Phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 11 tuổi trên địa bàn tỉnh phú yên

Giới hạn và phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Đề tài tập trung vào nghiên cứu việc phối hợp các lực lượng cộng đồng là gia đình, nhà trường và Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên trong việc p

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

===========

VÕ NGUYỄN MINH HOÀNG

PHỐI HỢP CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÒNG NGỪA XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM 6 - 11 TUỔI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

VÕ NGUYỄN MINH HOÀNG

PHỐI HỢP CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÒNG NGỪA XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM 6 - 11 TUỔI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ YÊN

Chuyên ngành : Giáo dục và Phát triển Cộng đồng

Mã Số : Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Hồng

HÀ NỘI, 2017

1

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu đề tài “Phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên”, đến nay luận văn đã hoàn thành Với tình cảm chân thành, tôi

xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo và Hội đồng khoa học khoa Tâm lý - Giáo dục Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tham gia giảng dạy, tư vấn, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Hồng đã tận tình chỉ bảo, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Phú Yên, Tỉnh Đoàn Phú Yên, Trường Tiểu học Trưng Vương - Tp Tuy Hòa, Trường Tiểu học Hòa Hiệp Bắc - huyện Đông Hòa, Trường tiểu học Sông Hinh - huyện Sông Hinh, Sở Lao động, Thương binh & Xã hội tỉnh Phú Yên

đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin bày tỏ tình cảm sâu sắc tới gia đình và người thân đã ủng hộ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Dù đã có nhiều cố gắng trong học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn, song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong các quý thầy, cô giáo, bạn bè góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Tác giả

Võ Nguyễn Minh Hoàng

2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận án này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước

ai đó mà trẻ tin cậy Không ít trường hợp xâm hại tình dục gây chấn động dư luận vì kẻ gây tội ác lại chính là những người thân thiết trong gia đình Hành

vi xâm hại hiếm khi được thực hiện bởi một người lạ Đôi khi việc xâm hại này lại diễn ra trong một thời gian dài, thậm chí kéo dài nhiều năm

Theo thống kê của Bộ Công an, từ năm 2011-2015, cả nước phát hiện trên 8.200 vụ xâm hại trẻ em với gần 10.000 nạn nhân, tăng 258 nạn nhân so

với 5 năm trước đó Số vụ bị xâm hại tình dục chiếm tới 5.300 vụ (khoảng 65%) và gia tăng xâm hại tình dục nam Trong năm 2011, lực lượng chức

năng bắt hơn 1.000 đối tượng, đến năm 2015 số đối tượng tăng lên hơn 1.400 Đáng lo ngại là khả năng các em quen biết kẻ xâm hại là 93% và có 47% kẻ

xâm hại ở trong gia đình hoặc họ hàng (nguồn dong-cuoi-tuan/xam-hai-tinh-duc-tre-em-nhung-dieu-bo-me-dang-lam-tuong- 568552.bld)

http://laodong.com.vn/lao-Thực trạng trên cho thấy ý thức bảo vệ trẻ em trước sự xâm hại tình dục trong cộng đồng còn rất kém, trẻ không biết cách tự bảo vệ bản thân, thường

bị động khi rơi vào hoàn cảnh đó

Với đặc thù văn hóa Á Đông, người Việt Nam thường ngại đề cập trực tiếp những vấn đề liên quan đến tình dục và hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản nói chung, sức khỏe tình dục nói riêng Hầu hết các ông bố, bà mẹ đều né tránh việc giáo dục giới tính cho con một cách khoa học, thay vào đó

4

là sự đe dọa và làm nghiêm trọng hóa vấn đề Điều đó dẫn đến kết quả lợi bất cập hại hoặc trẻ trở nên lo lắng quá mức, có thể cự tuyệt việc tiếp cận mọi thông tin có liên quan đến vấn đề tính dục hoặc làm trẻ tò mò muốn khám phá bằng mọi cách như một phương thức phản kháng và chống đối lại sự áp đặt của người lớn Tất cả xu hướng trên đều là cơ sở dẫn đến khả năng trẻ dễ bị xâm hại tình dục một cách chủ động hoặc thụ động

Trong cả nước, nông thôn cũng như thành thị, còn thiếu nơi trông giữ trẻ an toàn, chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường Trong khi đó, trước sự đòi hỏi ngày càng cao của xã hội, nhiều người mãi mê với việc kiếm sống, nên không chăm sóc, không quan tâm đến con cái, trẻ phải tự mình vui chơi tại nhà, gửi con ở những nhà trẻ tư, những nhóm trẻ gia đình và thậm chí gửi nhầm cho hàng xóm “yêu râu xanh” Đây chính là môi trường nảy sinh nguy cơ trẻ em bị xâm hại tình dục

Bên cạnh đó, việc phối kết hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em còn nhiều hạn chế, chưa được chú trọng Nhận thức, trách nhiệm và năng lực bảo vệ, chăm sóc trẻ em của các cấp chính quyền còn thiếu hụt; lực lượng cán bộ làm công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em không ổn định, yếu chuyên môn nghiệp vụ, thiếu kinh nghiệm

Theo Trung tâm Công tác xã hội trẻ em tỉnh Phú Yên, số trẻ bị xâm hại tình dục nhiều nhưng vì hiểu biết của gia đình chưa đúng về mức độ xâm hại tình dục - Theo họ, chỉ khi nào có quan hệ tình dục thì mới xem là xâm hại tình dục nên không phòng ngừa cũng như báo cáo các cơ quan chức năng tư vấn, hỗ trợ Nhiều trường hợp trẻ bị xâm hại nhưng vì tâm lý e ngại, xấu hổ nên gia đình không tố cáo mà tự thỏa thuận với kẻ xâm hại, hoặc im lặng vì bị

đe dọa

5

Bên cạnh đó, tâm lý người dân chưa thật sự tin tưởng vào đội ngũ làm công tác xã hội trẻ em, còn dè chừng, e ngại nên tại Trung tâm Công tác Xã hội Trẻ em tỉnh, hằng năm chỉ tư vấn, hỗ trợ những trường hợp trẻ bị xâm hại với mức độ nặng, đã được các cơ quan có chức năng vào cuộc Số trẻ được Trung tâm tư vấn, hỗ trợ ít so với thực tế trẻ bị xâm hại tình dục nhưng tăng

theo hàng năm (năm 2014: 6 trẻ; năm 2015: 7 trẻ và đến hết tháng 9/2016 có

6 trẻ) Các chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực này đều khẳng định tình

trạng xâm hại tình dục trẻ em trên thực tế luôn cao hơn nhiều so với các số liệu thống kê chính thức Các số liệu được các cơ quan chức năng công bố chỉ

là “phần nổi của tảng băng chìm”

Trẻ em là những người phát triển chưa đầy đủ về mặt thể chất và trí tuệ nên rất dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến quá trình trưởng thành nếu bị xâm hại tình dục Vì vậy, công tác phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em có ý nghĩa quan trọng nhằm xây dựng một thế hệ tương lai khỏe mạnh cả về thể lực và tâm lực

Qua khảo sát từ Phòng Bảo vệ, Chăm sóc trẻ em, Bình đẳng giới thuộc

Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Yên, số trẻ bị xâm hại tình dục

ở lứa tuổi Tiểu học (6 - 11 tuổi) chiếm 60% số trẻ em bị xâm hại Đồng thời,

đây cũng là lứa tuổi chưa được giáo dục về giới tính ở chương trình chính

khóa bậc tiểu học Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa

bàn tỉnh Phú Yên” là công việc hết sức cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực

tiễn cao trong tình hình hiện nay ở Phú Yên

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng về việc phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em, đề tài đề xuất các

6

biện pháp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em lứa tuổi tiểu học trên địa bàn tỉnh Phú Yên dựa vào sự phối kết hợp các lực lượng trong cộng đồng, qua đó góp phần giảm thiểu những ca trẻ em bị xâm hại trên địa bàn tỉnh, tạo điều kiện tốt nhất để trẻ em phát triển và hoàn thiện nhân cách

