Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5 6 tuổi) ở các trường mầm non thị xã sông cầu, tỉnh phú yên

Trẻ mầm non có thể tham gia nhiều loại trò chơi như: Trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi lắp ghép xây dựng, trò chơi có luật,…Mỗi loại trò chơi đều có tác dụng phát triển một mặt nhấ

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

TS TRƯƠNG THỊ HOA

HÀ NỘI – 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 5

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 5

4 Giả thuyết nghiên cứu 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6

8 Phương pháp nghiên cứu 6

9 Cấu trúc của đề tài 8

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 9

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu 9

1.2.Trò chơi đóng kịch của trẻ mẫu giáo lớn 12

1.2.1 Khái niệm trò chơi, trò chơi đóng kịch 12

1.2.2 Đặc điểm sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) 15

1.2.3 Đặc điểm của trò chơi đóng kịch 17

1.2.4 Hình thức tổ chức trò chơi đóng kịch 23

1.2.5 Ý nghĩa của trò chơi đóng kịch đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) 23

1.3.Cơ sở pháp lý của quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường MN 27

1.3.1 Mục tiêu giáo dục mầm non 27

1.3.2 Chủ trương đổi mới của giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay 28 1.4 Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 28

1.4.1 Mục tiêu giáo dục trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 28 1.4.2 Nội dung tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6

tuổi) ở trường mầm non 30

1.4.3 Phương pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 32

1.4.4 Qui trình tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn 35

1.4.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 40

Tiểu kết chương 1 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THỊ XÃ SÔNG CẦU, TỈNH PHÚ YÊN 47

2.1 Địa bàn và khách thể khảo sát 47

2.1.1 Khái quát tình hình phát triển kinh tế-xã hội, giáo dục và đào tạo ở thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 47

2.1.2 Tình hình phát triển Giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu 49

2.2 Tổ chức và phương pháp khảo sát thực trạng 51

2.2.1 Mục đích nghiên cứu thực trạng 51

2.2.2 Đối tượng khảo sát 51

2.2.3 Nội dung khảo sát 51

2.2.4 Phương pháp khảo sát 51

2.2.5 Thời gian khảo sát 52

2.2.6 Xử lí kết quả khảo sát 52

2.3 Kết quả thực trạngtổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non 52

2.3.1 Nhận thứccủa giáo viên về trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 52

2.3.2 Mức độ tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các

trường Mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 56

2.3.3 Những khó khăn khi tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 64

2.4 Đánh giá thực trạng ……… ………67

Tiểu kết chương 2 68

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 69

3.1 Định hướng xây dựng biện pháp 69

3.1.1 Các quan điểm xây dựng và phát triển Giáo dục mầm non của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo 69

3.1.2 Định hướng phát triển GDMN tại tỉnh Phú Yên 69

3.1.3 Định hướng phát triển giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 71

3.1.4 Thực tiễn phát triển giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 73

3.2 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 73

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của quá trình giáo dục 73

3.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả thiết thực 73

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 73

3.3 Các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 74

3.3.1 Biện pháp 1: Thiết kế, xây dựng hệ thống kịch bản của các câu chuyện cổ tích 74

3.3.2 Biên pháp 2: Xây dựng môi trường tập luyện TCĐK 77

3.3.3 Biên pháp 3: Hướng dẫn trẻ thực hiện TCĐK 81

3.3.4 Biện pháp 4: Khuyến khích tạo cơ hội cho trẻ được thực hành TCĐK 89

3.3.5 Biện pháp 5: Bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức TCĐK cho

giáo viên 91

3.3.6 Biện pháp 6: Huy động, phối hợp các lực lượng cùng tham gia 93 3.4 Khảo nghiệm về tính khả thi của biện pháp 95

Tiểu kết chương 3 97

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102 PHẦN PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của giáo viên về mức độ cần thiết của TCĐK 55

Bảng 2.2 Nhận thức của giáo viên về mục tiêu của việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 55

Bảng2.3: Nội dung tổ chức TCĐK 57

Bảng 2.4 Thời điểm tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non 58

Bảng 2.5.Qui trình tổ chức TCĐK 60

Bảng 2.6: Mức độ thực hiện hình thức tổ chức TCĐK 61

Bảng 2.7: Biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 62

Bảng 2.8: Thực trạng về những khó khăn trong việc tổ chức TCĐK 65

Bảng 3.1: Khảo sát ý kiến các biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 95

DANH MỤC VIẾT TẮT Viết tắt

Bộ Giáo dục đào tạo Trò chơi đóng kịch Chăm sóc giáo dục Giáo dục mầm non Tác phẩm văn học

Xã hội hóa giáo dục

MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Một quốc gia hùng mạnh là một quốc gia có nền giáo dục phát triển Vì thế, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đảm bảo xây dựng một thế

hệ kế tiếp có đủ phẩm chất và năng lực phục vụ cho đất nước Đại hội Đảng

khoá IX đã xác định “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục - đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người” Sự nghiệp giáo dục là sự nghiệp trồng người có đủ đức, đủ tài, có

lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Vì vậy, hiện nay giáo dục đã trở thành mối quan tâm của toàn xã hội

GDMN là mắt xích đầu tiên quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, là nền móng, cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Bộ luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định

mục tiêu giáo dục ở bậc học mầm non như sau: “Giáo dục mầm non là giúp trẻ

em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp 1” Đồng thời, GDMN có

một vị trí rất quan trọng, là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là ngành học đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai, trẻ em sinh ra có quyền được chăm sóc và bảo vệ, được tồn tại, được chấp nhận trong gia đình

và cộng đồng Vì thế, giáo dục con người ở lứa tuổi mầm non vừa là quyền lợi, vừa là nghĩa vụ của mỗi con người đối với xã hội, đối với cộng đồng

GDMN là môi trường thuận lợi nhất để trẻ phát triển, ở đây trẻ không chỉ được chăm sóc, giáo dục mà còn được thỏa mãn ước muốn làm người lớn với năng lực hiện có của mình; là môi trường tốt nhất để trẻ phát triển ngôn

ngữ nói, ngôn ngữ mạch lạc phù hợp với đặc trưng tiếp nhận và tâm lý lứa tuổi mầm non Trong môi trường giáo dục MN, vui chơi là một trong những hoạt động chủ đạo của trẻ Thông qua hoạt động vui chơi, trẻ có thể tiếp nhận tri thức mới, làm giàu vốn kinh nghiệm cuộc sống của bản thân một cách tự nhiên Từ đó, phát triển các chức năng tâm lý góp phần phát triển toàn diện nhân cách của trẻ Chơi cũng là điều kiện tốt để trẻ khám phá môi trường xung quanh, qua đó kích thích tò mò, khả năng quan sát, năng lực phán đoán,

trí tưởng tượng,…của trẻ Chính vì lẽ đó, mà nhiều nhà giáo dục đã gọi “trò chơi là trường học của cuộc sống” Trò chơi nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ mà

không gì thay thế được, trong khi chơi trẻ học được cách sử dụng đồ chơi, học các quy tắc ứng xử giữa người với người trong xã hội Trẻ mầm non có thể tham gia nhiều loại trò chơi như: Trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi lắp ghép xây dựng, trò chơi có luật,…Mỗi loại trò chơi đều có tác dụng phát triển một mặt nhất định của trẻ và TCĐK cũng là một trong những hoạt động vui chơi của trẻ tại trường mầm non Nó không chỉ đơn thuần là một trò chơi, mà còn là hoạt động mang tính chất nghệ thuật và ngược lại

Mục tiêu GDMN là phát triển ở trẻ một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất và năng lực như mạnh dạn, tự tin, tự lực, sáng tạo, linh hoạt, dễ hòa nhập, dễ chia sẻ, dễ hợp tác… tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ tham gia vào cuộc sống, chuẩn bị tốt cho trẻ vào học lớp một và các bậc học sau có kết quả

Bước vào tiểu học là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời của trẻ, vì trẻ phải trải qua một lối sống mới với sự thay thế của hoạt động chủ đạo từ vui chơi sang học tập Đồng thời trẻ cũng chuyển qua một vị trí xã hội mới của một người học sinh thực thụ Sự thay đổi đó đòi hỏi trẻ phải có những điều kiện tâm lý cần thiết đủ để trẻ có thể thích nghi bước đầu với các điều

kiện học tập có hệ thống ở phổ thông

Như Bác Hồ kính yêu đã nói: “Giáo dục mầm non tốt sẽ mở đầu cho một nền giáo dục tốt” Vì vậy giáo viên mầm non không chỉ cần có sự hiểu

biết đầy đủ, đúng đắn về sự phát triển sinh lý-tâm lý của trẻ mà còn phải nắm vững mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và các hình thức tổ chức cuộc sống cho trẻ ở độ tuổi mầm non

