Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự ở việt nam hiện nay tt

NGUYỄN THANH TUẤN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính Mã số: 60380102 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHU

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THANH TUẤN

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính

Mã số: 60380102

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI - NĂM 2016 Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Nguyễn Quang Thái

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ,

Học viện Hành chính Quốc gia Địa điểm: Phòng họp … , Nhà

- Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia Số:… - Đường……… - Quận……… - TP……… Thời gian: vào hồi …… giờ …… tháng …… năm 201

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự là công tác phức tạp, liên quan đến nhiềulĩnh vực trong đời sống xã hội, trực tiếp ảnh hưởng đến quyền cơbản của con người Việc tổ chức thi hành bản án, quyết định củaTòa án sẽ làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa

vụ của các bên có liên quan theo bản án, quyết định của Tòa án vàtheo quy định của pháp luật Thực tiễn cho thấy, nhiều đương sựlợi dụng quyền tư do dân chủ của công dân làm đơn khiếu nạikhông đúng, nhằm để trì hoãn việc thi hành án Nhiều trường hợpkhiếu nại, cơ quan Thi hành án dân sự đã giải quyết khiếu nại hếtthẩm quyền nhưng các đương sự vẫn tiếp tục khiếu nại gửi đếnnhiều ngành, nhiều cấp, thậm chí còn tổ chức tụ tập đông người,gây rối trật tự, làm ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội ở địa phương

Tuy nhiên, so với yêu cầu thì công tác giải quyết khiếu nại vẫncòn có những hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được đòi hỏi củacông tác thi hành án dân sự trong tình hình mới, một số cơ quanThi hành án dân sự chưa coi trọng công tác giải quyết khiếu nạicòn đùn đẩy né tránh; việc phân công, bố trí người làm công táctham mưa giải quyết khiếu nại còn chưa tương xứng; có nơi việcgiải quyết khiếu nại chậm, thiếu chặt chẽ làm cho đương sự bứcxúc khiếu nại nhiều lần, vượt cấp

Tất cả những vấn đề nêu trên cho thấy cần phải nghiên cứu mộtcách toàn diện cả về lý luận và thực tiễn công tác giải quyết khiếunại trong lĩnh vực thi hành án dân sự là rất cần thiết Qua đó, thấyđược cơ sở lý luận, thực trạng tình hình giải quyết khiếu nại thời

gian qua với những bất cập, hạn chế, từ đó đưa ra những giải pháp

để điều chỉnh cho phù hợp Đó chính là lý do để tác giả chọn làm

đề tài“ Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực Thi hành án dân sự ở

Việt Nam hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Liên quan đến chủ đề khiếu nại và giải quyết khiếu nại cũng đã

có một số công trình nghiên cứu như:

- Luận văn thạc sĩ “Nâng cao hiệu quả công tác giải quyết

khiếu nại tại Tổng cục Thi hành án dân sự” của tác giả Lê Thị

Kim Dung, năm 2009

- Luận văn thạc sĩ “Khiếu nại và giải quyết khiếu nại thuộc

thẩm quyền của Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự” của tác giả

Nguyễn Công Toàn, năm 2012

- Luận văn thạc sĩ “Tổ chức và hoạt động của cơ quan Thi

hành án cấp tỉnh (thực tiễn từ TPHCM)” của tác giả Nguyễn Thị

Quỳnh Phượng

Ngoài ra còn nhiều nghiên cứu khác được đăng tải trên cácphương tiện thông tin, báo, tạp chí khoa học đã phần nào đó đềcập tới các nội dung liên quan tới khiếu nại và giải quyết khiếu nại

trong lĩnh vực thi hành án dân sự như “Giải quyết khiếu nại trong

lĩnh vực thi hành án dân sự” của tác giả Hoàng Quốc Hùng

-Thanh tra Bộ tư pháp; bài viết của tác giả Lương -Thanh Tùng

đăng trên trang thông tin điện tử của Bộ Tư Pháp “Những điểm kế

thừa và điểm mới của Luật thi hành án dân sự 2008 so với pháp lệnh thi hành án dân sự 2004 và Luật khiếu nại sửa đổi năm 2005

về giải quyết khiếu nại trong thi hành án dân sự”.