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Các biện pháp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, hiện tượng trẻ em bị xâm hại tình dục đang ngày càng gia tăng trên cả nước nói chung, tại địa bàn tỉnh Phú Yên nói riêng Một trong những nguyên nhân của hiện tượng đó là do thiếu sự quan tâm, giám sát của cộng đồng trong việc giáo dục và phòng ngừa cho trẻ Nếu đề xuất được các biện pháp phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em một cách chặt chẽ, đồng bộ thì sẽ phòng tránh được các nguy cơ bị xâm hại tình dục cho trẻ, góp phần tạo điều kiện cho trẻ có một cuộc sống lành mạnh, đảm bảo cho sự phát triển nhân cách một cách toàn diện

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận liên quan đến việc phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

- Khảo sát và đánh giá thực trạng phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7

- Đề xuất biện pháp phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên và khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung vào nghiên cứu việc phối hợp các lực

lượng cộng đồng là gia đình, nhà trường và Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên trong việc phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em 6 - 11 tuổi

- Về thời gian: Đề tài tiến hành trong học kì II năm học 2016 - 2017

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp, khái quát các tài liệu liên quan đến việc phối hợp các lực lượng cộng đồng trong việc phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 -

11 tuổi, từ đó xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này dùng để nghiên cứu về thực trạng phối hợp các lực lượng cộng đồng trong việc phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7.2.1 Phương pháp điều tra giáo dục

Xây dựng và sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến để thu thập ý kiến của cán

bộ quản lí, giáo viên, thành viên Hội liên hiệp phụ nữ, Đoàn thanh niên, phụ huynh trẻ về thực trạng phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7.2.2 Phương pháp đàm thoại

8

Đàm thoại với giáo viên, phụ huynh, học sinh và các cán bộ làm công tác phụ nữ, đoàn thanh niên những nhận thức về phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em từ đó xây dựng các biện pháp phù hợp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ

em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Thu thập những ý kiến nhận xét, đánh giá của các chuyên gia trong quá trình nghiên cứu thực trạng xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi, xây dựng các biện pháp và khảo nghiệm các biện pháp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

6 - 11 tuổi tại một số ttrường tiểu học trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tổ chức thực nghiệm một số biện pháp, nhằm kiểm chứng hiệu quả của

các biện pháp đã đề xuất

7.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục

Tiến hành nghiên cứu các sản phẩm hoạt động giáo dục trẻ phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi như: giáo án, thiết kế bài giảng

7.2.6 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

Dựa vào kinh nghiệm giáo dục đã có, kế thừa, phát huy những phương pháp giáo dục hiệu quả, khắc phục những phương pháp giáo dục chưa phù hợp, từ đó xây dựng phương pháp mới giáo dục những kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu hỗ trợ nhằm xử lí những số liệu thu được từ thực trạng xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên Trên cơ sở đó, đưa ra những nhận xét, đánh giá, lí giải nguyên nhân, đồng thời đề xuất các biện pháp nâng cao công tác phối hợp các lực lượng

9

cộng đồng trong việc phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, kết luận và khuyến nghị, Luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận về phối hợp các lực lượng cộng đồng trong

phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi

Chương 2 Thực trạng phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng

ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

Chương 3 Biện pháp phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng

ngừa xâm hại tình dục trẻ em 6 - 11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên

Theo định nghĩa của Finkelhor (2009), xâm hại tình dục trẻ em bao gồm toàn bộ hành vi phạm tội về tình dục mà trẻ em dưới 17 tuổi là nạn nhân Theo định nghĩa này, người phạm tội hoặc người có hành vi xâm hại tình dục trẻ em có thể là người lớn, quen biết hoặc không quen biết với trẻ em, thanh niên hoặc trẻ em khác Bên cạnh những hành vi phạm tội xâm hại tình dục có giao cấu, định nghĩa này bao hàm cả những hành vi phạm tội mà người gây tội và nạn nhân thậm chí không có tiếp xúc với nhau về mặt thể xác như bắt trẻ em nhìn các hành vi tình dục, sử dụng trẻ em để sản xuất các ấn phẩm

khiêu dâm, tán tỉnh, gạ gẫm… (Cẩm Nhung)

Trong khi đó, Luật Bảo vệ và Hỗ trợ trẻ em bị bạo hành của Mỹ (CAPTA) định nghĩa xâm hại tình dục trẻ em bao gồm những hành vi sau:

“sử dụng, thuyết phục, lôi kéo, hoặc sử dụng áp lực để bắt trẻ em tham gia vào hoặc hỗ trợ người khác tham gia vào thực hiện hành vi xâm hại tình dục hoặc gợi tình vì mục đích có hành vi xâm hại tình dục hoặc hiếp dâm, và

11

trong trường hợp những người chăm sóc hoặc người thân trong gia đình gạ gẫm, mại dâm, hoặc những hình thức bóc lột tình dục trẻ em hoặc loạn luân với trẻ em.” (Child Welfare Information Gateway, 2009) (Cẩm Nhung)

Theo khía cạnh pháp lý, xâm hại tình dục trẻ em là một thuật ngữ rộng bao gồm những hành vi vi phạm về mặt dân sự và hình sự trong đó người lớn thực hiện hành vi xâm hại tình dục với trẻ em hoặc khai thác trẻ em vì mục

đích tình dục Hiệp hội sức khỏe tâm thần Hoa Kỳ (APA) cho rằng: “trẻ em không thể đồng tình để thực hiện hành vi tình dục với người lớn” và kết tội hành vi này vào người lớn “Mọi người lớn thực hiện hành vi tình dục với trẻ

em là đang phạm tội hình sự và là hành vi phi đạo đức mà xã hội không thể chấp nhận được và không thể coi là bình thường.” (Cẩm Nhung)

Một số nghiên cứu khác lại cho rằng xâm hại tình dục trẻ em xảy ra khi người lớn hoặc một người nhiều tuổi hơn hoặc một người có quyền lực hơn giao tiếp với trẻ em về tình dục (Danya Glaser and Stephen Frosh, 1993; S N

Madu 2001) (Cẩm Nhung)

Các định nghĩa xâm hại trẻ em có thể khác nhau giữa các nghiên cứu hoặc các nền văn hóa, nhưng nhìn chung nó đều đề cập đến những hành vi nhất định mà tất cả các nền văn hóa và các định nghĩa khác nhau đều chấp nhận và đồng tình Sự bí mật, sử dụng quyền lực không đúng chỗ, và việc làm méo mó mối quan hệ giữa trẻ em và người lớn là những yếu tố quan trọng khi xem xét vấn đề xâm hại tình dục trẻ em Những nhân tố khác sẽ được cân nhắc và xem xét khi người có hành vi xâm hại tình dục trẻ em là phụ nữ, trẻ

em hoặc thanh thiếu nhi

1.1.2 Ở Việt Nam

Từ khi phát triển nền kinh tế thị trường, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tích nổi bật như kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của

12

người dân ngày càng được nâng cao Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường gây không ít khó khăn cho đất nước ta như sự phân hóa giàu nghèo và phân tầng xã hội một cách nhanh chóng, mạnh mẽ; nạn thất nghiệp một bộ phận dân cư; sự biến đổi các giá trị xã hội; sự suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận dân cư; sự tác động của thông tin, truyền thông, văn hoá phẩm đồi trụy, khiêu dâm; những áp lực về tâm lý và kinh tế trong đời sống gia đình, xã hội làm gia tăng nạn xâm hại tình dục trẻ em Tình trạng xâm

hại tình dục đang trở thành vấn đề “nóng” của toàn xã hội

Hiện nay, các vụ xâm hại tình dục trẻ em ở nước ta đang có xu hướng gia tăng - khoảng 20%/năm, trung bình cứ 8 giờ lại có một trẻ bị xâm hại tình dục, con số này trên thực tế có thể còn nhiều hơn khi có những vụ việc người

bị hại chọn cách im lặng hoặc là thỏa hiệp thay vì lên tiếng Trên thực tế, công tác phát hiện và điều tra các vụ việc liên quan đến xâm hại tình dục trẻ

em hiện đang gặp nhiều khó khăn Có 40% các vụ việc tòa án phải trả hồ sơ vì

không đủ bằng chứng hoặc chứng cứ pháp y (nguồn: vtv.vn)

