Chuyển thể tiếu ngạo giang hồ (kim dung) qua phim tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn vu chính)

Nghiên cứu vấn đề chuyển thể, tức là trên cơ sở tác phẩm văn học nguồn và bộ phim chuyển thể, ta so sánh để thấy được sự kế thừa, phát huy và phát triển hơn trong ý tưởng của đạo diễn đố

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

ĐÀO THỊ CẨM NHUNG

CHUYỂN THỂ TIẾU NGẠO GIANG HỒ (KIM DUNG)

QUA PHIM TÂN TIẾU NGẠO GIANG HỒ (ĐẠO DIỄN VU CHÍNH)

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Mã số: 60.22.02.45

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ DIỆU LINH

LỜI CẢM ƠN

Để có được kết quả ngày hôm nay, trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo Nguyễn Thị Diệu Linh – người đã trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này Sự động viên tinh thần, sự giúp đỡ trong việc tìm kiếm tài liệu, cùng với sự hướng dẫn nhiệt tình và nghiêm khắc của cô về mặt kiến thức cũng như quy cách trình bày luận văn là nguồn động lực rất lớn, giúp tôi hoàn thành luận văn của mình

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn bộ thầy cô giáo khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội Các thầy cô chính là những người

đã tạo cho chúng tôi nền tảng vững chắc về kiến thức cũng như các phương pháp nghiên cứu khoa học để chúng tôi có thể hoàn thành tốt những nghiên cứu của mình

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình tôi, ông, bố mẹ, anh chị và tất cả bạn bè đã luôn bên cạnh, giúp đỡ và động viên tinh thần để tôi có thể thực hiện tốt luận văn của mình

Ngày 03 tháng 06 năm 2017

Học viên

Đào Thị Cẩm Nhung

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 9

4 Đối tượng nghiên cứu 10

5 Phương pháp nghiên cứu 10

6 Đóng góp của luận văn 11

7 Cấu trúc của luận văn 11

CHƯƠNG 1: CHUYỂN THỂ CỐT TRUYỆN 12

1.1 Cốt truyện văn học và cốt truyện điện ảnh 12

1.1.1 Khái niệm 12

1.1.2 Sự khác nhau giữa cốt truyện văn học và cốt truyện điện ảnh 13

1.2 Từ cốt truyện tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến cốt truyện phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính) 14

1.2.1 Cốt truyện tiểu thuyết của nhà văn Kim Dung 14

1.2.2 Cốt truyện phim của đạo diễn Vu Chính 16

1.2.3 Các chi tiết cải biên tiêu biểu trong cốt truyện phim so với nguyên tác 18

Tiểu kết chương 1 29

CHƯƠNG 2: CHUYỂN THỂ NHÂN VẬT 30

2.1 Nhân vật, nhân vật văn học và nhân vật điện ảnh 30

2.1.1 Nhân vật văn học 30

2.1.2 Nhân vật điện ảnh 31

2.2 Hệ thống nhân vật từ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính) 31

2.2.1 Nhân vật Đông Phương Bất Bại 32

2.2.2 Nhân vật Lệnh Hồ Xung 41

2.2.3 Các nhân vật khác 50

Tiểu kết chương 2 57

CHƯƠNG 3: CHUYỂN THỂ KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN 58

3.1 Không gian và thời gian nghệ thuật 58

3.2 Không gian nghệ thuật từ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính) 60

3.2.1 Không gian hiện thực 60

3.2.2 Không gian tâm trạng 68

3.3 Thời gian nghệ thuật từ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính) 74

3.3.1 Thời gian hiện tại 74

3.3.2 Thời gian quá khứ 75

Tiểu kết chương 3 81

KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC

DANH MỤC HÌNH

Trang

Hình 1.1 và 1.2: Đông Phương Bất Bại nặng tình với Lệnh Hồ Xung 21

Hình 2.1: Đông Phương Bất Bại (1996) 35

Hình 2.2: Đông Phương Bất Bại (2001) 35

Hình 2.3: Vẻ đẹp yêu kiều, diễm lệ của cô nương Đông Phương Bất Bại (2013) 36

Hình 2.4 và 2.5: Lệnh Hồ Xung và mối tình sâu đậm với Đông Phương Bất Bại 47

Hình 2.6: Lễ thành thân của Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh 49

Hình 2.7: Nhân vật Nghi Lâm (2013) 52

Hình 2.8: Các ni cô Hằng Sơn (2013) 52

Hình 2.9 và 2.10: Dương Liên Đình có ngoại hình giống Lệnh Hồ Xung 55

Hình 3.1 và 3.2: Không gian tươi đẹp, lãng mạn trên đỉnh Ngọc Nữ 62

Hình 3.3 và 3.4: Đông Phương Bất Bại trong không gian kỹ viện (giả làm kỹ nữ) và không gian đồng cỏ mênh mông (đối ẩm với Lệnh Hồ Xung) 66

Hình 3.5: Đông Phương Bất Bại ở Hắc Mộc Nhai (12 năm trước) 77

Hình 3.6: Thời gian trước khi Đông Phương Bất Bại lên Hắc Mộc Nhai 79

TÂN TIẾU NGẠO GIANG HỒ (2013)

Nguyên tác: Kim Dung Đạo diễn: Vu Chính Diễn viên: Hoắc Kiến Hoa vai Lệnh Hồ Xung

Trần Kiều Ân vai Đông Phương Bất Bại Viên San San vai Nhậm Doanh Doanh Trần Hiểu vai Lâm Bình Chi

Dương Dung vai Nhạc Linh San

Và các diễn viên khác

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Chuyển thể là một hiện tượng chuyển hóa nghệ thuật đã ra đời từ

rất lâu và ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác nhau Hiểu đơn giản, chuyển thể chính là việc chuyển đổi sử dụng từ ngôn ngữ của loại hình nghệ thuật này sang ngôn ngữ của một loại hình nghệ thuật khác để diễn đạt, truyền tải cùng một nội dung thông tin Nhờ có chuyển thể mà các loại hình nghệ thuật có thể chuyển hóa được cho nhau và tạo được

sự liên kết chặt chẽ, bổ sung, nâng đỡ được cho nhau

Văn học và điện ảnh vốn là hai loại hình nghệ thuật có mối quan hệ mật thiết với nhau, đặc biệt thông qua sự chuyển thể tác phẩm văn học vào điện ảnh – nghệ thuật thứ bảy Văn học là nguồn chất liệu dồi dào, phong phú, cung cấp đa dạng các cốt truyện phim, hình mẫu nhân vật cho điện ảnh Điện ảnh lấy cảm hứng từ văn học, thông qua việc chuyển thể, tạo dựng nên một đời sống khác, một khía cạnh cảm thụ khác cho các tác phẩm văn chương Và mỗi tác phẩm điện ảnh được chuyển thể từ văn học luôn tạo ra nhiều ý kiến thẩm bình, tranh cãi từ độc giả, khán thính giả cũng như các nhà phê bình Bởi lẽ, mỗi khi đưa một tác phẩm lên sân khấu, lên màn ảnh, cụ thể hóa bằng các diễn viên, phục trang, đạo cụ, hoạt cảnh, thì các nhà biên kịch và đạo diễn cũng dĩ nhiên trở thành người đồng sáng tác tác phẩm nguồn Đồng thời,

dù văn chương và điện ảnh luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau nhưng chúng lại là hai loại hình nghệ thuật khác biệt nhau hoàn toàn về chất liệu và ngôn ngữ, phù hợp với những đặc trưng riêng của chúng Chất liệu của văn chương là ngôn từ, xây dựng hình tượng với tính chất phi vật thể, còn chất liệu của điện ảnh là âm thanh và hình ảnh, làm cho hình tượng nghệ thuật trở nên hữu hình, hiển hiện Do đó, việc chuyển thể từ văn chương sang điện ảnh luôn đòi hỏi có cả những sự thay đổi nhất định, cần thiết và cả những sự thay đổi riêng, mang chủ ý của đạo diễn

Việc nghiên cứu vấn đề chuyển thể từ tác phẩm văn học sang tác phẩm điện ảnh không phải là mới mẻ đối với những nhà phê bình phim, những nhà nghiên cứu về văn học và điện ảnh Tác giả Nguyễn Nam, trong một bài viết trên Tạp chí văn học có đưa ra quan điểm: “tác phẩm phóng tác/chuyển thể có thể được xem như hồi đáp đối với nguyên tác văn học, cũng là một cách đọc mới trong một hoàn cảnh xã hội - văn hóa mới” [43] Nghiên cứu vấn đề chuyển thể, tức là trên cơ sở tác phẩm văn học nguồn và bộ phim chuyển thể,

ta so sánh để thấy được sự kế thừa, phát huy và phát triển hơn trong ý tưởng của đạo diễn đối với việc làm mới một tác phẩm văn học nhờ điện ảnh Thông qua việc khảo sát các tác phẩm văn học và các bản chuyển thể điện ảnh tương ứng, chúng ta có thể thấy sự thâm nhập từ các yếu tố của nguyên tác vào điện ảnh như thế nào cũng như sự sáng tạo các hệ thống ký hiệu của kịch bản điện ảnh đó so với tác phẩm văn học nguyên mẫu ra sao, nhằm mục đích gì Từ đó, chúng ta nhận biết được rằng: Chuyển thể, dựa trên mức độ chân thực so với

nguyên tác, có thể được phân loại thành hai khái niệm: phiên dịch (chuyển thể trung thành với nguyên tác) và cải biên (chuyển thể sáng tạo, thêm các tình

tiết mới dựa trên cơ sở là nguyên tác)

1.2 Kim Dung được coi là người viết tiểu thuyết võ hiệp thành công

nhất, có ảnh hưởng lớn nhất trong nền văn học Trung Quốc hiện đại Các tác phẩm kinh điển của ông hầu hết đều đã được chuyển thể, đi vào điện ảnh với nhiều phiên bản, của nhiều đạo diễn khác nhau, từ phiên bản điện ảnh đến

phiên bản truyền hình Tiếu ngạo giang hồ là một trong những tiểu thuyết

kiếm hiệp hay nhất của ông, với rất nhiều bản chuyển thể khác nhau Bản

chuyển thể Tân Tiếu ngạo giang hồ mới nhất là của đạo diễn trẻ Vu Chính,

được bấm máy sản xuất từ năm 2012 và vào ngày 6/2/2013 thì được phát sóng tập đầu tiên trên Đài Truyền hình Hồ Nam (Trung Quốc) Trước đó, đã có rất

nhiều các bản chuyển thể khác của bộ tiểu thuyết này ở cả hạng mục phim truyền hình và phim điện ảnh như: các bản truyền hình sản xuất năm 1994,