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, đây là phương tiện giáo dục hiệu quả nhất Thông qua hoạt động trẻ tiếp thu được những kinh nghiệm xã hội, tiếp thu và dần làm quen với việc tuân thủ các quy tắc, các chuẩn mực xã hội Đó là giai đoạn đầu tiên hình thành và phát triển nhân cách

Hiện nay ở các trường MN, trẻ mẫu giáo lớn còn nhiều trẻ chưa mạnh dạn, tự tin, diễn đạt lời nói chưa mạch lạc… điều này dẫn đến việc tiếp thu bài chậm và tham gia các hoạt động ở lớp 1 còn khó khăn, không tự tin… Chính

vì vậy việc phát triển cho trẻ một cách toàn diện là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng và cần thiết

TCĐK là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học,là một trong những loại trò chơi mà trẻ hứng thú nhất Trong khi chơi TCĐK, trẻ phải thể hiện cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, lời nói … để làm bộc lộ tính cách nhân vật Việc cho trẻ đóng vai trong mỗi câu chuyện của trò chơi đóng kịch sẽ giúp trẻ trãi nghiệm các vai trò xã hội, phát triển được kĩ năng giao tiếp, giúp trẻ biểu đạt được ngôn ngữ,thể hiện cảm xúc được tốt hơn Ở trường mầm non, TCĐK là một trong những trò chơi giúp trẻ tự tin hơn trong các hoạt động với các bạn và cô giáo, phát triển các kĩ năng giao tiếp sẽ có ảnh hưởng rất tích cực đến sự hình thành nhân cách của trẻ sau này

Nhờ trí tưởng tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính cách nhân vật trong tác phẩm văn học Đây là một hình thức học tập tạo được

sự hứng thú và sáng tạo của trẻ Thông qua việc thể hiện các vai trong truyện

sẽ giúp cho trẻ hiểu sâu sắc hơn nội dung câu chuyện và tính cách của từng nhân vật trong câu chuyện Từ đó sẽ giúp cho trẻ thể hiện vai diễn của mình thật nhuần nhuyễn qua từng lời nói, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt sự liên kết các câu, các từ… Qua các vai diễn sẽ củng cố trí nhớ tăng cường khả năng ghi nhớ của trẻ và phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ

Trong TCĐK theo tác phẩm văn học trẻ không chỉ biến mình thành

người lớn mà còn “hóa thân” vào các nhân vật với nội tâm phong phú, phức

tạp với những cá tính khác biệt vừa hiện thực, vừa kỳ ảo Để đóng được một vai trẻ phải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật gần giống như một người nghệ sĩ Kết quả của TCĐK có ý nghĩa rất quan trọng, phát triển ở trẻ tính tích cực cá nhân, tính độc lập, sáng tạo Khi đóng kịch trẻ vừa nhận thức được mối liên hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội vừa được thể hiện nghệ thuật Trẻ sẽ học ở đó lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quê hương đất nước, yêu những điều thiện, bênh vực những người yếu đuối, lên án những cái xấu, cái ác, Quá trình đó làm cho tâm hồn trẻ trở nên nhạy cảm, phong phú

và sâu sắc,… Trò chơi đem lại cho trẻ niềm vui, niềm hạnh phúc khi được vui chơi Đặc biệt, TCĐK nó giúp trẻ tích lũy được kinh nghiệm sống qua trải nghiệm của các nhân vật trong tác phẩm, nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển ngôn ngữ, tình cảm, cảm xúc và thẩm mỹ Qua đó, trẻ cũng có thể phát triển ngôn ngữ mạch lạc của mình trong khi diễn, lĩnh hội được ngôn ngữ giàu hình ảnh, học được giọng nói diễn cảm rõ ràng, mạch lạc và trẻ hoàn thiện mình hơn về đạo đức

Trong xã hội hiện đại ngày nay, việc hướng trẻ vào các TCĐK là cần thiết Bởi lẽ, TCĐK không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả một quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Đặc biệt là đối với trẻ em, TCĐK với những vai chơi đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời mạnh dạn tự tin khi tiếp xúc

với mọi người xung quanh, với bạn bè, cộng đồng, là một trong các hoạt động của trẻ mầm non, giúp trẻ phát triển toàn diện nhiều mặt đó là: Phát triển thể chất, lĩnh vực tình cảm - xã hội, giá trị thẩm mỹ, ngôn ngữ và phát triển nhận thức, phát triển kỹ năng giao tiếp và kỹ năng hợp tác cho trẻ Đồng thời, trò chơi này cũng giống như một món ăn tinh thần mà trẻ cần phải có làm nền tảng cho

sự phát triển về mọi mặt sau này

Chính vì tầm quan trọng của việc tổ chức TCĐK cho trẻ là rất cần thiết, nguyện vọng của bản thân muốn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non, giúp cho trẻ mạnh dạn, tự tin bước vào tương lainên tôi

đã chọn vấn đề: “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các

trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên” làm đề tài nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch

ở các trường mầm non Từ đó đưa ra những biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn nhằm nâng cao chất lượng tổ chức trò chơi góp phần phát triển

toàn diện nhân cách cho trẻ

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Khách thể: Trò chơi đóng kịchcho trẻ mẫu giáo

- Đối tượng: Các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịchcho trẻ mẫu giáo lớn

4 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay, tại các trường mẫu giáo việc tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn vẫn chưa được chú trọng, nhiềugiáo viên gặp nhiều khó khăn khi tổ chức trò chơi cho trẻ vì vậy trẻ chưa thực sự hứng thú trong trò chơi Nếu có những biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức trò chơi đóng kịch một cách dễ dàng và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí thì sẽ làm tăng hứng thú của trẻ và góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứ u cơ sở lý luâ ̣n về “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu

giáo lớn ở các trường Mầm non ”

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường Mầm non thị xã Sông Cầu, Phú Yên

- Đề xuất các biện pháp để tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo

lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu tại các trường mầm non công lập ở thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên:

- Trường MN Xuân Lộc

- Trường MN Xuân Bình

- Trường MN Xuân Hải

- Trường MN Xuân Hòa

- Đề tài được nghiên cứu trong giai đoạn 2015 – 2017

- Đối tượng trẻ mẫu giáo lớn ở các Trường Mầm non công lập tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Đánh giá được thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

- Đề xuất được biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non để tổ chức trò chơi đạt hiệu quả hơn

- Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non mà đề tài đã xây dựng có thể áp dụng cho tất cả các trường mầm non trên địa bàn thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luâ ̣n

Sử du ̣ng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hê ̣ thống hóa tài liê ̣u,

phân loa ̣i tài liê ̣u,… nhằm nghiên cứu cơ sở lý luâ ̣n của “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên”

8.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp điều tra

- Sử dụng phiếu điều tra đối với giáo viên để tìm hiểu nhận thức, biện pháp, kinh nghiệm, khó khăn của giáo viên trong việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn

8.2.2 Phương pháp quan sát

- Dự giờ, quan sát trẻ trong khi trẻ chơi đóng kịch để làm rõ đặc điểm

kỹ năng của trẻ khi trẻ tham gia trò chơi

- Quan sát quá trình giáo viên hướng dẫn trẻ trong khi trẻ tham gia trò chơi

8.2.3 Phương pháp đàm thoại

- Trao đổi, đàm thoại với giáo viên về cách thức tổ chức, thái độ, nhận định về kỹ năng trẻ thể hiện các vai chơi

- Đàm thoại với trẻ về cảm nhận của trẻ trong các vai chơi

8.2.4 Phương pháp phân tích tổng hợp kinh nghiệm

- Tổng hợp những kinh nghiệm của giáo viên trong nhà trường qua quá trình tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn

8.2.5 Phương pháp chuyên gia

- Trưng cầu ý kiến của các chuyên gia tâm lý giáo dục và chuyên gia giáo dục mầm non về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn

Nhằm xử lý kết quả nghiên cứu

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non

Chương 2: Thực trạng về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo

lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

Chương 3: Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở

các trường mầm non

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu

Trong cuộc sống xã hội loài người, trò chơi đã có từ rất lâu, song phải cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX hoạt động này mới được nghiên cứu một cách sâu sắc

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về hoạt động vui chơi, từ cuối thế kỷ XIX đã xuất hiện khuynh hướng quan niệm về trò chơi như là cơ sở của tất cả các loại nghệ thuật đó là quan điểm của P Siller (1756 – 1800) và G Spencer (1820 – 1903) Họ cho rằng chơi là nhu cầu cần thiết cho sự tồn tại của cuộc sống, đặc biệt vào những thời gian rãnh rỗi, những năng lượng dư thừa vì không được sử dụng vào hoạt động kiếm sống nên con người đã tiêu khiển bằng cách bắt chuốt hoạt động, đó là trò chơi Thuyết này không giải thích được trường hợp sau thời gian lao động, sức cùng lực kiệt rồi mà con người vẫn ham thích chơi, vẫn không bỏ cuộc chơi K.Gross (1861 – 1946) lại cho rằng trò chơi là sự chuẩn bịvô thức của trẻ để bước vào cuộc sống S.Freud (1856 – 1933) cho rằng nguồn gốc kích thích trẻ vui chơi là mặt cảm thiếu hụt

