Những thành tựu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Đắk Lắk trong những năm qua, có sự đóng góp quan trọng của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. FDI thực sự trở thành một nguồn vốn quan trọng cho phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH, mở ra nhiều ngành nghề, sản phẩm mới, nâng cao năng lực quản lý và trình độ công nghệ, tạo thêm việc làm, góp phần mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển quan hệ kinh tế đối ngoại của tỉnh và khu vực Tây Nguyên. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đã và đang trở thành một bộ phận kinh tế quan trọng của tỉnh, đóng góp ngày càng tăng trong tổng sản phẩm của tỉnh Đắk Lắk.Tuy nhiên, hoạt động FDI những năm qua còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém. Như số lượng, quy mô cơ cấu dự án còn nhỏ lẻ nhất là trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản, thực phẩm; nhiều dự án ngừng hoạt động. Vì vậy việc đánh giá đúng thực trạng để tìm ra những giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI đối với tỉnh trở thành vấn đề cấp bách. Nhận thức tầm quan trọng đó nên tôi chọn đề tài “Đánh giá hiệu quả của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội tỉnh Đắk Lắk” cho bài tiểu luận.
Trang 1Chương 2: Thực trạng thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp
nước ngoài của tỉnh Đắk Lắk
10
2.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến thu hút FDI 10
2.2 Những kết quả hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại
Đắk Lắk
13
Chương 3: Giải pháp nâng cao tác động tích cực của fdi đối với
phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Đắk Lắk
20
3.1 Mục tiêu, định hướng, những giải pháp nhằm thu hút và quản lý
hiệu quả nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Đắk Lắk cho thời
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Kinh tế đối ngoại và hợp tác đầu tư là lĩnh vực kinh tế thể hiện phần tham giacủa nền kinh tế mỗi quốc gia hay địa phương vào nền kinh tế thế giới Lĩnh vựckinh tế đối ngoại bao gồm: Thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế và chuyển giaocông nghệ, di chuyển lao động quốc tế, các quan hệ tiền tệ và tín dụng quốc tế vàcác dịch vụ quốc tế khác
Sự phát triển lĩnh vực kinh tế đầu tư đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thúcđẩy kinh tế trong nước phát triển và ngược lại, sự phát triển các quan hệ kinh tếtrong nước sẽ tạo đà cho sự phát triển của lĩnh vực kinh tế đầu tư FDI phát triển.Đầu tư sẽ làm cho nền kinh tế của mỗi quốc gia và từng địa phương trở thành mộtmắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu và qua đó làm tăng giá trị của nềnkinh tế
Đắk Lắk là tỉnh ở vị trí trung tâm của khu vực Tây Nguyên, có vị trí địa lýthuận lợi, có hệ thống giao thông thuận tiện cả về đường bộ và đường hàng không,với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng, nguồn lao động trẻ dồi dào,năng động và là một thị trường có sức tiêu thụ hàng hoá hàng đầu ở khu vực TâyNguyên, Đắk Lắk được đánh giá là có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế đối ngoại
và hợp tác đầu tư
Những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk trong những
năm qua, có sự đóng góp quan trọng của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.FDI thực sự trở thành một nguồn vốn quan trọng cho phát triển, chuyển dịch cơcấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH, mở ra nhiều ngành nghề, sản phẩm mới, nângcao năng lực quản lý và trình độ công nghệ, tạo thêm việc làm, góp phần mở rộngthị trường xuất khẩu, phát triển quan hệ kinh tế đối ngoại của tỉnh và khu vực TâyNguyên Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đã và đang trở thành một bộ phận kinh
tế quan trọng của tỉnh, đóng góp ngày càng tăng trong tổng sản phẩm của tỉnh ĐắkLắk
Tuy nhiên, hoạt động FDI những năm qua còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém.Như số lượng, quy mô cơ cấu dự án còn nhỏ lẻ nhất là trong lĩnh vực sản xuấtnông nghiệp và chế biến nông sản, thực phẩm; nhiều dự án ngừng hoạt động
Vì vậy việc đánh giá đúng thực trạng để tìm ra những giải pháp nhằm tăngcường thu hút FDI đối với tỉnh trở thành vấn đề cấp bách Nhận thức tầm quan
trọng đó nên tôi chọn đề tài “Đánh giá hiệu quả của nguồn vốn đầu tư trực tiếp
nước ngoài đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk” cho bài tiểu luận.