1996, 2001 và các bản điện ảnh ra đời năm 1978, 1991, 1992, Riêng hai bản điện ảnh năm 1992 và 1993 dựa trên bối cảnh của tác phẩm, nhưng tập trung khắc họa hình ảnh nhân vật Đông Phương Bất Bại – giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo và lấy tên nhân vật làm nhan đề bộ phim

Trong bản phim năm 2013 của đạo diễn Vu Chính, ông đã mạnh dạn cải biên khá nhiều so với nguyên tác của nhà văn Kim Dung: từ cốt truyện, nhân vật đến không gian và thời gian của tác phẩm Có rất nhiều lý do để nhà biên kịch trẻ hành động như thế: làm mới tác phẩm, hay gửi gắm một ý nghĩa nhân văn khác, và cũng không loại trừ khả năng đó là do ý đồ muốn thay đổi

"đột phá" để "câu khách" của ông, bằng các động thái như lựa chọn diễn viên

thần tượng (trong bản phim Tân tiếu ngạo giang hồ là sự góp mặt của dàn

diễn viên trẻ nổi tiếng như Trần Kiều Ân, tài tử Hoắc Kiến Hoa, Viên San San, Trần Hiểu,…); tạo hình nhân vật với trang phục nhiều màu sắc, bắt mắt, kết hợp với nhiều phụ kiện để làm mới hình ảnh; thay đổi kịch bản để phục vụ thể hiện một nội dung có tính chất “ngôn tình”, “câu khách” ở mối tình lãng mạn giữa nam chính Lệnh Hồ Xung và nữ chính lại là giáo chủ Đông Phương Bất Bại của Nhật Nguyệt thần giáo) Luận văn của chúng tôi với đề tài

“CHUYỂN THỂ TIẾU NGẠO GIANG HỒ (KIM DUNG) QUA PHIM TÂN TIẾU NGẠO GIANG HỒ (ĐẠO DIỄN VU CHÍNH)” tiến hành đi

sâu, thâm nhập vào bản chuyển thể mới này của đạo diễn Vu Chính Qua đó, tìm hiểu về mối quan hệ giữa văn học và điện ảnh, tìm hiểu mức độ tiếp nhận

và sáng tạo của đạo diễn trong “đứa con tinh thần” của mình so với nguyên tác trong quá trình chuyển thể; đồng thời đưa ra lý giải về sự lựa chọn các tình tiết cũng như ý đồ chuyển thể của ông

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Nghiên cứu vấn đề chuyển thể trên thế giới

Nếu như xem xét tác phẩm văn học là đứa con tinh thần mang thế giới quan của nhà văn thì tác phẩm điện ảnh chuyển thể cũng là sản phẩm tinh thần đặc biệt trong sự đồng sáng tạo của đạo diễn Để tiếp nhận và chuyển thể thành công một tác phẩm văn học lên màn ảnh không phải chỉ đơn giản là lựa chọn diễn viên vào vai nhân vật và sử dụng trọn vẹn nguyên tác, mà nó luôn

bị chi phối, phụ thuộc bởi rất nhiều yếu tố đặc thù khác của nghệ thuật thứ bảy: bị giới hạn chặt chẽ về dung lượng và thời gian trình chiếu; bị hạn chế trong việc xây dựng và lựa chọn bối cảnh, không gian và thời gian; bị phụ thuộc mật thiết vào khả năng diễn xuất, biểu hiện của diễn viên; phải phối hợp hài hòa với âm thanh, nhạc điệu và các kỹ xảo xây dựng hình ảnh,…

Bên cạnh việc kế thừa, tiếp nhận những yếu tố đặc sắc của tác phẩm văn học nguồn như cốt truyện, nhân vật, tình tiết vào phim chuyển thể, thì các nhà làm phim cũng có thể gửi gắm nhân sinh quan của riêng mình bằng việc sáng tạo thêm những yếu tố mới cho đứa con tinh thần để làm nên dấu ấn cá nhân riêng biệt Chính những sự sáng tạo này có thể làm nên một tác phẩm điện ảnh hiện hữu trên màn ảnh mang một diện mạo hoàn toàn mới mẻ và đặc sắc, không bị hòa lẫn với các tác phẩm chuyển thể của những đạo diễn khác Điều này đã gợi nên sự tò mò, kích thích nhu cầu khám phá và thẩm bình của các nhà nghiên cứu và khán thính giả khắp thế giới

Cho tới nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lý thuyết và vấn

đề chuyển thể điện ảnh từ văn học Trong đó phải kể tới các cuốn sách kinh

điển về lý luận của nghệ thuật điện ảnh như cuốn Lịch sử điện ảnh và Nghệ thuật điện ảnh của nhóm tác giả David Bordwell và Kirstin Thompson Kế tiếp là bộ ba cuốn sách Hướng dẫn viết về phim (A short guide to writing about film), Nghiên cứu phim (Film Studies) và Tự học viết kịch bản phim

(Teach Yourself Screenwriting) được coi là những giáo trình bắt buộc cho

những sinh viên có ý định học tập viết kịch bản phim, viết về phim và nghiên cứu về phim Những cuốn sách này đã đưa ra sự trình bày hoàn chỉnh về những vấn đề dàn cảnh, dựng phim, âm thanh, sản xuất, phát hành phim… và phê bình một số tác phẩm điện ảnh kinh điển làm mẫu

2.2 Nghiên cứu vấn đề chuyển thể ở Việt Nam

Từ khi nền điện ảnh Việt Nam bắt đầu hội nhập với nền điện ảnh thế giới và xuất hiện các tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ văn học thì các nhà nghiên cứu, phê bình điện ảnh Việt Nam cũng bắt đầu có sự quan tâm sâu sắc hơn với vấn đề chuyển thể bằng những bài viết phê bình phim, những công trình nghiên cứu trên thế giới được dịch lại và tiến hành những công trình nghiên cứu khác trong nước Càng ngày, tần suất xuất hiện của những tác phẩm báo chí, blog, báo mạng, tạp chí viết về phim, phê bình phim ngày càng nhiều Chúng ta có thể dễ dàng tìm kiếm qua các tạp chí, tòa báo hay các trang web các bài viết có giá trị như:

- Từ Khôi (1999), “Lại bàn về chuyển thể tác phẩm văn học sang kịch

bản văn học”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (57)

- Thu Lan (1999), “Từ tiểu thuyết đến phim”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (49)

- Huyền Thanh (2003), “Tác phẩm chuyển thể: những mặt mạnh và

yếu”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (113)

- Nguyễn Mai Loan (2005), “Phim chuyển thể tiểu thuyết”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, (6)

- Nguyễn Mai Loan (2005), “Phim chuyển thể: Những khái niệm”, Tạp

chí Điện ảnh ngày nay, (124)

- Nguyễn Mai Loan (2005), “Các cấp độ chuyển thể”, Tạp chí Điện ảnh

ngày nay, (124)

- Hoàng Cẩm Giang (2015), “Hai thế hệ đạo diễn Trung Quốc và vấn đề

tiếp nhận văn chương trong điện ảnh hiện đại”, Tạp chí Nghiên cứu Sân khấu

và điện ảnh, (7+8)

- Hoàng Cẩm Giang (2016), “Phiên dịch và cải biên: sự chuyển hóa liên

ký hiệu”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, (2)

Các bài viết nêu trên hầu hết đều đưa ra ý kiến nghiên cứu của mỗi tác giả về vấn đề lý thuyết của điện ảnh và chuyển thể điện ảnh từ văn học Bên cạnh đó cũng còn rất nhiều các công trình nghiên cứu dựa trên các tác phẩm điện ảnh cụ thể như:

- Nguyễn Kiều Linh (2000), “Sắc màu đỏ trong phim của Trương Nghệ

Mưu”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (64)

- Thu Trang (2004), “Mê Thảo thời vang bóng, bi kịch của sự ngược

dòng”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (114)

- Nguyễn Nam (2006), “Từ chùa đàn đến Mê Thảo - Liên văn bản trong

văn chương và điện ảnh”, Tạp chí Nghiên cứu văn học, (12)

- Nguyễn Kiều Linh (2006), “Bố già đã ra đi”, Tạp chí Điện ảnh ngày nay, (34)

- Dương Thùy Dung (2014), Tiếp nhận và tái tạo thế giới nghệ thuật của truyện Đỗ Bích Thúy trong tác phẩm điện ảnh Chuyện của Pao, khóa

luận tốt nghiệp, khoa Văn học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

2.3 Nghiên cứu Kim Dung và tiểu thuyết “Tiếu ngạo giang hồ” (từ văn học đến điện ảnh) ở Việt Nam

Kim Dung là một tiểu thuyết gia võ hiệp nổi tiếng của văn học hiện đại Trung Quốc và trên văn đàn thế giới Ông cũng được biết đến rất nhiều với bạn đọc yêu truyện kiếm hiệp ở Việt Nam cũng như trên toàn thế giới qua các

tác phẩm bất hủ như: Thư kiếm ân cừu lục (1955), Bích huyết kiếm (1956), Xạ

điêu anh hùng truyện (1957), Thiên long bát bộ (1963), Tiếu ngạo giang hồ (1967), Lộc Đỉnh ký (1969 - 1972), ….Theo nhà nghiên cứu Vũ Đức Sao Biển trong công trình khảo luận Kim Dung giữa đời tôi thì: “Trong những năm

trước 1975 tại miền Nam người đọc xem Kim Dung tiên sinh, tiểu thuyết gia Hongkong, là một nhà văn lớn Những tác phẩm tiểu thuyết võ hiệp của ông, được đăng báo dưới dạng feuileton hoặc in thành sách, đã hấp dẫn hàng triệu người đọc Việt Nam Văn của ông đã được truyển trạch để đưa vào giáo trình văn cấp trung học và đại học tại Đài Loan, Hongkong và Hoa Lục và ngay trong lòng nước Mỹ, người Hoa đã lập ra “Kim Dung học hội”, chuyên nghiên cứu, giới thiệu và dịch những tác phẩm của ông ra tiếng Anh, Pháp, Tây Ban Nha, ” [2;5]

Các tác phẩm kinh điển của ông luôn thể hiện khả năng bút lực văn chương dồi dào và cũng luôn là mảnh đất màu mỡ để các đạo diễn phim kiếm hiệp cổ trang mặc sức khai thác, tạo dựng lên rất nhiều những bộ phim chuyển thể đặc sắc và độc đáo

Kim Dung bắt đầu được biết đến ở Việt Nam từ những năm 60 của thế

kỷ trước Sau 1975, các tác phẩm của ông bị cấm lưu hành trên nước ta Nhưng đến những năm đầu thập niên 90, khi chính sách giao lưu văn hóa, văn nghệ bắt đầu được mở rộng thì các tiểu thuyết võ hiệp của Kim Dung được phổ biến rộng rãi hơn đến bạn đọc Việt Nam Nghiên cứu chuyên sâu về tác giả Kim Dung, cả từ việc dịch đến thẩm bình tác phẩm là học giả Vũ Đức Sao Biển Bên cạnh các bản dịch tiểu thuyết Kim Dung, ông còn dày công nghiên cứu các tác phẩm của nhà văn, viết nên công trình khảo luận đầu tiên, gồm

trọn bộ 4 quyển Kim Dung giữa đời tôi Cùng với đó là không ít các công

trình nghiên cứu khác như:

- Vũ Đức Sao Biển, Phạm Tú Châu, Huỳnh Ngọc Chiến,… (2001), Kim Dung, tác phẩm và dư luận, Trần Thức sưu tầm và tuyển chọn, NXB Văn

học, Hà Nội

- Nguyễn Duy Chính (2002), Đọc Kim Dung tìm hiểu văn hóa Trung Quốc, NXB Trẻ, Tp Hồ Chí Minh

- Vương Hải Hồng, Trương Hiểu Yến (2002), Giải mã tiểu thuyết Kim Dung, Cao Tự Thanh dịch, NXB Trẻ, Tp Hồ Chí Minh

- Huỳnh Ngọc Chiến (2002), Lai rai chén rượu giang hồ, Nhà xuất bản

Văn học, Hà Nội

- Trần Mặc (2003), Bàn về các nhân vật trong tiểu thuyết Kim Dung, Lê

Khánh Trường dịch, Nhà xuất bản Hội nhà văn, Hà Nội

- Dương Ngọc Dũng (chủ biên), Nguyễn Tôn Nhan, Huỳnh Ngọc

Chiến, Nguyễn Anh Vũ (2005), Bút kiếm Kim Dung, Nhà xuất bản Tổng hợp

Thành phố Hồ Chí Minh, T.p Hồ Chí Minh

Tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ được xem là một trong những tác phẩm

hay nhất của nhà văn Kim Dung, được chuyển thể thành phim ở rất nhiều phiên bản khác nhau, cả lĩnh vực phim truyền hình và phim điện ảnh như các bản truyền hình sản xuất năm 1994, 1996, 2001, 2013 và các bản điện ảnh

ra đời năm 1978, 1991, 1992, Tuy nhiên, để bàn về các bản chuyển thể khác nhau của tác phẩm này, đặc biệt là ở bản chuyển thể mới nhất năm 2013 của đạo diễn Vu Chính, chưa thực sự có một công trình nghiên cứu nào tiến hành

đi sâu khảo sát và tìm hiểu Hầu hết các tài liệu bàn về vấn đề này được tìm thấy là các tài liệu lấy từ các trang web, blog cá nhân, báo chí online và quảng cáo về phim như:

- Như Anh, 8 bộ kiếm hiệp Kim Dung nhiều lần được chuyển thể thành phim, http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/phim/sau-man-anh/8-bo-kiem-hiep-

kim-dung-nhieu-lan-duoc-chuyen-the-thanh-phim-3317051.html

- Anh Dương, Tân Tiếu ngạo giang hồ bị ném đá vì hư cấu quá tay,

http://news.zing.vn/tan-tieu-ngao-giang-ho-bi-nem-da-vi-hu-cau-qua-tay-post303249.html

- Hải Lan, Tân Tiếu ngạo giang hồ bị chê tơi tả,

bi-che-toi-ta-2426160.html

http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/phim/sau-man-anh/tan-tieu-ngao-giang-ho Long Hy, Tân Tiếu ngạo giang hồ hủy hoại nguyên tác Kim Dung,

dung/c/10379419.epi

http://www.baomoi.com/tan-tieu-ngao-giang-ho-huy-hoai-nguyen-tac-kim Bối Lặc, Đông Phương Bất Bại nào ấn tượng nhất trong Tiếu ngạo giang hồ?, http://2sao.vn/dong-phuong-bat-bai-nao-an-tuong-nhat-trong-tieu-

hệ còn khá rời rạc Đó cũng là phần lớn những khó khăn đặt ra khi chúng tôi tiến hành nghiên cứu, triển khai đề tài này

3 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi luận văn này, chúng tôi chưa đủ điều kiện để có thể tìm

hiểu và nghiên cứu chuyên sâu vào nhiều bản chuyển thể phim Tiếu ngạo giang hồ mà chỉ dừng lại ở việc tiến hành phân tích những sự tiếp nhận và

sáng tạo của bản phim 2013 (đạo diễn Vu Chính) so với nguyên tác, từ đó bước đầu đưa ra sự thẩm bình với tác phẩm chuyển thể và hiểu rõ được ý đồ của đạo diễn trong việc dựng phim

4 Đối tượng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của chúng tôi thực hiện trên các đối tượng sau:

- Tác phẩm văn học: Tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ, trọn bộ 8 tập của

nhà văn Kim Dung, do Vũ Đức Sao Biển, Trần Hải Linh, Lê Thị Anh Đào dịch, NXB Văn học, Hà Nội, 2001

- Tác phẩm điện ảnh: Bộ phim Tân Tiếu ngạo giang hồ, 42 tập, Đạo

diễn Vu Chính, do Công ty truyền thông Hoa Hạ, Phòng chế tác Vu Chính và Đài Truyền hình Hồ Nam phối hợp sản xuất năm 2012, công chiếu lần đầu vào 6/2/2013 trên Đài Truyền hình Hồ Nam (Trung Quốc), phim được dịch và thuyết minh trên kênh VTV2, Đài Truyền hình Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Các kiến thức chủ yếu được chúng tôi sử dụng trong đề tài luận văn này

là các lý thuyết về liên văn bản giữa văn học và điện ảnh, phân tích điện ảnh

và phân tích văn học dựa trên các hướng tiếp cận liên ngành Đồng thời chúng tôi cũng sử dụng những khái niệm của lĩnh vực điện ảnh như: Ngôn ngữ điện ảnh, kỹ thuật điện ảnh , khuôn hình, dựng phim, quay phim, bối cảnh, âm thanh, ánh sáng, khuôn hình, cốt truyện, nhạc phim, diễn viên… trong quá trình phân tích, tìm hiểu đối tượng

Bên cạnh đó, bài viết còn sử dụng một số thao tác khoa học cụ thể khi tiến hành nghiên cứu như:

- Phân tích các chi tiết được kế thừa và cải biên trong bản phim chuyển thể so với nguyên tác;

- Tổng hợp các chi tiết cải biên trong bản phim truyền hình và lý giải lý

do cải biên của đạo diễn;

- Đối chiếu, so sánh về cốt truyện, nhân vật và các yếu tố không gian, thời gian khi đi từ tác phẩm văn học đến tác phẩm chuyển thể

6 Đóng góp của luận văn

Thông qua sự tìm hiểu vấn đề tiếp nhận một tác phẩm điện ảnh từ văn học, kết hợp với trình bày mối quan hệ giữa văn học và điện ảnh để thấy được điện ảnh đã tiếp nhận những gì từ văn học và tái tạo, sáng tạo chúng ra sao

Xem xét trong một trường hợp cụ thể là tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ từ

nguyên tác của nhà văn Kim Dung đến bản chuyển thể truyền hình của đạo diễn Vu Chính, chúng tôi mong muốn làm sáng tỏ hơn một vài vấn đề xoay quanh bộ phim, như sự chuyển thể cải biên từ nội dung đến nhân vật, từ không gian đến thời gian của câu chuyện, qua đó mà hiểu được dụng ý nghệ thuật của đạo diễn Vu Chính trong sự đồng sáng tạo tác phẩm nguồn

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục đính kèm, luận văn bao gồm các nội dung chính như sau:

Chương 1: Chuyển thể cốt truyện

Chương 2: Chuyển thể nhân vật

Chương 3: Chuyển thể không gian và thời gian

CHƯƠNG 1: CHUYỂN THỂ CỐT TRUYỆN

1.1 Cốt truyện văn học và cốt truyện điện ảnh

Mỗi bộ phim chuyển thể từ tác phẩm văn học sẽ luôn luôn được đặt trong mối tương quan so sánh với tác phẩm nguồn khi tiến hành nghiên cứu

Sự so sánh đó tất nhiên không nhằm mục đích đánh giá thành công ở mỗi loại hình nghệ thuật, bởi lẽ thị hiếu và sự quan tâm của độc giả với mỗi loại hình

là khác nhau So sánh là để thấy được mức độ tiếp nhận và sáng tạo của đạo diễn trên phim chuyển thể Sự so sánh có thể xảy ra trên nhiều phương diện khác nhau của văn học và điện ảnh như: cốt truyện, nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật, …

1.1.1 Khái niệm

Khi nhắc đến một văn bản tự sự văn học, không thể không nhắc đến khái

niệm cốt truyện Theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần Đình

Sử, Nguyễn Khắc Phi, “cốt truyện là hệ thống các sự kiện cụ thể, được tổ chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành một bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch” [26;88] Còn trong điện ảnh, khái niệm cốt truyện (plot)

thường đi kèm với khái niệm câu chuyện (story) Trong cuốn Hướng dẫn viết

về phim, Timothy Corrigan phân biệt rõ hai khái niệm câu chuyện và cốt

truyện trong điện ảnh: “Câu chuyện là tất cả các sự kiện được trình bày trước mắt chúng ta hoặc những sự kiện chúng ta có thể suy luận là đã xảy ra Cốt truyện là sự sắp xếp hoặc tổ chức những sự kiện đó theo một trật tự hoặc một cấu trúc nào đó” [7;94] Bên cạnh đó, cốt truyện của phim, ngoài các sự kiện của câu chuyện, còn bao hàm cả các tư liệu nằm ngoài truyện kể như danh sách đạo diễn, diễn viên, nhạc phim,… Trong văn bản tự sự, cốt truyện chính

là linh hồn của tác phẩm, tạo nên sợi dây liên kết các nhân vật và sự kiện với

nhau Trong điện ảnh, cốt truyện cũng đóng một vai trò không hề nhỏ Như

cách nói của Phạm Thùy Nhân trong Làm sao viết kịch bản phim thì “Mặc

dầu mọi thành phần kịch bản đều quan trọng và tồn tại trong mối liên hệ hữu

cơ, song quan trọng nhất và không nghi ngờ gì nữa, thành phần khó nhất của kịch bản chính là cốt truyện” [42;109]

Tóm lại, dù là trong văn học hay điện ảnh, cốt truyện cũng đều mang cốt lõi là các sự kiện, biến cố Nói đến cốt truyện chính là đề cập đến hệ thống các tình tiết, sự kiện, biến cố xảy ra trong tác phẩm, có liên quan đến sự tồn tại của các nhân vật Các sự kiện ấy có thể được kể theo trật tự biên niên, theo dòng ý thức hay bởi bất kì thủ pháp nào khác nhưng khi hệ thống cốt truyện, cuộc đời của mỗi nhân vật trong tác phẩm sẽ được hiện ra trong mối liên hệ với các nhân vật khác Chúng ta cũng có thể từ đó mà nhận ra, phân loại được các tuyến nhân vật chính – phụ, chính diện – phản diện, …

