Tổ chức các hoạt động tham quan của bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh phú yên

54 Bảng 2.7: Thực trạng đánh giá của cán bộ, công chức, viên chức Bảo tàng về cách thức kiểm tra kết quả tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng .... Thực trạn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ LỆ HOA

HÀ NỘI, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Trần Cẩm Dân

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, em xin gửi lời chân thành cảm ơn đến Quý Thầy,

Cô trong Khoa Tâm lý - Giáo dục học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới PGS.TS Vũ

Lệ Hoa, người đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, truyền đạt kiến thức, hướng dẫn cho em trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Đồng thời, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến cán bộ, công chức, viên chức của Bảo tàng Phú Yên; Cán bộ, công chức, viên chức các Ban, Ngành, Đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn Thành phố Tuy Hòa và những người dân tại địa phương đã cung cấp những tài liệu, những hiểu biết và giúp đỡ nhiệt tình cho tôi trong suốt thời gian tìm hiểu thực trạng tại địa phương

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu nặng tới gia đình, bạn bè những người thân, đã luôn quan tâm ủng hộ và giúp đỡ trong suốt khóa học vừa qua cũng như trong suốt quá trình thực hiện luận văn của mình

Hà Nội, tháng 6, năm 2017

Tác giả

Trần Cẩm Dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Thực trạng nhận thức của cán bộ Bảo tàng và các lực lượng liên

quan về chức năng, nhiệm vụ của Bảo tàng đối với công tác giáo dục cộng đồng 45 Bảng 2.2: Nhận thức về ý nghĩa các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp

ứng công tác giáo dục cộng đồng 46 Bảng 2.3: Nhận thức về mục tiêu tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo

tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 48 Bảng 2.4: Thực trạng thực hiện nội dung tổ chức các hoạt động tham quan của

Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 50 Bảng 2.5: Thực trạng về quy trình tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo

tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 52 Bảng 2.6: Thực trạng về hình thức tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo

tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 54 Bảng 2.7: Thực trạng đánh giá của cán bộ, công chức, viên chức Bảo tàng về

cách thức kiểm tra kết quả tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 57 Bảng 2.8: Thực trạng phối hợp Bảo tàng và lực lượng có liên quan trong

công tác tổ chức hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 58 Bảng 2.9: Đánh giá về kết quả tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng

đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên 59 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp 89

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 6

8 Cấu trúc đề tài 7

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG THAM QUAN CỦA BẢO TÀNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG 8

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Những công trình nghiên cứu trên thế giới 8

1.1.2 Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam 9

1.2 Bảo tàng với công tác giáo dục cộng đồng 11

1.2.1 Các cơ quan, đơn vị cộng đồng có liên quan đến công tác giáo dục của Bảo tàng 11

1.2.2 Vai trò của Bảo tàng đối với công tác giáo dục cộng đồng 12

1.2.3 Các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng 18

1.2.4 Các chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng 20

1.2.5 Các yêu cầu tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng 21

1.3 Tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng công tác giáo dục

cộng đồng 26

1.3.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng 26

1.3.2 Nội dung tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng 27

1.3.3 Quy trình tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng 29

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng 31

1.3.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động tham quan 32

1.3.6 Công tác phối hợp giữa Bảo tàng và cộng đồng 32

1.3.7 Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng công tác giáo dục cộng đồng 34

Kết luận chương 1 39

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG THAM QUAN CỦA BẢO TÀNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG TỈNH PHÚ YÊN 40

2.1 Khái quát về quá trình điều tra, khảo sát 40

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 40

2.1.2 Đối tượng khảo sát 40

2.1.3 Nội dung khảo sát 40

2.1.4 Phương pháp khảo sát 40

2.1.5 Thời gian khảo sát 40

2.1.6 Địa bàn và khách thể nghiên cứu 40

2.1.7 Xử lý kết quả khảo sát 44

2.2 Thực trạng nhận thức về tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên 44

2.2.1 Thực trạng nhận thức về chức năng, nhiệm vụ của Bảo tàng đối với công tác giáo dục cộng đồng của cán bộ Bảo tàng và các lực lượng liên quan 44

2.2.2 Thực trạng nhận thức về ý nghĩa các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng công tác giáo dục cộng đồng 46

2.2.3 Thực trạng nhận thức về mục tiêu tổ chức các hoạt động tham quan của

Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 48

2.3 Thực trạng tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên 49

2.3.1 Thực trạng về nội dung tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 49

2.3.2 Thực trạng về quy trình tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 52

2.3.3 Thực trạng về hình thức tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 54

2.3.4 Thực trạng công tác kiểm tra kết quả tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 57

2.3.5 Thực trạng phối hợp Bảo tàng và lực lượng có liên quan trong công tác tổ chức hoạt động tham quan quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 58

2.3.6 Kết quả tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên 59

2.4 Đánh giá chung về thực trạng và phân tích nguyên nhân 60

2.4.1 Thành tựu 60

2.4.2 Hạn chế 61

2.4.3 Nguyên nhân 62

Kết luận chương 2 65

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG THAM QUAN CỦA BẢO TÀNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG TỈNH PHÚ YÊN 66

3.1 Nguyên tắc xây dựng các biện pháp 66

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục của Bảo tàng 66

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 66

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 67

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 67

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa Bảo tàng và cộng đồng

trong công tác giáo dục 67

3.2 Các biện pháp tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng của Bảo tàng Phú Yên 69

3.2.1 Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Bảo tàng về tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 69

3.2.2 Xây dựng quy trình tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 71

3.2.3 Đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 73

3.2.4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 79

3.2.5 Phối hợp chặt chẽ với Bảo tàng và các lực lượng cộng đồng cho các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 83

3.2.6 Tăng cường cơ sở vật chất, tài chính cho tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng 85

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 87

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 87

3.4.1 Khái quát về khảo nghiệm 87

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 88

Kết luận chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Bảo tàng là cơ quan khoa học, cơ quan giáo dục cộng đồng thuộc hệ thống giáo dục văn hóa ngoài nhà trường có trách nhiệm bảo vệ và phát huy những di sản văn hóa quý báu, truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau, đồng thời giáo dục tuyên truyền góp phần hoàn thiện nhân cách con người Vai trò, chức năng giáo dục tuyên truyền của Bảo tàng được Tổ chức

Bảo tàng quốc tế (ICOM) ghi nhận trong Hội nghị toàn thể lần thứ 15 “Công

nhận sự đóng góp của các Bảo tàng trong công tác giáo dục là to lớn”

Luật Di sản văn hóa của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã khẳng định vai trò, chức năng giáo dục của bảo tàng trong đời sống xã hội, đồng thời khẳng định nhiệm vụ của bảo tàng phải “Tổ chức phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ lợi ích của toàn xã hội” (Điều 47 – 48, tr.32)

Lúc sinh thời, V.I.Lênin đã chỉ rõ “Bảo tàng phải thực hiện chức năng của Nhà nước là giáo dục”, cũng như mọi cơ quan giáo dục khác, bảo tàng phải làm công tác giáo dục – tuyên truyền với những nội dung, hình thức và đặc điểm riêng của mình

Nhà nghiên cứu Phạm Mai Hùng trong công trình nghiên cứu “Gìn giữ

và phát huy di sản văn hóa dân tộc” đã khẳng định: “Ngày nay, bảo tàng đang

được quan niệm như là một trung tâm thông tin có lượng thông tin nguyên gốc chính xác, phong phú, dễ tiếp cận, là thứ học đường đặc biệt hướng vào thế hệ trẻ”

Như vậy, tất cả các bảo tàng nói chung đều phải thực hiện chức năng giáo dục bằng các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của mình đáp ứng các nhu cầu của xã hội, làm giàu cuộc sống văn hóa tinh thần, hưởng thụ giá trị văn hóa của nhân dân; đồng thời, Bảo tàng cần phải tổ chức các hình thức

hoạt động văn hóa để lôi cuốn thu hút cộng đồng đến bảo tàng học tập, tham quan, giải trí, thưởng thức