CHƯƠNG 1
Trang 3CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP TỪ NƯỚC NGOÀI
1.1.1 Các khái niệm liên quan
* Khái niệm đầu tư
Đầu tư là một hoạt động kinh tế, là một bộ phận của sản xuất - kinh doanhcủa các doanh nghiệp Nó có ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng tiềm lực của nềnkinh tế nói chung của từng doanh nghiệp nói riêng, là động lực để thúc đẩy xãhội đi lên Có thể hiểu một cách khái quát: Đầu tư là bỏ ra khoản chí phí tronghiện tại nhằm mục đích sinh lời trong tương lai
Về mặt địa lý, có hai loại hoạt động đầu tư là: Hoạt động đầu tư trong nước
và Hoạt động đầu tư nước ngoài
* Đầu tư nước ngoài
Khái niệm đầu tư nước ngoài: Đầu tư nước ngoài hình thức di chuyển vốn từ
nướcnày sang nước khác nhằm mục đích kiếm lời Đầu tư nước ngoài có một số Chủ đầu tư có quốc tịch nước ngoài, điều này sẽ có liên quan đến các quy định về xuất nhập cảnh, về phong tục tập quán, ngôn ngữ.
Các yếu tố đầu tư được di chuyển ra khỏi biên giới, đặc điểm này liên quan
đến các chính sách, pháp luật về hải quan và cước phí vận chuyển;
Vốn đầu tư có thể là tiền tệ, vật tư hàng hóa, tư liệu sản xuất, tài nguyên thiên nhiên nhưng được tính bằng ngoại tệ, đặc điểm này liên quan đến chính sách tài
chính và tỷ giá hối đoái của các nước tham gia đầu tư
Quan niệm đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước theo Luật Đầu tư năm
2005 của nước ta là: “Đầu tư trong nước là việc nhà đầu tư trong nước bỏ vốn
bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư tại Việt
Nam” “Đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn
bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư” (điều 3, LuậtĐầu tư)
* Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Có nhiều khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế(IMF): FDI là đầu tư có lợi ích lâu dài của một doanh nghiệp tại một nước khác (nướcnhận đầu tư) không phải nước mà doanh nghiệp đang hoạt động (nước đi đầu tư) vớimục đích quản lý một cách có hiệu quả doanh nghiệp
Theo Uỷ ban Thương mại và Phát triển của Liên hiệp quốc (UNCTAD) thì:FDI là đầu tư có mối liên hệ lợi ích và sự kiểm soát lâu dài của một pháp nhân
Trang 4hoặc thể nhân (nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hoặc công ty mẹ) đối với mộtdoanh nghiệp ở một nền kinh tế khác (doanh nghiệp FDI, hoặc chi nhánh nướcngoài hoặc chi nhánh doanh nghiệp).
Tiêu thức phân biệt FDI với hoạt động đầu tư nội địa thường tập trung vàocác đặc trưng sau:
- Về vốn góp, các chủ đầu tư nước ngoài phải đóng một lượng vốn tối thiểu
theo quy định của mỗi nước nhận đầu tư để có quyền trực tiếp tham gia điều phối,quản lý quá trình sản xuất kinh doanh;
- Về quyền điều hành quản lý, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phụ thuộc vào
mức vốn góp, nếu nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn thì quyền hành hoàn toàn thuộc
về nhà đầu tư nước ngoài, có thể trực tiếp hoặc thuê người quản lý;
- Về phần chia lợi nhuận, dựa trên kết quả sản xuất kinh doanh, lãi lỗ, đều
được phân chia theo tỷ lệ vốn góp trong vốn pháp định sau khi đã trừ các khoảnđóng góp
Từ những quan niệm trên có thể hiểu FDI là sự di chuyển vốn quốc tế dướihình thức vốn sản xuất thông qua việc nhà đầu tư ở một nước đưa vốn vào mộtnước khác để đầu tư, đồng thời trực tiếp tham gia quản lý, điều hành, tổ chức sảnxuất, tận dụng ưu thế về vốn, trình độ công nghệ, kinh nghiệm quản lý nhằm mụcđích thu lợi nhuận
1.1.2 Hình thức đầu tư trực tiếp từ nước ngoài
Có nhiều tiêu thức để xác định hình thức FDI, về cơ bản là:
Thứ nhất, xét theo mục đích đầu tư, FDI được phân làm hai hoặc đầu tư theo