ở chính đứa trẻ, trẻ tích cực hoạt động vui chơi để bù đắp những gì chưa có hoặc còn thiếu, nguồn gốc sâu xa, kích thích vui chơi chính là bản năng sinh học của đứa trẻ Những thuyết này tuy còn có cái nhìn phiến diện về nguồn gốc bản chất của trò chơi (đề cao yếu tố bản năng), nhưng họ điều cho rằng vui chơi là nhu cầu, là đòi hỏi thiết yếu của cuộc sống con người

Bên cạnh khuynh hướng coi yếu tố sinh học, bản năng sinh học là nguồn gốc phát sinh, phát triển trò chơi như đã trình bày ở trên, các nhà khoa học người Nga như: L.X Vugôtxki, N A.Leeonchhiep, A.C Macarenco, A.A Liublinxkaia … Cho rằng trò chơi có nguồn gốc xã hội, ở những xã hội khác nhau có trò chơi khác nhau, trò chơi là một nghệ thuật xuất hiện sau lao

động, trên cơ sở của lao động Trò chơi là sợi dây nối giữa các thế hệ với nhau, truyền đạt cho nhau những kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người, những thành quả văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác

Nhà giáo dục người Nga N.A Lêônchiép đã coi “Trò chơi đóng kịch là một hình thức quá độ sang hoạt động thẩm mĩ, hoạt động nghệ thuật” Như vậy, ở trường mầm non, nhiệm vụ làm cho trẻ yêu kịch, ham thích tham gia đóng kịch là quan trọng.[12]

Tác giả A.I Xôrôkina trong tác phẩm “Giáo dục học mẫu giáo” cũng

đã đưa ra một số biện pháp hướng dẫn trẻ chơi TCĐK như: Giáo viên lựa chọn TPVH có ý nghĩa giáo dục, giúp trẻ nhớ nội dung câu chuyện, cô cho nhiều trẻ tham gia và tổ chức một vài nhóm chơi cùng một lúc, sử dụng trang phục phù hợp.[50]

Ph.A.Sookhin cho rằng, phát triển lời nói mạch lạc của trẻ mẫu giáo bao gồm việc giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt của giáo dục tiếng mẹ đẻ, đó là: Phát triển vốn từ và đặc biệt là kỹ năng sử dụng từ ngữ để diễn đạt ý nghĩa một cách rõ ràng, ngắn gọn và chính xác; Hình thành cấu trúc ngữ pháp; giáo dục ngữ âm Từ đó tác giả cũng đưa ra biện pháp khác nhau để thực hiện nhiệm vụ như: “kể lại chuyện theo tác phẩm văn học”, “Kể chuyện theo tranh”, “Kể chuyện theo đồ chơi”, “Kể chuyện theo kinh nghiệm”, “dựng chuyện” [32]

Với trẻ thơ chơi là nhu cầu, nó xuất phát từ trong lòng sự phát triển của trẻ Sự phát triển ấy chính là tiền đề, nguồn gốc đầu tiên của hoạt động vui chơi của trẻ Bên cạnh những yếu tố sinh học, khi chơi trẻ cần có môi trường

xã hội, nơi trẻ sống và chịu ảnh hưởng trực tiếp của môi trường đó Hơn thế nữa hoạt động của chính bản thân trẻ với môi trường xung quanh cũng có ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển của hoạt động vui chơi của trẻ

Những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước về nguồn gốc, bản chất của trò chơi là nền tảng khoa học để các nhà khoa học nước ngoài và Việt Nam đi sâu nghiên về tổ chức TCĐK

Một tài liệu của tác giả nước ngoài nghiên cứu về TCĐK mà trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đã được tiếp cận như: “Đọc và kể chuyện văn học

ở vườn trẻ” của M K Bô gôliup và V V Sepsenko Trong tác phẩm này, các tác giả đã nhấn mạnh ý nghĩa của TCĐK như là phương tiện giáo dục trên nhiều mặt Các tác giả còn đưa ra những biện pháp hướng dẫn trẻ chơi đóng kịch như đọc kể tác phẩm, xem tranh, cô và trẻ cùng luyện tập những động tác phù hợp với vai diễn, cô quan sát giúp đỡ trẻ diễn đúng, cho trẻ ôn luyện những

vỡ kịch đã đóng Tuy các tác giả không đề cập đến một yếu tố rất quan trọng của TCĐK nói riêng và kịch chính thống nói chung đó là kịch bản và sử dụng kịch bản khi đóng kịch nhưng những trình bày của họ về quy trình tổ chức đóng kịch và một vài biện pháp có tính gợi ý cách thực hiện như đã liệt kê ở phía trên thực sự là những tư liệu đáng quý để những người đi sau tham khảo

Trong cuốn giáo dục học mầm non do tác giả Đào Thanh Âm chủ biên, khi đề cập về TCĐK tác giả đã viết “ TCĐK mang tính sáng tạo nghệ thuật cao, nó thường tái hiện lại những hình tượng và hành động của các nhân vật

có sẵn một cách sáng tạo … Bằng trí tưởng tượng sáng tạo, bằng tâm hồn nghệ sĩ của mình trẻ tái hiện, mô tả lại những hình tượng yêu quý trong trò chơi … TCĐK được các em quan niệm như một màng biểu diễn đã làm cho các em thích thú, thông qua trò chơi còn giúp trẻ hiểu được tính chân, thiện,

mỹ từ đó bồi dưỡng cho trẻ tâm hồn thanh cao và lòng nhân ái” Trong tác phẩm của mình tác giả đã đề cập tới cách hướng dẫn trẻ chơi đóng kịch giống như tác giả người Nga chỉ khác là cô và trẻ cùng chuẩn bị chỗ chơi, bàn bạc thảo luận về quá trình chơi Lúc đầu cô đóng vai chính, thông qua vai diễn

của mình chỉ cho trẻ cách diễn Kết thúc trò chơi cô nhắc nhở trẻ thu dọn đồ dùng

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đã quan tâm nghiên cứu đến quá trình tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo để phát triển trẻ một cách toàn diện Những nghiên cứu này tạo một nền tảng vững chắc cho chúng tôi nghiên cứu việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo nhằm phát triển toàn diện cho trẻ

1.2.Trò chơi đóng kịch của trẻ mẫu giáo lớn

1.2.1 Khái niệm trò chơi, trò chơi đóng kịch

* Trò chơi:

Hoạt động chủ đạo của trẻ em ở tuổi mẫu giáo là vui chơi, qua vui chơi trẻ em thỏa mãn nhu cầu được chơi, được học, được sống, được giống như người lớn Do vậy những điều người lớn muốn dạy trẻ và những điều trẻ muốn được học cần được tổ chức dưới hình thức vui chơi “Học mà chơi, chơi

là những hình thức hoạt động nhằm thỏa mãn các nhu cầu giải trí cho con người [29]

G.V Plêkhanốpcho rằng: Trò chơi là một hình thức hoạt động, gắn liền với lao động của xã hội loài người, ông đã lý giải mối quan hệ giữa vui chơi

của trẻ em và lao động của người lớn như là nguồn gốc xã hội nảy sinh trò chơi [31]

Một số nhà khoa học khác như: Nguyễn Toán, Lê Anh Thơ (Việt Nam) thì cho rằng: Trò chơi là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, là một phương tiện

để giáo dục con người, trước hết là giáo dục thanh thiếu niên, nhi đồng [31]

Theo quan điểm của giáo dục học thì trò chơi là hình thức thể hiện cuộc sống, là phương tiện phát triển nhân cách con người Đối với trẻ em trò chơi

là hoạt động giúp trẻ tái tạo các hoạt động của người lớn qua vui chơi, thể lực, trí tuệ, đạo đức được hình thành

Theo tác giả Ngô Ngọc Thanh trò chơi là hoạt động trình diễn bằng các tín hiệu và thông qua luật lệ của một nhóm người làm giải tỏa sự bức xúc về tinh thần và thể chất, để tái tạo sức lao động và năng lượng Ở đây tín hiệu chơi được hiểu là những phương tiện dùng để chơi, còn “lệ chơi” là những quy định cho việc chơi, là yếu tố quyết định đến việc chơi [29]

Tóm lại, trò chơi là một kiểu chơi, một dạng hoạt động giải trí, một hình thức phản ánh hoạt động sản xuất, sinh hoạt văn hóa xã hội, được thực hiện theo quy ước nhằm thỏa mãn những nhu cầu về thể chất và tinh thần của con người