Theo số liệu thống kê của Bộ LĐTBXH cho thấy, xâm hại tình dục trẻ

em ngày càng có tính chất phức tạp và độ tuổi bị xâm hại ngày càng thấp Số

trẻ em bị xâm hại tình dục chủ yếu là bị hiếp dâm (chiếm 65,9%), đối tượng phạm tội phần lớn là người gần gũi với nạn nhân (chiếm 56,1%) Tình trạng loạn luân như bố đẻ xâm hại tình dục với con gái (chiếm 0,6%), bố dượng xâm hại tình dục với con riêng của vợ (chiếm 1%) Trẻ em ở nhà một mình, đi

một mình nơi vắng vẻ… là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc trẻ bị xâm hại

tình dục (chiếm 51,4% số vụ trẻ bị xâm hại) Một số nguyên nhân dẫn đến xâm hại tình dục trẻ em là do đối tượng uống rượu say (17,7%); bị kích thích trực tiếp từ băng ảnh, văn hóa phẩn đồi trụy (8,8%)… (http://radiocand.antv.gov.vn/tin-tuc/tieu-diem-antt/ky-1-xam-hai-tinh-duc- tre-em-nhung-con-so-bao-dong-11242.html)

“Phòng ngừa tội phạm giao cấu với trẻ em trên địa bàn tỉnh Cà Mau” của Lê Thị Kim Oanh; Luận văn “Hoạt động phòng ngừa tội hiếp dâm trẻ em của Tòa án nhân dân trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp” của Châu Văn Bình; báo cáo nghiên cứu “Tổng quan nghiên cứu về tình trạng xâm hại tình dục trẻ em ở Việt Nam trong những năm gần đây” của Viện Gia đình và Giới …

Từ thực tế và việc khái quát những nghiên cứu trên chúng ta thấy, nghiên cứu về phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em đã được các tác giả trong

và ngoài nước quan tâm, tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu về phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em từ 6-

11 tuổi, trong khi đây là giai đoạn trẻ cần có cần có sự quan tâm, chăm sóc và giáo dục một cách đồng bộ của các các lực lượng cộng đồng Bởi vậy, việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em từ 6-

11 tuổi dựa vào các lực lượng cộng đồng là có ý nghĩa và tính cấp thiết cao

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Cộng đồng

Cộng đồng (community) được khái niệm chung nhất là: “một cơ thể sống/cơ quan/tổ chức nơi sinh sống và tương tác giữa cái này với cái khác”

Theo quan điểm Mác- Xít, cộng đồng là mối quan hệ qua lại giữa các

cá nhân, được quyết định bởi sự cộng đồng hóa lợi ích giống nhau của các

14

thành viên về các điều kiện tồn tại và hoạt động của những người hợp thành cộng đồng đó, bao gồm các hoạt động sản xuất vật chất và các hoạt động khác của họ, sự gần gũi các cá nhân về tư tưởng, tín ngưỡng, hệ giá trị chuẩn mực cũng như các quan niệm chủ quan của họ về các mục tiêu và phương tiện hoạt

động (theo Giáo trình Phát triển Cộng đồng, TS Nguyễn Kim Liên, Trường Đại học Lao động - Xã hội)

Theo cuốn từ điển của Đại học Oxford, “Cộng đồng là tập thể người sống trong cùng một khu vực, một tỉnh hoặc một quốc gia và được xem là một khối thống nhất”; “Cộng đồng là một nhóm người có cùng tín ngưỡng, chủng tộc, loại hình nghề nghiệp, hoặc cùng mối quan tâm”; “Cộng đồng là một tập thể cùng chia sẻ, hoặc có tài nguyên chung, hoặc có tình trạng tương

tự nhau về một số khía cạnh nào đó” (Công tác xã hội nhập môn, Trường Đại học Mở Tp Hồ Chí Minh, Ths Lê Chí An)

Có thể phân ra 2 loại cộng đồng: Cộng đồng địa lý và cộng đồng chức năng

Cộng đồng địa lý bao gồm những người dân cư trú trong cùng một địa

bàn có thể có chung các đặc điểm văn hóa xã hội và có thể có mối quan hệ ràng buộc với nhau Họ cùng được áp dụng chính sách chung

Cộng đồng chức năng gồm những người có thể cư trú gần nhau hoặc

không gần nhau nhưng có lợi ích chung Họ liên kết với nhau trên cơ sở nghề

nghiệp, sở thích, hợp tác hay hiệp hội có tổ chức (NGO Training Project)

Trên cơ sở phân tích một số quan niệm của các tác giả khác nhau, theo

chúng tôi, cộng đồng là nhóm người sống trong cùng một địa bàn nhất định;

là một tập thể có tổ chức, có chung một đặc tính xã hội, có chung các mối quan hệ nhất định, hoặc sinh học nào đó và cùng chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố tác động

15

1.2.2 Trẻ em

Việc đưa ra khái niệm trẻ em là rất cần thiết nhằm áp dụng đúng các văn bản pháp luật về trẻ em, thực hiện đầy đủ các quyền dân sự, kinh tế, văn hóa,

xã hội, bảo vệ cuộc sống và sự phát triển toàn diện của trẻ

Hiện tại, quan niệm về trẻ em ở các nước không giống nhau, chẳng hạn Australia là dưới 18 tuổi, Anh là dưới 18 tuổi, Iceland là dưới 18 tuổi, Singapore là dưới 14 tuổi …Sở dĩ có sự khác nhau này là do sự khác biệt trong quan điểm của nhà lãnh đạo, do điều kiện lịch sử, văn hóa, xã hội, và khả năng của nền kinh tế, bởi vì cùng với việc quy định bao giờ cũng là trách nhiệm đảm bảo các quyền của trẻ em, cũng như đảm bảo quyền của công dân, quyền của con người nói chung ở quốc gia

Công ước quốc tế về quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc năm 1989 xác định

“trẻ em là người dưới 18 tuổi” Tuy nhiên, tính đến sự khác biệt giữa các

nước thành viên phê chuẩn văn kiện pháp lý quốc tế, Công ước cũng thừa nhận pháp luật của quốc gia có thể quy định độ tuổi của trẻ em thấp hơn, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của quốc gia

Ở Việt Nam, theo quy định của Luật Bảo vệ, Chăm sóc và giáo dục trẻ em

thì “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” Và, đến năm 2016, Luật bảo

vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được đổi thành Luật Trẻ em, phản ánh đầy đủ hơn nội dung và phạm vi của Luật về đối tượng đặc thù như các luật đã được Quốc hội thông qua Trong đó, khái niệm “trẻ em” trong pháp luật Việt Nam

được coi là “người chưa đủ 16 tuổi” Luật này được xem là cơ bản nhất về

quyền của trẻ em Việt Nam, do vậy các văn bản pháp luật khác cũng thống nhất cách hiểu khi dùng thuật ngữ “Trẻ em” Luận văn cũng lấy quy định này

là căn cứ để khảo sát và đề xuất các biện pháp phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em từ 6- 11 tuổi dựa vào các lực lượng cộng đồng

16

1.2.3 Xâm hại trẻ em

Theo Luật Trẻ em 2016, khái niệm về xâm hại trẻ em được hiểu như

sau: “Xâm hại trẻ em là hành vi gây tổn hại về thể chất, tình cảm, tâm lý, danh dự, nhân phẩm của trẻ em dưới các hình thức bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em và các hình thức gây tổn hại khác”

Các hành vi xâm hại trẻ theo quan niệm này, đó là:

Bạo lực trẻ em: là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân

thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý gây các tổn hại khác về thể chất, tinh thần của trẻ em

Bóc lột trẻ em: là hành vi bắt trẻ em lao động trái quy định của pháp

luật về lao động; trình diễn hoặc sản xuất sản phẩm khiêu dâm; tổ chức, hỗ trợ hoạt động du lịch nhằm mục đích xâm hại tình dục trẻ em; cho, nhận hoặc cung cấp trẻ em để hoạt động mại dâm và các hành vi khác sử dụng trẻ em để trục lợi

Xâm hại tình dục trẻ em: là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép

buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức

Bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em: là hành vi của cha mẹ, người chăm sóc trẻ em

không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm của mình trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em

1.2.4 Xâm hại tình dục trẻ em

Có nhiều định nghĩa về xâm hại tình dục trẻ em Tuy nhiên, trong khuôn khổ luận văn có thể điểm qua một số khái niệm về “xâm hại tình dục trẻ em” của các tổ chức, các điều luật như sau:

17

Tổ chức Y tế thế giới định nghĩa xâm hại tình dục trẻ em như sau:

“Xâm hại trẻ em là việc lôi kéo trẻ em tham gia vào các hoạt động tình dục

mà trẻ em đó không hiểu một cách đầy đủ, không có khả năng quyết định ưng thuận một cách có hiểu biết, hoặc hành động đó là trái pháp luật hoặc trái quy tắc xã hội Xâm hại tình dục trẻ em là hành động diễn ra giữa một trẻ em với một người trưởng thành hoặc với một trẻ em khác mà do độ tuổi và mức độ phát triển, người này có mối quan hệ trách nhiệm, tin tưởng hoặc quyền hành với trẻ, và hành động gây ra nhằm thỏa mãn nhu cầu của người đó.”