chiều ngang và đầu tư theo chiều dọc
+ Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo chiều ngang: là việc một công ty tiến hànhđầu tư trực tiếp nước ngoài vào chính ngành sản xuất mà họ đang có lợi thế cạnhtranh một loại sản phẩm nào đó Với lợi thế này họ muốn tìm kiếm lợi nhuận caohơn ở nước ngoài nên đã mở rộng và thôn tính thị trường nước ngoài Hình thứcnày thường dẫn đến cạnh tranh độc quyền mà Mỹ, Nhật Bản đang dẫn đầu việc đầu
tư này ở các nước phát triển
+ Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo chiều dọc: Với mục đích khai thác nguồntài nguyên thiên nhiên và các yếu tố đầu vào rẻ như lao động, đất đai của các nướcnhận đầu tư Các nhà đầu tư thường khai thác các lợi thế cạnh tranh đó để hoànthiện qua lắp ráp ở nước chủ nhà Sau đó các sản phẩm được bán trên thị trườngquốc tế Đây là hình thức khá phổ biến của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoàitại các nước đang phát triển
Trang 5Thứ hai, xét về hình thức sở hữu, đầu tư trực tiếp nước ngoài thường có các
hình thức sau:
+ Doanh nghiệp liên doanh: đây là hình thức FDI, qua đó pháp nhân mớiđược thành lập gọi là doanh nghiệp liên doanh Doanh nghiệp mới này do hai hoặcnhiều bên hợp tác thành lập tại nước chủ nhà trên cơ sở hợp đồng liên doanh Hìnhthức này có các đặc trưng: pháp nhân mới được thành lập theo hình thức công tytrách nhiệm hữu hạn, có tư cách pháp nhân theo pháp luật của nước chủ nhà Mỗibên tham gia vào doanh nghiệp liên doanh là một pháp nhân riêng Nhưng doanhnghiệp liên doanh là một pháp nhân độc lập với các bên tham gia Khi các bên đãđóng góp đủ số vốn đã quy định vào liên doanh thì dù một bên có phá sản, doanhnghiệp liên doanh vẫn tồn tại Mỗi bên liên doanh chịu trách nhiệm với bên kia,với doanh nghiệp liên doanh trong phạm vi phần vốn góp của mình vào vốn phápđịnh
+ Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài: đây là doanh nghiệp thuộc quyền
sở hữu của tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài, được hình thành bằng toàn bộ vốn nướcngoài và do tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài thành lập, tự quản lý, điều hành và hoàntoàn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh
+ Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp: đây là hình thức đầu tư trựctiếp, hợp đồng hợp tác kinh doanh được ký kết giữa hai hay nhiều bên (gọi là cácbên hợp tác kinh doanh) để tiến hành một hoặc nhiều hoạt động kinh doanh ở nướcnhận đầu tư, trong đó quy định trách nhiệm và phân chia kết quả kinh doanh chomỗi bên tham gia mà không cần thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc pháp nhânmới Hình thức này không làm hình thành một công ty hay một xí nghiệp mới Mỗibên vẫn hoạt động với tư cách pháp nhân độc lập của mình và thực hiện các nghĩa
vụ của mình trước nhà nước
Ngoài ba hình thức cơ bản trên, theo nhu cầu đầu tư về hạ tầng, các công trìnhxây dựng còn có hình thức:
+ BOT: là một phương thức đầu tư trực tiếp, thực hiện trên cơ sở văn bảnđược ký kết giữa nhà đầu tư nước ngoài (có thể là tổ chức, cá nhân nước ngoài) với
cơ quan nhà nước có thẩm quyền, để xây dựng kinh doanh công trình kết cấu hạtầng trong một thời gian nhất định, hết thời hạn kinh doanh, nhà đầu tư nước ngoàichuyển giao cho nước chủ nhà công trình đó mà không nhận bồi hoàn bất kỳ khoảnnào
Hợp đồng BOT thường được thực hiện bằng 100% vốn nước ngoài, cũng cóthể được thực hiện bằng vốn nước ngoài và phần góp vốn của chính phủ hoặc các
Trang 6tổ chức, cá nhân của nước chủ nhà
+ BTO: là phương thức đầu tư dựa trên văn bản ký kết giữa cơ quan nhà nước