*Trò chơi đóng kịch:

Hoạt động vui chơi là một trong các loại hình hoạt động của trẻ ở trường mầm non nhằm giúp trẻ thõa mãn các nhu cầu vui chơi Có rất nhiều nhà nghiên cứu đã tìm hiểu các loại hình trò chơi, trong đó có trò chơi đóng kịch Chẳng hạn như:

Nhà giáo dục người Nga A.I Xôrôkina cho rằng: “Trò chơi đóng kịch

là trò chơi trong đó các em chỉ biểu diễn những chủ đề có sẵn Đặc điểm của trò này là ở chỗ dựa vào chủ đề của một chuyện cổ tích hoặc của một truyện ngắn các em đóng những vai nhất định nào đó và tái hiện lại mọi sự kiện theo trình tự của chúng TCĐK là một biến dạng của trò chơi sáng tạo, vì cơ sở của

nó là tái hiện lại các hình tượng và các hoạt động một cách sáng tạo” [50,tr.44]

Tác giả Lương Kim Nga, Phùng Hữu Kiếm định nghĩa: Trò chơi đóng kịch là một nội dung của hoạt động vui chơi trong trường mẫu giáo Tuy vậy,

nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là hoạt động mang tính chất nghệ thuật Ngược lại nó không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà còn là trò chơi Hai yếu tố này kết hợp chặt chẽ trong nội dung cũng như trong quá trình tổ chức vui chơi, kích thích trẻ hoạt động tích cực trong suốt cuộc chơi [26]

Tác giả, Đinh Văn Vang cho rằng: “Trò chơi đóng kịch là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học (truyện ngụ ngôn, cổ tích, thần thoại …) nhờ trí tưởng tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính cách nhân vật trong tác phẩm văn học Để tham gia trò chơi này trước hết trẻ phải cảm thụ được tác phẩm văn học, nắm được cốt truyện, tính cách nhận vật Trên cơ sở đó tái hiện lại tính cách nhân vật theo kịch bản Do vậy trò chơi này phù hợp với lứa tuổi mẫu giáo, khi mà vốn sống, ngôn ngữ của trẻ đã phát triển” [47, tr.115]

Cũng nghiên cứu vấn đề này, nhóm tác giả Phạm Thị Châu, Nguyễn Thị Oanh, Trần Thị Sinh đưa ra định nghĩa: “Trò chơi đóng kịch là trò chơi trong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ yếu là chuyện

cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng, sáng tạo cao, bằng tâm hồn nghệ

sỹ của mình, trẻ tái hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cử chỉ, điệu bộ, sắc thái, nét mặc và lời nói” [8,tr 182]

Mặc dù có rất nhiều quan niệm khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứu cũng đã có những cái nhìn chung về TCĐK như nội dung, hoạt động,… của trò chơi này Từ đó có thể hiểu rằng:

Trò chơi đóng kịch là dạng trò chơi sáng tạo, đặc trưng của lứa tuổi mẫu giáo, trong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ yếu là chuyện cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng sáng tạo, trẻ tái hiện

lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cử chỉ, điệu bộ, sắc thái nét mặt và qua lời nói

1.2.2 Đặc điểm sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Trẻ mẫu giáo hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi, trong đó có TCĐK, mang một ý nghĩa lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ Chính sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn đã tạo điều kiện cho đứa trẻ bước vào thế giới văn học, thế giới con người với vô vàn những mối quan hệ phức tạp… Sự tiếp xúc thường xuyên với tác phẩm văn học sẽ kích thích sự nhạy cảm thẩm mỹ ở trẻ, đồng thời phát triển khả năng nhận thức, khả năng sáng tạo và góp phần giáo dục những tình cảm đạo đức ở trẻ một cách tự nhiên Mặt khác, TCĐK còn phát triển tính tích cực cá nhân, tính độc lập sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú …

*Đặc điểm phát triển thể chất:

Về sức vóc: Trẻ 5 tuổi tăng trưởng nhanh về chiều cao và cân nặng Chiều cao trung bình cơ thể là 105 cm, cân nặng trung bình là 17 kg

Về giải pháp sinh lý: Hệ xương bắt đầu được cốt hóa, cơ bắp to ra, các

cơ quan hô hấp và tuần hoàn phát triển, trọng lượng của não tăng nhanh từ 1.1000g đến 1.350g Tăng cường vai trò điều chỉnh và kiểm tra của vỏ bán cầu đại não đối với các vùng vỏ dưới, tốc độ hình thành phản xạ có điều kiện tăng nhanh, hệ thống tín hiệu thứ nhất phát triển mạnh mẽ

Sự phát triển đó tạo nên những điều kiện cần thiết để trẻ có thể hoạt động độc lập nhiều hơn và giúp trẻ lĩnh hội những hình thức mới của kinh nghiệm xã hội trong quá trình giáo dục Tuy vậy sự phát triển đó chưa tạo ra được một biến đổi mạnh mẽ thật thuận lợi trong hoạt động học tập, phải đến cuối 5 tuổi, bước sang tuổi thứ 6 thì sự phát triển thể chất của trẻ mới bắt đầu thích ứng với hoạt động học tập

Qua các hành động chơi, qua các vai chơi và quan trọng hơn cả là qua quá trình luyện tập rất chăm chỉ, cố gắng của trẻ thì hệ thần kinh, hệ hô hấp, các cơ, xương của trẻ phát triển tốt hơn Trẻ không những được tham gia vào việc rèn luyện các vận động nhịp nhàng để phối hợp một cách ăn ý với cácbạn

mà trẻ còn được học cách nói chuyện, cách diễn đạt ngôn ngữ vừa dễ hiểu, vừa biểu cảm và khả năng tư duy logic chính xác Cơ thể trẻ khỏe mạnh cả về thể chất và tinh thần làm cho trẻ thêm yêu đời, yêu cuộc sống, biết tri giác cái đẹp sâu sắc hơn, tinh tế hơn và trẻ có khả năng tạo ra cái đẹp trong mọi hoạt động sáng tạo cũng như trong hoạt động hàng ngày

* Đặc điểm phát triển tâm lý xã hội:

Từ lọt lòng đến 1 tuổi: Trẻ dần biết tin người khác về việc thõa mãn các nhu cầu của mình và do đó phát triển được các cảm xúc về giá trị của bản thân Những trẻ nào không được chăm sóc đầy đủ sẽ có thể mất tin tưởng ở những người sống xung quanh Trẻ biết bẽn lẽn, không theo người lạ…

Trẻ từ 1 – 3 tuổi: Trẻ tập tự chủ, tập đi, tập ăn một mình, tập rửa mặt, tập tự mặc quần áo và bắt đầu tập tuân theo các quy tắc xã hội Những trẻ nào không tự chủ được là do không tin tưởng ở khả năng của mình trong việc đối phó với thế giới bên ngoài và cảm thấy xấu hổ về chuyện này

Trẻ từ 3 – 6 tuổi: Trẻ nâng cao khả năng tự chủ đã có ở giai đoạn trước, chơi trò chơi ĐVTCĐ, nhận làm một số việc trong nhà giúp người lớn Đôi khi hành động của trẻ xung đột với người lớn, trẻ có thể tập tránh xa các xung đột bằng cách điều hòa ý muốn của mình với các yêu cầu của người lớn, của cha mẹ

Khi tham gia trò chơi đóng kịch trẻ nhận thức được cuộc sống với những vẻ đẹp phong phú, muôn hình muôn vẻ, mỗi tác phẩm lại mở ra cho trẻ một cái nhìn mới, một nhận thức mới về cuộc sống Trẻ lại được trực tiếp thể

nghiệm những nhận thức đó nên vốn hiểu biết của trẻ không chỉ tăng lên mà còn được củng cố, được chính xác hóa

TCĐK còn giúp trẻ phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ Để tham gia trò chơi, trẻ phải ghi nhớ nội dung tác phẩm, hành động của nhân vật một cách có chủ định Nhờ các thao tác tư duy, trẻ hóa thân vào nhân vật, khái quát lên những nét tiêu biểu của nhân vật để thể hiện

TCĐK phát triển tính tích cực cá nhân, độc lập, sáng tạo ở trẻ Qua trình chơi, trẻ được thể hiện lại những gì chúng nghe, được diễn theo những

gì chúng thích, chúng nghĩ qua sự hướng dẫn của giáo viên, thể hiện vai một cách độc lập, sáng tạo Mặt khác để có thể diễn tốt các vai, hình dung ra các hành động, lời thoại … đòi hỏi trẻ phải tưởng tượng, đặc biệt là tưởng tượng sáng tạo và chính quá trình chơi này trí tưởng tượng của trẻ phát triển