(http://www.un.org.vn/images/stories/pub_trans/SITAN_2010_vn.pdf)

Trong trường hợp, thủ phạm xâm hại tình dục trẻ em là một thành viên trong gia đình hoặc có họ hàng với trẻ, thì việc xâm hại tình dục được xem là loạn luân Xâm hại tình dục trẻ em cũng có thể xảy ra dưới hình thức bóc lột thông qua văn hóa phẩm khiêu dâm hoặc hoạt động mại dâm

Theo Luật trẻ em 2016: “ Xâm hại tình dục trẻ em là việc dùng vũ lực,

đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức”

Hành vi xâm hại tình dục có thể thay đổi từ việc sờ mó bộ phận sinh dục của trẻ, thủ dâm, tiếp xúc miệng với bộ phận sinh dục, giao hợp bằng ngón tay, giao hợp qua đường sinh dục hoặc hậu môn Xâm hại tình dục ở trẻ

em không chỉ giới hạn vào các tiếp xúc cơ thể mà còn bao gồm cả những hành vi không tiếp xúc như khoe bộ phận sinh dục cho trẻ thấy, kể cho trẻ nghe về tình dục, cho xem phim, truyện khiêu dâm, tìm cách hướng dẫn, kích thích tình dục trẻ, rình xem trộm hoặc sử dụng hình ảnh khiêu dâm trẻ em

18

Từ việc phân tích các khái niệm trên, theo chúng tôi, “xâm hại tình dục trẻ em là quá trình trong đó một người trưởng thành lợi dụng vị thế của mình nhằm dụ dỗ hay cưỡng ép trẻ em tham gia vào hoạt động tình dục”

1.2.5 Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

Theo Luật Trẻ em 2016, bảo vệ trẻ em được thực hiện theo 3 cấp độ: phòng ngừa, hỗ trợ, can thiệp

Trong đó, “Phòng ngừa gồm các biện pháp bảo vệ được áp dụng đối với cộng đồng, gia đình và mọi trẻ em nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức về bảo vệ trẻ em, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ em, giảm thiểu nguy cơ trẻ em bị xâm hại hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt” (Khoản 1, Điều 48, Luật Trẻ em)

Các biện pháp bảo vệ trẻ em cấp độ phòng ngừa bao gồm:

“Tuyên truyền, phổ biến cho cộng đồng, gia đình, trẻ em về mối nguy hiểm và hậu quả của các yếu tố, hành vi gây tổn hại, xâm hại trẻ em; về trách nhiệm phát hiện, thông báo trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi;

Cung cấp thông tin, trang bị kiến thức cho cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em, người làm việc trong cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em

về trách nhiệm bảo vệ trẻ em, kỹ năng phòng ngừa, phát hiện các yếu tố, hành

vi gây tổn hại, xâm hại trẻ em;

Trang bị kiến thức, kỹ năng làm cha mẹ để bảo đảm trẻ em được an toàn; Giáo dục, tư vấn kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em; Xây dựng môi

trường sống an toàn và phù hợp với trẻ em.” (Khoản 2, Điều 48, Luật Trẻ em)

19

Theo Cục bảo vệ, chăm sóc trẻ em, Bộ lao động - Thương binh và Xã

hội: “Phòng ngừa bao gồm những hành động loại bỏ các điều kiện xã hội, kinh tế, tâm lý và các điều kiện khác gây ra hoặc góp phần tạo nên các vấn đề của con người Để phòng ngừa hiệu quả, cần phải xác định được các yếu tố

và tình huống cụ thể góp phần vào sự phát triển của các vấn đề xã hội và sau

đó chọn các hành động nhằm giảm thiểu hoặc loại bỏ tác động của chúng”

Từ việc phân tích các khái niệm trên, theo chúng tôi, “phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em là việc các lực lượng cộng đồng thực hiện các biện pháp đặc biệt nhằm bảo vệ, giúp đỡ trẻ tránh khỏi những nguy cơ bị xâm hại tình dục”

Theo khái niệm này, có ba cấp độ phòng ngừa có thể được xác định, đó là:

Cấp độ 1 - Phòng ngừa ban đầu: Hành động nhằm ngăn chặn các vấn

đề từ khi mới phát triển

Cấp độ 2 - Phòng ngừa thứ cấp: Hành động nhằm phát hiện một vấn đề

đã xảy ra ở giai đoạn đầu và giải quyết nó trong khi nó vẫn còn tương đối dễ thay đổi

Cấp độ 3 - Phòng ngừa khẩn cấp: Hành động nhằm giải quyết một vấn

đề đã trở nên nghiêm trọng bằng cách ngăn không cho nó phát triển tệ hơn, gây thêm thiệt hại, hoặc lây lan cho người khác

1.3 Vấn đề xâm hại tình dục trẻ em từ 6 - 11 tuổi

1.3.1 Đặc điểm của trẻ em 6 - 11 tuổi

1.3.1.1 Đặc điểm giới tính của trẻ em 6 - 11 tuổi

Nếu như từ 3 tuổi, trẻ bắt đầu quan tâm đến giới tính của mình, nhận ra mình là con trai hay con gái, thì trẻ 6 - 11 tuổi đã ý thức rõ rệt mình là trai hay

20

gái đối lập với giới kia và không thể nào đảo ngược được Trẻ bắt đầu hiểu được rằng nó luôn là trai hay gái khi lớn lên Trong gia đình trẻ bắt đầu đồng nhất mình với bố hoặc mẹ nó Chúng biết tự xếp mình vào giới này hay giới kia và bắt đầu có sự thống nhất trong việc tự ý thức và hành vi của mình sao cho phù hợp với vai trò giới tính

Trẻ 6 - 11 tuổi đã có nhiều điểm giống với người lớn, chúng tỏ ra cởi

mở với những người thuộc mọi lứa tuổi, yêu thương sâu sắc những người thân

và thậm chí còn trở nên lãng mạn đôi chút Trẻ thường bộc lộ tình cảm yêu thương bằng cách: chúng ôm lấy những người lớn chúng thích, chúng chú ý đến thân thể của mình và của người khác

1.3.1.2 Sự phát triển về nhận thức

Ở lứa tuổi 6-11 tuổi, các em bắt đầu đi học lớp 1, mở đầu cho giai đoạn học tiểu học Từ thời điểm này, vui chơi mất dần vai trò hàng đầu của nó trong đời sống các em, mặc dầu nó vẫn tiếp tục giữ một vị trí quan trọng trong đời sống đó Hoạt động chủ đạo của các em là hoạt động học tập Hoạt động này làm thay đổi cơ bản những động cơ hành vi của các em; mở ra những nguồn gốc phát triển mới về trí tuệ và đạo đức

Thực tiễn cho thấy, các em bắt đầu được lĩnh hội những kinh nghiệm

xã hội có tính hệ thống ngày càng chặt chẽ qua các môn học nhất định và được bổ sung qua các hoạt động giáo dục đa dạng Nhờ đó sự hiểu biết của các em về tự nhiên, về xã hội, về con người dần dần được phong phú Đồng thời, về tâm lý, ở các em, tính chủ định phát triển rõ rệt, tư duy chủ yếu diễn

ra trên bình diện hành động - trực quan; thái độ học tập biến động từ chỗ khao khát học tập đến chỗ hứng thú học tập

Bên cạnh đó, người ta còn nhận thấy, trẻ ở lứa tuổi này có khả năng lĩnh hội những chuẩn mực đạo đức, nhưng mới ở mức độ lĩnh hội những