có thẩm quyền của nước chủ nhà và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng, kinhdoanh công trình kết cấu hạ tầng Sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư nước ngoàichuyển giao công trình cho nước chủ nhà Nước chủ nhà có thể sẽ dành cho nhàđầu tư quyền kinh doanh công trình đó trong một thời hạn nhất định để thu hồi vốnđầu tư và lợi nhuận hợp lý
+ BT: là một phương thức đầu tư nước ngoài trên cơ sở văn bản ký kết giữa
cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước chủ nhà và nhà đầu tư nước ngoài, đểxây dựng công trình kết cấu hạ tầng Sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư nướcngoài chuyển giao công trình đó cho nước chủ nhà Chính phủ nước chủ nhà tạođiều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài thực hiện dự án khác để thu hồi vốn đầu tư vàlợi nhuận hợp lý
Các hình thức BOT, BTO, BT có ưu điểm là thu hút vốn đầu tư vào những dự
án xây dựng cơ sở hạ tầng với đòi hỏi lượng vốn lớn, thu hồi vốn trong thời giankhá dài Như vậy sẽ làm giảm áp lực cho ngân sách, đồng thời lại có được các côngtrình hoàn chỉnh để phát huy các nguồn lực khác nhằm phát triển kinh tế - xã hội Tuynhiên, với các phương thức này, nước chủ nhà khó tiếp nhận kinh nghiệm quản lý,công nghệ tiên tiến và khó kiểm soát công trình
Ngày nay, cùng với sự gia tăng của dòng vốn FDI, thì ngày càng xuất hiệnnhiều hình thức đầu tư mới, đa dạng nhằm đưa lại hiệu quả cao cho nhà đầu tư vànước nhận đầu tư
1.2 TÁC ĐỘNG FDI ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
đang phát triển phải tạo ra “một cú huých lớn”, mà biện pháp hữu hiệu là tăng vốn
Trang 7cho đầu tư, huy động các nguồn lực để phát triển nền kinh tế để tạo ra tăng trưởngkinh tế dẫn đến thu nhập tăng
So với những hình thức đầu tư nước ngoài khác, đầu tư trực tiếp nước ngoài
có những ưu điểm cơ bản sau đây:
- FDI không để lại gánh nợ cho chính phủ nước tiếp nhận đầu tư như hỗ trợphát triển chính thức (ODA) hoặc các hình thức đầu tư nước ngoài khác như vaythương mại, phát hành trái phiếu ra nước ngoài Do vậy, FDI là hình thức thu hút
và sử dụng vốn đầu tư nước ngoài tương đối ít rủi ro cho nước tiếp nhận đầu tư
- Nhà đầu tư không dễ dàng rút vốn ra khỏi nước sở tại như đầu tư gián tiếp.Kinh nghiệm rút ra từ cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực 1997 đã chothấy, những nước chịu tác động nặng nề của khủng hoảng thường là những nướcnhận nhiều vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
Đầu tư trực tiếp nước ngoài có tác động mạnh đến quá trình chuyển dịch cơcấu kinh tế của nước tiếp nhận, thúc đẩy quá trình này trên nhiều phương diện:chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu vùng lãnh thổ, cơ cấu các thành phầnkinh tế, cơ cấu vốn đầu tư, cơ cấu công nghệ, cơ cấu lao động
Khu vực FDI đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước, trở thành một bộ phận quan trọng trong hệthống kinh tế quốc dân
1.2.1.2 Đầu tư trực tiếp nước ngoài góp phần thúc đẩy phát triển công nghệ, kỹ thuật, phương thức quản lý tiên tiến
Đây là điểm hấp dẫn quan trọng của FDI, bởi vì hầu hết các nước đang pháttriển có trình độ khoa học và công nghệ thấp, trong khi phần lớn những kỹ thuậtmới được phát minh trên thế giới vẫn xuất phát chủ yếu từ các nước công nghiệpphát triển Do đó để rút ngắn khoảng cách và đuổi kịp các nước công nghiệp pháttriển các nước đang phát triển cần nhanh chóng tiếp cận với các kỹ thuật mới Cónhiều phương thức chuyển giao công nghệ khác nhau như nhập khẩu thiết bị, kỹthuật, mua hoặc hợp đồng sử dụng bản quyền, sáng chế; tự thiết kế và sản xuấttheo bản thiết kế tổng thể do bên nước ngoài cung cấp Thực tế cho thấy, FDI làmột kênh quan trọng đối với việc chuyển giao công nghệ cho các nước vừa thiếuvốn, vừa có trình độ phát triển thấp, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý kém, độingũ cán bộ chưa được đào tạo đầy đủ