Thông qua nghệ thuật ngôn từ, các tác phẩm văn học giáo dục trẻ lòng nhân ái, tình yêu thương, tinh thần đoàn kết…một cách tự nhiên thông qua các hình tượng nghệ thuật Và hơn thế nữa, khi tham gia trò chơi đóng kịch, trẻ được trải nghiệm những đức tính tốt đẹp của con người, những giá trị đạo đức cao cả Được trực tiếp thể hiện những tình huống đạo đức trẻ sẽ hiểu hơn

và biết vận dụng vào cuộc sống Từ đó góp phần phát triển tâm lý xã hội

1.2.3 Đặc điểm của trò chơi đóng kịch

Như chúng ta đã biết mỗi loại hình nghệ thuật đều có tác động riêng đối với đời sống tình cảm của trẻ, mỗi tác phẩm nghệ thuật lại mở ra cho trẻ một cái nhìn, một nhận thức mới về cuộc sống phong phú, về những đức tính tốt đẹp của con người cũng như lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quê hương đất nước… Vì thế việc cho trẻ tiếp xúc với nghệ thuật sẽ bồi dưỡng ở trẻ những xúc cảm thẫm mỹ và đó là sự gieo mầm cho tình yêu chân chính với nghệ thuật

Trẻ mẫu giáo rất thích những trò chơi giống như cách biểu diễn ở các nhà hát, trong đó có một số trẻ là nghệ sĩ, một số trẻ khác làm khán giả, đó chính là trò chơi đóng kịch TCĐK vừa đem lại cho trẻ niềm hạnh phúc được vui chơi, vừa bồi dưỡng cho trẻ một tâm hồn nhạy cảm, phong phú Qua TCĐK, trẻ tự hoàn thiện mình về mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, ngôn ngữ… Đặc biệt, trò chơi đóng kịch phát triển tính độc lập, sáng tạo trong lao động nghệ thuật

Trò chơi đóng kịch là sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn Tuy nhiên, không giống với các tác phẩm văn học, yếu tố miêu tả trong tác phẩm kịch gần như không có Nghĩa là, nếu có thì chỉ có trong lời thoại của nhân vật Khi trẻ tham gia vào TCĐK thì không phải là trẻ nói y nguyên lại nội dung của một câu chuyện, hay nói cách khác là trẻ biểu diễn lại giống vớinhững gì có trong tác phẩm văn học Như vậy, để trẻ tham gia vào trò chơi đóng kịch ta phải chuyển thể tác phẩm văn học thành một kịch bản có nhiều tình tiết cụ thể hơn và lời thoại cho nhân vật phải nhiều và rõ ràng hơn Tác phẩm kịch phải thể hiện được rõ từng hành động, ngôn ngữ, thái độ của mỗi nhân vật

Để có một tác phẩm kịch hay, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý… của trẻ mẫu giáo thì việc lựa chọn TPVH để dựng kịch là rất quan trọng Tác phẩm kịch với đặc trưng là những hành động, những lời nói, những xung đột được xâu chuỗi, dẫn dắt và phát triển đến đỉnh điểm, chín muồi Kịch tạo

ra một sự căn thẳng cao độ và sau đó là cỡi nút bằng cách này hoặc cách khác Chính vì thế, cần có một tác phẩm văn học với tình tiết hấp dẫn, tính cách nhân vật rõ ràng, nhiều hành động, diễn cảm và giàu đối thoại … để chuyển thể sang kịch

TCĐK có vai chơi, chủ đề chơi, nội dung chơi và hoàn cảnh tưởng tượng

Vai chơi là các nhân vật trong tác phẩm kịch mà trẻ đóng Vai chơi có những hành động ngôn ngữ tương ứng với chúng và giữa các vai chơi có mối liên hệ gắn bó với nhau Tuy nhiên, nếu như vai chơi trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, trẻ thường phản ánh những ấn tượng mà trẻ cảm nhận được trực tiếp từ cuộc sống xung quanh thì ở TCĐK vai chơi của trẻ hóa thân vào nhân vật trong tác phẩm kịch tái tạo lại những ấn tượng phản ánh cuộc sống bằng hình tượng nghệ thuật Ở TCĐK quá trình tái tạo đó được điều chỉnh từ nội dung tác phẩm văn học cụ thể Trẻ không chỉ biến thành người lớn mà còn phải hóa thân vào các nhân vật với nội tâm phong phú, có tính phức tạp và tính cá biệt với những hành động vừa thực tế vừa kỳ ảo Để đóng vai này trẻ phải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật gần giống như một nghệ sĩ Ở TCĐK thì hoạt động của trẻ phải phụ thuộc vào nội dung tác phẩm

Nội dung của TCĐK là nội dung của tác phẩm văn học đã được chuyển thể sang kịch bản hay một tác phẩm kịch Nội dung có sẵn quy định thành phần của các vai chơi, quyết định lời nói của các nhận vật và trình tự sảy ra các cảnh tượng Điều đó giúp trẻ dễ dàng hơn trong quá trình chơi, nhưng phải yêu cầu trẻ thực sự thông hiểu tác phẩm, cảm nhận tác phẩm một cách chính xác và sâu sắc, chủ đề chơi và nội dung chơi được xác định bởi chủ đề

và nội dung của tác phẩm văn học phản ánh cuộc sống xung quanh

TCĐK mang tính chất sáng tạo nghệ thuật cao, nó thường tái hiện lại những hình tượng và hành động của các nhân vật có sẵn một cách sáng tạo Việc đặt mình vào một nhân vật (đóng vai) và thực hiện lời nói, hành động của nhân vật đó đòi hỏi trẻ phải có trí tưởng tượng và bằng trí tưởng tượng của mình trẻ tái lập một cuộc sống mà trí tưởng tượng của nghệ sỹ đã để lại trong tác phẩm nghệ thuật Trẻ phải hình dung ra các nhân vật sẽ đóng, trẻ cũng phải hình dung ra các sự kiện mà nhân vật tham gia cũng như khả năng hiểu được tính cách, tình cảm, những mối quan hệ qua lại của các nhân vật

Chính điều đó thúc đẩy quá trình phát triển tình cảm thẩm mỹ và trí tưởng tượng của các em Sự cảm thụ tác phẩm nghệ thuật, trí tưởng tượng của các

em cũng như sự hình dung về nhân vật nghệ thuật khác nhau, điều đó dẫn tới

sự thể hiện các vai của từng trẻ cũng khác nhau vì vậy mà TCĐK mang tính chất sáng tạo nghệ thuật

TCĐK là một hoạt động đòi hỏi sự phối hợp giữa các vai trong trò chơi với nhau Đầu tiên trẻ phải thỏa thuận những vai chơi, phân công vai chơi Khi thực hiện trò chơi các vai có sự phối hợp, liên kết thực hiện những hành động, lời thoại Nghĩa là “diễn” tác phẩm văn học Để thực hiện trò chơi đóng kịch phải có nhiều trẻ cùng tham gia, hoạt động với nhau Điều đó có nghĩa là phải có bạn bè cùng chơi

TCĐK đòi hỏi trẻ tham gia đóng vai phải có một trình độ ngôn ngữ nhất định, dễ hiểu, thực hiện hành động của nhân vật theo tác phẩm, thực hiện lời nói của nhân vật kịch Trẻ phải nói rõ ràng, mạch lạc, giọng nói có ngữ điệu, tình cảm thể hiện giọng điệu, cách phát âm của mỗi nhân vật theo lứa tuổi, giới tính Đồng thời tham gia trò chơi này trẻ còn được nói ngôn ngữ của nhân vật trong tác phẩm (đặc biệt các nhân vật của truyện cổ tích, ngụ ngôn, thần thoại…) giúp trẻ nắm được ngôn ngữ dân gian có nội dung phong phú và đầy sức truyền cảm

Quá trình nhập vai trong TCĐK là giai đoạn đứa trẻ bước vào thực hành, biến nội dung kịch bản thành những hành động kịch, ngôn ngữ kịch Khi nhập vai, trẻ được tiếp xúc trực tiếp, hòa mình vào hoàn cảnh, tình huống

vở kịch Trẻ hóa thân vào nhân vật, biến nhân vật từ một hình tượng được nhà văn xây dựng bằng chất liệu ngôn từ trở thành một sinh thể sống động có tính cách, được thể hiện qua lời nói, hành động, điệu bộ của diễn viên trong trò chơi Chính vì sự nhập vai chơi là quá trình trẻ học làm người, thể hiện tình cảm, hành vi của con người ở các vai diễn khác nhau Quan trọng hơn là yếu

tố đạo đức xuất hiện ngay trong bản thân trẻ một cách tích cực và thực tế chứ không phải dưới dạng lời nói đạo đức trừu tượng mà trẻ vẫn thường nghe Đồng thời, việc trẻ hiểu nội dung của tác phẩm, trẻ phải thuộc tác phẩm: Trình tự câu chuyện, tính cách của từng nhân vật trong tác phẩm, mối quan hệ giữa các nhân vật…, mà trẻ còn phải biết cách diễn đạt ngôn ngữ, cử chỉ, điệu

bộ, lời nói của mỗi nhân vật trong tác phẩm văn học, thể hiện được sâu sắc những suy nghĩ, những tình cảm và diễn biến tâm lý của nhân vật