21

chuẩn mực hành vi đạo đức khá cụ thể (biết cảm ơn, biết xin lỗi, giúp đỡ các

em nhỏ ) Tình bạn của các em thường dựa vào sự giống nhau về hoàn cảnh bên ngoài và về những hứng thú ngẫu nhiên (cùng ngồi một bàn, cùng thích chuyện khoa học viễn tưởng ) Đối với các em, uy tín của giáo viên là có tính mặc nhiên (theo Giáo trình Giáo dục học Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội, GS.TS Đặng Vũ Hoạt – Ts Phó Đức Hòa)

Nhà lý luận nổi tiếng nhất trong lĩnh vực nghiên cứu về sự phát triển nhận thức ở trẻ em là Jean Paiget Trong đó, nhận thức được định nghĩa bao gồm tất cả những hoạt động trí lực có liên quan đến khả năng suy nghĩ và ghi nhớ Paiget lập luận rằng trẻ em học cách tư duy và ghi nhớ những gì xảy ra trong cuộc sống của mình trong 4 giai đoạn Tại mỗi giai đoạn có một sự thay đổi bộc phát, rồi nó ổn định cho đến khi sự thay đổi tiếp theo diễn ra Trong

đó, lứa tuổi từ 6 - 11 tuổi được Paiget liệt kê vào Giai đoạn Thao tác cụ thể

Theo ông, khi 6 tuổi thì trẻ đã làm chủ được các kỹ năng tư duy “thao tác” đối với mọi việc xung quanh Trẻ đã có thể tư duy và nhận thức được về những sự việc cụ thể và cả những tư duy “bên trong” đối với thế giới xung

quanh Trẻ có thể bắt đầu tư duy hoặc suy nghĩ sâu hơn về ý nghĩa của những

sự việc cụ thể đã xảy ra cho mình Các em cũng bắt đầu liên hệ giữa các trải nghiệm và rút ra kết luận logic về trải nghiệm đó Trẻ cũng có được những kỹ

năng nhận thức để “tư duy” về những điều khác ngoài bản thân và cân nhắc

xem những người khác hiểu và phản ứng trước một sự việc như thế nào

Trong suốt giai đoạn này, nếu một đứa trẻ bị tổn hại, chúng đã có đủ các kỹ năng tư duy để hiểu và liên hệ đến các trải nghiệm khác Trẻ tại giai đoạn này cũng đã có khả năng cân nhắc đến quan điểm của người khác Tuy nhiên, khả năng này chỉ ở giai đoạn bắt đầu và không phải lúc nào cũng giúp trẻ có được kết luận logic chính xác

22

Nhiệm vụ ở lứa tuổi này là hành thành ý nghĩa của bản thân trong mối

quan hệ với thế giới bên ngoài, học hỏi các nguyên tắc Bentovim (1972) đã

nói cho tới tuổi lên 5, đứa trẻ cần nhiều thứ cần thiết cho cuộc sống của người lớn: sẵn sàng về mặt tình cảm để học tập; có suy nghĩ rõ ràng về bản thân là một con người; có khả năng quan hệ với trẻ khác; có khả năng sử dụng sáng kiến để có được sự thỏa mãn trong vui chơi và các hoạt động được xã hội chấp nhận

Trẻ ở lứa tuổi này cũng rất dễ bị tổn thương Đây là sự suy giảm trong khả năng phản ứng linh hoạt của trẻ đối với môi trường nguy cơ đồng thời khả năng đương dầu với những tác hại của trẻ cũng bị giảm theo Chính sự suy giảm trong khả năng phản ứng linh hoạt và đối phó với xâm hại sẽ dẫn đến nhiều khả năng trẻ phải chịu những lần xâm hại tiếp theo

1.3.2 Các mức độ xâm hại tình dục với trẻ em

Qua nghiên cứu cấu thành, hành vi của các tội phạm cụ thể xâm hại về tình dục trẻ em quy định trong Bộ Luật Hình sự Việt Nam năm 1999 gồm các

tội danh sau: Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 112); Tội cưỡng dâm trẻ em (Điều 114); Tội giao cấu với người chưa thành niên (Điều 115); Tội dâm ô với trẻ

em (Điều 116) Trong đó:

Hành vi hiếp dâm trẻ em bao gồm: hành vi giao cấu với trẻ em chưa đủ

13 tuổi, không kể có hay không có sự đồng ý ở trẻ; hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của bạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao cấu trái ý muốn với trẻ từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

Hành vi cưỡng dâm trẻ em là việc dùng mọi thủ đoạn khiến trẻ em từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi đang ở tình trang lệ thuộc mình mà phải miễn cưỡng giao cấu

23

Hành vi dâm ô với trẻ em, đây là hành vi không có quy định cụ thể bao

gồm những hành vi nào, tuy nhiên chúng ta có thể hiểu đó là các dạng hành vi như: sờ mó bộ phận sinh dục trẻ, thủ dâm, tiếp xúc miệng với bộ phận sinh dục, giao hợp bằng ngón tây, khoe bộ phận sinh dục cho trẻ thấy, quay phim, chụp ảnh khiêu dâm

Từ những phân tích trên, có thể thấy trẻ em bị xâm hại tình dục là trẻ

em bị lợi dụng hay bắt buộc phải thực hiện những hành vi tình dục với người khác vì hoặc không vì mục đích thương mại

Nói về khái niệm của hành vi dâm ô với trẻ em, luật sư Nguyễn Quang

Tiến (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết, đó là hành vi của người đã thành

niên dùng mọi thủ đoạn có tính chất dâm dục với người dưới 16 tuổi nhằm thỏa mãn dục vọng của mình nhưng không có hành vi giao cấu với nạn nhân

Còn tội giao cấu với trẻ em là hành vi của người đã thành niên giao cấu thuận tình với trẻ em đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi Với tội cưỡng dâm trẻ em là hành vi dùng mọi thủ đoạn khiến trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi lệ thuộc mình hoặc đang ở trong tình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu

Còn hiếp dâm trẻ em là hành vi của người dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu với nạn nhân trái với ý muốn của họ Bên cạnh đó pháp luật

cũng quy định "mọi hành vi giao cấu với người trẻ em dưới 13 tuổi đều là hành vi hiếp dâm trẻ em"

Theo ông Đặng Quang Phương - nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao, trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm

2015, được bổ sung thêm 2 tội danh nữa nhằm bảo vệ trẻ em trước các hành

vi xâm hại tình dục Đó là điều 145, Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

24

Cũng theo ông Phương, với quy định này, hành vi quan hệ tình dục không chỉ hiểu theo cách giữa bộ phân sinh dục với nhau mà các hành vi có tính chất bệnh hoạn như dùng tay, chân, quan hệ tình dục trái với chức năng các bộ phận trên cơ thể cũng sẽ bị xử lý

Tại điều 147, Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm Tội danh này có quy định: Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà lôi kéo, dụ dỗ, ép buộc người dưới 16 tuổi trình diễn khiêu dâm hoặc trực tiếp chứng kiến việc trình diễn khiêu dâm dưới mọi hình thức, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 3 năm Mức án cao nhất của tội danh này là 12 năm tù

1.3.3 Dấu hiệu trẻ bị xâm hại tình dục

Vì nhiều lý do, trẻ thường giữ im lặng về việc bị xâm hại Hãy quan sát các dấu hiệu, đừng đợi trẻ nói ra Sau đây là những dấu hiệu cơ bản của việc trẻ bị xâm hại tình dục:

Những dấu hiệu thể chất về xâm hại tình dục có thể bao gồm: vết

thương, vết bầm khó giải thích ở miệng, vùng kín của trẻ; đau hoặc ngứa ở vùng sinh dục; trẻ đi tiêu, tiểu khó, ra máu; xuất hiện bệnh lây truyền qua đường tình dục; có tiết dịch hay nhiễm trùng âm đạo; đau bụng; khó chịu khi

đi bộ hoặc ngồi xuống; với trẻ lớn hơn, nguy cơ có thai được phát hiện muộn không phải là hiếm gặp.…

Thay đổi hành vi cũng có thể là dấu hiệu của xâm hại tình dục như:

thay đổi hành vi đột ngột hoặc không giải thích được, ví dụ: hung hăng hay lẫn tránh; sợ phải ở lại với một người hay một nhóm người; gặp ác mộng và hay tè dầm; trẻ hay vẽ những hình vẽ liên quan đến hành vi tình dục; bỗng hiểu rõ bộ phận sinh dục, các hoạt động tình dục cũng như các từ ngữ liên quan; trốn khỏi nhà; có vấn đề về ăn uống như ăn quá nhiều hoặc chán ăn; trẻ