Các doanh nghiệp FDI còn có tác dụng phổ biến những công nghệ hiện đại,công nghệ sạch, giữ gìn môi trường theo các tiêu chuẩn tiên tiến cho các doanhnghiệp trong nước, nhờ thế mà thúc đẩy khoa học - công nghệ phát triển Ngoài ra,
Trang 8do áp lực cạnh tranh từ doanh nghiệp FDI, buộc các doanh nghiệp trong nước phảinhanh chóng học hỏi, vươn lên, đổi mới kỹ thuật, công nghệ, cải tiến quản lý, tăngcường đào tạo cán bộ làm cho tốc độ hiện đại hóa được nâng lên rõ rệt
Đồng thời, FDI có tác dụng rõ nét hơn các hình thức đầu tư nước ngoài kháctrong việc chấn hưng, làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt và sự sôi động của nềnkinh tế nước tiếp nhận nhờ gia tăng các nhà đầu tư nước ngoài, kéo theo các dịch
vụ cho họ vận tải, khách sạn, văn phòng, nhà hàng ăn uống, vui chơi, giải trí Tuy nhiên, không chỉ có các nước đang phát triển quan tâm đến yếu tố chuyểngiao công nghệ của FDI, mà các nước công nghiệp phát triển cũng đang tìm cáchtận dụng ưu điểm này của FDI nhằm hợp lý hóa sản xuất, tận dụng lợi thế so sánh
để nâng cao sức cạnh tranh, năng suất và hiệu quả tổng thể của nền kinh tế Nhữngngành có khả năng cạnh tranh cao thì mở rộng đầu tư ra nước ngoài, những ngànhtrong nước kém sức cạnh tranh thì có thể cho doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư,thậm chí thôn tính hoặc xóa bỏ những doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả trongnước Đây cũng là kết quả tất yếu của quá trình phân công, hợp tác lao động quốc
tế, chuyên môn hóa và hợp lý hóa sự phân bổ các nguồn lực thông qua FDI
Sự phát triển công nghệ kỹ thuật cũng tác động mạnh mẽ đến xã hội, các tiêuchuẩn mới với những đòi hỏi khắt khe hơn trên các lĩnh vực giáo dục, y tế, an tòanthực phẩm, vệ sinh môi trường làm cho chất lượng cuộc sống không ngày càngđươc nâng lên
1.2.1.3 Góp phần thâm nhập thị trường thế giới và khu vực, mở rộng thị trường xuất khẩu, thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
Chủ thể chủ yếu của hoạt động FDI trên thế giới hiện nay là các công ty, tập
đoàn xuyên quốc gia với mạng lưới chân rết toàn cầu; thông qua tiếp nhận đầu tưcủa các công ty, tập đoàn này, nước sở tại có điều kiện thuận lợi để tiếp cận vàthâm nhập thị trường quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu, làm quen với tập quánthương mại quốc tế, thích nghi nhanh hơn với những thay đổi trên thị trường thếgiới Đó là vai trò làm cầu nối và thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế rấtquan trọng của FDI, một nhân tố đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa kinh tế
Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với uy tín của mình đã giúp hànghóa Việt Nam thâm nhập thị trường thế giới “Đến nay, hàng hóa Việt Nam đã cómặt trên 140 nước và ngày càng khẳng định chỗ đứng của mình trên thị trường mớinhư: EU, châu Mỹ, Trung Đông… góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách… trong
5 năm qua (2001-2005) mỗi năm đóng góp cho ngân sách gần 1 tỷ USD”
Hoạt động FDI góp phần quan trọng đối với đẩy mạnh xuất khẩu và cải thiện
Trang 9cán cân thanh toán Trong đó, xuất khẩu là một trong những giải pháp tăng trưởngkinh tế, góp phần tăng thêm thu nhập cho nền kinh tế, từ đó tạo điều kiện để giảiquyết các vấn đề xã hội Thông qua thặng dư xuất khẩu và chuyển vốn đầu tư vàoViệt Nam, hoạt động FDI góp phần vào việc hạn chế thâm hụt của cán cân thanhtoán.