Khi lựa chọn TPVH để dựng kịch, chúng ta thường chọn những truyện

có tình tiết hấp dẫn, tính cách nhân vật thì rõ ràng, có nhiều nét độc đáo, và các câu chuyện này phải có hình thức đối thoạilà chủ yếu

Mỗi trẻ tham gia chơi sẽ được đảm nhận một vai trong tác phẩm, có thể

đó là các nhân vật người hay cây cối hoa lá… Dù là nhân vật nào thì khi trẻ

đã tham gia vào trò chơi, đã được phân vai chơi, nhập vai vào một nhân vật nào đó thì trẻ phải thể hiện được đúng tính cách của nhân vật, ngôn ngữ, thái

độ của nhân vật đó một cách rõ ràng, chính xác Nếu trẻ không thể hiện được điều đó có nghĩa là vai chơi chưa đạt yêu cầu

Yếu tố đạo cụ, hóa trang trong TCĐK cũng là một trong những điều kiện quyết định sự thành công và hiệu quả của TCĐK Những chiếc mũ xinh xắn thể hiện một nhân vật xác định nào đó không những làm cho người thể hiện nhân vật đó có hứng thú và niềm say mê hơn đối với các vai chơi của mình mà còn làm cho người xem – khán giả của trò chơi cũng dễ dàng nhận

ra các nhân vật quen thuộc của một tác phẩm văn học và càng say mê hơn với

vở kịch như chính trẻ được tham gia chơi như vậy Trẻ cũng sẽ vui với từng niềm vui của nhân vật và buồn theo những nỗi buồn mà các nhân vật sống động trên sân khấu đang thể hiện Đó chính là kết quả mà những nhà giáo dục rất mong đợi, thông qua trò chơi có thể giáo dục trẻ cách giao tiếp, cách sống,

cách đối nhân xử thế với mọi người và hơn hết đó chính là con đường tự nhiên nhất dạy trẻ cách học làm người

TCĐK không chỉ diễn ra trong một buổi trọn vẹn mà thường kéo dài trong nhiều ngày thậm chí suốt tháng kể từ lần tiếp xúc đầu tiên với tác phẩm văn học đến lần diễn ra thành kịch là một quá trình dài Trong quá trình đó, các khâu đều tổ chức cho đông đảo trẻ tham gia Từ việc nghe đọc kịch bản hay kể theo tác phẩm văn học đến việc thuộc lời nói, hành động của nhân vật,

từ việc trang trí sân khấu đến phục trang cho nhân vật, tìm đạo cụ, ngay cả việc phân vai cũng không phải chỉ có ít trẻ tham gia mà tất cả cùng hoạt động, cùng chơi

TCĐK được trẻ quan niệm như một màng biểu diễn làm cho các em rất thích thú Trong khi chơi, các em cố gắng tái hiện lại hình tượng của truyện cổ tích đáng yêu và các nhân vật trong các truyện, trẻ cảm thấy vui mừng, xúc động Tuy nhiên không nên biến một số trẻ thành diễn viên thực thụ còn một số trẻ khác chỉ là người xem thụ động Nếu như vậy không còn là trò chơi nữa

Với cách hiểu TCĐK vừa là trò chơi vừa là nghệ thuật kịch vừa mang tính chất kịch vừa mang tính chất chơi, đặc điểm đó hoàn toàn phù hợp với trẻ mẫu giáo Do đó cháu tiếp nhận một cách tích cực và đầy hứng thú Loại trò chơi này cần được tổ chức cho đông đảo trẻ tham gia, càng nhiều càng tốt

TCĐK là một hoạt động vui chơi của trẻ Hoạt động này được xem là

sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn Chính vì thế, nhiệm vụ của trẻ trong trò chơi giống như công việc của một người nghệ sĩ, công việc này đòi hỏi trẻ phải có sự sáng tạo, óc tưởng tượng phong phú Mặt khác, TCĐK còn được xem là sự kết hợp giữa chơi và nghệ thuật kịch Điều này hoàn toàn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo

1.2.4 Hình thức tổ chức trò chơi đóng kịch

TCĐK có thể tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm hoặc cả lớp Phụ thuộc vào tác phẩm văn học, có tác phẩm chỉ có 1 nhân vật thì 1 trẻ đóng nhưng có tác phẩm có 1 nhân vật nhưng cả nhóm đều đóng vai

Tổ chức cho trẻ chơi theo cả lớp là tất cả các trẻ đều được đóng vai trong một vở kịch nào đó với điều kiện kịch bản phải có nhiều vai chơi

Tổ chức luyện tập theo nhóm giúp trẻ thể hiện sự phối hợp nhịp nhàng giữa các nhân vật, cách di chuyển đội hình trong từng cảnh và toàn vở kịch Khi trẻ đã thuộc kịch bản cô cho trẻ biểu diễn theo nhóm Khi tổ chức biểu diễn theo nhóm, cô cho lần lượt từng nhóm lên biểu diễn, một nhóm lên biểu diễn còn các nhóm khác làm khán giả, cứ thế cho đến hết Sau mỗi nhóm giáo viên cho trẻ tựnhận xét lẫn nhau, cô nhận xét, động viên khuyến khích trẻ sau khi mỗi nhóm biểu diễn xong để cho trẻ diễn tốt hơn

Đa phần là trẻ chơi theo nhóm chiếm nhiều hơn so với các hình thức khác như chơi cả lớp hoặc một trẻ đóng

1.2.5 Ý nghĩa của trò chơi đóng kịch đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Vui chơi không chỉ là phương tiện và hình thức học tập mà thực sự đó

là hoạt động học tập có nội dung hình thành và phát triển những năng lực trí tuệ, tình cảm và xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ Tổ chức cho trẻ mẫu giáo chơi đóng kịch dựa theo tác phẩm văn học là tổ chức cho trẻ “Học mà chơi, chơi

mà học”, học và chơi ở đây được thể hiện hết sức sinh động Đây là bước đưa trẻ vào tình huống hoạt động văn học, thực hành thể nghiệm nghệ thuật Hóa thân trong trò chơi, trẻ đã trải nghiệm những điều cảm nhận được qua tác phẩm văn học Từ đó sự cảm thụ tác phẩm, những bài học thu được từ trò chơi có tính chất nghệ thuật này sẽ phong phú, sâu sắc hơn rất nhiều TCĐK hình thành ở trẻ xúc cảm thẩm mỹ, tình cảm đạo đức, thái độ sáng tạo, ngôn

ngữ mạch lạc, sức bền của trí nhớ, tính tích cực cá nhân, tính độc lập và niềm vui sáng tạo TCĐK dựa theo tác phẩm văn học là nội dung và phương tiện để phát triển ngôn ngữ cho trẻ thơ khi tham gia trò chơi

TCĐK có nội dung chơi mang ý nghĩa giáo dục đạo đức, nó ảnh hưởng trực tiếp đến tâm tư, tình cảm và hành vi đạo đức của trẻ Đồng thời khi tham gia đóng kịch nó là một hoạt động nghệ thuật, có ý nghĩa to lớn trong giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo Trong TCĐK, thông qua vai chơi, trẻ dễ dàng hướng tới cái đẹp trong hành vi, dễ tiếp thu nét đẹp trong ứng xử, trong các mối quan hệ

Qua TCĐK, phát triển ở trẻ chú ý có chủ định và ghi nhớ có chủ định Trẻ phải tập trung chú ý và ghi nhớ được hành động và cử chỉ, điệu bộ, đặc biệt là ngôn ngữ của nhân vật để có thể diễn được vai mà mình đảm nhận Hơn thế nữ, trẻ cần phải ghi nhớ trình tự và diễn biến của từng cảnh để có ngôn ngữ, hành động theo đúng kịch bản Nếu trẻ không chú ý ghi nhớ sẽ không thể hiện được vai của mình, điều này cũng đồng nghĩa với việc trẻ sẽ

có nguy cơ không được tham gia vào trò chơi Để trò chơi thành công buộc trẻ phải tập trung chú ý và ghi nhớ một cách có mục đích