1.1.2 Sự khác nhau giữa cốt truyện văn học và cốt truyện điện ảnh

Tuy rất gần gũi nhau và có mối liên hệ mật thiết nhưng cốt truyện trong văn học và cốt truyện trong điện ảnh (với các bản phim được chuyển thể từ văn học) luôn luôn không thể trùng khớp nhau, do giữa hai loại hình nghệ thuật này có những nét đặc trưng khác biệt Sự khác biệt giữa tiểu thuyết (đại diện cốt truyện văn học) và điện ảnh đã được hai nhà nghiên cứu Ngải Minh

Chi và Kha Linh tập hợp trong cuốn Đặc điểm của truyện phim thành các yếu

- Thứ tư, sự khác biệt trong phương pháp mô tả nhân vật của tiểu thuyết

và điện ảnh (xuất thân, ngoại hình, tính cách, tình cảm, …);

- Thứ năm, cách tiếp nhận của quần chúng đối với tiểu thuyết và phim là khác nhau (về thời gian tiếp nhận, hoàn cảnh tiếp nhận,…)

Do có sự khác biệt đó, khi chuyển thể một tác phẩm văn học lên thành tác phẩm điện ảnh, dù có bám sát nguyên tác, nhà đạo diễn cũng luôn luôn phải có những sự thay đổi cốt truyện văn học, bằng sự lược bỏ hoặc bổ sung thêm một số chi tiết cho phù hợp

1.2 Từ cốt truyện tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến cốt truyện phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính)

1.2.1 Cốt truyện tiểu thuyết của nhà văn Kim Dung

Trong bản dịch chúng tôi sử dụng để nghiên cứu, khảo sát, dịch giả Vũ

Đức Sao Biển đã tóm tắt cốt truyện tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ của nhà

văn Kim Dung như sau: “Câu chuyện bắt đầu khi phái Thanh Thành của Dư Thương Hải từ Xuyên Tây xuống Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, tấn công và tiêu diệt Phước Oai tiêu cục, đẩy chàng trai Lâm Bình Chi vào cảnh nhà tan người chết, phải quy đầu làm môn hạ phái Hoa Sơn Đại đệ tử phái Hoa Sơn Lệnh

Hồ Xung là một chàng trai lãng mạn, đã gây sự với phái Thanh Thành và ra tay giải cứu ni cô Nghi Lâm của phái Hằng Sơn thoát khỏi con người dâm ác Điền Bá Quang, đã bị sư phụ Nhạc Bất Quần phạt lên đỉnh núi sám hối một năm Chính trong thời gian sám hối này, Lệnh Hồ Xung đã mất người tình, người bạn nhỏ Nhạc Linh San Cô gái nông nổi này đã phụ rẫy mối tình của đại sư ca, đi theo gã mặt trắng Lâm Bình Chi điển trai và hát khúc sơn ca Phúc Kiến “Chị em lên núi hái chè…”

Lệnh Hồ Xung học được của thái sư thúc tổ Phong Thanh Dương chín thế kiếm vô địch của bậc tiền bối Độc Cô Cầu Bại, gọi là Độc Cô cửu kiếm Nhạc Bất Quần của phái Hoa Sơn cũng nuôi âm mưu chiếm đoạt Tịch tà kiếm

phổ họ Lâm như Dư Thương Hải nhưng lão thi hành thủ đoạn tinh vi hơn và

đã thành công Lão tự thiến bộ phận sinh dục của mình (dẫn đao tự cung) để luyện Tịch tà kiếm phổ Để đánh lừa dư luận, đánh lừa Tả Lãnh Thiền, chưởng môn phái Tung Sơn đang lăm le chiếm đoạt ngôi minh chủ Ngũ nhạc kiếm phái, Nhạc Bất Quần chép một bản Tịch tà kiếm phổ giả, tạo điều kiện cho đẹ tử của Tả Lãnh Thiền ăn cắp đưa về Tung Sơn Mặt khác, lão vu cáo cho đệ tử Lệnh Hồ Xung đã ăn cắp được Tịch tà kiếm phổ, và yêu cầu đồng đạo giang hồ giết hộ Lệnh Hồ Xung

Trên đường lưu lạc, Lệnh Hồ Xung đã gặp Thánh cô Nhậm Doanh Doanh, con gái của giáo chủ Triêu dương thần giáo Nhậm Ngã Hành và ngỏ hết đau thương của đời mình Lệnh Hồ Xung tặng cho Doanh Doanh khúc nhạc Tiếu ngạo giang hồ Họ trở thành đôi bạn rồi đôi tình nhân Khi Lệnh Hồ Xung ngất đi, Doanh Doanh cõng chàng lên chùa Thiếu Lâm, đề nghị nhà sư Phương Chứng cứu chữa cho chàng Còn cô, cô tự nguyện để phái Thiếu Lâm cầm tù, đổi lấy sinh mạng cho Lệnh Hồ Xung Khi Lệnh Hồ Xung hoàn toàn bình phục, chàng quay về Giang Nam, kết giao với quang minh hữu sứ của Triêu Dương thần giáo là Hướng Vấn Thiên Biết Lệnh Hồ Xung đã học được chân truyền Độc Cô cửu kiếm, Hướng Vấn Thiên dàn cảnh cho chàng xuống đáy Tây Hồ cứu thoát giáo chủ Nhậm Ngã Hành Họ kéo nhau về đỉnh Hắc Mộc Nhai, trừng trị gã phản đồ Đông Phương Bất Bại Nhậm Ngã Hành lên ngôi giáo chủ, mời Hồ Xung tham gia thần giáo nhưng chàng bỏ ra đi Chàng

đi theo mối tình của Doanh Doanh

Nhạc Bất Quần sử dụng Tịch tà kiếm phổ (thứ thiệt) đánh cho Tả Lãnh Thiền thua to, chiếm được ngôi minh chủ Ngũ nhạc phái (bỏ chữ kiếm) Lão dùng thủ đoạn tàn bạo, giết Định Nhàn và Định Dật, những người cầm đầu phái Hằng Sơn Trước khi chết, hai lão ni này truyền lại cho Lệnh Hồ Xung chức chưởng môn Hằng Sơn Thế là chàng trai lên chấp chưởng, cầm đầu một phái toàn nữ nhi, trở thành chuyện hi hữu trong võ lâm Trung Hoa Trong

chính giáo, lẫn lộn bọn tà đạo Trong tà giáo, lại có những người chính nhân quân tử Kim Dung đã giải quyết vấn đề chân – giả, thiện – ác, chính – tà ấy như thế nào?

Vâng, cuộc sống vốn rất sòng phẳng Toàn bộ những âm mưu, thủ đoạn trá ngụy của nhân vật gọi là Quân tử kiếm Nhạc Bất Quần bị phanh phui Lão

đã bị đền tội dưới bàn tay của ni cô Nghi Lâm, một người chưa bao giờ biết oán thù, căm giận ai Lâm Bình Chi, gã tiểu ngụy quân tử cũng đã giết chết vợ mình là Nhạc Linh San rồi sau đó, nhận sự trừng phạt của cuộc sống Nhậm Ngã Hành qua đời, cái tham vọng thống nhất giang hồ của gã tan theo mây khói Doanh Doanh trở về với Lệnh Hồ Xung Họ cưới nhau và hợp tấu cầm tiêu nhạc khúc Tiếu ngạo giang hồ, thành toàn ước mơ hạnh phúc, hòa bình cho cuộc sống, điều mà hai vị tiền bối là Lưu Chính Phong và Khúc Dương chưa làm được.” [10 - tập 1; 6-7-8]

Như vậy có thể thấy, tác giả Kim Dung đã xây dựng trong tác phẩm của mình hai mạch nội dung chính Một là những tranh chấp giữa hai phe chính –

tà và các môn phái trên võ lâm, tranh giành ngôi vị minh chủ như với các tiểu thuyết kiếm hiệp khác của ông Hai là mạch truyện xoay quanh mối tình đẹp

đẽ, trong sáng và viên mãn, hợp lòng người của hai nhân vật chính trong tác phẩm là Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh

1.2.2 Cốt truyện phim của đạo diễn Vu Chính

Mặc dù cốt truyện phim, ngoài các sự kiện của câu chuyện còn bao hàm các yếu tố, tư liệu nằm ngoài câu chuyện như danh sách đạo diễn, diễn viên, … nhưng trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, chúng tôi xin phép không nhắc đến các yếu tố này, mà chỉ tập trung so sánh các tình tiết, sự kiện của cốt truyện phim so với cốt truyện tiểu thuyết, để thấy được những sáng tạo, cải biên của đạo diễn Vu Chính trong quá trình chuyển thể và những mục đích, dụng ý nghệ thuật của ông

Như đã nói ở trên, việc chuyển thể từ tác phẩm văn học sang tác phẩm điện ảnh luôn luôn không thể thiếu đi sự thay đổi, do chênh lệch về đặc trưng của hai loại hình nghệ thuật Do đó, việc đạo diễn Vu Chính bỏ đi hàng loạt chi tiết về nhóm nhân vật Đào Cốc lục tiên, Ngũ độc giáo hay Bất Giới hòa thượng cũng là điều dễ hiểu Đây là nhóm nhân vật phụ, có vai trò không lớn trong sự phát triển của các nhân vật và tình tiết khác, bỏ đi có thể sẽ tránh cho

bộ phim sự rườm rà về khâu lựa chọn diễn viên, phục trang và các phân cảnh liên quan

Tuy nhiên, đạo diễn Vu Chính lại có phần cải cách khá sâu nội dung tiểu thuyết trong một số tình tiết mới, được thêm vào khác Mạch thứ nhất của cốt truyện tiểu thuyết là những ân oán, tranh đấu trên giang hồ hầu như vẫn được giữ nguyên, với các môn phái tương ứng của hai phe chính – tà (danh môn chính phái và Nhật Nguyệt thần giáo) như trong nguyên tác Mạch truyện thứ hai về mối tình đẹp đẽ, lãng mạn của Lệnh Hồ Xung và Thánh cô Nhậm Doanh Doanh, dưới bàn tay “nhào nặn” của đạo diễn Vu Chính, lại bị phân tán, gián đoạn, thậm chí bị lu mờ bởi một mạch truyện khác hoàn toàn mới lạ, đó là: mối tình của nam chính Lệnh Hồ Xung và tên phản đồ Đông Phương Bất Bại của Nhật Nguyệt thần giáo Kẻ ái nam ái nữ Đông Phương Bất Bại giờ đây lại mang một thân phận hoàn toàn khác: là một nữ nhi xinh đẹp, yêu kiều, vì cuộc sống mà phải cải nam trang trong nhiều năm, ở lại trên Hắc Mộc Nhai mưu đồ sự nghiệp xưng danh, xưng bá thiên hạ Đông Phương

cô nương tình cờ gặp gỡ chàng lãng tử Lệnh Hồ Xung, kết nghĩa huynh đệ, cùng chàng đối ẩm, luyện kiếm, chăm sóc và hi sinh cho chàng Hai người đều dành cho nhau tình cảm sâu đậm nhưng sau cùng, Lệnh Hồ Xung lại vì nghĩa mà cùng nhóm người Nhậm Ngã Hành lên Hắc Mộc Nhai để tiêu diệt tên “đại ma đầu” của Ma giáo, trừ hại cho võ lâm và giúp Nhậm Ngã Hành giành lại ngôi vị giáo chủ Chuyện tình của Lệnh Hồ Xung với Doanh Doanh