Ngoài ra, FDI còn góp phần tích cực hòan thiện, nâng cao nghiệp vụ quản lýxuất nhập khẩu theo tiến trình hội nhập quốc tế: như hải quan, thực hiện lộ trìnhcát giảm thuế; nâng cao hệ thống kinh tế - kỹ thuật xuất nhập khẩu như: thươngmại điện từ, ngân hàng điện tử, vận tải (cảng công ten nơ, hệ thống vận tải bồn dầutheo tiêu chuẩn quốc tế, cầu cảng, hàng không )
1.2.1.4 FDI góp phần giải quyết việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
* FDI góp phần giải quyết việc làm
Bằng việc tăng nguồn vốn đầu tư xã hội, FDI tác động đến cung – cầu laođộng; nó không những trực tiếp thu hút và sử dụng lao động, mà còn gián tiếp tạothêm việc làm cho các ngành dịch vụ và cho các ngành công nghiệp phụ trợ trongnước
Ở nước ta, FDI đã trực tiếp thu hút, giải quyết số lượng việc làm cho xã hội
Số người lao động trong các doanh nghiệp FDI tăng lên hàng năm Cùng với việcphát triển của khu vực FDI, nhiều lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, cung ứng dịch vụcho khu vực này cũng phát triển theo Như vậy, sẽ nâng cao khả năng tạo việc làm,giảm bớt tỉ lệ thất nghiệp Hiện nay, với chính sách tăng dần tỉ lệ nội địa hóa trongsản phẩm của các doanh nghiệp FDI các ngành sản xuất ô tô, xe máy, giày da, maymặc… đã xuất hiện thêm nhiều doanh nghiệp vệ tinh cung cấp sản phẩm dịch vụcho doanh nghiệp FDI, tạo ra nhiều việc làm
* FDI góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực:
FDI tác động đến vấn đề lao động của nước tiếp nhận đầu tư liên quan đến cả
số lượng và chất lượng lao động FDI đã góp phần quan trọng trong việc nâng caonăng lực, kỹ năng lao động và quản trị doanh nghiệp của lao động Việt Nam.Nhiều doanh nghiệp FDI đã tạo điều kiện cho lao động nước ta nâng cao tay nghề,tiếp cận kỹ năng, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, rèn luyện kỷ luật, tácphong lao động công nghiệp tại doanh nghiệp hoặc gửi đi đào tạo ở nước ngoài
“Hiện nay, trình độ, năng lực của 6000 cán bộ quản lý, 25.000 cán bộ kỹ thuật vàtrình độ tay nghề của hàng vạn lao động ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nuowcsngoài được nâng lên rõ rệt”
Trang 10Việc cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI, thúc đẩy các doanh nghiệp trongnước đổi mới công nghệ, cải tiến quản lý, tăng cường cán bộ, thu hút nhân tài,nâng cao trình độ, năng lực của lao động cũng góp phần rất lớn trong việc nâng caochất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam.
1.2.2 Ảnh hưởng tiêu cực
1.2.2.1 Mất cân đối trong đầu tư
Việc sử dụng nhiều vốn đầu tư nước ngoài nói chung và FDI nói riêng có thể
dẫn đến việc thiếu chú trọng huy động và sử dụng tối đa vốn trong nước Từ đó,gây ra sự mất cân đối trong cơ cấu đầu tư (giữa vốn trong nước và vốn nướcngoài), có thể gây nên sự phụ thuộc của nền kinh tế vào vốn nước ngoài, vào nhàđầu tư nước ngoài (kể cả bí quyết kỹ thuật, công nghệ, đầu mối cung cấp vật tư,nguyên liệu, thị trường sản phẩm ) Nếu tỷ trọng FDI chiếm quá lớn trong tổng vốnđầu tư phát triển thì tính độc lập tự chủ có thể bị ảnh hưởng, nền kinh tế phát triển cótính lệ thuộc bên ngoài, thiếu vững chắc
1.2.2.2 Sử dụng biện pháp chuyển giá để trốn thuế gây thiệt hại cho ngân sách và người tiêu dùng, gây sức ép cạnh tranh đến các doanh nghiệp trong nước
Các nhà đầu tư nước ngoài thường sử dụng lợi thế của mình đối với doanhnghiệp ở nước tiếp nhận, nhất là trong trường hợp liên doanh, để thực hiện biệnpháp “chuyển giá” (transfer pricing) thông qua cung ứng nguyên vật liệu, chi tiết,linh kiện, bộ phận, sản phẩm dở dang với giá cao, thu lợi ngay từ khâu này, làmcho giá thành sản phẩm cao một cách giả tạo, giảm lợi nhuận, thậm chí gây ra “lỗgiả, lãi thật”, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và giảm thu ngân sách của nước sởtại Cụ thể:
- Khai tăng giá trị tài sản góp vốn Đây là hiện tượng khá phổ biến Gần đây,Công ty Giám định quốc tế SGS (Thụy sĩ) tiến hành giám định thí điểm 14 dự ánFDI theo hình thức liên doanh tại Việt Nam thì đã có 8 dự án chủ đầu tư báo thiết
bị nhập khẩu cao hơn 10-20% giá thực tế
- Mua nguyên liệu, vật liệu và các yếu tố sản xuất đầu vào khác cao hơn giáthực tế
- Quản lý và sử dụng chi phí không hợp lý Ví dụ chi phí tiếp thị, quảng cáorất lớn so với thực tế Chẳng hạn như Công ty Cocacola chi cho quảng cáo, khuyếnmại, phân phối sản phẩm, quản lý hành chính của liên doanh chiếm tới 41,8%doanh thu so với 20% doanh thu được phê duyệt tại luận chứng kinh tế ban đầu
- Trốn thuế Ở nước ta hiện nay “những vi phạm pháp luật về thuế vẫn còn
Trang 11diễn ra phổ biến, dưới nhiều hình thức khác nhau Lợi dụng sự kém hiểu biết vềchế độ kế tóan nước ngoài và trình độ ngoại ngữ yếu của cán bộ thuế, các công tynày áp dụng hình thức kế tóan đa dạng, phức tạp nhằm bịt mắt, qua mặt cán bộthuế Nhiều công ty hạnh tóan lỗ cao, khai thấp thu nhập so với thực tế để giảmthuế thu nhập phải nộp”
Ngoài việc lợi dụng “chuyển giá”, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước,doanh nghiệp FDI còn gây sức ép cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước Thôngqua sức mạnh hơn hẳn về tiềm lực tài chính, công nghệ, các doanh FDI tạo ra sựcạnh tranh khốc liệt đến các doanh nghiệp trong nước Các doanh nghiệp trongnước nếu không đủ mạnh dễ bị mất thị phần, làm ăn thua lỗ, thậm chí phá sản Đôikhi, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài thực hiện chính sách cạnh tranh bằng conđường bán phá giá, chịu lỗ trong giai đoạn đầu và các hình thức cạnh tranh khôngbình đẳng khác để loại trừ đối thủ cạnh tranh độc chiếm hoặc khống chế thị trường,lấn át các doanh nghiệp trong nước, làm cho một ngành hoặc một số ngành sảnxuất trong nước không phát triển được
1.2.2.3 Nguy cơ trở thành bãi thải công nghệ
Lợi dụng trình độ công nghệ thấp và quản lý yếu kém của nước chủ nhà, một
số nhà đầu tư nước ngoài thông qua con đường FDI để tiêu thụ những máy móc,thiết bị lạc hậu, thậm chí đã thải loại sang nước tiếp nhận FDI Thực tế ở nhiềunước cho thấy khi thực hiện các dự án liên doanh, các đối tác nước ngoài đã tranhthủ góp vốn bằng các thiết bị và vật tư đã lạc hậu, đã qua sử dụng (được tân trang)hoặc nhiều khi đã đến thời hạn thanh lý Nếu không có những quy định và sự kiểmsoát chặt chẽ, nước nhận FDI dễ trở thành “bãi thải công nghệ” của các công tyxuyên quốc gia, gây thiệt hại to lớn cho nền kinh tế
Ở Việt Nam tình trạng trên đang là vấn đề cần chú ý Theo báo cáo của BộKhoa học, Công nghệ và Môi trường năm 2005: qua thẩm định 727 máy móc, thiết
bị của 42 liên doanh với nước ngoài, thì có 72% sản xuất từ 1960, trong đó 2/3thiết bị đã khấu hao hết; đa số công nghệ nhập vào ngành cơ khí, hóa chất, côngnghiệp nhẹ, chế biến thực phẩm thuộc loại thông dụng, phổ biến ở nhiều nước;không ít dự án thiết bị, công nghệ nhập vào phần nhiều cũ kỹ, lạc hậu
Do vậy, công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực thu hút và quản lý nguồn vốnFDI cần có các biện pháp hữu hiệu để có thể giảm thiểu tình trạng tiếp nhận côngnghệ lạc hậu, thiết bị, máy móc cũ, năng suất thấp gây thiệt hại cho nền kinh tế
1.2.2.4 Tác động tiêu cực đến vấn đề xã hội
Sự có mặt của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài, các công ty xuyên quốc
Trang 12gia có khả năng gây ra một số ảnh hưởng bất lợi về kinh tế - xã hội như làm tăngchênh lệch về thu nhập, làm gia tăng sự phân hóa trong các tầng lớp nhân dân, tăngmức độ chênh lệch phát triển trong một vùng hoặc giữa các vùng Đặc biệt, sự giatăng số lượng dự án FDI, bao giờ cũng kèm theo sức ép về các chính sách an sinh