Trong xu thế phát triển, hội nhập và hợp tác quốc tế cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học - kỹ thuật - công nghệ - tin học và phát triển nền kinh tế tri thức đã đặt ra cho các bảo tàng nhiều thời cơ và thách thức mới Điều đó đòi hỏi các bảo tàng có nhiệm vụ quan trọng là thúc đẩy vai trò giáo dục của mình, trao truyền các nền văn hóa trong quá khứ và hiện tại cho các thế hệ tương lai, giúp cho việc hình thành thế giới quan, giáo dục tư tưởng đạo đức, thẩm mỹ cho con người phát triển toàn diện

Với nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm gìn giữ những di tích lịch sử tự nhiên

và xã hội, lịch sử đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta trong công cuộc dựng nước và giữ nước Đồng thời, phát huy tác dụng của những di tích

ấy, Bảo tàng đã góp phần rất lớn cho việc phổ biến kiến thức khoa học và giáo dục truyền thống yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, lòng tự hào dân tộc, tinh thần cần cù sáng tạo và tinh thần quốc tế vô sản, góp phần xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trên đất nước chúng ta

Tham quan là hình thức cơ bản trong công tác giáo dục - tuyên truyền của Bảo tàng Chỉ có tham quan mới có thể tạo điều kiện cho người xem hiểu

rõ phần trưng bày của Bảo tàng một cách rõ ràng, đồng thời hiểu biết cụ thể những di vật lịch sử, văn hóa, nhận thức đầy đủ nội dung phần trưng bày 1.2 Bảo tàng tỉnh Phú Yên cũng giống như các bảo tàng khác chứa đựng trong nó những chức năng cơ bản như: Lưu giữ, bảo quản, trưng bày…và đặc biệt là chức năng giáo dục Nhận thức của cộng đồng về hoạt động giáo dục của bảo tàng hiện nay cũng đã có những chuyển biến đáng ghi nhận, đó không còn là tuyên truyền – truyền bá một chiều những nội dung được chuẩn bị trước của bảo tàng tới công chúng Khái niệm “tuyên truyền” dần được thay

thế bằng khái niệm “giáo dục”, tức là thay đổi phương pháp tiếp cận để bảo tàng có thể có nhiều hoạt động mang tính giáo dục đa dạng và chất lượng cao hơn nhằm thu hút khách đến với mình và đóng góp nhiều hơn cho xã hội Tuy nhiên, cho dù đã có những thay đổi tích cực từ nhận thức về vai trò giáo dục của bảo tàng thì nhìn chung hiện nay khái niệm giáo dục của bảo tàng vẫn còn nhiều người hiểu chưa chính xác, sâu sắc về bản chất của hai từ

“giáo dục” Nhiều người vẫn nghĩ rằng công tác giáo dục của bảo tàng chỉ đơn thuần là đón khách tham quan, thuyết minh giới thiệu nội dung trưng bày, nhưng thực tế khái niệm “giáo dục” của bảo tàng có nội hàm sâu hơn, phạm

vi hoạt động rộng hơn và các hình thức phong phú hơn

Ngày nay, sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ, xu hướng toàn cầu hóa mở rộng, sự giao lưu, hội nhập ngày càng sâu đậm, nền kinh tế thị trường đang tác động mạnh mẽ tới mọi tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên Tình trạng phổ biến hiện nay là thanh thiếu niên ít nhớ sự kiện lịch sử cơ bản của dân tộc, hoặc nhớ sai, hoặc lẫn lộn Trước tình hình đó, vai trò của bảo tàng lại càng có ý nghĩa lớn trong việc giáo dục kiến thức lịch sử, truyền thống dân tộc, nâng cao nhận thức hiện thực lịch sử và sự hiểu biết các giá trị văn hóa cho cộng đồng, đặc biệt là cho thế hệ trẻ Bảo tàng có trách nhiệm giáo dục các tầng lớp nhân dân nói chung

và thế hệ trẻ nói riêng tinh thần yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, bồi dưỡng lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường, bất khuất của Đảng và nhân dân ta Từ đó, hình thành ở cộng đồng và thế hệ trẻ về thế giới quan khoa học, góp phần giáo dục nhân cách, xây dựng con người mới

Thực tế cho thấy, trong tất cả các hình thức công tác giáo dục của bảo tàng - tham quan là hình thức đặc biệt quan trọng, là hình thức cơ bản vì nó có mục đích rõ ràng về mặt chính trị, có dẫn chứng xác đáng về mặt khoa học

Tham quan trước hết là sự cảm thụ các hiện vật bảo tàng qua các giác quan chủ yếu bằng mắt thấy và tai nghe Thuyết minh viên giảng giải sinh động, rõ ràng, kết hợp với người xem quan sát các hiện vật bảo tàng, sẽ giúp cho họ nhận thức đầy đủ nội dung phần trưng bày Vì vậy, công tác tổ chức các hoạt động tham quan góp phần rất lớn vào việc giáo dục nâng cao nhận thức người dân trong cộng đồng

1.3 Là một cán bộ tại Bảo tàng tỉnh Phú Yên, qua quá trình nghiên cứu công tác giáo dục của bảo tàng, tôi nhận thấy những điểm mạnh, tiềm năng về giáo dục Bên cạnh đó, tôi cũng nhận thấy tính thiết yếu về tổ chức các hoạt động giáo dục cộng đồng tại Bảo tàng Phú Yên Để thực hiện tốt chức năng giáo dục, nhằm phát huy tốt hơn nữa vai trò của bảo tàng trong đời sống xã hội, để bảo tàng thật sự hấp dẫn, thu hút ngày một đông hơn khách tham quan,

chúng tôi đã nghiên cứu và chọn đề tài “Tổ chức các hoạt động tham quan

của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên” làm khóa

luận tốt nghiệp Qua nghiên cứu, chúng tôi sẽ thu thập và hệ thống được những nhận thức mới về giáo dục tại bảo tàng và góp phần đề xuất các hoạt động giáo dục cộng đồng mới lạ, hấp dẫn, phù hợp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục của bảo tàng nói chung và công tác giáo dục của Bảo tàng tỉnh Phú Yên nói riêng

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đề xuất các biện pháp tổ chức các hoạt động của bảo tàng đáp ứng công tác giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả tổ chức các hoạt động của bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú yên hiện nay

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Các hoạt động giáo dục của Bảo tàng với sự phát triển cộng đồng

3.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Biện pháp tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên

4 Giả thuyết khoa học

Trong thời gian qua, Bảo tàng tỉnh Phú Yên đã tổ chức rất nhiều hoạt động phục vụ công tác giáo dục của cộng đồng và đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận Tuy nhiên, việc tổ chức các hoạt động này tại Bảo tàng còn nhiều hạn chế: chưa đáp ứng được yêu cấu đa dạng của công tác giáo dục cộng đồng, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện… chưa sinh động, đa dạng; sự

phối hợp giữa bảo tàng và cộng đồng chưa chặt chẽ Nếu phân tích rõ cơ sở lý

luận, những hạn chế trong công tác tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên và đề xuất được các biện pháp tổ chức các hoạt động này tại Bảo tàng phù hợp, hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về tổ chức các hoạt động tham

quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng tổ chức các hoạt động tham quan của

Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng của tỉnh Phú Yên

5.3 Đề xuất biện pháp tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng

đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn địa bàn

Đề tài được nghiên cứu trên địa bàn thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên

6.2 Nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng của tỉnh Phú Yên và đề ra các biện pháp tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng tỉnh Phú Yên

6.3 Khách thể khảo sát

- Nhóm 1: Cán bộ, công chức, viên chức Bảo tàng Phú Yên: 28 người

- Nhóm 2: Cán bộ, công chức, viên chức các cơ quan trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội tỉnh Phú Yên, các trường học và cơ quan thông tấn báo chí: 237 người

6.4 Thời gian

Từ tháng 9/2016 đến tháng 5/2017

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Đọc, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

+ Phương pháp quan sát

+ Phương pháp chuyên gia

+ Phương pháp phỏng vấn

+ Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm

+ Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Trên cơ sở những kết quả số liệu đã thu được từ phương pháp điều tra,

sử dụng phương pháp thống kê toán học với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS để lượng hóa những thông tin đã thu được

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG THAM QUAN CỦA BẢO TÀNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU GIÁO DỤC CỘNG ĐỒNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những công trình nghiên cứu trên thế giới

Từ thế kỷ XIX, do sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình bảo tàng và

sự nghiệp bảo tàng ở Châu Âu cho nên đã có rất nhiều công trình, tạp chí nghiên cứu về vai trò, tác dụng của sưu tập hiện vật bảo tàng, về vấn đề giáo dục của bảo tàng, về vấn đề bảo quản các sưu tập và kỹ thuật bảo quản hiện vật trong bảo tàng