đã không còn giữ được vẻ đẹp trong sáng, thanh khiết và cao cả như vốn có Mối tình ấy tuy vẫn đến từ song phương nhưng Thánh cô Nhậm Doanh Doanh vô tình lại trở thành “người thứ ba”, chen ngang vào hạnh phúc của Lệnh Hồ Xung và Đông Phương cô nương Khán giả giờ đây, nếu là những khán giả trẻ hoặc chưa tiếp xúc với nguyên tác, chắc chắn sẽ thiếu đi phần thiện cảm với nhân vật nữ chính Doanh Doanh mà Kim Dung đã dày công xây dựng Họ sẽ cảm thấy nuối tiếc cho mối tình chàng lãng tử Lệnh Hồ Xung cùng Đông Phương cô nương xinh đẹp, nặng tình và sẵn sàng hi sinh, chỉ cần người mình yêu được hạnh phúc, thậm chí bá nghiệp thiên thu cũng không màng nữa

Lựa chọn làm mới cốt truyện nguyên tác bằng một câu chuyện tình yêu mang đậm tính chất ngôn tình hiện đại, với mô típ: gặp gỡ, yêu thương - trắc

trở - chia lìa trong sự hi sinh âm thầm và cái chết, bộ phim truyền hình Tân tiếu ngạo giang hồ đã chạm đến trái tim khán giả, không phải ở “cuộc hành

trình tìm về những suối nguồn tư tưởng của phương Đông, một phương Đông lãng mạn bay bổng” [10 - tập 1;10] hay ở việc “Kim Dung đã giải quyết các vấn đề chân – giả, thiện – ác, chính – tà như thế nào?” [10 - tập 1;8] mà là ở

sự nuối tiếc, đau khổ, đồng cảm cùng mối tình của Lệnh Hồ Xung và Đông Phương Bất Bại Cũng bởi lẽ đó, mà dụng ý nghệ thuật ban đầu của nhà văn Kim Dung dường như có phần bị mờ nhạt, không được chuyển thể nguyên vẹn lên trên tác phẩm truyền hình

1.2.3 Các chi tiết cải biên tiêu biểu trong cốt truyện phim so với nguyên tác

Sự cải biên nguyên tác được đạo diễn Vu Chính sử dụng ngay từ sự mở đầu cốt truyện Cốt truyện tiểu thuyết được mở đầu bằng tai nạn ập đến với Lâm gia tại thành Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến Dư quán chủ Dư Thương Hải của phái Thanh Thành vì âm mưu chiếm Tịch tà kiếm phổ, đã kéo đến tàn sát

dã man cả Phước Oai tiêu cục, làm cho Lâm gia chỉ trong mấy ngày mà cơ

nghiệp tổ tiên bao đời gây dựng đều đã tan thành mây khói Cũng vì tiếng tăm lừng lẫy của Tịch tà kiếm phổ mà bao môn phái trên giang hồ ra sức tranh giành, trong đó có cả Quân tử kiếm Nhạc Bất Quần – chưởng môn phái Hoa Sơn, với những âm mưu, toan tính vô cùng nham hiểm và độc ác Kiếm phổ Tịch tà cũng trở thành cái cớ để Nhạc Bất Quần vu oan cho Lệnh Hồ Xung, trục xuất chàng ra khỏi sư môn, bắt đầu cuộc sống phiêu bạt khắp giang hồ, kết giao cùng anh hùng hào kiệt và gặp gỡ người con gái của cuộc đời chàng – Nhậm Doanh Doanh

Trong bản chuyển thể, cốt truyện được mở đầu bằng cảnh anh hùng Ngũ nhạc kiếm phái kéo lên Hắc Mộc Nhai khiêu chiến Nhân cơ hội giáo chủ Nhậm Ngã Hành đang bế quan luyện công, phó giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo Đông Phương Bất Bại đã ra tay ám hại giáo chủ phu nhân và đổ tội “giáo chủ hóa điên” để soán ngôi, biệt giam lão vào nhà lao dưới đáy Tây Hồ Sự

mở đầu mới lạ này ngay lập tức tạo cho người xem sự chú ý đến nhân vật Đông Phương Bất Bại – vốn dĩ chỉ là một nhân vật phụ trong tiểu thuyết, chỉ được nhắc đến qua lời kể của các nhân vật khác và chỉ thực sự xuất hiện trong cảnh nhóm người Nhậm Ngã Hành, Lệnh Hồ Xung kéo lên Hắc Mộc Nhai để giành lại ngôi vị giáo chủ Nhân vật Đông Phương Bất Bại xuất hiện trong hình dáng một trang nam tử có ngoại hình tuấn tú, võ công cao cường và lại

“đặc biệt lấy được lòng con gái” – theo lời ngợi khen của giáo chủ phu nhân [tập 1] Người đảm nhận vai phó giáo chủ Đông Phương Bất Bại của Nhật Nguyệt thần giáo là nữ diễn viên Trần Kiều Ân – một ngôi sao nổi tiếng của điện ảnh Hoa Ngữ, gắn liền tên tuổi với dòng phim ngôn tình hay phim thần tượng Chắc hẳn sự xuất hiện của cô ngay từ đầu bộ phim cũng đủ gây tò mò, cuốn hút người xem mạnh mẽ và cũng phù hợp với dụng ý của đạo diễn Vu Chính Thời gian được nhắc đến trong tập phim mở đầu này cũng là khoảng thời gian không xuất hiện thực tế trong tác phẩm của Kim Dung mà chỉ được

các nhân vật xuất hiện tại thời điểm xảy ra sự kiện chính nhắc lại hoặc kể lại với nhau - là khoảng thời gian trước khi giáo chủ Nhậm Ngã Hành biến mất trên giang hồ

Tình tiết tiếp theo được thay đổi so với nguyên tác là các sự kiện liên quan đến ba nhân vật: Lệnh Hồ Xung, Đông Phương Bất Bại và Nhậm Doanh Doanh Giáo chủ Đông Phương Bất Bại của Ma giáo vốn dĩ trong nguyên tác, sau khi luyện thành công Quỳ hoa bảo điển, chỉ luôn giấu mình trong hậu viên phía sâu trong Hắc Mộc Nhai, sống giữa cỏ hoa như một nữ nhi thường tình,

bỏ bê giáo vụ Còn trong bản phim chuyển thể, giáo chủ Đông Phương Bất Bại lại tự mình lo giáo vụ, thậm chí nhiều lần rời khỏi Hắc Mộc Nhai, dấn thân trong chốn giang hồ để điều tra về các môn phái khác và hơn cả, còn giả làm kĩ nữ sống trong kĩ viện, nên mới có được cơ hội gặp gỡ, kết giao cùng Lệnh Hồ Xung, năm lần bảy lượt cứu chàng, cùng chàng kết nghĩa huynh đệ, uống rượu và luyện kiếm, ung dung tự tại Bên cạnh đó, chi tiết Thánh cô Nhậm Doanh Doanh mà bao người nể trọng của Nhật Nguyệt thần giáo hi sinh thân mình, cõng chàng trai Lệnh Hồ Xung lên Thiếu Lâm Tự nhờ các đại

sư trị thương cho chàng và tình nguyện ở lại trên Thiếu Lâm để cứu chàng cũng đã được đạo diễn Vu Chính chuyển giao cho giáo chủ Đông Phương Bất Bại Tình yêu và nghĩa cử cao đẹp làm nên con người thủy chung và hết lòng

vì người mình yêu như thế đã khiến cho nhân vật Thánh cô trở thành một nữ nhi có một không hai trong thế giới của tiểu thuyết kiếm hiệp, tạo cho độc giả một tình cảm yêu mến với cô Thế nhưng những hành động đó trong bản phim chuyển thể lại được thực hiện bởi giáo chủ Ma giáo – một tên “đại ma đầu” nguy hại của võ lâm Không chỉ có thế, Đông Phương Bất Bại còn không màng thân phận mình là kẻ thù của danh môn chính phái, đích thân lên Hoa Sơn thăm Lệnh Hồ Xung và còn ở lại Hoa Sơn giúp chàng trị thương Thậm chí, chỉ vì tin rằng gan sói tuyết có thể trị thương cho Lệnh Hồ Xung

mà Đông Phương cô nương một mình lên núi lúc đêm để chiến đấu với cả bầy sói, khiến cho chính bản thân mình bị thương Khi Lệnh Hồ Xung nói: “Cô thật là lớn gan, cứ như thế mà đi tìm sói Chẳng lẽ cô không sợ bọn chúng làm hại cô, cắn chết cô sao?”[tập 21] Đông Phương Bất Bại đáp: “Ta đâu có nghĩ được nhiều đến thế Ta chỉ không muốn huynh chết Ta chỉ muốn có được một ngày, còn có thể cùng huynh uống rượu, đánh đàn”[tập 21] Kết quả của

sự thay đổi này lập tức tạo cho khán giả một thái độ khác với Đông Phương Bất Bại Thay vì làm một nhân vật phụ trong tác phẩm, chỉ được nhắc đến như “một tên phản đồ” tranh cướp ngôi vị giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo, vì luyện Quỳ hoa bảo điển mà trở thành ái nam ái nữ, giành tình yêu mù quáng cho Dương Liên Đình nên bỏ bê giáo vụ, sống trong hậu viện như một nữ nhi, Đông Phương Bất Bại sẽ được khán giả của bộ phim nhớ tới nhiều hơn trong hình ảnh một Đông Phương cô nương vô cùng đáng thương: nặng tình cảm, yêu hết mình, hi sinh trong tình yêu nhưng lại không nhận được hạnh phúc cho mình Vì lẽ đó, đối với khán giả đón xem truyền hình, nữ chính của bộ phim bây giờ chắc hẳn sẽ không còn là Thánh cô Nhậm Doanh Doanh mà có

lẽ đã là cô nương Đông Phương Bất Bại

Hình 1.1 và hình 1.2: Đông Phương Bất Bại nặng tình với Lệnh Hồ Xung

Cốt truyện phim còn tiếp tục được đạo diễn Vu Chính mạnh dạn thay đổi bằng cách đưa thêm vào một tình tiết mới lạ liên quan đến tiểu ni cô Nghi Lâm phái Hằng Sơn và giáo chủ Đông Phương Bất Bại Đông Phương cô nương có xuất thân là một dân nữ bình thường, gặp lúc loạn lạc, bị cha mẹ bỏ rơi cùng với một tiểu muội Sau đó, cô bị lạc mất luôn cả tiểu muội của mình

và được một vị tiền bối trong Nhật Nguyệt thần giáo (tiền bối Độc Cô Cầu Bại) phát hiện cô có thân thủ nhanh nhẹn, đưa lên Hắc Mộc Nhai, muốn cô cải trang làm nam nhi, luyện võ và mưu cầu sự nghiệp xưng danh xưng bá thiên hạ Mãi về sau này, khi đang trên cương vị là giáo chủ của Nhật Nguyệt thần giáo, Đông Phương Bất Bại mới tình cờ nhặt được “bùa hộ thân” của tiểu muội mất tích, sai người điều tra và phát hiện tiểu ni cô Nghi Lâm chính là cô

em gái lưu lạc của mình Chi tiết này là sự hợp thức hóa xuất thân nữ nhi của Đông Phương Bất Bại và cả thân phận của ni cô Nghi Lâm sau khi đã lược bỏ