TCĐK còn là phương tiện giáo dục trí tuệ cho trẻ Khi tham gia TCĐK trẻ nắm được nội dung, tư tưởng của tác phẩm văn học, nắm được tiến trình, tính logic của các sự kiện Trẻ thấy được những mối quan hệ giữa các nhân vật, hiểu được tính nhân quả của sự việc… Đó là kết quả của các thao tác tư duy, ghi nhớ, phân tích, tổng hợp; đặc biệt tư duy logic của trẻ cũng được rèn luyện và phát triển Trong khi chơi trẻ cần biến những biểu tượng về các nhân vật, vận dụng các kỹ năng hoạt động, kỹ năng giao tiếp đã có vào thể hiện vai chơi Ngoài ra trong quá trình chơi có thể nảy sinh những tình huống đòi hỏi trẻ phải suy nghĩ, tìm cách giải quyết Do đó TCĐK không chỉ có tác dụng củng cố những biểu tượng về các nhân vật trong tác phẩm văn học, rèn luyện

các kỹ năng hoạt động… mà còn là hình thức độc đáo để trẻ vận dụng những năng lực sẵn có vào tình huống cụ thể trong kịch bản để tạo nên những cách thể hiện sáng tạo trong vai diễn

Khi tham gia trò chơi đóng kịch, trẻ phải đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật, trẻ phải biết tưởng tượng (tưởng tượng hoàn cảnh, tình huống, hình dung ra nhân vật với những tính cách đặc trưng, sử dụng vật thay thế, sử dụng

ký hiệu tượng trưng,…) Ngoài ra trẻ còn phải sáng tạo – sáng tạo trong vai diễn như hành động, cử chỉ, nét mặt, ngữ điệu, giọng nói…

TCĐK đặt ra yêu cầu với người chơi là phải có một trình độ ngôn ngữ giao tiếp nhất định nhưng đồng thời TCĐK lại giúp trẻ em rèn luyện và phát triển ngôn ngữ rất hiệu quả Trẻ phải biết lắng nghe và tham gia bàn bạc cùng với cô giáo và các bạn khác về kế hoạch chơi từ đó năng lực sử dụng ngôn ngữ để chuyển tải những suy nghĩ, ý tưởng một cách rõ ràng, chính xác cho người khác hiểu sẽ ngày một tốt hơn Qua trò chơi trẻ học được ngôn ngữ văn học hàm xúc, thấy được sự phong phú giàu có của tiếng mẹ đẻ, trẻ học được cách thể hiện ngôn ngữ diễn cảm, rõ ràng

TCĐK là trò chơi mang tính hoạt động nghệ thuật, nó hướng tới hoạt động nghệ thuật do đó có ý nghĩa lớn trong việc giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo Cùng với các loại hình hoạt động nghệ thuật khác như hội họa, âm nhạc thì đóng kịch cũng là một hoạt động mang tính giáo dục thẩm mỹ sâu sắc Các tác phẩm văn học hay kịch bản văn học đều là sự thể hiện cuộc sống một cách thẩm mỹ dưới cái nhìn của nghệ sĩ và dưới ngòi bút sáng tạo của nhà văn, nhà viết kịch Kịch là sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn, do đó khi tham gia đóng kịch trẻ em vừa được nhận thức cuộc sống với những vẻ dẹp phong phú đồng thời còn được thể nghiệm một hoạt động nghệ thuật, từ đó đời sống thẩm mỹ của trẻ sẽ phong phú lên rất nhiều Hơn nữa, như chúng ta đã biết mỗi loại hình nghệ thuật đều có tác động riêng đối với

đời sống tình cảm của trẻ, mỗi tác phẩm nghệ thuật lại mở ra cho trẻ một cái nhìn, một nhận thức mới về cuộc sống phong phú, về những đức tính tốt đẹp của con người như lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quê hương đất nước… Vì thế giáo viên phải lựa chọn nhiều tác phẩm nghệ thuật (âm nhạc, hội họa, văn học, kịch…) có giá trị để giới thiệu với trẻ, cho trẻ thưởng thức những giá trị nghệ thuật, hướng dẫn trẻ hiểu nội dung, tư tưởng, cái hay, cái đẹp trong tác phẩm đó Những việc làm có ý nghĩa ấy sẽ bồi dưỡng cho trẻ xúc cảm thẫm mỹ, nhạy cảm thẩm mỹ và đó là sự gieo mầm cho tình yêu chân chính với nghệ thuật

TCĐK còn góp phần quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ nhằm bồi dưỡng tâm hồn thanh cao, lòng nhân ái Việc trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học sẽ nảy sinh ở trẻ những tình cảm rõ rệt: Yêu – ghét, thích – không thích,… Trẻ có nhu cầu làm giống như những nhân vật dũng cảm, thông minh, hay thương xót những người nghèo khổ, ghét bỏ xa lánh cái xấu, cái không tốt Những cảm xúc lành mạnh thể hiện rõ nhu cầu đó thông qua các nhân vật trong vở kịch

Nhà tâm lý học người Nga N.A Lêonchiep đã coi “TCĐK là một hình thức quá độ sang hoạt động thẩm mỹ, hoạt động nghệ thuật” Khi đóng kịch trẻ em trở thành người nghệ sỹ sân khấu Trẻ có ý thức diễn hay, diễn tốt để đem lại niềm vui cho mọi người và qua đó trẻ cũng được trãi nghiệm niềm vui thẩm mỹ, niềm vui sáng tạo[51]

Có thể nói rằng TCĐK vừa đem lại cho trẻ thơ niềm hạnh phúc được vui chơi, bồi dưỡng ở trẻ một tâm hồn nhạy cảm phong phú, đồng thời qua TCĐK đứa trẻ còn tự hoàn thiện mình về mặt đạo đức, trí tuệ, tư duy, ngôn ngữ… Đặc biệt trò chơi đóng kịch đã phát triển ở trẻ tính độc lập, sáng tạo và tính tích cực cá nhân Đó là những ý nghĩa rất quan trọng của TCĐK đối với sự trưởng thành của trẻ trong hoạt động học tập và trong cả cuộc sống sau này

Như vậy, TCĐK là phương tiện giáo dục toàn diện hiệu quả, tốt nhất cho trẻ mẫu giáo, đặc biệt là trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) để góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ TCĐK là một trong những con đường trẻ học làm người

1.3.Cơ sở pháp lý của quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường MN

1.3.1 Mục tiêu giáo dục mầm non

Giáo dục mầm non, là mô hình giáo dục và phát triển toàn diện trẻ mầm non phù hợp với yêu cầu và đòi hỏi của xã hội trong giai đoạn nhất định

Nó cũng là những dự kiến về kết quả đạt được của quá trình giáo dục mầm non trong một thời gian nhất định (trẻ từ lọt lòng đến 6 tuổi)

Mục tiêu của giáo dục mầm non phải là điều kiện thuận lợi để thực hiện mục tiêu ở các giai đoạn sau Nó vừa mang tính định hướng, vừa mang tính định tính, vừa mang tính định lượng để giúp cho việc đánh giá sự phát triển của trẻ một cách khách quan và thuận lợi

Đổi mới mục tiêu giáo dục mầm non trong giai đoạn đổi mới hiện nay phải hướng tới xã hội hóa đứa trẻ, hình thành một số kĩ năng cần thiết để trẻ tham gia thuận lợi vào cuộc sống bản thân, cộng đồng xã hội Mục tiêu của giai đoạn này phải là điều kiện thuận lợi để thực hiện mục tiêu ở giai đoạn sau Những quan điểm chung về đổi mới mục tiêu giáo dục mầm non phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục và đào tạo của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn mới hiện nay và là mô hình dự kiến vương tới tương lai

Tại Điều 22 Luật Giáo dục (2005) của nước ta xác định: “Mục tiêu giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một”

1.3.2 Chủ trương đổi mới của giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay

Hoàn thành mục tiêu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi vào năm 2015, đến năm 2020, có ít nhất 30% trẻ em trong độ tuổi nhà trẻ và 100% trong độ tuổi mẫu giáo được chăm sóc, giáo dục tại các cơ sở giáo dục mầm non, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng trong các cơ sở giáo dục mầm non giảm xuống dưới 10%

1.4 Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non

1.4.1 Mục tiêu giáo dục trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non

Mục tiêu hàng đầu là giáo dục trẻ phát triển toàn diện Môi trường chăm sóc và giáo dục sẽ giúp trẻ khỏe mạnh, thông minh, sáng tạo, tự tin, tự lập và giàu tình cảm; chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ vào tiểu học bằng hoạt động

“học mà chơi, chơi mà học” phù hợp với lứa tuổi, trên tinh thần khích lệ tính

tò mò, ham hiểu biết của trẻ

*Giáo dục phát triển thể chất

Khỏe mạnh, cân nặng và chiều cao phát triển bình thường theo lứa tuổi thông qua các bài tập phát triển các nhóm cơ, hô hấp, phát triển tố chất vận động ban đầu, cử động của bàn tay, ngón tay

Thích nghi với chế độ sinh hoạt trong trường (có thể ăn nhiều loại thức

ăn khác nhau, ngủ trưa một giấc, biết gọi người lớn khi có nhu cầu vệ sinh…)

Nhận biết và tránh các vật dụng, hành động, nơi chốn… nguy hiểm khi được người lớn nhắc nhở