Ở Anh năm 1900 tạp chí Museum New ra đời với nội dung thông tim chủ yếu về kỹ thuật bảo quản sưu tập, thông tin hoạt động của bảo tàng

Ở Đức năm 1905, tạp chí Museum Skunder được ra đời với người sáng lập kiêm chủ biên tập tạp chí này là ông Carkétsen; ở Bỉ năm 1926, phát hành tạp chí bảo tàng mang tên “Muzeon” Tạp chí Muzeon phát hành đều đặn 3 tháng 1 số Nội dung các bài nghiên cứu đề cập đến việc bảo quản, phục chế những di tích lịch sử, những tác phẩm nghệ thuật tranh, điêu khắc, đúc rút và phổ biến những kinh nghiệm để trao đổi Nhưng khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra thì tạp chí Muzeon dừng xuất bản

Cùng với các tạp chí bảo tàng được phát hành, còn phải kể đến một số cuốn sách đầu tiên được xuất bản của Trung tâm Quốc tế bảo tàng ở Giơnevơ, năm

1934 đã xuất bản hai tập sách với tên gọi “Myzeographia” với sự tham gia của

19 nhà khoa học trên thế giới chủ yếu là Mỹ và Liên Xô (cũ); trong hai tập sách này đã phân tích và tổng kết những kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo tàng

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, năm 1946 Liên Hiệp Quốc thành lập

cơ quan UNESCO (Tổ chức Giáo dục Khoa học – Văn hóa của Liên Hiệp

Quốc) ở Pari năm 1946 Trong lời mở đầu của tuyên ngôn có đoạn viết “Các cuộc chiến tranh nảy sinh trong đầu óc của con người” vì vậy phải “giáo dục

họ về những công cuộc hòa bình” Tại điều 1 Luật của UNESCO còn nhấn mạnh phải “bằng mọi cách chăm lo bảo tồn và bảo vệ di sản văn hóa trên toàn thế giới như sách, tác phẩm nghệ thuật, các công trình kiến trúc khác có ý nghĩa lịch sử hoặc khoa học, bằng cách đề nghị với các dân tộc hữu quan, những công ước quốc tế nhằm mục đích ấy” (Luật của UNESCO năm 1946) Trong UNESCO có tổ chức Hội đồng Bảo tàng quốc tế (viết tắt là ICOM) ICOM ra tạp chí Muzeum bằng tiếng Anh, Pháp, có phần tóm tắt bằng tiếng Nga, nội dung đăng tải những bài nghiên cứu kỹ thuật của Viện bảo tàng

Đáng chú ý là công trình “Phân tích bảo tàng” của Catherine Ballé viết vào tháng 8 năm 1996 Theo Catherine Ballé:“Công chúng là cứ liệu bị ẩn

giấu, bị bỏ qua của bảo tàng trong vòng gần hai thế kỷ Vào những năm 70,

đó là một chủ đề để vận động, để hành động và đổi mới trong tiến trình phát triển văn hóa Hai mươi năm sau, giá trị của công chúng đã được biết đến bằng một sự nhìn nhận bất ngờ nhất: từ chỗ chỉ là những dự báo nó đã trở thành điều cần thiết Từ nay, công chúng là sự sống còn cơ bản của các bảo tàng đương đại” Như vậy, bà Catherine Ballé đã nhấn mạnh vai trò của công

chúng chúng, xem công chúng là sự sống còn của các bảo tàng đương đại Tuy không trực tiếp đề cập chức năng giáo dục của bảo tàng nhưng qua đó có thể thấy được vị trí, vai trò, chức năng của bảo tàng như là những ngôi nhà cất giữ những báu vật của loài người; lưu giữ ký ức của các dân tộc, các nền văn hóa, những ước mơ và hy vọng của con người

1.1.2 Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở nước ta không có công trình khoa học chuyên nghiên cứu về bảo tàng Sau cách mạng tháng Tám thành

công, ngày 23/11/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 65 – SL về

“Bảo tồn cổ tích ở Việt Nam” Đây là văn bản pháp lý đầu tiên cho ngành bảo tồn bảo tàng Việt Nam hình thành và có cơ sở để hoạt động Các công trình nghiên cứu về bảo tàng học đã được nghiên cứu và công bố Năm 1967 trên

cơ sở những kiến thức về bảo tàng học đầu tiên của Bảo tàng học Xô Viết (Liên Xô cũ) do Bảo tàng cách mạng Việt Nam xuất bản, có thể coi đây là công trình đầu tiên về lý luận bảo tàng học Việt Nam

Tiếp sau đó là các công trình nghiên cứu có giá trị về lý luận và thực tiễn, mở ra một kênh mới để tiếp nhận và vận dụng kiến thức nghiệp vụ bảo tàng cho đội ngũ cán bộ bảo tàng trên phạm vi cả nước Đó là các công trình:

- “Đổi mới các hoạt động bảo tàng”, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Nxb Văn hóa – Thông tin, năm 1989

- “Sưu tập hiện vật bảo tàng”, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Nxb Văn hóa – Thông tin, năm 1994

- “50 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bảo tồn di sản văn hóa dân tộc”, năm 1995

- “Sự nghiệp bảo tàng – những vấn đề cấp thiết” Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Nxb Hà Nội, T1,2,3 Năm 1996 – 1997

- “Bảo tàng với sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước”, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Nxb Hà Nội, năm 1998

- “Bảo tàng góp phần hoàn thiện nhân cách con người”, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Hà Nội tháng 12 năm 2014

- “Hoạt động bảo tàng trong sự nghiệp đổi mới đất nước” Cục Di sản văn hóa – Bảo tàng Cách mạng Việt Nam – Bảo tàng Lịch sử Việt Nam – Bảo tàng Hồ Chí Minh Hà Nội, tháng 10 năm 2004

- “Bàn về chức năng giáo dục của bảo tàng trong thời kỳ đổi mới” Kỷ yếu Hội thảo khoa học ngành Hà Nội năm 2005

v.v

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên có giá trị về lý luận và thực tiễn song chưa đi sâu vào nghiên cứu vấn đề tổ chức hoạt động tham quan của bảo tàng như là một công tác giáo dục khoa học và là hình thức cơ bản trong công tác quần chúng của bảo tàng

Đáng chú ý là “Các công trình nghiên cứu của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam” tập 1, 2 Nxb Khoa học xã hội Hà Nội, 1999 – 2001 Cuốn sách tập hợp hơn 30 bài nghiên cứu đã gợi mở nhiều vấn đề mang tính định hướng chung không chỉ có ý nghĩa cho Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mà còn cho

cả ngành Khoa học xã hội nhân văn nói chung, ngành Dân tộc học, Bảo tàng học ở nước ta nói riêng

Ngoài ra, có một số luận văn, khóa luận tốt nghiệp về nghiên cứu thực

trạng và giải pháp công tác giáo dục của bảo tàng: Công tác giáo dục của Bảo

tàng tỉnh Nam Định, thực trạng và giải pháp của tác giả Phạm Kim Yến

(trường Đại học Văn hóa Hà Nội); Tác giả Nguyễn Thị Ninh (trường Đại học

Văn hóa Hà Nội) với đề tài Công tác giáo dục của Bảo tàng Hồ Chí Minh, Công Huy Quang (trường Đại học Văn hóa Hà Nội) với đề tài Công tác giáo

dục của Bảo tàng Nhân học, thực trạng và giải pháp

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các luận văn, khóa luận tốt nghiệp liên có nội dung liên quan đến chức năng giáo dục của bảo tàng và vai

trò của cộng đồng khá nhiều Mặc dù vậy vẫn chưa thấy ai đi sâu quan tâm

đến vấn đề Tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng yêu cầu

giáo dục cộng đồng một cách bài bản và có hệ thống

Tất cả những nghiên cứu trên sẽ là tài liệu hữu ích cho chúng tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

1.2 Bảo tàng với công tác giáo dục cộng đồng

1.2.1 Các cơ quan, đơn vị cộng đồng có liên quan đến công tác giáo dục của Bảo tàng

Theo UNESCO: Cộng đồng là một tập hợp người có cùng chung một lợi

ích, cùng làm việc vì một mục đích chung nào đó và cùng sinh sống trong một

khu vực xác định Những người chỉ sống gần nhau, không có sự tổ chức lại thì đơn thuần chỉ là sự tập trung của một nhóm các cá nhân và không thực hiện các chức năng như một thể thống nhất