đi nhân vật hòa thượng Bất Giới – cha của cô và thay đổi thông tin về nhân vật Câm bà bà trên Hằng Sơn – mẹ của cô Hơn hết, vì mang thân là tỷ tỷ nên

dù rất yêu Lệnh Hồ Xung nhưng khi biết Nghi Lâm cũng có cảm tình với chàng, Đông Phương Bất Bại cũng nhiều lần tìm cách tác hợp cho hai người

và luôn âm thầm ra lệnh cho Điền Bá Quang bảo vệ Nghi Lâm Một lần nữa, nhân vật Đông Phương Bất Bại lại tiếp tục tạo ấn tượng tốt đẹp trong lòng khán giả về một người tỷ tỷ tốt, luôn biết yêu thương tiểu muội mình hết mực,

cố gắng bù đắp cho cô về mọi mặt

Sự cải biên nguyên tác tiếp tục được xuất hiện trong các tập phim liên quan đến việc nhóm người Lệnh Hồ Xung, Nhậm Ngã Hành và Nhậm Doanh Doanh cùng lên Hắc Mộc Nhai để giành lại ngôi vị giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo Nhân vật Dương Liên Đình, vốn là Liên đệ yêu thương của Đông Phương Bất Bại giờ đây chỉ được ở trên Hắc Mộc Nhai thay giáo chủ làm mọi giáo vụ bởi lý do là y có ngoại hình giống hệt Lệnh Hồ Xung chứ không phải

là “người tình” của giáo chủ Lệnh Hồ Xung, vẫn một lòng nhớ tới Đông Phương cô nương, còn nói “Đông Phương cô nương mãi mãi ở trong lòng ta” [tập 32] nhưng lại một mực kiên quyết giao đấu với nàng vì lý do “chính tà bất lưỡng lập” [tập 32], vì thấy nàng đã giết quá nhiều người, dứt tình mà nói:

“Hôm nay không phải ngươi chết thì là ta vong” [tập 32] Kết thúc cuộc giao đấu trên Hắc Mộc Nhai, mặc dù đã bị Nhậm Ngã Hành ám hại, phải rơi xuống vực sâu nhưng Đông Phương Bất Bại vẫn không chết Cô đã trở về, song không còn quan tâm tới mọi ân oán, thị phi trên giang hồ, chỉ âm thầm bảo vệ

và giúp đỡ tiểu ni cô Nghi Lâm, giả làm Câm bà bà, nghĩ cách tác hợp cho Lệnh Hồ Xung và Nghi Lâm, mặc dù trong lòng vẫn thiết tha yêu chàng, nhớ tới chàng

Hành động hi sinh cao cả nhất lúc sau cùng của nàng, đó là nàng tình nguyện hi sinh thân mình để đổi lấy mạng sống của Doanh Doanh, thành toàn cho Doanh Doanh và Lệnh Hồ Xung để hai người đến được với nhau, cùng nhau hợp tấu cầm tiêu khúc nhạc Tiếu ngạo giang hồ Nguyên trước khi rời khỏi Hắc Mộc Nhai, vì để thể hiện tình yêu với Lệnh Hồ Xung, Doanh Doanh

đã đồng ý uống Tâm thi não thần đan của Đông Phương Bất Bại và tính mạng

bị đe dọa khi gần đến ngày tết Đoan Ngọ mà vẫn không tìm được thuốc giải cho nàng Đại phu Bình Nhất Chỉ đã thừa lệnh giáo chủ đương nhiệm Nhậm Ngã Hành tìm đủ mọi cách, mọi phương pháp để điều chế thuốc giải cho Thánh cô Doanh Doanh Nhưng dù đã thử đủ mọi phương pháp, Doanh Doanh cũng không thể chống chọi lại được với độc chất của Tâm thi não thần đan Đông Phương Bất Bại đã trở về, đề nghị danh y Bình Nhất Chỉ thay tim của nàng cho Doanh Doanh để giúp thay đổi dòng máu đã nhiễm độc của cô, bởi đó là phương pháp duy nhất cứu được tính mạng cho Doanh Doanh Đông Phương Bất Bại đã tự mình hi sinh, trao lại trái tim cho Bình đại phu, để xác lại dưới đáy băng hồ, mong lão có thể trị khỏi cho Doanh Doanh, để cô và

Lệnh Hồ Xung thành hôn Đây là hành động hi sinh cao cả nhất của Đông Phương Bất Bại cho người mình yêu, bởi lẽ như lời cô đã nói cùng Điền Bá Quang: “Khi ngươi thật sự yêu một người, bất luận người đó có bỏ rơi ngươi, làm ngươi tổn thương, tránh mặt ngươi, ngươi vẫn luôn yêu thương người đó, vui với niềm vui của người đó, buồn với nỗi buồn của người đó Như vậy, ngươi mới có thể có được niềm vui thật sự” [tập 38] Hành động hi sinh sau cùng và thiêng liêng này của Đông Phương Bất Bại là lời thành tâm chúc phúc cho tình lang của nàng Rồi dưới đáy băng hồ, khi được nghe tiếng cầm tiêu hợp tấu khúc Tiếu ngạo giang hồ của Lệnh Hồ Xung và Doanh Doanh, khuôn mặt nàng đã nở nụ cười hạnh phúc viên mãn Cũng nhờ hành động hi sinh đó, nàng trở thành một nhân vật nữ vô cùng đáng thương và đáng trọng đối với khán giả xem phim Người xem sẽ lưu luyến, nuối tiếc cho sinh mạng của nàng, nuối tiếc cho tình yêu và số phận của nàng, trao cho nàng tình cảm

và sự trân trọng nhiều hơn hết thảy các nhân vật khác, thậm chí là mong đợi được thay đổi một cái kết khác xứng đáng hơn, có hậu hơn, viên mãn hơn đối với nàng và tình yêu duy nhất mà cả cuộc đời nàng nâng niu, gìn giữ

Việc lược bỏ bớt các tình tiết hay thêm vào các tình tiết khác trong quá trình chuyển thể một bộ phim điện ảnh từ tác phẩm văn học đều là để nhằm mục đích phục vụ dụng ý nghệ thuật của đạo diễn Như quá trình

chuyển thể từ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ của nhà văn Kim Dung lên bộ phim truyền hình Tân tiếu ngạo giang hồ của đạo diễn Vu Chính, có rất

nhiều chi tiết đã được bỏ đi nhằm giảm dung lượng của bộ phim như cảnh tiểu ni cô Nghi Lâm đưa Lệnh Hồ Xung chạy trốn trong đêm, vì chàng mà phạm giới luật, hái trộm dưa hấu cho chàng, hay các tình tiết về hòa thượng Bất Giới, về Đào Cốc lục tiên,… Nhưng đồng thời lại có rất nhiều các chi tiết quan trọng khác trong nguyên tác được thay đổi hay thêm mới các tình tiết vô cùng mới lạ

Các chi tiết được thay đổi hay thêm mới, phần lớn đều có liên quan đến nhân vật Đông Phương Bất Bại Từ xuất thân của nàng, đến tình yêu nàng dành cho Lệnh Hồ Xung và cả cái chết của nàng Mọi chi tiết đó đều mang dụng ý xây dựng nên hình tượng một nhân vật Đông Phương Bất Bại khác xa hoàn toàn nguyên tác Đó không còn là một nam nhân tham vọng quyền lực mà luyện bảo điển thành ái nam ái nữ Đông Phương Bất Bại là một cô nương xinh đẹp tuyệt trần, võ công tuyệt thế, cải trang nam nhi và đến khi gặp chàng lãng tử Lệnh Hồ Xung thì đã đem lòng cảm mến, yêu chàng say đắm và hi sinh vì chàng Từ việc giả danh thành Đông Phương huynh đệ cùng chàng uống rượu dưới trăng, cùng chàng chuyện trò, luyện kiếm trên vách núi Tư Quá, dấn thân vào Quần Ngọc viện, đưa Nghi Lâm tới trị thương cho chàng, đến việc cô hết lần này tới lần khác hi sinh thân mình, tìm cách trị thương cho chàng: truyền chân khí cho chàng, ở lại giữa Hoa Sơn vì lo cho chàng, tình nguyện bị cầm tù trên Thiếu Lâm Tự để cứu chàng, xông lên núi tìm gan sói tuyết cho chàng,… và cả hành động cao cả nhất: lựa chọn cái chết âm thầm cho bản thân, để cứu “tình địch” là Doanh Doanh, để cô được hạnh phúc bên Lệnh Hồ Xung Tất cả mọi việc làm của Đông Phương Bất Bại đều chứng tỏ nàng là một cô nương nặng tình và vô cùng đáng thương, bị cuốn mình trong vòng ân oán giang hồ, thậm chí phải đứng trên hai bờ chiến tuyến của chính và tà, trở thành địch thủ, đối đầu cùng tình lang Lệnh Hồ Xung Thế nhưng khi được biết Lệnh Hồ Xung có dành tình cảm cho mình: “Đông Phương cô nương mãi mãi ở trong lòng ta” [tập 32] thì nàng đã vô cùng mãn nguyện, mỉm cười mà nói: “Vậy thì đủ rồi!