*Giáo dục phát triển nhận thức

Luyện tập và phối hợp các giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác, vị giác để nhận biết các đặc điểm nổi bật của đối tượng

Bé nhận biết tên gọi, đặc điểm nổi bật, công dụng và cách sử dụng một số

đồ dùng, đồ chơi, phương tiện giao thông, hoa, quả, con vật quen thuộc với bé

Nhận biết một số màu cơ bản (xanh, đỏ, vàng), kích thước (to – nhỏ), hình dạng (tròn, vuông), số lượng (một – nhiều), vị trí không gian (trên – dưới, trước – sau) so với bản thân bé

Bắt chước được một số hành động đơn giản của người gần gũi

*Giáo dục phát triển ngôn ngữ

Bé nghe và hiểu được nhiều giọng nói khác nhau, hiểu các từ các câu chỉ đồ vật, sự vật, hành động

Biết trả lời một số câu hỏi đơn giản: Ai đây? Con gì đây? Hiểu được từ

“không” biết dừng hành động khi nghe “không được lấy” “không được làm”…

Nghe kể chuyên, đọc thơ phù hợp độ tuổi, thuộc những bài thơ, bài hát ngắn Biết sử dụng lời nói để diễn đạt nhu cầu mong muốn, nói những câu đơn, câu có 5 – 7 tiếng

Biết mở sách xem và gọi tên nhân vật, hành động của nhân vật trong tranh

*Giáo dục phát triển tình cảm, kỹ năng xã hội

Bé có ý thức về bản thân, biết biểu lộ sự thích giao tiếp bằng cử chỉ lời nói với những người gần gũi, có khả năng cảm nhận và biểu lộ cảm xúc buồn vui của mình với người xung quanh

Thực hiện một số hành vi xã hội đơn giản: chào tạm biệt, bế búp bê, cho búp bê ăn…

1.4.2 Nội dung tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non

Vào lứa tuổi mẫu giáo, TCĐK xuất hiện từ rất sớm nhưng phải đến cuối độ tuổi mẫu giáo thì trò chơi mới đạt tới độ hoàn chỉnh Điều đó được thể hiện rất rõ trong trò chơi đóng kịch của trẻ 5 – 6 tuổi

Trẻ ở lứa tuổi này rất thích tham gia vào trò chơi này Trong khi trẻ chơi, trẻ 5 – 6 tuổi thể hiện rõ rệt tự do và chủ động cũng như không bị lệ thuộc vào người lớn, vì trẻ có thể và hoàn toàn chủ động dựa trên ý chí của bản thân Trẻ

có thể tự tổ chức trò chơi, trẻ vừa là người đạo diễn, biểu diễn, vừa là khán giả trong buổi chơi Điều đó cũng được biểu hiện ở chủ đề chơi, nội dung chơi, ở việc lựa chọn bạn chơi, đồ dùng và phương tiện chơi của trẻ Cô theo dõi quá trình chơi của trẻ, hướng dẫn trẻ chọn chủ đề, phân vai chơi, nhớ lại nội dung tác phẩm Cô không cần tham gia trực tiếp vào trò chơi của trẻ

TCĐK là những trò chơi trong đó trẻ chỉ biểu diễn những chủ đề có sẵn trên cơ sở những tác phẩm văn học (Truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện thần thoại…) trẻ tái hiện theo trình tự cốt truyện Việc trẻ em tái hiện lại nội dung tác phẩm văn học cần phải có sự giúp đỡ của giáo viên, vai trò của giáo viên trong việc lựa chọn tác phẩm văn học có ý nghĩa quan trọng Cô giáo là người chuyển thể tác phẩm văn học sang kịch bản tái hiện lại nội dung tác phẩm văn học

TCĐK gần gũi với trò chơi có luật bởi nội dung chơi, hành động chơi, vai chơi, lời nói của nhân vật được xác định theo nội dung của tác phẩm văn học Trẻ nói bằng ngôn ngữ trong tác phẩm văn học Khi trẻ tham gia thể hiện một tác phẩm “Do có những cảm xúc chung đoàn kết các nhân vật lại với nhau, trẻ học được cách phối hợp ăn ý, những nguyện vọng của mình vào lợi ích tập thể”

Nội dung của trò chơi đóng kịch là nội dung của tác phẩm văn học đã được chuyển thể sang kịch bản hay một tác phẩm kịch Nội dung có sẵn quy định thành phần của các vai chơi, quyết định lời nói của các nhận vật và trình

tự sảy ra các cảnh tượng Điều đó giúp trẻ dễ dàng hơn trong quá trình chơi, nhưng phải yêu cầu trẻ thực sự thông hiểu tác phẩm, cảm nhận tác phẩm một cách chính xác và sâu sắc Chủ đề chơi và nội dung chơi được xác định bởi chủ đề và nội dung của tác phẩm văn học phản ánh cuộc sống xung quanh

Chủ đề và nội dung chơi của trẻ mẫu giáo lớn liên quan đến những vai diễn mà trẻ quan tâm đã được trẻ chủ động lựa chọn để phản ánh trong TCĐK Độ tuổi này, chủ đề trò chơi của trẻ phong phú và đa dạng hơn nhiều

so với độ tuổi trước Nội dung chơi của trẻ cũng phát triển cả về chiều sâu lẫn

bề rộng

TCĐK mang tính sáng tạo cao, nó thường tái hiện lại những hình tượng

và hành động của các nhân vật có sẵn một cách sáng tạo TCĐK được trẻ quan niệm như một màng biểu diễn, và trẻ rất hứng thú tham gia

Trong trò chơi của trẻ mẫu giáo thường có nhiều vai chơi hơn Các mối quan hệ của trẻ trong trò chơi được mở rộng hơn nhiều so với độ tuổi trước Trẻ bắt đầu chú ý đến chất lượng đóng vai, từ đó yêu cầu cụ thể cho từng vai chơi, biết phân công vai nào cho ai là hợp lý Trẻ tự lựa chọn cho nhóm chơi của mình, đề ra nhóm trưởng điều khiển trò chơi

TCĐK không đơn thuần là một trò chơi mà nó còn là một hoạt động mang tính nghệ thuật “Việc tái tạo TCĐK vẫn mang tính sáng tạo không phụ thuộc vào nội dung câu chuyện quy định Trẻ khi tham gia vào trò chơi, trẻ nhập vai tạo ra hoàn cảnh chơi và thỉnh thoảng lại mở rộng nội dung chơi bằng tình tiết mới tương ứng…”, mặt khác đứa trẻ phát huy cao độ sự hoạt động của các chức năng tâm lý: Ngôn ngữ, trí nhớ, tư duy… trẻ nhập vai hóa thân vào nhân vật

Như vậy, TCĐK có thể được tiến hành như một hoạt động sáng tạo tự lực Trẻ có thể chơi TCĐK theo chuyện đã biết và trong khi chơi có thể thêm tình tiết mới cho phù hợp với nội dung

Trong quá trình chơi trẻ không chỉ nghe sự nhận xét của cô giáo mà còn

tự biết nhận xét và đánh giá mình và các bạn trong nhóm Đây chính là cơ sở

để hình thành dư luận chung trong nhóm trẻ Nó sẽ ảnh hưởng khá lớn đến những chuẩn mực, hành vi đạo đức của trẻ và thái độ, cách ứng xử của trẻ trong trò chơi và ảnh hưởng đến nhân cách của trẻ

TCĐK là một nội dung cơ bản của hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo lớn nói riêng Tuy nhiên nó không đơn thuần là một trò chơi thuần túy mà nó là một hoạt động mang tính nghệ thuật Ngược lại nó không chỉ là hoạt động mang tính nghệ thuật mà còn là một trò chơi Hai yếu tố này được kết hợp chặt chẽ với nhau trong nội dung cũng như trong quá trình tổ chức vui chơi, kích thích trẻ hoạt động trong suốt quá trình chơi

Với những đặc điểm đã trình bày ở trên cho thấy, TCĐK ở trẻ mẫu giáo lớn phát triển vượt bậc so với trước đây Quá trình phát triển của trò chơi này đạt tới mức độ hoàn chỉnh nếu được sự tổ chức, hướng dẫn đúng đắn của người lớn Giáo viên chỉ đóng vai trò là người cố vấn, giúp trẻ khi gặp khó khăn TCĐK của trẻ ở lứa tuổi này có khi là chủ đề lớn, trung tâm của trò chơi đóng vai theo chủ đề Vì vậy, cácnhà giáo dục phải nắm vững đặc điểm chơi của trẻ mẫu giáo lớn, nắm vững cách tổ chức trò chơi, lựa chọn, xây dựng được hệ thống các biện pháp tác động phù hợp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất trong việc giáo dục toàn diện cho trẻ

1.4.3 Phương pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non

TCĐK là một hình thức đưa trẻ vào thực hành hoạt động nghệ thuật trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học