Cộng đồng là các đơn vị, tổ chức, cá nhân sinh sống, làm việc, học

tập… gắn bó trong cùng một môi trường xã hội như thôn ấp, làng bản, cụm dân cư, phường xã…Các cơ quan, đơn vị cộng đồng liên quan đến các hoạt động giáo dục Bảo tàng gồm:

- Các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp: Trường học, trạm y tế, công ty,

xí nghiệp…

- Các tổ chức chính trị, xã hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội LHPN, Hội Nông dân, Liên đoàn lao động, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu Chiến binh …

- Các tổ chức xã hội: Hội Khuyến học, Hội Người cao tuổi, Ban Đại diện Phụ huynh học sinh (Hội Phụ huynh)…

- Các cá nhân: Lãnh đạo Đảng, chính quyền, các ban ngành đoàn thể, người có uy tín và mọi người dân sinh sống trong cộng đồng

Các cơ quan, đơn vị cộng đồng có liên quan đến công tác giáo dục của Bảo tàng (như đã nêu ở trên) có trách nhiệm phối hợp với Bảo tàng nhằm thực hiện đồng bộ vai trò của mình trên cơ sở xã hội hóa về công tác giáo dục tại địa phương

1.2.2 Vai trò của Bảo tàng đối với công tác giáo dục cộng đồng

* Khái niệm bảo tàng:

Tại kỳ họp thứ 20 tại Seoul (Hàn Quốc) tháng 10/2004, ICOM (Hội đồng Bảo tàng quốc tế) đã thông qua định nghĩa mới nhất về bảo tàng như sau:

“Bảo tàng là một thiết chế phi lợi nhuận, hoạt động thường xuyên, mở cửa đón công chúng đến xem, phục vụ cho xã hộivà sự phát triển của xã hội Bảo tàng sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, thông tin và trưng bày các bằng

chứng vật thể và phi vật thể về con người và môi trường của con người vì mục đích nghiên cứu, giáo dục và thưởng thức” [14, 110]

Khái niệm về bảo tàng ở nước ta lần đầu tiên được khẳng định và ghi trong Luật di sản văn hóa sửa đổi, bổ sung năm 2009 như sau:

“Bảo tàng là thiết chế văn hóa có chức năng sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày, giới thiệu di sản văn hóa, bằng chứng vật chất về thiên nhiên, con người và môi trường sống của con người nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập, thăm quan và hưởng thụ văn hóa của công chúng” [31]

Từ những khái niệm trên cho thấy: về vị trí xã hội, bảo tàng là một cơ quan nghiên cứu văn hóa, khoa học và giáo dục, tiến hành các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và giáo dục rộng rãi các di vật, di tích lịch sử văn hóa và các đối tượng về thiên nhiên phù hợp với chức năng xã hội của mình

Khái niệm bảo tàng khảo cứu địa phương:

Ngày 19/10/1979, Bộ Văn hóa – Thông tin đã ban hành chỉ thị số 2760 VHTT/CT và Quy chế số 722VHTT ngày 9/4/1980 về xây dựng bảo tàng tỉnh, thành phố, trong chỉ thị này nêu rõ:

“Bảo tàng tỉnh, thành phố là một bảo tàng mang tính tổng hợp nằm trong hệ thống bảo tàng khảo cứu địa phương của Bộ Văn hóa, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Sở, Ty Văn hóa địa phương”

Ngoài ra, khái niệm bảo tàng địa phương còn được ghi tại điều 47 Luật

Di sản văn hóa của nước CHXHCN Việt Nam đã khái quát:

“Bảo tàng cấp tỉnh là nơi bảo quản và trưng bày các sưu tập có giá trị tiêu biểu ở địa phương”

Như vậy, bảo tàng tỉnh là một loại hình bảo tàng tương đối phổ biến và không thể thiếu trong hệ thống bảo tàng của mỗi quốc gia và có vai trò vị trí quan trọng không những bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa của địa

phương mà còn là cơ quan có tác dụng trực tiếp phục vụ việc nghiên cứu và giáo dục phổ biến kiến thức về nhiều lĩnh vực ở địa phương

Có thể khẳng định rằng: bảo tàng địa phương (tỉnh, thành phố) là một thiết chế văn hóa và là bảo tàng mang tính chất địa phương nằm trong hệ thống các cơ quan nghiên cứu khoa học và giáo dục của địa phương Bảo tàng này thuộc sở hữu của Nhà nước, chịu sự quản lý của Nhà nước trực tiếp là Sở Văn hóa – Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tỉnh, thành phố, nó thực hiện các chức năng nhiệm vụ của bảo tàng trong phạm vi lãnh thổ địa phương

*Vai trò của bảo tàng

Những khái niệm về bảo tàng và bảo tàng địa phương ở trên đã quy định vai trò của bảo tàng đối với công tác giáo dục cộng đồng Bảo tàng ra đời, tồn tại và phát triển cho đến nay được coi là một hiện tượng của xã hội, nó phù hợp và đáp ứng thỏa mãn các nhu cầu của xã hội Do đó, bảo tàng có vai trò nhất định đối với sự phát triển của xã hội thông qua các nhiệm vụ cụ thể và các hoạt động khoa học có tính đặc trưng của mình

Muốn khẳng định vai trò của bảo tàng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và văn hóa – khoa học – giáo dục nói riêng thì phải hiểu ý nghĩa tồn tại, vai trò – nhiệm vụ của bảo tàng đã thực hiện nhằm giải quyết và đáp ứng các nhu cầu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của xã hội Bảo tàng ra đời

từ thời cổ đại, phát triển cho đến nay qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau Ở mỗi một giai đoạn lịch sử khác nhau, bảo tàng phục vụ nhu cầu xã hội khác nhau Nếu như ở thời kỳ cổ đại và trung cổ, bảo tàng tồn tại như là nơi để giữ gìn các báu vật, những bức tranh và các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc có ý nghĩa lịch sử, tôn giáo nghệ thuật phục vụ chủ yếu cho giai cấp thống trị, thể hiện sự uy quyền và củng cố địa vị thống trị của giai cấp thống trị xã hội, thì đến các giai đoạn lịch sử phát triển tiếp theo như thời phục hưng thế kỷ XV –

XVII, thế kỷ XVIII – XIX, đến thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ XXI bảo tàng đã không ngừng phát triển theo sự phát triển của khoa học, của xã hội và được khẳng định là cơ quan nghiên cứu, một thiết chế văn hóa đặc thù phục

vụ nghiên cứu, giáo dục và nâng cao dân trí cho toàn xã hội Bảo tàng có vai trò quan trọng cung cấp cho công chúng những thông tin khoa học, những tri thức hiểu biết về bản sắc văn hóa, truyền thống lịch sử, khám phá những điều

bí ẩn về một địa danh, về con người, về môi trường xung quanh hay về một cộng đồng dân tộc, quốc gia

Ngày nay, bảo tàng đóng vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, phục

vụ như một nguồn động lực cho tương lai [16, tr.125] Do đó, việc xác định vai trò xã hội của bảo tàng có ý nghĩa quan trọng, giúp cộng đồng có sự quan tâm thích đáng, từ đó mới có quy hoạch phát triển, đầu tư kinh phí và nguồn nhân lực, cơ sở vật chất cho bảo tàng hoạt động

Đề cập đến vai trò, chức năng của bảo tàng Việt Nam, Điều 47, 48 trong Luật Di sản văn hóa đã quy định rõ bảo tàng có:

+ Chức năng nghiên cứu khoa học

+ Chức năng giáo dục tuyên truyền

+ Chức năng phục vụ tham quan hưởng thụ văn hóa của nhân dân

Cùng với quá trình phát triển lịch sử, bảo tàng có một vai trò ngày càng lớn trong xã hội, chức năng của bảo tàng luôn được bổ sung, đáp ứng các nhu cầu xã hội Ngày nay, bảo tàng đa dạng về loại hình, tính chất, quy mô, hình thức tổ chức nhưng vẫn thực hiện các chức năng mang tính truyền thống và các chức năng mới Mặc dù còn tồn tại một số quan điểm khác nhau, nhưng

cơ bản các quan điểm đều thống nhất bảo tàng có các chức năng xã hội sau: chức năng nghiên cứu khoa học, chức năng giáo dục khoa học, chức năng bảo tồn di sản văn hóa, chức năng tài liệu hóa khoa học, chức năng thông tin,

chức năng giải trí và hưởng thụ văn hóa Trong đó, nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học là hai chức năng cơ bản thường được nhắc đến Bảo tàng tỉnh cũng giống như các bảo tàng khác chứa đựng trong nó những vai trò, chức năng cơ bản trên Bảo tàng tỉnh ngày càng phát triển với nhiều hình thức hoạt động đa dạng đã thể hiện vai trò của một thiết chế văn hóa đặc thù, được xây dựng nhằm gắn kết hiện tại với quá khứ, đồng thời chuyển giao các giá trị văn hóa của các thế hệ chủ nhân sáng tạo ra cho các thế hệ tương lai thông qua con đường giáo dục

Bảo tàng tỉnh là cơ quan giáo dục công cộng, tức là chức năng nghiên cứu khoa học và giáo dục khoa học của bảo tàng được đặt ra ngang hàng nhau Đối tượng người đến tham quan bảo tàng tỉnh là tất cả mọi người trong địa phương và những nơi khác Với đối tượng này, không phân biệt học vấn

và thành phần, lứa tuổi, dân tộc đều có thể đến bảo tàng để được hiểu biết về địa phương mình Do đó, bảo tàng tỉnh có vai trò nâng cao dân trí là chủ yếu

Sự nghiên cứu của bảo tàng được thể hiện bằng trưng bày nhằm nâng cao dân trí cho người xem Công tác trưng bày cũng phụ thuộc vào nhiệm vụ này Với vai trò cụ thể ấy, bảo tàng tỉnh mang tính chất của một thiết chế văn hóa, một

cơ quan giáo dục văn hóa ngoài nhà trường có vai trò giáo dục tuyên truyền góp phần hoàn thiện nhân cách con người

Về vai trò giáo dục và phổ biến tri thức khoa học của bảo tàng tỉnh, có thể khẳng định rằng, tuy không phải chỉ có bảo tàng tỉnh thực hiện vai trò, chức năng này, song, nếu công việc đó được tiến hành dựa trên cơ sở các sử liệu gốc dưới dạng các hiện vật bảo tàng thì chắc chắn, nó sẽ có sức thuyết phục hơn, vì chỉ có những sử liệu gốc mới là những bằng chứng xác đáng, giúp con người tìm hiểu về các thế hệ đã qua, thậm chí có thể phục dựng lại các thời kỳ lịch sử đó và cũng chính những vật chứng ấy mới tạo được lòng tin cho công chúng khi đến xem bảo tàng, bởi như ông cha ta thường nói:

"trăm nghe không bằng một thấy" Hay nói cách khác, bằng ngôn ngữ đặc thù của mình là các sử liệu gốc và bằng hoạt động tuyên truyền, giáo dục thông qua ngôn ngữ đặc thù đó, bảo tàng tỉnh đã đưa con người đến với những giá trị truyền thống, giá trị văn hoá… để từ đó có niềm tin vào hiện tại và tương lai Đặc biệt, đối với các em học sinh thì bảo tàng tỉnh như là trường học ngoài nhà trường có tác dụng củng cố và bổ sung kiến thức cho các em Để thực hiện được điều trên, các thuyết minh viên của bảo tàng luôn nắm rất vững chương trình học của từng cấp để xây dựng và thiết kế các chương trình tham quan mang tính giáo dục và phổ biến tri thức có định hướng và phù hợp với các trường Ngoài các chương trình tham quan dành cho học sinh các cấp, bảo tàng tỉnh còn xây dựng các chương trình dành cho những người thiếu may mắn như: người tàn tật, người mù, người câm, điếc… và đặc biệt, còn có cả chương trình dành cho gia đình, trong đó có quan tâm đến việc giúp bố mẹ hoặc ông bà hướng dẫn cho con, cháu tham quan và tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí trong bảo tàng Như vậy, thông qua công việc trên, các bảo tàng có thể tiến hành công tác giáo dục tư tưởng, tình cảm, ý thức hệ, quan niệm thẩm mỹ… cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần vào việc đào tạo những con người có nhân cách, có ích cho xã hội

Bằng hệ thống các tư liệu, hiện vật tiêu biểu, điển hình, bảo tàng tỉnh giới thiệu tiến trình lịch sử một cách cô đọng, nổi bật và sinh động; giúp người xem nhận thức lịch sử trực tiếp, cụ thể và có hiệu quả Điều quan trọng hơn là bảo tàng tỉnh đặt ra những vấn đề cho người xem phải suy nghĩ về quá khứ, truyền thống của đất nước, dân tộc, của Đảng, cách mạng, về các thế hệ cha ông, về những lớp người đi trước để điều chỉnh hành động của mình trong hiện tại và tương lai Với hệ thống tư liệu, hiện vật phong phú, bảo tàng tỉnh

có thế mạnh là tác động trực tiếp vào nhận thức và tình cảm của người xem, làm cho người ta có thể hình dung lại một thời kỳ, một sự kiện lịch sử, hình

dung được nhân vật lịch sử; từ đó liên tưởng, suy nghĩ và tự rút ra những điều

có ích cho bản thân mình hay cho cả một thế hệ Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, công tác giáo dục của Bảo tàng tỉnh tập trung vào việc xây dựng con người mới có đủ phẩm chất, năng lực để kế tục truyền thống của cha ông trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước Đồng thời, vươn lên tiếp nhận những thành tựu khoa học kỹ thuật, văn hóa của nhân loại

1.2.3 Các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng

Tham quan là một từ Hán Việt: tham có nghĩa là tham dự vào hoặc tham

gia; quan là chú ý xem và quan sát

Tham quan Bảo tàng là công tác giáo dục khoa học Cán bộ Bảo tàng dựa vào những đặc điểm riêng như mục đích tham quan của từng nhóm, thành phần tuổi tác, nghề nghiệp, đặc điểm tâm lý của nhóm người xem khác nhau mà tổ chức các hoạt động tham quan khác nhau

Có hai hoạt động tham quan cơ bản: Tham quan trong bảo tàng và tham quan ngoài bảo tàng

Tham quan trong bảo tàng:

Căn cứ vào nội dung tham quan trong bảo tàng, có thể chia ra 2 loại

tham quan: Tham quan khái quát và tham quan theo chủ đề

Tham quan khái quát:

Mục đích của tham quan khái quát là giới thiệu các chủ đề chủ yếu của các phần trưng bày hay những phần lớn nhất Những hoạt động tham quan khái quát thường được sử dụng để giới thiệu bảo tàng như một kho báu về các

di vật gốc của thiên nhiên, lịch sử, văn hóa, nghệ thuật Những hoạt động tham quan này thường bao gồm các giai đoạn lớn của lịch sử tỉnh nhà và phần lớn chỉ giới thiệu những sưu tập chính Trong khi hướng dẫn tham quan khái quát, người hướng dẫn tham quan phải biết rõ các đối tượng trong đoàn khách

tham quan và yêu cầu của họ nên phương pháp hướng dẫn tham quan cũng khác nhau, có khi trình bày từ tài liệu, trưng bày cụ thể đến kết luận khái quát Cũng có khi dùng phương pháp từ khái quát đến diễn dịch như: thuyết minh viên bảo tàng giới thiệu khái quát những phần chính theo đề mục trưng bày trong bảo tàng để người xem có khái niệm trước, rồi mới hướng dẫn vào xem từng đề mục cũng như từng tài liệu, hiện vật chính của các phần trưng bày Tóm lại, tham quan khái quát là hoạt động tham quan để hiểu chung toàn

bộ bảo tàng hoặc từng phần bảo tàng nhưng chỉ cần hiểu những nét cơ bản của đề cương trưng bày chứ không cần đi sâu vào một vấn đề hay một số vấn

đề nào đó

Tham quan theo chủ đề:

Hoạt động tham quan theo chủ đề hướng sự cảm thụ của người xem vào một chủ đề nhất định mà chủ đề ấy được thể hiện bằng một số hiện vật trưng bày cụ thể Phần hướng dẫn tham quan được phân biệt về nội dung và phụ thuộc vào thành phần các sưu tập hiện vật gốc của bảo tàng tỉnh Do đó, các hoạt động tham quan theo chủ đề có thể có nội dung lịch sử, lịch sử cách mạng, lịch sử quan sự, văn học, khoa học tự nhiên, nghệ thuật