Bá nghiệp thiên thu gì đó đều không quan trọng nữa!”[tập 32]

Sự thay đổi này của đạo diễn Vu Chính đã đưa nhân vật Đông Phương Bất Bại lên hàng nữ chính và đồng thời gần như đưa Thánh cô Nhậm Doanh Doanh xinh đẹp, thông minh, đáng yêu của tiểu thuyết xuống hàng thứ chính

Tình yêu của khán giả sẽ không còn dành cho nhân vật Thánh cô một cách trọn vẹn mà có lẽ sẽ dành cho Đông Phương Bất Bại phần nhiều hơn, sự tác hợp cho cặp đôi Lệnh Hồ Xung và Đông Phương Bất Bại cũng chiếm ưu thế hơn hẳn Mọi thay đổi của đạo diễn đã đưa vào tác phẩm quá nhiều chi tiết ngôn tình, phù hợp với thể loại phim và tiểu thuyết ngôn tình đang làm mưa làm gió trên thị trường hơn là với một bộ phim kiếm hiệp

Những lời đối thoại và độc thoại mang tính chất ngôn tình cũng xuất hiện trong rất nhiều cảnh phim khác nhau Như trong cảnh gặp gỡ của Lâm Bình Chi và Nhạc Linh San, Lâm Bình Chi nói: “Tương ngộ không thể tương tri là đau Tương tri không thể tương ái cũng là đau” [tập 12] Hay trong cảnh Đông Phương Bất Bại lần đầu xuất hiện với thân phận thực là nữ nhi trước Lệnh Hồ Xung, tiền bối Phong Thanh Dương đã buồn bã mà nói ra triết lý rằng: “Thế gian được bao nhiêu đôi nam nữ yêu nhau say đắm mà không hờn hận?” [tập 15] Các lời độc thoại hay đối thoại của Đông Phương Bất Bại mỗi khi nàng ở bên hay nhớ về Lệnh Hồ Xung cũng luôn mang đậm tính chất ngôn tình và thể hiện tình yêu thiết tha của nàng đối với chàng Luôn tự giấu mình trong thân phận nam nhân, rồi lại dặn lòng vì Nghi Lâm mà ở bên chăm sóc cho Lệnh Hồ Xung nhưng Đông Phương Bất Bại vẫn không thể tự lừa dối bản thân, mạo hiểm thân mình lên núi tìm gan sói tuyết để trị nội thương cho chàng, không kìm được lòng mà bày tỏ tình yêu với chàng: “Bắt đầu từ ngày

ta gặp ngươi, lòng của ta như đã rớt xuống hồ nước sâu, không đi được, đổi không xong, chỉ muốn bám lấy ngươi Đã từng có người đã nói với ta, tình cảm không thể miễn cưỡng, cũng không thể đến gần Nhưng khi ta gặp ngươi,

ta như biến thành một người khác Ta…Ta…” [tập 21] Thực sự khi ở bên tình lang, nàng đã không còn là giáo chủ Đông Phương Bất Bại tàn ác, nhẫn tâm, bao người kiêng sợ nữa Nàng cũng dịu dàng, đáng yêu và lụy tình như bao nhi nữ thường tình khác Khi vừa rời Thiếu Lâm Tự, lại nghe Nhạc Bất

Quần nói Lệnh Hồ Xung đã chết, nàng đã như không còn là chính mình, điên cuồng ra tay sát hại đám người của phái Thanh Thành Bị chàng chỉ trích vì hành động lạm sát người vô tội trong danh môn chính phái, nàng đã vô cùng đau khổ mà than rằng: “Trong lòng ta chỉ có ngươi Ngoài ngươi ra, những người khác trong mắt ta đều vô lý Ta đối với ngươi thật lòng, ngươi còn ở đó trách ta!”[tập 29] hay “Tại sư phụ huynh lừa tôi, nói là huynh đã chết rồi Tôi một lòng vì muốn báo thù cho huynh Có những hiểu lầm không thanh minh được, vậy là lỡ đánh mất cả cuộc đời” [tập 42] Lệnh Hồ Xung lại lớn tiếng mắng nàng là tà ma ngoại đạo, vung kiếm đâm khiến nàng bị thương Hành động vô ý đó của chàng như đẩy nỗi đau của Đông Phương Bất Bại lên đến đỉnh điểm, khiến nàng thốt lên trong dòng nước mắt: “Nói ta phụ người thiên

hạ Thiên hạ mấy người, có khi nào đối tốt với ta? Ngay cả ngươi cũng giống

họ Lệnh Hồ Xung, từ nay về sau, ta và ngươi ân đoạn nghĩa tuyệt Sau này gặp mặt trên giang hồ, chúng ta sẽ là người xa lạ” [tập 29] Trong nỗi đau đớn, tuyệt vọng vì bị Lệnh Hồ Xung ruồng rẫy, đoạn tình, Đông Phương Bất Bại đã trở về Hắc Mộc Nhai, truyền lệnh cho giáo chúng Ma giáo: “Tập hợp tất cả đệ tử ma giáo Giết! Đàn ông phụ lòng trong thiên hạ” [tập 29]

Những lời thoại ấy xuất hiện với tần suất dày đặc trong phim, làm lay động trái tim người xem theo từng cung bậc cảm xúc trong tình yêu của các nhân vật Đặc biệt là lời nói chuyện của Đông Phương Bất Bại cùng Điền Bá Quang Sau khi bị nhóm người Nhậm Ngã Hành tấn công trên Hắc Mộc Nhai, Đông Phương Bất Bại đã bị rơi xuống vực và nàng được tin rằng đã chết Nàng trở về và chỉ âm thầm đến Hằng Sơn, yêu cầu Điền Bá Quang trở thành hòa thượng, sống trong Hằng Sơn, thay nàng bảo vệ Nghi Lâm Lời thoại trong thực tế là đang nói về Điền Bá Quang và ni cô Nghi Lâm nhưng cũng chính là lời gan ruột bày tỏ nỗi lòng của Đông Phương cô nương: “Khi ngươi thật sự yêu một người, bất luận người đó có bỏ rơi ngươi, làm ngươi tổn

thương, tránh mặt ngươi, ngươi vẫn luôn yêu thương người đó, vui với niềm vui của người đó, buồn với nỗi buồn của người đó Như vậy, ngươi mới có thể có được niềm vui thật sự” [tập 38]

Bên cạnh các yếu tố khác như nhan sắc xinh đẹp, tạo hình trong trang phục bắt mắt, diễn xuất tốt và tên tuổi gắn liền với các bộ phim ngôn tình, phim thần tượng, các tình tiết mới lạ của câu chuyện cũng đem đến cho nhân vật Đông Phương Bất Bại của Trần Kiều Ân nhiều đất diễn hơn và lấy được thiện cảm nhiều hơn từ phía khán giả, có phần khiến cho hình ảnh Thánh cô Nhậm Doanh Doanh của Viên San San bị lu mờ, ít đi vai trò khi các phân cảnh chính, các lời thoại hay, hành động đẹp đều đã có sự chuyển đổi giữa hai nhân vật này

Các tình tiết thay đổi nhiều, mới lạ, độc đáo, lại mang đậm tính chất ngôn tình, cùng với sự lựa chọn của đạo diễn Vu Chính cho sự xuất hiện của hàng loạt tên tuổi các ngôi sao nổi tiếng, trẻ đẹp, gắn liền với dòng phim ngôn tình và có số lượng khán giả hâm mộ đồ sộ như: tài tử Hoắc Kiến Hoa, ngôi sao Trần Kiều Ân, các diễn viên trẻ Viên San San, Trần Hiểu, … đã đem đến cho bộ phim những thành công nhất định Mặc dù đối với các độc giả và khán giả trung thành, yêu mến tiểu thuyết Kim Dung cũng như các bản chuyển thể

trước đây của tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ thì bộ phim này của đạo diễn Vu

Chính không nhận được nhiều sự ủng hộ cũng như đồng tình, thậm chí còn là

sự phản đối gay gắt, giống như chia sẻ của nhà phê bình điện ảnh Lý Tinh Văn: bộ phim “đang góp phần phá hoại nguyên tác của Kim Dung Kịch bản mang yếu tố câu khách và giật gân” [57] Hay theo lời tác giả Anh Dương

trong bài viết Tiếu ngạo giang hồ bị ném đá vì hư cấu quá tay thì “vì kịch bản

bị "biến dạng" so với nguyên tác của nhà văn Kim Dung nên đã bị khán giả - nhất là fan của tiểu thuyết võ hiệp phản ứng mạnh mẽ” [55] Tuy thiếu đi những phản hồi tích cực từ một bộ phận các nhà nghiên cứu và độc giả, khán

giả trước đây nhưng bù lại, bộ phim vẫn nhận được sự ủng hộ không nhỏ từ các khán giả trẻ, bởi tạo hình của diễn viên bắt mắt, trang phục đẹp, cảnh quay sử dụng nhiều hiệu ứng, xử lí kĩ xảo tốt, diễn viên là các ngôi sao thần tượng có nhiều fan ủng hộ Bên cạnh đó, khi bộ phim được khởi quay và công chiếu cũng là khoảng thời gian phát triển nở rộ của dòng phim ngôn tình và phim chuyển thể từ tiểu thuyết ngôn tình, đang thu hút đông đảo người xem Như vậy có thể thấy, dụng ý, mục tiêu “câu khách” trong sự cải biên, đổi mới

và sáng tạo của đạo diễn Vu Chính đối với bộ phim khi tiến hành chuyển thể

đã gặt hái được rất nhiều thành công, nổi bật từ khâu lựa chọn diễn viên cho đến sự thay đổi cốt truyện phim

Tiểu kết chương 1

Từ sự so sánh, đối chiếu và phân tích trên đây, chương 1 của luận văn đã làm rõ được quá trình chuyển thể cốt truyện từ tiểu thuyết lên phim của đạo diễn Vu Chính Đó là một quá trình chuyển thể sáng tạo, vừa có sự kế thừa,

vừa có sự cải biên nguyên tác, đem đến cho độc giả một bộ phim Tân tiếu ngạo giang hồ vừa quen, vừa lạ ở tính chất kiếm hiệp và tính chất ngôn tình

của nó Cốt truyện phim thay đổi đem lại nhiều ý kiến trái chiều từ những khán giả trung thành của tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung nhưng cũng nhận được sự ủng hộ, đón nhận nồng nhiệt từ một bộ phận lớn các khán giả trẻ bởi tính chất ngôn tình của nó phù hợp với thị hiếu đương thời

CHƯƠNG 2: CHUYỂN THỂ NHÂN VẬT

2.1 Nhân vật, nhân vật văn học và nhân vật điện ảnh

Văn học hay điện ảnh, về cơ bản, đều giống nhau ở sự phản ánh đời sống của con người dựa trên các hình tượng nghệ thuật được đặc trưng hóa, thể hiện thế giới quan và ý đồ nghệ thuật của người sáng tác thông qua một đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ là nhân vật