25

nói rằng chúng có những bí mật không thể nói cho ai biết; đột nhiên có tiền

mà không giải thích được…

1.3.4 Tác hại của việc bị xâm hại tình dục

Không chỉ là một hành động trái pháp luật, gây tổn thương thể chất và những hậu quả nhất thời mà hành vi xâm hại tình dục trẻ em còn có thể ảnh hưởng lâu dài Những hậu quả lâu dài biểu hiện từ nhẹ đến những rối loạn rất nặng Những rối loạn này không chỉ liên quan đến sức khỏe sinh sản mà còn liên quan đến khả năng học tập, khả năng hòa nhập cũng như đối với sức khỏe tâm thần của trẻ

Trẻ em có thể có những biểu hiện rối loạn hành vi cũng như tâm thần từ nhẹ đến nặng, ngắn hạn cũng như dài hạn Những biểu hiện thường gặp bao gồm thơ ấu hóa, rối loạn giấc ngủ, chán ăn, xấu hổ, mặc cảm tội lỗi, rối loạn

về ứng xử cũng như khả năng học tập ở trường, tính cách dễ bùng nổ hoặc co mình lại không tham gia vào các hoạt động đoàn thể hay xã hội… Tùy thuộc vào mức độ của xâm hại tình dục mà trẻ có thể biểu hiện sợ hãi và lo lắng trước người khác giới hoặc trước những vấn đề liên quan đến tình dục và có thể biểu hiện những hành vi tình dục không đúng mực

Về mức độ ảnh hưởng tâm lý lâu dài, trẻ em từng là nạn nhân của xâm hại tình dục, có nguy cơ tự tử, uống thuốc quá liều, bị rối loạn lo âu, trầm

cảm, mất ngủ, lệ thuộc các thuốc/ chất gây nghiện (rượu, thuốc lá, các chất kích thích…), có các bệnh lý tâm thần cao hơn nhiều so với các trẻ khác Và

rất nhiều người gặp khó khăn trong đời sống tính dục sau này

Đặc biệt, khi bị chính người thân quen xâm hại, các em có thể trở nên

đa nghi, bất an và nhạy cảm hơn Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến lòng tin của các em đối với những người quanh mình, thậm chí là người thân thuộc nhất

26

Khi ở độ tuổi lớn hơn, các em sẽ cảm thấy khó khăn trong việc tiếp xúc với bạn khác giới và khó đùa nghịch, vui chơi bình thường như các bạn cùng trang lứa Tính cách các em từng bị xâm hại có thể trở nên rụt rè, khép kín hơn bởi sự tổn thương có thể biến thành nỗi đau âm ỉ trong tâm hồn các em

Vì thế, các em dễ mang tâm lý căng thẳng, hoảng loạn khi có những động chạm thông thường vào cơ thể, đặc biệt khi yêu ai đó Trầm cảm là điều dễ xảy ra với các em bị rối loạn tâm lý và nhiều lần bị chấn động mạnh

Đến tuổi trưởng thành, các em có thể băn khoăn, trăn trở không biết tình yêu mình đang nhận được có thật không, hay đó cũng chỉ là người đang lợi dụng để xâm hại mình Các em cũng có thể sợ sệt chính người yêu của mình Thậm chí, khi đã kết hôn, người từng bị xâm hại vẫn có thể mang tâm

lý lo sợ nếu chồng, gia đình nhà chồng biết chuyện trong quá khứ của mình, băn khoăn không biết họ đối xử với mình như thế nào, không biết mình có con bình thường được không

1.4 Phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ 6 - 11 tuổi

1.4.1 Các lực lượng cộng đồng tham gia phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ 6 - 11 tuổi

Đề tài tập trung vào nghiên cứu việc phối hợp các lực lượng cộng đồng

là gia đình, nhà trường và Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên trong việc phòng

ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em 6 - 11 tuổi

1.4.1.1 Gia đình

Gia đình là một thiết chế xã hội Gia đình vốn là nhóm tự nhiên, được xây dựng từ quan hệ hôn nhân và huyết thống, là mô trường giàu xúc cảm nhất Gia đình cũng là trường học đầu tiên và cha mẹ là thầy giáo đầu tiên cho

Định nghĩa “gia đình” có thể khác nhau giữa các xã hội và nền văn hóa Thông thường định nghĩa “gia đình” bao gồm: sự hiện diện của trẻ; sự hiện diện của cha mẹ ruột/ nuôi; sự hiện diện của những ràng buộc và cam kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình; các thành viên sống trong cùng một mái nhà; có những kết nối họ hàng xa; tự coi bản thân họ là một gia đình

Mặc dù trẻ em, đặc biệt khi lớn lên, sẽ trãi qua một quãng thời gian dài trong các hệ thống xã hội như trường học và các nhóm người cùng tuổi nhưng gia đình vẫn giữ vai trò chủ yếu trong định hình bản chất và chất lượng của công tác phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ vì: những năm tháng đầu đời trẻ em

ở cùng với gia đình; bản chất tình cảm, cảm xúc gắn kết chặt chẽ của gia đình; trẻ được giáo dục về sức khỏe, giữ vệ sinh, rèn luyện thân thể; xây dựng tâm hồn, tình cảm, tính cách con người, đặc biệt là xây dựng niềm tin, thế giới quan, nhân sinh quan

Mặt khác, hầu hết trẻ em ở lứa tuổi 6-11 tuổi đều được đến trường, đều

có cơ hội để học tập, rèn luyện, chủ động phát huy tính tích cực trong hoạt động chủ đạo là học tập, lao động… để xác định nhân cách, tạo nên tiềm lực

để lập thân, lập nghiệp Trong cuộc đời mỗi người, giáo dục nhà trường có ý nghĩa cơ bản và lâu dài

1.4.1.3 Hội Liên hiệp phụ nữ

Hội Liên hiệp phụ nữ là tổ chức đại diện chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp phụ nữ, tham gia xây dựng Đảng, tham gia quản lý Nhà nước; đoàn kết, vận động, phụ nữ thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới

Hội Liên hiệp phụ nữ có chức năng tuyên truyền vận động các tầng lớp phụ nữ thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng pháp luật của nhà nước, tham mưu các chế độ chính sách liên quan đến phụ nữ, trẻ em; tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức, lối sống, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vận động, hỗ trợ phụ nữ nâng cao năng lực, trình độ, xây dựng gia đình hạnh

29

phúc; chăm lo cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của phụ nữ; xây dựng kế hoạch, hướng dẫn, kiểm tra và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực Hỗ trợ phữ nữ phát triển kinh tế; về lĩnh vực nâng cao năng lực cho phụ nữ; về lĩnh vực xây dựng gia đình hạnh phúc; về lĩnh vực giám sát và phản biện xã hội…

Vai trò làm chủ của người phụ nữ trong gia đình ngày càng được khẳng định, từ đó càng nâng cao ảnh hưởng giáo dục của “người mẹ - người thầy giáo đầu tiên” trong “gia đình - nhà trường đầu tiên”, đặc biệt là trong việc giáo dục giới tính cho trẻ, dạy trẻ cách vệ sinh thân thể cũng như các cách phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ

1.4.1.4 Đoàn Thanh niên

Đoàn thanh niên được đề cập ở đây gồm Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh và các tổ chức khác của thanh niên như Hội đồng Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên, Hội Liên hiệp Sinh viên… Trong đó, Hội đồng Đội các cấp đại diện cho tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, do Ban chấp hành Đoàn cùng cấp lập ra và giúp Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phụ trách Đội thiếu niên tiền phong

Hồ Chí Minh

Nhi đồng từ 6 đến 8 tuổi là lớp dự bị của Đội Thiếu niên Tiền phong

Hồ Chí Minh Đội Thiếu niên Tiền phong giúp đỡ nhi đồng thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng, xứng đáng con ngoan, trò giỏi, bạn tốt

và trở thành đội viên Đội thiếu niên tiền phong Đội viên Đội Thiếu niên Tiền phong là thiếu niên Việt Nam từ 9 đến 15 tuổi thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy, phấn đấu học tập, rèn luyện và tu dưỡng để trở thành đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

