cách khai thác các
yếu tố trên:
2.3.1 Lai lịch
Đây là phương diện đầu tiên góp phần hình thành đặc điểm tính cách cùngcuộc đời của nhân vật Lai lịch có quan hệ trực tiếp và quan trọng với đường đờicủa một người cũng như mục đầu tiên ta thường khai trong bản “Sơ yếu lí lịch” làthành phần xuất thân, hoàn cảnh gia đình vậy Chính vì vậy, khai thác được yếu tốnày cũng góp phần giúp HS thấy được tính cách của nhân vật
Ví dụ 1: Trong truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê,
nhân vật chính Phương Định vốn là một cô gái Hà Nội từng có một thời học sinh
hồn nhiên, vô tư lự bên mẹ, trong căn buồng nhỏ ở một đường phố yên tĩnh trước chiến tranh Hoàn cảnh xuất thân ấy đã góp phần tạo nên ở Phương Định nét tính cách có vẻ hơi điệu, thích làm duyên, mơ mộng, giàu cảm xúc, nhạy cảm, yêu đời –
những nét thanh lịch đáng yêu của một cô gái Hà thành ngay cả trong hoàn cảnhkhốc liệt của chiến trường
Trang 10Khi giúp HS tìm hiểu và khái quát được nét tính cách trên, giáo viên có thể
đặt câu hỏi: Tại sao sống trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, nguy hiểm nhưng cô
vẫn có được nét tính cách như vậy?
Giáo viên định hướng để cho HS tìm thấy được lai lịch của cô, từ đó chỉ ranguyên nhân chính là hoàn cảnh xuất thân như trên Chính cái lai lịch đó đã làmdịu mát tâm hồn cô trong hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh
Ví dụ 2 Nhân vật ông Hai (trong “Làng” của Kim Lân), người nông dân
làng chợ Dầu vốn gắn bó với mảnh đất “chôn nhau cắt rốn”, từng yêu nó như máuthịt, người thân Thế nên, khi chạm mặt với “thử thách”, thì tình yêu ấy cháy bùnglên dữ dội hơn bao giờ hết…Rõ ràng, cái “lai lịch” của ông Hai có ảnh hưởng rấtquan trọng, logic đến tính cách của ông sau này
Tương tự như ví dụ trên, giáo viên có những câu hỏi định hướng để HS thấyđược mỗi quan hệ giữa “lai lịch” của nhân vật với phần nào tính cách của họ
Có thể nói, tính cách, số phận nhân vật được lí giải một phần bởi thành phầnxuất thân, hoàn cảnh gia đình và điều kiện sinh hoạt trước đó
2.3.2 Ngoại hình
Trong văn học, miêu tả ngoại hình chính là một biện pháp của nhà văn nhằm
hé mở tính cách nhân vật Phần lớn trường hợp, đặc điểm tính cách, chiều sâu nộitâm (cái bên trong) của nhân vật được thống nhất với ngoại hình (vẻ bên ngoài)
Tuy vậy, cũng như “lai lịch”, yếu tố ngoại hình trong các truyện ngắn hiệnđại Việt Nam trong chương trình SGK Ngữ văn lớp 9 không được các tác giả chútrọng Tuy nhiên nó vẫn góp phần làm nổi bật tính cách của nhân vật
Ví dụ 1 Trong “Những ngôi sao xa xôi”, nhân vật Phương Định được miêu
tả là cô gái khá, với “hai bím tóc dày tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnhnhư đài hoa loa kèn”, còn đôi mắt thì các anh lái xe bảo “Cô có cái nhìn sao mà xaxăm?” Chính vẻ đẹp đó làm cho cô có vẻ “kiêu kì” một cách đáng yêu và cũnggiúp người đọc cảm nhận được tâm hồn nhạy cảm, mơ mộng của cô gái Hà Nộinày
Ví dụ 2 Trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long, anh
thanh niên chỉ được tác giả lướt qua với nét tả ngoại hình: nụ cười thường trực trên