Hoạt động tham quan ngoài Bảo tàng tỉnh:

Hoạt động tham quan ngoài bảo tàng gồm có tham quan các di tích lịch

sử, di tích khảo cổ, di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích danh lam thắng cảnh Tham quan ngoài bảo tàng tỉnh là sự tiếp tục bổ sung cho hoạt động tham quan trưng bày trong bảo tàng Những ấn tượng thu được khi xem hiện vật gốc trong phần trưng bày thiên nhiên của bảo tàng địa phương sẽ được

bổ sung thêm khi nghiên cứu điều kiện thiên nhiên của hiện vật đó vốn tồn tại ở ngoài bảo tàng Hoặc khi nghiên cứu các di tích kiến trúc nghệ thuật hay các địa điểm có liên quan đến những sự kiện lịch sử, đều có thể bổ sung thêm ấn tượng về những phần trưng bày, nhất là đối với những phần

trưng bày lịch sử mà những hiện vật, di tích đó quá to chỉ có thể trưng bày bằng hình mẫu hoặc mô hình

Tham quan ngoài bảo tàng tỉnh là hoạt động sinh hoạt văn hóa rất cần thiết và bổ ích, góp phần giáo dục người dân trong cộng đồng tăng thêm lòng

tự hào về quê hương đất nước, truyền thống đấu tranh anh dũng, hào hùng của quê hương mình, thêm yêu Tổ quốc, yêu quê hương, yêu lao động và nâng cao thêm ý thức đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, quê hương, nâng cao trình độ thẩm mỹ

1.2.4 Các chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng

Chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng giữ vai trò chủ đạo, quán triệt mục đích, nhiệm vụ giáo dục

và chuyển tải nó tới đối tượng tham quan Đồng thời, chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức tham quan và tổ chức quá trình tham quan nhằm giáo dục người tham quan Các chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng là lãnh đạo Bảo tàng, công chức – viên chức trong Bảo tàng Cụ thể là:

Giám đốc Bảo tàng là người quản lý, điều hành mọi hoạt động của Bảo

tàng nói chung, hoạt động tham quan nói riêng theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao

Giám đốc hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc quản lý, điều hành của mình trước pháp luật và cơ quan quản lý cấp trên là Sở Văn hóa – Thể thao và

Du lịch

Phó giám đốc Bảo tàng là người giúp việc cho giám đốc, chịu trách

nhiệm trước giám đốc và pháp luật về các lĩnh vực công tác được phân công; thay mặt giám đốc quản lý, điều hành mọi hoạt động của Bảo tàng nói chung

và hoạt động tham quan nói riêng khi được giám đốc ủy quyền

Trưởng phòng là người quản lý, điều hành mọi hoạt động và mọi vấn đề

về con người, tài sản của phòng theo nhiệm vụ được giám đốc bảo tàng giao cho và quyền hạn được phân cấp; chịu trách nhiệm trước giám đốc và pháp luật về việc quản lý, điều hành của mình

Phó trưởng phòng là người giúp việc cho trưởng phòng, tổ chức thực

hiện và chịu trách nhiệm trước trưởng phòng và pháp luật về lĩnh vực được phân công; thay mặt trưởng phòng điều hành công việc của phòng khi được trưởng phòng ủy quyền

Công chức – viên chức trong Bảo tàng làm việc theo quy định của pháp

luật về công chức, viên chức và những quy định có liên quan tại Luật Lao động, đồng thời tuân thủ quy chế hoạt động của Bảo tàng; có trách nhiệm hoàn thành những nhiệm vụ được phân công, chịu trách nhiệm trước cơ quan

và pháp luật về những công việc của mình

Vai trò của các chủ thể tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng thể hiện ở những mặt sau:

Định hướng sự phát triển, hoàn thiện nhân cách của đối tượng tham quan theo mục đích giáo dục của Đảng, Nhà nước và mục tiêu giáo dục cụ thể của nhà trường

Có kế hoạch, phương pháp tổ chức tham quan hợp lý, khoa học, hệ thống các hoạt động giáo dục ở ngoài nhà trường

Phát huy được ý thức tự giáo dục của đối tượng tham quan

Phối hợp giữa tác động giáo dục của thuyết minh viên với tác động giáo dục của các lực lượng, tổ chức giáo dục khác

1.2.5 Các yêu cầu tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng thực hiện công tác giáo dục cộng đồng

Khi Bảo tàng tổ chức hoạt động tham quan cho bất cứ thành phần nào như công chức, viên chức, học sinh, sinh viên, công nhân, nông dân đều phải

chý ý truyền đạt nội dung mang tính tư tưởng sâu sắc và có tính khoa học cao Mặt khác, phải sắc bén về mặt chính trị Việc tổ chức các hoạt động tham quan không những làm giàu kiến thức khoa học mới cho người xem mà còn nâng cao trình độ giác ngộ cho quần chúng Vì vậy, một số yêu cầu tổ chức các hoạt động tham quan của Bảo tàng được đặt ra, đó là:

* Yêu cầu nhận thức về chính trị, văn hóa xã hội của cộng đồng

Việc tổ chức hoạt động tham quan trước hết phải dựa trên cơ sở khoa học chính xác, giới thiệu những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, lịch sử văn hóa và giải thích những hiện tượng, quy luật phát triển của lịch sử xã hội phải dựa trên cơ sở lí luận của chủ nghĩa Mác – Lênin Chủ đề hướng dẫn tham quan phải thật thiết thực và đảm bảo tính khách quan, đồng thời đáp ứng được những đòi hỏi của cuộc sống hiện tại Trong khi hướng dẫn khách cần phải giới thiệu những đường lối, quyết định có tính pháp lý về bảo vệ di sản văn hóa dân tộc của Đảng và Nhà nước ta

* Yêu cầu tìm hiểu và nắm vững nhu cầu tâm lý khách tham quan

Du khách đến tham quan thành phần rất đa dạng, ở mọi lứa tuổi, trình độ học vấn và mục đích khác nhau, có khi là quốc tịch khác nhau Do đó cần tìm hiểu, nắm vững nhu cầu và tâm lý của khách tham quan để có hiệu quả giáo dục

Ví dụ:

Các nhà hoạt động chính trị, lãnh đạo, Nhà nước: là những người hoạt động trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cơ quan quản lý hành chính, cơ quan pháp luật Đó là những người am hiểu và nhạy cảm về chính trị,

về chủ chương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Các nhà khoa học, trí thức là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, lịch sử, triết học, giáo viên, văn nghệ sĩ, nhà văn hoá… Họ có những đòi hỏi khác nhau về mục đích, nhu cầu hưởng thụ khi tham quan Bảo tàng

Học sinh, sinh viên: là đối tượng đến tham quan Bảo tàng đông đảo và cũng là đối tượng hiếu kỳ, họ là những người trong lứa tuổi vị thành niên và thanh niên là lứa tuổi hiếu động, ham hiểu biết và đa dạng về trình độ, quan điểm, tính cách, nhân cách, tâm tư nguyện vọng Khi đến Bảo tàng họ có nhiều mục đích khác nhau với những nhu cầu đòi hỏi hết sức phức tạp Mặt khác cách thức tham quan Bảo tàng ở đối tượng này cũng đa dạng như đi theo đoàn đông vài chục có khi vài trăm, đi theo tốp vài ba người, đi cá nhân

lẻ một, hai người Họ là những người nhạy cảm, tâm lý thiếu ổn định Nếu không nắm bắt được tâm lý, nguyện vọng và không có phương pháp hướng dẫn thích hợp sẽ làm cho họ nhàm chán thiếu tập trung, mất trật tự, đùa nghịch… như vậy cuộc tham quan sẽ không đạt được hiệu quả cao