xã hội, trật tự an toàn cho nước chủ nhà Việc đầu tư cho an sinh xã hội cũng đòihỏi chi phí ngân sách không nhỏ, như: xây dựng nhà ở, trường học, y tế, công trìnhvăn hóa - xã hội, vệ sinh môi trường, các dịch vụ công khác…
Đặc biệt, hiện tượng các chủ doanh nghiệp FDI lợi dụng sự thiếu hiểu biết củacác cơ quan, cán bộ quản lý và người lao động, kẽ hở của chính sách, pháp luậtViệt Nam để khai thác triệt để sức lao động của công nhân; ở nhiều nơi còn cóhành động đối xử bất công, xúc phạm nhân phẩm người lao động, gây mâu thuẫn,phản kháng của công nhân như xô xát, đình công, lãn công…
Trên đây là một số tác động tiêu cực của FDI Tuy nhiên, những tác động gâyảnh hưởng đến kinh tế - xã hội ra sao, mức độ thế nào, còn phụ thuộc vào yếu tốchủ quan của nước chủ nhà Nếu chúng ta có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, đầy đủ và cócác biện pháp phù hợp, thì có thể hạn chế, giảm thiểu được những tác động tiêucực, bất lợi, phát huy mặt tích cực của FDI cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hộicủa đất nước
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THU HÚT NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC
NGOÀI CỦA TỈNH ĐẮK LẮK
Trang 132.1 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU HÚT FDI
2.1.1 Điều kiện tự nhiên
Đắk Lắk nằm ở vị trí trung tâm của vùng Tây Nguyên gồm có 15 huyện, thị
xã, thành phố Đắk Lắk có diện tích tự nhiên là 13125,37 km2, dân số gần 1,8 triệungười có 72 km đường biên giới với tỉnh Moldulkiri - Cam Pu Chia, phía Bắc giápGia Lai, phía Nam giáp Lâm Đồng và Đăk Nông, phía Đông giáp Khánh Hoà vàPhú Yên
Đắk Lắk là một cao nguyên thấp, độ cao trung bình khoảng 500 mét so vớimặt biển, là vùng đất tương đối bằng phẳng, dôi chỗ hơi lượn sóng và bị chia cắtbởi những thung lũng của sông suối Phía đông có những đồng cỏ trãi dài, phía tâyđịa hình thấp dần, dòng sông Sê Rê Pốc chảy qua đây tạo thành những thác lớn,phía nam là vùng đồng trũng có hồ Lắk rộng trên 500 héc ta, hai con sông KrôngAna và Krông Nô đã tạo thành một vùng lưu vực rộng hàng vạn héc ta đất đai màumỡ
Đắk Lắk có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - anninh của cả nước Địa bàn đi lại thuận lợi, có cả đường bộ và đường hàng không.Đường quốc lộ 14 nối Đắk Lắk với các tỉnh phía Nam và phía Bắc, là con đườnghuyết mạch của tỉnh đi từ Plâycu qua trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột xuốngBình Phước, thành phố Hồ Chí Minh Đắk Lắk còn có quốc lộ 26 nối thành phốBuôn Ma Thuột với các huyện Krông Pắk, Ea Kar, M’Đrắk đến tỉnh Khánh Hoà;quốc lộ 27 kéo dài nối trung tâm huyện Lắk ở phía Nam và thành phố Đà Lạt (LâmĐồng) Hệ thống đường giao thông khá nhiều và hoàn chỉnh đi lại rất thuận lợi.Đường hàng không đã có từ lâu và hiện nay được đầu tư, nâng cấp, thường xuyênđón các đoàn khách quốc tế và trong nước đến du lịch và làm việc
Đắk Lắk tuy ở gần đường xích đạo, nhưng điều kiện địa hình đã tạo cho khíhậu mát mẻ, ôn hoà hơn so với nhiều tỉnh khác Có vị trí nằm ở trung tâm vùng đấtbazan của Tây Nguyên, với diện tíc khoảng 700000 ha, chiếm 40% đất cùng loạitrong cả nước, thích hợp cho cây công nghiệp và cây lấy gỗ Đặc biệt là cây cà phê,cây cao su rất thích nghi với điều kiện tự nhiên ở Đắk Lắk, cho năng suất và chấtlượng cao hơn so với các vùng trong cả nước, thuận lợi cho việc phát triển vùngchuyên canh sản xuất cây công nghiệp dài ngày và đây là một thế mạnh nổi bật củatỉnh
Đắk Lắk có ưu thế về rừng, khoảng 1 triệu ha rừng nhiệt đới có trữ lượng gỗtrên 100 triệu m3 với nhiều loại gỗ quý và trên 8 ngàn ha rừng thông tự nhiên với