Các công trình nghiên cứu đó đã ít nhiều làm sáng tỏ những

vấn đề lý luận và thực tiễn của tình hình khiếu nại, giải quyếtkhiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự, nhưng chưa có côngtrình nghiên cứu nào nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện hệthống những vấn đề lý luận, thực tiễn về giải quyết khiếu nại tronglĩnh vực thi hành án dân sự hiện nay Tuy vậy, đây vẫn là nhữngtài liệu nghiên cứu quan trọng được tác giả lựa chọn tham khảokhi thực hiện đề tài của mình.

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích nghiên cứu của luận văn là nhận diện được nhữnghạn chế và các tồn tại, vướng mắc trong hệ thống pháp luật cũngnhư thực tiễn giải quyết khiếu nại đối với những quyết định, hành

vi của các chủ thể bị khiếu nại Từ đó, đưa ra một số giải phápnhằm khắc phục, góp phần giải quyết các khó khăn, vướng mắctrong công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân

sự hiện nay Để đạt được những mục đích trên đây, các nhiệm vụđặt ra khi nghiên cứu đề tài là:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về giải quyết khiếu nại nóichung, giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự nóiriêng;

- Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn giải quyết khiếunại trong thi hành án dân sự hiện nay;

- Đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thốngpháp luật và nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại trongthi hành án dân sự

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận và các quy định của phápluật về giải quyết khiếu nại theo thẩm quyền giải quyết lần một,

lần hai và lần ba theo quy định của Luật Thi hành án dân sự và cácvăn bản hướng dẫn thi hành

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở quan điểm của Chủ nghĩaMác-Lênin, phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử,quan điểm của Đảng, Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhànước và pháp luật

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đồng thời, trong quá trình nghiên cứu, tác giả còn sử dụng cácphương pháp nghiên cứu khoa học truyền thống như phương phápphân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp và phươngpháp thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Đề tài mong muốn làm sáng tỏ giữa lý luận và thực tiễn nhằmtăng cường và nâng cao hiệu quả đối với việc giải quyết khiếu nại.Kết quả nghiên cứu luận văn cũng có thể là tài liệu tham khảophục vụ cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng giảiquyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự và sử dụng là tàiliệu phục vụ cho cán bộ, công chức ngành Thi hành án dân sựtrong công tác giải quyết khiếu nại

Đồng thời qua kết quả nghiên cứu, tác giả cũng mong muốngóp phần vào hệ thống các tài liệu để tham khảo, hướng dẫn, chỉđạo trong toàn ngành thi hành án dân sự về việc áp dụng các quyđịnh của pháp luật về giải quyết khiếu nại và có cơ sở để chấm dứtgiải quyết đối với các khiếu nại kéo dài

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự.

Chương 2 Thực trạng giải quyết giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự ở nước ta hiện nay;

Chương 3 Quan điểm và các giải pháp nâng cao hiệu quả giảiquyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của giải quyết khiếu nại

trong lĩnh vực thi hành án dân sự.

1.1.1 Khái niệm giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự

Liên quan đến nội dung này, đã có nhiều nhà khoa học, các tàiliệu bàn về khái niệm khiếu nại Có quan điểm cho rằng, khiếu nại

là hoạt động diễn ra khá thường xuyên và phổ biến, do đó cụm từkhiếu nại được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội Khiếu nại

là thắc mắc, đề nghị xem xét lại những kết luận, quyết định do cấp

có thẩm quyền đã ban hành, đã thực hiện

Theo khoản 1 điều 2 Luật khiếu nại năm 2011 quy định: “

Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức,

cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi

hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn

cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”

Như vậy, khiếu nại là đề nghị của cá nhân, cơ quan, tổ chức bịtác động trực tiếp bởi quyết định hành chính hay hành vi hànhchính hoặc đề nghị của cán bộ công chức chịu tác động trực tiếpcủa quyết định kỷ luật đối với cơ quan, tổ chức hoặc người cóthẩm quyền giải quyết khiếu nại Đề nghị này xuất phát từ nhậnthức chủ quan của người khiếu nại cho rằng quyền và lợi ích chínhđáng của mình bị xâm phạm Cơ quan có thẩm quyền chỉ có thểkết luận có vi phạm hay không sau khi đã xem xét một cách kháchquan và thận trọng nội dung vụ việc với điều kiện được cung cấpđầy đủ tài liệu có liên quan

- Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự:

Luật Thi hành án dân sự không đưa ra khái niệm cụ thể vềkhiếu nại, tuy nhiên, tại khoản 1 Điều 140 Luật Thi hành án dân

sự có nêu: “đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có

quyền khiếu nại đối với quyết định, hành vi của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên nếu có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”

Từ đó, có thể rút ra khái niệm giải quyết khiếu nại trong lĩnh

vực thi hành án dân sự: “Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi

hành án dân sự là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước của người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước tiến hành tiếp nhận, thụ lý, kiểm tra, xác minh, kết luận, đưa ra các phán quyết và tổ chức thực hiện các phán quyết có hiệu lực pháp luật để giải quyết

các khiếu nại của cá nhân, đơn vị, tổ chức đối với các quyết định, hành vi của Thủ trưởng Chấp hành viên cơ quan Thi hành án dân

sự phát sinh trong quá trình thực hiện công vụ theo trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định”.

1.1.2 Đặc điểm của giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự

1.1.2.1 Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân

sự mang những nét đặc thủ riêng biệt của công tác thi hành án dân sự

Khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự có những đặcđiểm khác biệt so với khiếu nại hành chính theo qui định của luậtKhiếu nại, điều này có thể nhận diện qua những đặc điểm sau đây:

Một là, giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự

là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước Hoạt động giải quyết

khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự cũng chỉ được tiếnhành bởi chủ thể là cơ quan nhà nước và những người có thẩmquyền được pháp luật quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật

Đồng thời, điểm khác biệt nữa là người có thẩm quyền giảiquyết khiếu nại có quyền tạm dừng việc thực hiện quyết định,hành vi bị khiếu nại hoặc yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tạm

ngừng việc thi hành án trong thời hạn giải quyết khiếu nại theoquy định

Ba là, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự được quy định chặt chẽ đối với thẩm quyền từng cấp giải quyết.

Bốn là, việc xem xét giải quyết trong trường hợp đặc biệt, khác

với quy định của Luật khiếu nại là việc giải quyết chỉ được xemxét giải quyết hai cấp, nhưng Luật Thi hành án dân sự đã quy định

Bộ trưởng Bộ Tư pháp có quyền xem xét lại quyết định giải quyếtkhiếu nại đã có hiệu lực thi hành

Năm là, thụ lý và thời hạn giải quyết khiếu nại Đối với các

quyết định, hành vi khác nhau thì thời hạn giải quyết khiếu nạicũng khác nhau

Sáu là, quyết định giải quyết có hiệu lực thi hành ngay theo

quy định của Luật khiếu nại thì việc giải quyết được tiến hành 02cấp, nhưng khiếu nại trong thi hành án dân sự thì có những hành

vi chỉ được giải quyết một lần và có hiệu lực thi hành ngay, đó làhành vi khiếu nại về áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án

1.1.2.2 Về chủ thể của khiếu nại:

Chủ thể khiếu nại việc thi hành án dân sự gồm người được thihành án, người phải thi hành án và những người có quyền lợi,nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án và phía bên kia là Chấphành viên, cơ quan Thi hành án dân sự

1.1.2.3 Về khách thể của khiếu nại:

Là những lợi ích về mặt vật chất, tinh thần, pháp lý, có khi còn

là cả những lợi ích về mặt chính trị mà người được thi hành án,người phải thi hành án và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

mong muốn đạt được nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình

1.1.2.4 Về đối tượng của khiếu nại:

Luôn là các quyết định, hành vi của Thủ trưởng cơ quan thihành án dân sự và Chấp hành viên

1.1.2.5 Phân loại các quyết định, hành vi bị khiếu nại thành các nhóm khác nhau như sau:

+ Nhóm quyết định, hành vi về thi hành án trước khi áp dụngbiện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế:

+ Nhóm quyết định, hành vi trong khi áp dụng biện pháp cưỡng chế:

1.1.2.6 Về nội dung khiếu nại:

Là những mâu thuẫn, bất đồng, sự không thống nhất, nặng nềhơn là sự xung đột về lợi ích trong quá trình Chấp hành viên tổchức thi hành án:

1.1.3 Vai trò của giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành

án dân sự

Một là, Tôn trọng tính tối cao của hiến pháp trong việc cụ thể

hoá quyền khiếu nại của công dân, nhằm củng cố và tăng cườngpháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động giải quyết khiếu nạicủa các cơ quan thi hành án dân sự

Hai là, Đảm bảo kỷ cương, kỷ luật tăng cường pháp chế xã hội

chủ nghĩa trong quá trình tổ chức vụ việc thi hành án dân sự theoquy định của pháp luật, giải quyết khiếu nại thực chất là giải quyếtmối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân

Ba là, Giải quyết khiếu nại là cơ sở đảm bảo các cơ quan thi

hành án dân sự phải tự giác nghiêm chỉnh thực hiện đầy đủ, đúngđắn các quy định của pháp luật khiếu nại trong lĩnh vực thi hành

án dân sự bởi nó có ý nghĩa ảnh hưởng lớn đến việc bảo đảm pháp

chế xã hội chủ nghĩa.

Bốn là, thông quan giải quyết khiếu nại của các cơ quan quản

lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự còn phát hiệnnhững sai phạm, yếu kém để có biện pháp chấn chỉnh, xử lý kịpthời, bảo đảm trật tự, kỷ cương và nâng cao hiệu quả quản lý nhànước

Năm là, thông qua giải quyết khiếu nại cơ quan thi hành án dân

sự là phải xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật khiếu nại củanhững người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại không kể người

vi phạm là ai, giữ cương vị công tác như thế nào

1.2 Quy trình giải quyết khiếu nại trong thi hành án dân sự

1.2.1 Các bước giải quyết khiếu nại lần đầu

Bước 1, xử lý đơn:

Bước 2, thụ lý đơn khiếu nại, thực hiện việc báo cáo giải trình, cung cấp hồ sơ, tài liệu:

Bước 3, tổ chức xác minh, đối thoại:

Bước 4, ban hành quyết định giải quyết khiếu nại:

Bước 5, phát hành, công khai kết quả giải quyết khiếu nại: Bước 6, đôn đốc, theo dõi và kiểm tra việc thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực thi hành

1.2.2 Các bước giải quyết khiếu nại lần hai

Ngoài việc thực hiện các thủ tục như lần một, người có thẩmquyền giải quyết khiếu nại có quyền yêu cầu người giải quyếtkhiếu nại lần đầu, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấpthông tin, tài liệu và những bằng chứng liên quan đến nội dungkhiếu nại, tiến hành các biện pháp khác theo quy định của phápluật để giải quyết khiếu nại

1.2.3 Giải quyết khiếu nại trong trường hợp đặc biệt

Theo điểm b khoản 4 Điều 142 Luật Thi hành án dân sự quyđịnh Bộ trưởng Bộ Tư pháp giải quyết các khiếu nại sau đây

“Trường hợp cần thiết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có quyền xem xét lại quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực thi hành quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này”

1.3 Các yếu tố tác động đến giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thi hành án dân sự

1.3.1 Yếu tố về chính trị:

Đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xãhội là nguyên tắc được ghi nhận qua các bản Hiến pháp của NướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Với quy định đó, các hoạtđộng tư pháp cũng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Bằngnhiều cách khác nhau, sự lãnh đạo của Đảng luôn được xem là chủtrương lớn và có tính chất quyết định đến các hoạt động tư phápnói chung và hoạt động thi hành án dân sự nói riêng, cụ thể làNghị quyết 08/NQ-TW ngày 02 tháng 01 năm 2002 về một sốnhiệm vụ trọng tâm trong công tác trong thời gian tới đã định

hướng “thành lập cảnh sát tư phám làm cơ sở pháp lý cho hoạt

động của các cơ quan tư pháp”

1.3.2 Yếu tố về pháp luật

Sự hoàn chỉnh của hệ thống pháp luật về thi hành án dân sự vàpháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại là rất cần thiết Hiệuquả của việc giải quyết phụ thuộc vào mức độ hoàn chỉnh củapháp luật, gồm pháp luật thi hành án dân sự và pháp luật về giảiquyết khiếu nại