Đối tượng là công nhân: Nếu đứng ở góc độ chính trị thì giai cấp công nhân là đối tượng đông và ổn định về tư tưởng, tổ chức và lập trường Song xét theo góc độ khách tham quan Bảo tàng thì đối tượng công nhân lại khá phức tạp bởi sự đa dạng về ngành nghề và mỗi nghành nghề lại có những tâm lý khác nhau Do vậy khi đi tham quan bảo tàng yếu tố nghề nghiệp cũng có tác động sinh ra những nhu cầu, những tâm tư nguyện vọng khác nhau Đối tượng này thường đi tham quan theo tốp, nhóm gia đình, hoặc cá nhân với mục đích chính là giải trí vào những ngày nghỉ, ngày tết, ngày lễ… Ngoài ra họ còn đi theo tổ chức công đoàn, cơ quan, những cuộc tham quan đó thường có chương trình, kế hoạch chặt chẽ về thời gian và tổ chức Mục đích tham quan của đối tượng này chủ yếu để giải trí, thư giãn sau một thời gian lao động

Cán bộ công chức: là lực lượng tương đối đông, được đào tạo ở các trường chuyên nghiệp, là những người có trình độ nhất định trên nhiều lĩnh vực khác nhau Mục đích tham quan của đối tượng này hết sức đa dạng, họ đi

du lịch tập thể, đi vào bảo tàng để giải trí cùng gia đình, có người thấy lạ muốn vào để thoả mãn sự tò mò của mình, cũng có người muốn tìm hiểu,

thậm chí nghiên cứu những vấn đề liên quan đến công việc hoặc đề tài khoa học nào đó mà họ đang thực hiện… Do vậy nhu cầu và thị hiếu của họ cũng hết sức phong phú

Nông dân, những người sinh sống ở nông thôn chiếm một tỷ lệ cao Tuy vậy họ là đối tượng ít được đi tham quan, du lịch Do đặc điểm nghề nghiệp, điều kiện địa lý và đời sống vật chất còn nhiều khó khăn đã tạo ra một khoảng cách về mức độ hưởng thụ văn hoá so với cư dân ở thành thị Những người thuộc đối tượng này thường đi tham quan, đi chơi giải trí vào những ngày lễ, tết hoặc các dịp du lịch do địa phương tổ chức Họ đi theo đoàn hay từng tốp

từ vài chục người hoặc 4 – 5 người Tầng lớp nông dân đến tham quan bảo tàng thường biểu hiện cảm xúc tức thì với những phản xạ tự nhiên, do đột ngột gặp những sự việc, hiện tượng lạ tạo nên sự ngỡ ngàng của người xem bảo tàng Bên cạnh sự ngỡ ngàng người nông dân lại dễ dàng thờ ơ với những

gì mình vừa rung động, điều đó dễ hiểu qua thái độ chóng quên, rất ít khi có nhận xét, bình phẩm

Đối tượng khách nước ngoài đến tham quan bảo tàng cũng có nhiều hình thức khác nhau như đi theo tua du lịch, theo tổ chức chính trị, kinh tế, tổ chức tài trợ, người đi tự do… phải biết lựa chọn hiện vật, ảnh để khách hiểu nền văn hoá phong phú, đa dạng của các dân tộc Việt Nam

Các đối tượng là những người hưu trí, mất sức, người hoạt động tự do, buôn bán nhỏ, người không có công ăn việc làm ổn định… cũng thường xuyên đến tham quan Bảo tàng Cũng có người vốn cũng là cán bộ, công chức, người có công với nước, người làm công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy… họ đã về hưu Khi đón tiếp các đối tượng này, người hướng dẫn cần vui vẻ, cởi mở, tận tình Giới thiệu khái quát, ngắn gọn, nắm bắt nhu cầu

và tâm lý của khách để hướng dẫn sao cho hài hoà, không gò bó

Vì vậy: Vấn đề tìm hiểu nhu cầu rất cần thiết cho việc xây dựng chương trình và chuẩn bị nội dung tổ chức hoạt động tham quan Ngoài việc tìm hiểu

và nắm vững nhu cầu khách đến tham quan, vấn đề nắm vững tâm lý từng lứa tuổi và từng đối tượng là việc làm rất cần thiết của thuyết minh viên Bảo tàng

*Yêu cầu nắm vững phương pháp sư phạm

Trình độ hiểu biết về sư phạm, đó là đòi hỏi không thể thiếu được đối với người hướng dẫn tham quan Có kinh nghiệm sư phạm, người cán bộ thuyết minh sẽ nắm vững tâm lý từng lứa tuổi, nghề nghiệp của họ để có cách hướng dẫn thích hợp Ví dụ: Hướng dẫn đoàn học sinh Trung học cơ sở lớp 6,

7, 8, 9 khác với hướng dẫn cho sinh viên trường Đại học hoặc cụ già cao tuổi Nắm vững phương pháp sư phạm chắc chắn kết quả sẽ tốt hơn

*Yêu cầu về công tác chuẩn bị tổ chức hoạt động tham quan

Việc tổ chức các hoạt động tham quan đòi hỏi phải chuẩn bị đầy đủ về nhiều mặt, người cán bộ thuyết minh cần chuẩn bị những vấn đề sau:

1 Nắm vững tài liệu về lý luận chung

2 Nắm vững phần trưng bày, tức là hiểu rõ mọi mặt về chủ đề đã chọn

và nghiên cứu các hiện vật trưng bày

3 Chọn hiện vật trưng bày đối với từng đối tượng khách tham quan

4 Định trước đường đi tham quan

5 Nắm vững văn bản thuyết minh

6 Nghiên cứu phương pháp hướng dẫn tham quan, dự tính những trường hợp xảy ra trong khi tham quan và cách xử trí

* Yêu cầu thực hiện các giai đoạn cơ bản của việc tổ chức hoạt động tham quan

Tổ chức hoạt động tham quan gồm 3 giai đoạn cơ bản: Phần mở đầu, phần nội dung và phần tổng kết

Đối với phần nói chuyện mở đầu:

Trong phần nói mở đầu với người xem, cán bộ thuyết minh phải tạo được mối quan hệ giữa người xem và bản thân mình, giúp cho họ hiểu rõ nội dung tham quan và chương trình của đợt tham quan

Đối với phần nội dung:

Người thuyết minh phải trình bày toàn bộ nội dung tham quan, điều quan trọng nhất là phải trình bày sự kiện, hiện tượng với những bằng chứng xác đáng về mặt khoa học và chính xác về mặt chính trị dựa trên cơ sở tài liệu hiện vật Bảo tàng Cán bộ bảo tàng phải sử dụng khéo léo các phương pháp tham quan Kết quả của cuộc tham quan thành công hay không còn phụ thuộc một phần lớn vào khả năng truyền cảm của người thuyết minh kết hợp với nội dung của bản thuyết minh

Đối với phần tổng kết:

Người thuyết minh cần kết luận văn tắt những vấn đề đã trình bày, đồng thời phải kết hợp trả lời những câu hỏi của khách nếu như có đặt ra với cán bộ thuyết minh

1.3 Tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng đáp ứng công tác giáo dục cộng đồng

1.3.1 Mục tiêu tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng

Mục tiêu tổ chức hoạt động tham quan nhằm:

Củng cố và khắc sâu cho khách tham quan những kiến thức của các môn học trong nhà trường; mở rộng và nâng cao hiểu biết cho họ về các lĩnh vực của đời sống xã hội; làm phong phú thêm vốn tri thức; kinh nghiệm hoạt động tập thể

Rèn luyện cho khách tham quan các kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi như: kĩ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa; kĩ năng tổ chức quản lí và tham gia các hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể của hoạt động; kĩ năng tự kiểm

tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, củng cố, phát triển các hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội

Bồi dưỡng thái độ tự giác, tích cực tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội; hình thành tình cảm, niềm tin trong cuộc sống, với quê hương đất nước, có thái độ đúng đắn đối với các hiện tượng tự nhiên và xã hội

Như vậy, việc tổ chức hoạt động tham quan phải nhằm đạt được ba mục tiêu trên, sao cho khách tham quan thực sự trở thành chủ thể tích cực, sáng tạo, hướng tới việc phát huy và phát triển tiềm năng của họ

1.3.2 Nội dung tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng

* Giáo dục về nhận thức

Hoạt động tham quan giúp khách tham quan bổ sung, củng cố và hoàn thiện những kiến thức đã được học ở trên lớp, trong nhà trường Hoạt động tham quan còn giúp người xem có những hiểu biết mới, mở rộng nhãn quan với thế giới xung quanh, cộng đồng xã hội