30

Thông qua các hoạt động vui chơi giải trí, sinh hoạt câu lạc bộ, các chiến dịch hè tình nguyện… do Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên tổ chức, việc giáo dục giới tính, các kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ sẽ dễ dàng và thường xuyên dưới nhiều hình thức phong phú

1.4.2 Trách nhiệm của các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

Để thực hiện tốt công tác phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ, chúng ta cần phân định rõ trách nhiệm của từng lực lượng cộng đồng trong việc giáo dục trẻ để từ đó có cơ sở xây dựng các nội dung phối hợp, cách thức, con đường phối hợp thiết thực, đạt hiệu quả

1.4.2.1 Trách nhiệm của nhà trường

Nhà trường có trách nhiệm quản lý tổ chức giảng dạy và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục nhằm rèn luyện và hình thành cho học sinh kỹ năng sống, kỹ năng thực hành, năng lực thực tiễn

Tăng cường các giải pháp quản lý, tư vấn, giáo dục học sinh như: Triển khai công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong nhà trường nhằm tư vấn, tham vấn kịp thời những trường hợp trẻ có nguy cơ bị xâm hại tình dục hoặc đã bị xâm hại tình dục; nâng cao trách nhiệm của giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm trong việc nắm bắt diễn biến tâm lý của học sinh, phát hiện những biểu hiện trẻ bị xâm hại để kịp thời tư vấn, chia sẻ; phối hợp chặt chẽ với gia đình trong công tác tư vấn, quản lý, giáo dục, đặc biệt đối với những học sinh

có hoàn cảnh gia đình đặc biệt, những học sinh có nguy cơ cao bị xâm hại tình dục

Nâng cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức Đoàn, Đội trong việc giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, hoài bão, ước mơ cho học sinh Xây dựng

Định kì báo cáo với cấp ủy, chính quyền địa phương về kết quả thực hiện nhiệm vụ giáo dục của đơn vị, trên cơ sở đó có những kiến nghị, đề xuất, tranh thủ sự lãnh, chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền địa phương

1.4.2.2 Trách nhiệm của gia đình

Nuôi dưỡng, giáo dục và chăm sóc, tạo điều kiện cho con em được học tập, rèn luyện, tham gia các hoạt động của trường; Quản lý, giám sát lịch trình học tập, vui chơi, giải trí, sinh hoạt của con em mình ngoài nhà trường; nắm

vững diễn biến tâm lý của con em (các dấu hiệu nhận biết trẻ bị xâm hại tình dục), chủ động thông báo cho nhà trường và giáo viên chủ nhiệm những vấn

đề không bình thường của con em mình để thống nhất biện pháp phối hợp động viên, tư vấn, giáo dục trẻ

Tham gia đầy đủ các cuộc họp và các hoạt động giáo dục học sinh khi

có yêu cầu của nhà trường;hỗ trợ về tài lực, vật lực cho sự nghiệp phát triển giáo dục theo khả năng của mình; Quan tâm nâng cao văn hóa gia đình; cha

mẹ phải là tấm gương cho con cái noi theo; người lớn phải là tấm gương trong giao tiếp, ứng xử; loại bỏ xâm hại tình dục trong gia đình

1.4.2.3 Trách nhiệm của cộng đồng

32

Các cấp chính quyền tuyên truyền về chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của người dân trong việc chấp hành pháp luật, thực hiện lối sống văn hóa, ngăn chặn các hành vi xâm hại tình dục trẻ em diễn ra trong cộng đồng; quản lý tốt các sản phẩm văn hóa, dịch vụ văn hóa như các tụ điểm vui chơi, giải trí, dịch vụ internet, văn hóa phẩm, kiểm tra, giải tỏa các hàng quán chung quanh trường học, ký túc xá nếu thấy có biểu hiện phức tạp về an ninh, trật tự; tạo điều kiện về cơ

sở vật chất, trang thiết bị để học sinh được vui chơi, giải trí, hoạt động thể dục, thể thao lành mạnh

Các đoàn thể, tổ chức xã hội vận động người dân tham gia xây dựng nếp sống văn hóa ở cộng đồng dân cư, tạo môi trường lành mạnh, an toàn, ngăn chặn những tác động có ảnh hưởng xấu đến trẻ; sẵn sàng đáp ứng khi nhà trường có những yêu cầu, đề nghị về sự hỗ trợ, giúp đỡ trong công tác giảng dạy, giáo dục học sinh về giới tính, các kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục…

1.4.3 Cơ chế phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

Nhà trường cần thiết lập và duy trì mối liên hệ chặt chẽ, thường xuyên

giữa nhà trường (thông qua giáo viên, nhất là giáo viên chủ nhiệm) với cha

mẹ học sinh qua gặp gỡ trực tiếp, gọi điện thoại, sổ liên lạc truyền thống hoặc điện tử, các buổi họp cha mẹ học sinh để thông báo kịp thời cho gia đình về tình hình học tập, rèn luyện, những diễn biến tâm lý ở trường, những dấu hiệu

có nguy cơ trẻ bị xâm hại cần sự phối hợp của gia đình

Gia đình thường xuyên chủ động cung cấp thông tin về tình hình học

tập ở nhà, diễn biến tâm lý, tình cảm của con em mình cho nhà trường, thông qua giáo viên, nhất là giáo viên chủ nhiệm bằng các kênh khác nhau như: qua

33

các buổi họp cha mẹ học sinh, qua điện thoại, sổ liên lạc, gặp gỡ trực tiếp, các dịp gặp gỡ khác với nhà trường theo yêu cầu của nhà trường Gia đình cần tạo điều kiện thuận lợi nhất cho con em tham gia các hoạt động cộng đồng Các gia đình trong địa bàn dân cư chia sẻ kinh nghiệm giáo dục con em thông qua mối liên hệ làng xóm, sinh hoạt câu lạc bộ, họp phụ huynh, quan hệ bạn bè…Để thiết lập, duy trì và tăng cường mối liên hệ giữa gia đình, nhà trường

và xã hội được tốt thì vai trò của gia đình là vô cùng quan trọng Các bậc cha

mẹ cần chủ động xây dựng mối liên hệ và thường xuyên duy trì liên lạc, tránh tình trạng khoán trắng việc giáo dục con em mình cho nhà trường thì việc phòng ngừa xâm hại tình dục con em mình mới đạt hiệu quả

Chính quyền, các đoàn thể, tổ chức xã hội ở địa phương, cần phải

thường xuyên nắm bắt tình hình học sinh bị xâm hại và có nguy cơ bị xâm hại trên địa bàn để kịp thời hỗ trợ trong ngăn chặn và tham vấn trẻ và gia đình trẻ Giữa nhà nhà trường và công an địa phương cần có quy chế phối hợp trong giữ gìn an ninh, trật tự trong và ngoài nhà trường, ngănchặn tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trường, ngăn chặn xâm hại tình dục trẻ em trong trường học; giữa nhà trường với các đoàn thể, tổ chức xã hội cùng kí quy chế phối hợp trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Định kì họp giao ban giữa nhà trường với chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị-xã hội trên địa bàn để cùng phối hợp đưa ra các giải pháp thiết thực, hiệu quả trong công

tác phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em

1.4.4 Nội dung phối hợp các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ 6 - 11 tuổi

1.4.4.1 Phối hợp xây dựng nội dung giáo dục giới tính và phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ

về giáo dục giới tính và kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ phù hợp với từng cấp học, từng lứa tuổi và cần được xây dựng là môn học chính khóa

1.4.4.2 Phối hợp trong hình thành kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ

Gia đình, nhà trường và Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên cần có sự phối hợp chặt chẽ trong việc hình thành kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ Việc hình thành thành kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ nhất là tự bảo vệ để giúp trẻ phòng tránh cách nguy cơ bị xâm hại là việc làm cần thiết và quan trọng

Hiện nhà trường đang phải gánh nhiều việc trong công tác giảng dạy, nếu giao quá nhiều trách nhiệm giáo dục trẻ cho nhà trường thì nhà trường sẽ không làm tốt trách nhiệm của mình Do đó, phụ huynh cần gánh những trách nhiệm đó bằng cách phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các lực lượng cộng đồng khác để giáo dục trẻ những kỹ năng cần thiết Ngoài ra, những kỹ năng sống này xuất phát từ thực tế cuộc sống và được tích lũy qua quá trình rèn luyện nên việc dạy kỹ năng sống từ phía gia đình là rất cần thiết