Hoạt động tham quan giúp người xem biết vận dụng những tri thức đã học trong nhà trường để giải quyết các vấn đề do thực tiễn đời sống (tự nhiên,

xã hội) đặt ra

Hoạt động tham quan giúp người xem tự nhận thức, tự điều chỉnh hành

vi đạo đức, lối sống cho phù hợp Qua đó cũng từng bước làm giàu thêm kinh nghiệm thực tế, xã hội cho họ

Hoạt động tham quan giúp người xem định hướng chính trị, xã hội, có những hiểu biết nhất định về truyền thống đấu tranh cách mạng, truyền thống xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, truyền thống văn hóa tốt đẹp của đất nước, của địa phương… đồng thời làm tăng thêm sự hiểu biết của họ về Đảng, về Bác Hồ để họ thực hiện tốt nghĩa vụ của người công dân trong cộng đồng xã hội

Hoạt động tham quan giúp người xem có những hiểu biết tối thiểu về các vấn đề có tính thời đại như vấn đề quốc tế, hợp tác, hòa bình và hữu nghị, vấn đề bảo vệ môi trường, vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình…

* Giáo dục về thái độ

Khi tổ chức các hoạt động tham quan phải tạo cho người xem hứng thú

và lòng ham muốn hoạt động Điều đó đòi hỏi nội dung, hình thức tổ chức và qui mô hoạt động phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, lứa tuổi và nhu cầu của người xem Thực tế, hoạt động phải mang lại lợi ích cho khách tham quan

để thu hút, lôi cuốn họ tự giác tham gia mới đạt hiệu quả giáo dục

Từng bước hình thành cho người xem niềm tin vào những giá trị mà họ phải vươn tới, đó là niềm tin vào chế độ xã hội chủ nghĩa đang đổi mới mà Bác Hồ và Đảng ta đã chọn, tin vào tiền đồ, tương lai của đất nước Từ đó, người tham quan có lòng tự hào dân tộc, mong muốn làm đẹp thêm truyền thống của cơ quan, đơn vị, trường học, của quê hương mình, mong muốn trở thành công dân có ích cho xã hội

Bồi dưỡng cho đối tượng tham quan những tình cảm đạo đức trong sáng (tình cảm gia đình, tình cảm thầy trò, tình cảm bạn bè, tình yêu quê hương đất nước… ) qua đó giúp khách tham quan biết kính yêu và trân trọng cái tốt, cái đẹp, biết ghét những cái xấu, cái lỗi thời không phù hợp

Bồi dưỡng, xây dựng cho khách tham quan lối sống và nếp sống phù hợp với đạo đức, pháp luật, truyền thống tốt đẹp của địa phương và của đất nước Bồi dưỡng cho khách tham quan tính tích cực, tính năng động, sẵn sàng tham gia những hoạt động xã hội, hoạt động tập thể của cơ quan, đơn vị, địa phương, trường, của lớp vì lợi ích chung, vì sự trưởng thành và tiến bộ của bản thân

Góp phần giáo dục cho người tham quan tinh thần đoàn kết hữu nghị quốc tế, với các dân tộc khác trên thế giới

* Rèn luyện kĩ năng, thói quen hành vi đạo đức

Rèn luyện cho khách tham quan những kĩ năng giao tiếp, ứng xử có văn hóa, những thói quen tốt trong các hoạt động xã hội, các hoạt động học tập, lao động công ích và trong các hoạt động khác

Rèn luyện cho khách tham quan các kĩ năng tổ chức, kĩ năng điều khiển

và thực hiện một hoạt động tập thể có hiệu quả, kĩ năng nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động

Rèn luyện cho khách tham quan các kĩ năng giáo dục, tự điều chỉnh, kĩ năng hòa nhập để thực hiện tốt các nhiệm vụ tập thể cơ quan, đơn vị, tổ chức giao cho

Ba nhiệm vụ trên có quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung, hỗ trợ cho nhau Nhiệm vụ thứ nhất là cơ sở để thực hiện nhiệm vụ thứ hai và nhiệm vụ thứ ba Nhiệm vụ hai là nhiệm vụ khó khăn nhưng rất quan trọng đối với giáo dục cộng đồng Nhiệm vụ ba được thực hiện trên cơ sở làm tốt nhiệm vụ một, nhiệm vụ hai, đồng thời việc thực hiện tốt nhiệm vụ này có tác dụng củng cố niềm tin và tăng cường thái độ tích cực ở khách tham quan Bảo tàng

1.3.3 Quy trình tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng

* Lựa chọn và đặt tên cho hoạt động

Mỗi chủ đề tham quan cần được tiến hành bởi nhiều hoạt động khác nhau tùy thuộc vào đối tượng tham quan Thuyết minh viên Bảo tành cần có sự lựa chọn các hoạt động: tìm tòi, cân nhắc khi đặt tên cho hoạt động Bởi tên của hoạt động tự nó đã nói lên được chủ đề, mục tiêu, nội dung, hình thức của hoạt động Đồng thời tên của hoạt động cũng tạo ra được sự hấp dẫn, cuốn hút, tạo

ra được trạng thái tâm lý đầy hứng khởi của đối tượng tham quan

Việc đặt tên cho hoạt động cần đảm bảo một số yêu cầu sau:

Tên phải nêu rõ chủ đề, nội dung của hạt động

Tên phải ngắn gọn, rõ ràng, chính xác

Tên phải ấn tượng, gây sự hấp dẫn đối với khách tham quan

* Xác định mục tiêu của hoạt động

Mỗi hoạt động được xác định đều phải hướng tới việc thực hiện mục tiêu chung của chủ đề theo từng tháng nhưng bản thân nó cũng có mục tiêu riêng

Sau khi lựa chọn và đặt tên cho hoạt động, cần xác định mục tiêu của hoạt động tham quan Mục tiêu của hoạt động tham quan phải nhằm giáo dục toàn diện cho người tham quan cả về tri thức, kỹ năng, thái độ Tuy nhiên, mỗi một hình thức hoạt động khác nhau có thể có lợi thế hoặc tập trung hơn trong việc thực hiện mục tiêu khác nhau Chẳng hạn hình thức giao lưu, diễn đàn, tọa đàm có nhiều khả năng hơn trong việc hình thành thái độ, hình thức thi tìm hiểu, thảo luận có nhiều khả năng giúp được mục tiêu tri thức…

Mục tiêu hoạt động cần xác định một cách rõ ràng, cụ thể, có tính xác định và có thể lượng hóa để dễ thực hiện, dễ kiểm tra, đánh giá

* Xác định nội dung và hình thức hoạt động

Mục tiêu có thể đạt được hay không phụ thuộc chủ yếu vào việc xác định một cách đầy đủ và hợp lý nhưng nội dung và hình thức hoạt động Cần căn

cứ vào từng chủ đề, các mục tiêu đã xác định, các điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, tổ chức và khả năng của khách tham quan để:

Xác định nội dung phù hợp cho các hoạt động

Liệt kê đầy đủ những nội dung của hoạt động

Lựa chọn hình thức hoạt động tương ứng

Dự kiến được nội dung công việc, hình dung được tiến trình hoạt động

Dự kiến về các phương tiện, điều kiện thiết yếu cho mỗi hoạt động trong từng chủ đề để có sự chuẩn bị trước như phương tiện âm thanh, nhạc cụ, đạo

cụ, phục trang, ánh sáng, băng đĩa hình, tranh ảnh, máy ảnh, máy camera…

Dự kiến phân công nhiệm vụ cho cá nhân, bộ phận, thời gian phải hoàn thành các hoạt động

Bản thân thuyết minh viên phải có biện pháp để phối hợp các cơ quan, đơn vị, các tổ chức, cá nhân ở địa phương để có sự trợ giúp

1.3.4 Hình thức tổ chức hoạt động tham quan của Bảo tàng

Để tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng, đòi hỏi Bảo tàng phải đa dạng hóa các hình thức tổ chức tham quan để khách tham quan tích cực tham gia, khắc phục tính chất đơn điệu, lặp lại một vài hình thức đã quá quen thuộc với họ

Nắm vững nội dung thuyết minh để xây dựng nội dung, hình thức tổ chức phù hợp

Để tổ chức các hoạt động tham quan đáp ứng yêu cầu giáo dục cộng đồng cần phải đa dạng hóa các hình thức tổ chức như:

- Giới thiệu chương trình tham quan qua báo chí, đài phát thanh và vô tuyến truyền hình

- Tổ chức giờ học lịch sử tại Bảo tàng