Trẻ em trong gia đình thường được tiếp cận thông tin chủ yếu thông

5 triệu bà mẹ nuôi dạy con tốt”, phong trào xây dựng “gia đình 5 không, ba sạch” của Hội LHPN Việt Nam…

Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên thông qua các hoạt động ngoại khóa, các chuyến tham quan, dã ngoại, các hoạt động tình nguyện, cuộc vận

động “Vì đàn em thân yêu”, các hội thi, hội diễn… giáo dục các kỹ năng sống

cho trẻ, hình thành cho trẻ kỹ năng phản ứng nhanh với những tình huống xấu, giúp trẻ tránh các nguy cơ bị xâm hại Nhà trường cần tạo cơ chế, hỗ trợ

cơ sở vật chất để Đội thiếu niên hoàn thành tốt công tác giáo dục các kỹ năng sống cho trẻ mà đặc biệt chú trọng đến kỹ năng phòng ngừa xâm hại tình dục

Tổ chức tập huấn cho cán bộ phụ trách thiếu nhi và giáo viên là Tổng phụ trách Đội về nhận thức và phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em, cung cấp tình huống và phương pháp lý giải và tháo gỡ, giải đáp các thắc mắc của thiếu nhi, giáo viên và các bậc phụ huynh về biện pháp khi đối diện với vấn đề xâm hại tình dục trong cuộc sống để kịp thời lên tiếng và xử lý

Tăng cường công tác triển khai Luật trẻ em được thực thi từ ngày 1/6/2017; tổ chức các hoạt động vui chơi và tuyên truyền cho thiếu nhi về phòng chống xâm hại tình dục trẻ em

1.4.4.3 Phối hợp trong các hoạt động tuyên truyền phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ

36

Cần đẩy mạnh hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền Chiến lược Quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2011-2020 và nội dung các văn bản pháp luật như: Luật hình sự, Luật phòng, chống bạo lực gia đình, Luật bình đẳng giới, Luật hôn nhân và gia đình, Luật trẻ em nhằm nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về bạo lực tình dục và phòng, chống bạo lực tình dục Việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật này phải có kế hoạch, chương trình ngắn hạn, dài hạn cụ thể, trong đó chú trọng đến việc lồng ghép nội dung truyền thông phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em gái vào trong sinh hoạt của thôn, ấp, tổ dân phố; trong sinh hoạt ngoại khóa của các cấp học và sinh hoạt chuyên đề của các tổ chức, đoàn thể các cấp

Ngoài ra, vấn đề truyền thông đối với gia đình, xã hội trong việc bảo vệ các trẻ em gái cũng cần được xem trọng Hệ thống truyền thông cần phổ biến sâu rộng hơn nữa về quyền của trẻ em để mọi người nhận thức được tầm quan trọng và sự cấp thiết trong vấn đề bảo vệ trẻ em trước những cái xấu, độc hại Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh việc thực hiện phong trào xây dựng gia đình văn hóa, nếp sống văn minh trong cộng đồng dân cư

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống bảo vệ trẻ em bằng các biện pháp tuyên truyền, giáo dục ý thức cảnh giác, phát hiện sớm, tự phòng ngừa các hoạt động xâm hại tình dục và hỗ trợ tư vấn pháp lý khi cần thiết là một biện pháp cần làm

Nghiên cứu, xây dựng các tài liệu định hướng công tác truyền thông, các sản phẩm truyền thông về công tác phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ trên các phương tiện truyền thông đại chúng, thông tin ở cơ sở và các hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của xã hội về phòng ngừa xâm hại tình dục Đồng thời, để nâng cao hiệu quả truyền thông cần tạo điều kiện cho trẻ em tham gia xây dựng tài liệu truyền thông

37

Hàng năm, tổ chức các chiến dịch truyền thông trong Tháng hành động

vì trẻ em nhằm thay đổi nhận thức và vận động sự tham gia của toàn xã hội trong việc phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em

Tổ chức các lớp tập huấn, các buổi truyền thông cho cán bộ, giáo viên, học sinh trong nhà trường về xâm hại tình dục cho trẻ em; truyền thông tại cộng đồng: tại các nhà văn hóa thôn, xã/phường, tại các dịch vụ tư vấn nhằm thay đổi nhận thức cho trẻ em, cán bộ bảo vệ, chăm sóc trẻ em, cán bộ Đoàn, Đội, Hội Phụ nữ, cha mẹ về tính cấp thiết, ý nghĩa của việc phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em, chú trọng truyền thông kiến thức, kỹ năng cho cha mẹ trẻ

Theo dõi, đánh giá kết quả các hoạt động truyền thông trên các phương tiện truyền thông đại chúng, truyền thông trong gia đình, nhà trường Định kỳ đánh giá tác động của hoạt động truyền thông đối với trẻ em, người lớn tại địa bàn thực hiện chương trình, kịp thời biểu dương những tấm gương điển hình, tích cực trong công tác phòng ngừa xâm hại tình dục cho trẻ em

1.4.4.4 Phối hợp tố giác các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

Trong các vụ án xâm hại tình dục đối với phụ nữ và trẻ em, người bị hại và gia đình của người bị hại thường có tâm lý e ngại, lo sợ ảnh hưởng đến danh dự, cuộc sống gia đình nên nhiều người chưa dám lên tiếng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân họ hoặc người thân khi bị xâm hại Vì vậy, công tác phát hiện, tố giác tội phạm hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, thậm chí có cả thái độ bất hợp tác từ phía nạn nhân và gia đình

Khi xảy ra hành vi xâm hại tình dục trẻ em, để có căn cứ khởi tố, truy

tố và xét xử bị cáo về tội danh gì thì cần phải có kết luận giám định pháp y và những vật chứng có liên quan để làm căn cứ, khẳng định ai là người thực hiện

38

hành vi phạm tội và sẽ bị khởi tố, truy tố, xét xử về tội gì trong các tội xâm hại tình dục trẻ em Trên thực tế có nhiều vụ xâm hại tình dục trẻ em nhưng không đủ cơ sở để đưa người phạm tội ra trước pháp luật Có nhiều trường hợp trẻ em bị xâm hại tình dục, khi gia đình biết đã lưỡng lự trong cách giải quyết dẫn đến khai báo muộn, không biết cách thu giữ vật chứng cần thiết để giao nộp cho cơ quan chức năng nên vô hình chung đã tạo điều kiện để người thực hiện hành vi phạm tội có đủ thời gian xóa hết dấu vết Có trường hợp sau khi bị xâm hại một thời gian dài, người bị hại mới tố cáo hành vi của người phạm tội do sợ danh dự, nhân phẩm của bản thân và gia đình bị ảnh hưởng

Do đó, việc thu thập chứng cứ đầy đủ, chính xác gặp nhiều khó khăn (vùng kín bị hóa sẹo, không thu được tinh dịch…) nên rất khó để xác định người bị hại có bị hiếp dâm hay không và ai là người thực hiện hành vi Do đó, việc điều tra, truy tố cũng như xét xử của Tòa án đối với các trường hợp này rất khó khăn

Ngoài ra còn có trường hợp, giữa gia đình bị cáo và gia đình người bị hại đã thỏa thuận, thống nhất với nhau và thậm chí do sự tác động nào đó (có thể do bị đe dọa hoặc hứa hẹn) nên tại phiên tòa người bị hại lại thay đổi lời khai, phủ nhận lời khai trước đó và một mực bảo vệ bị cáo, cho rằng bị cáo không thực hiện hành vi xâm hại tình dục đối với họ như trong hồ sơ vụ án đã thể hiện,…qua đó đã gây nhiều khó khăn cho Hội đồng xét xử trong quá trình giải quyết, xét xử vụ án đó

Chính vì vậy, các lực lượng cộng đồng cần có sự phối hợp trong việc tố giác các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em Cụ thể:

Nhà trường, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội người gần gũi với các em, cần được trang bị những kỹ năng cần thiết để nhận diện những biến đổi tâm sinh lý trẻ khi bị xâm hại tình dục; cần chủ động nắm