Trong bất cứ loại hình nghệ thuật nào - văn học hay điện ảnh - thì nhân vật cũng là yếu tố có vai trò quan trọng hàng đầu: tạo dựng và tiếp tục diễn biến cốt truyện, thay lời tác giả phát ngôn hay thể hiện tư tưởng, tình cảm, thế giới quan của tác giả Trong văn học, “nhiệm vụ tư tưởng (tư tưởng chủ đề) của nhà văn được thể hiện bằng nhân vật và cốt truyện, và sự phát triển của cốt truyện là do tính cách nhân vật thúc đẩy, kết quả của sự phát triển cốt truyện lại quay trở lại hoàn thành việc sáng tạo hình tượng nhân vật” [4;43] Trong điện ảnh, “khán giả quan tâm nhiều nhất là các nhân vật trên màn ảnh: nỗi vui buồn, mừng giận, sự thành công và thất bại của nhân vật Hình tượng nhân vật càng nổi bật, tính điển hình càng lớn, thì sức lôi cuốn khán giả càng mạnh, giá trị giáo dục cũng càng cao” [4;43]

2.1.1 Nhân vật văn học

Nhân vật văn học thường hiện lên trong trí tưởng tượng của con người, phụ thuộc vào lời miêu tả của tác giả, sự đánh giá của các nhân vật khác trong tác phẩm, vào sự hình dung, thẩm định của mỗi người đọc Do đó, nhân vật văn học thường có tính phi vật thể và không hoàn toàn nhất quán hay bị giới

hạn ở một định dạng cụ thể nào Theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, “Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ

thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người thật trong đời sống Chức năng cơ bản của nhân vật là khái quát tính cách của con người

Do tính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử nên chức năng khái quát tính cách của nhân vật cũng mang tính lịch sử” [26; 236]

2.1.2 Nhân vật điện ảnh

Nhân vật điện ảnh không hoàn toàn như vậy Nó cụ thể và chân thực hơn Bởi khi xuất hiện trên màn ảnh, mỗi nhân vật luôn phụ thuộc vào các yếu

tố chế định sẵn có là diễn xuất của diễn viên, phục trang, hóa trang, hoạt cảnh

và các kỹ thuật chuyên môn khác trong điện ảnh, liên quan đến ánh sáng, âm thanh, hiệu ứng, Khi xem phim, điều mà khán giả quan tâm nhất chính là nhân vật trên màn ảnh Họ luôn dõi theo cuộc đời của mỗi nhân vật, từ niềm vui hay nỗi buồn mà họ thể hiện trên phim Vì thế, có thể nói, nhân vật chính

là yếu tố làm nên sự thành công hay thất bại của một bộ phim Nói như tác giả

Lê Thị Dương trong cuốn Chuyển thể văn học – điện ảnh (nghiên cứu liên văn bản thì “Nhân vật là yếu tố hàng đầu quyết định sự thành bại của tác

phẩm điện ảnh Không có nhân vật sẽ không thể có tác phẩm điện ảnh” [20;158] Một tác phẩm điện ảnh, dù có được đầu tư công phu về kỹ xảo, hình ảnh đẹp, cốt truyện hay nhưng nhân vật không thể hiện hết được khả năng diễn xuất hay diễn xuất mờ nhạt, giả tạo, không tạo được ấn tượng với khán giả thì bộ phim ấy cũng rất nhanh, lặng lẽ trôi vào quên lãng

2.2 Hệ thống nhân vật từ tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ (Kim Dung) đến phim Tân tiếu ngạo giang hồ (đạo diễn Vu Chính)

Trong tiểu thuyết Tiếu ngạo giang hồ, Kim Dung đã xây dựng nên cả

một thế giới thu nhỏ với một số lượng nhân vật tác phẩm khá đồ sộ Họ là các nhân sĩ giang hồ, đến từ các bang phái võ lâm khác nhau, thậm chí là vô bang

vô phái, thuộc cả chính giáo và ma giáo Khi tiến hành chuyển thể thành phim, về cơ bản, đạo diễn Vu Chính đã có sự tiếp thu khá trọn vẹn hệ thống nhân vật và các bang phái võ lâm trong nguyên tác, với tên gọi, danh xưng và ngoại hiệu của các nhân vật không hề bị biến đổi Tuy nhiên, trong quá trình chuyển thể, ông cũng lựa chọn lược bỏ đi một số nhóm nhân vật phụ và có những chi tiết thay đổi khá sâu về cuộc đời, số phận và vai trò chính – phụ

của các nhân vật khác như: Lệnh Hồ Xung, Đông Phương Bất Bại, Nhậm Doanh Doanh,… Đồng thời, toàn bộ các nhân vật trong phim cũng được đạo diễn “chăm chút” hơn rất nhiều trong sự thay đổi về trang phục, lời thoại và hành động

2.2.1 Nhân vật Đông Phương Bất Bại

Trong nguyên tác, nhân vật Giáo chủ Đông Phương Bất Bại được nhắc đến rất nhiều từ những chương hồi đầu của tác phẩm, với tiếng tăm lừng lẫy giang hồ Ban đầu, y là phó giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo, dưới quyền giáo chủ của Nhậm Ngã Hành Nhưng Nhậm Ngã Hành, vì để bế quan luyện tập Hấp tinh đại pháp nên đã đặc biệt tin tưởng, giao toàn bộ công việc của giáo phái cho Đông Phương Bất Bại quán xuyến Lợi dụng cơ hội đó, y đã sử dụng gian kế, bắt giữ Nhậm Ngã Hành giam tại hắc lao dưới đáy Tây Hồ, giao cho Giang Nam tứ hữu canh giữ và soán ngôi giáo chủ từ tay Nhậm Ngã Hành Mặc dù Đông Phương Bất Bại là kẻ thù lớn nhất nhưng Nhậm Ngã Hành vẫn luôn phải dành cho y những lời khen ngợi và y cũng chính là người

mà Ngã Hành khâm phục nhất trong thiên hạ: “Lão phu võ công đã cao, tâm

tư lại nhạy bén hơn người nên cho rằng khắp thiên hạ không ai kháng cự nổi Không ngờ rằng lại bị Đông Phương Bất Bại xỏ mũi, suýt táng mạng ở dưới đáy Tây Hồ, vĩnh viễn không thoát được Nhân vật Đông Phương Bất Bại lợi hại như vậy, lão phu không khâm phục hắn sao được?”.[12 - tập 6;130]

Đông Phương Bất Bại lên nắm chức giáo chủ nhưng lại mải mê luyện Quỳ hoa bảo điển mà bỏ bê công việc trong giáo phái Để luyện bộ kiếm pháp này, việc đầu tiên là phải "dẫn đao tự cung" Do đó, Đông Phương Bất Bại dù có

võ công tuyệt thế nhưng lại trở thành con người ái nam ái nữ Đông Phương Bất Bại sống một mình trong chốn hậu viên, mặc trang phục và trang điểm như một

nữ nhân, cầm kim chỉ thêu thùa Theo bản dịch của Vũ Đức Sao Biển, đến tập 7, hồi 127 và hồi 128, nhân vật Đông Phương Bất Bại mới thực sự xuất hiện,

không qua lời kể hay lời nhận xét của một nhân vật nào khác Đường vào nơi ở của y được nhà văn Kim Dung miêu tả: “Từ trong đường hầm đi vào là một vườn hoa nhỏ rất xinh đẹp Hồng mai, lục trúc, thanh tùng, thúy bách được bố trí rất khéo léo Trong ao có mấy đôi uyên ương bơi lượn, bên ao có bốn con hạc trắng Mọi người vạn lần không ngờ được lại gặp cảnh đẹp tuyệt mỹ như vậy, không khỏi ngấm ngầm lấy làm kỳ lạ Đi vòng qua hòn non bộ, lại đến một vườn hoa lớn hơn, trong vườn đều là hoa hồng: hồng thẫm, hồng phấn tranh nhau khoe sắc, tươi đẹp vô cùng.”[13 - tập 7;22-23] Khi y cất tiếng nói thì “giọng nũng nịu, hiển nhiên là thanh điệu của phụ nữ nhưng thanh âm rõ ràng là của nam nhân”[13 - tập 7;24] Đến khi hắn xuất hiện thì đột ngột làm cho hết thảy mọi người đều giật mình nghi hoặc: “Đầu phía Đông có một người ngồi bàn trang điểm, mặc áo màu hồng phấn, tay trái cầm bàn căng, tay phải cầm một cây kim thêu [ ], lão cạo sạch râu, mặt lại thoa thêm phấn son, mình mặc xiêm y nam chẳng ra nam, nữ chẳng ra nữ” [13 - tập 7;25]

Vì ái nam ái nữ nên y lại đem lòng yêu thương một gã đàn ông đẹp trai lực lưỡng tên là Dương Liên Đình Và vì yêu Dương Liên Đình, Đông Phương Bất Bại đã giao toàn bộ quyền hành giáo phái cho anh ta, nghe lời anh ta tàn sát đồng môn bản giáo khiến cho giáo phái bị chia rẽ, lòng người trên dưới không phục Khi Nhậm Ngã Hành nhờ sự trợ giúp của Hướng Vấn Thiên và Lệnh Hồ Xung, lên Hắc Mộc Nhai nhằm tiêu diệt Đông Phương Bất Bại, đã bắt Dương Liên Đình, đánh gãy chân hắn và bắt hắn dẫn đường vào nơi ở của y Y đã vô cùng thương xót và âu yếm tên nam tử họ Dương: “nhẹ nhàng cởi giày cho Liên Đình rồi kéo mền hoa thơm nồng nặc đắp lên người gã, giống như người vợ hiền thục chăm sóc trượng phu, [ ] lấy ra một cái khăn tay thêu màu xanh, dịu dàng lau mồ hôi và vết dơ trên trán Dương Liên Đình” [13 - tập 7;27] Khi bị Đồng Bách Hùng truy vấn vì bỏ bê giáo phái và tàn sát đồng môn, y không ngần ngại nói ra lời thật lòng: “Liên đệ thích làm cái gì thì ta cho Liên đệ làm cái đó Trên

đời này chỉ có một mình Liên đệ mới đúng là người đối xử tốt với ta, ta cũng chỉ đối tốt với mỗi Liên đệ thôi Đồng đại ca, chúng ta xưa nay giao tình thắm thiết, nhưng đại ca không nên đắc tội với Liên đệ của tiểu đệ” [13 - tập 7;29] Nhờ có

sự liên thủ khéo léo mà bốn người Nhậm Ngã Hành, Hướng Vấn Thiên, Nhậm Doanh Doanh và Lệnh Hồ Xung có thể đả bại Giáo chủ Đông Phương Bất Bại Trước khi chết, y vẫn chỉ một mực xót thương Dương Liên Đình và cầu xin Nhậm Ngã Hành chỉ trục xuất tên nam tử họ Dương khỏi Hắc Mộc Nhai mà tha cho hắn một con đường sống Đến sau cùng, vì lời cự tuyệt của Nhậm Ngã Hành với di nguyện của mình, y mới ra độc chiêu cuối cùng, dùng tay phóng kim thêu

có độc vào Ngã Hành, làm lão bị mù một bên mắt

Thực tế thì theo lời Đông Phương Bất Bại nói, y vô cùng khâm phục và biết ơn tri ngộ mà Nhậm Ngã Hành đã dành cho y, nên đã không hề cho người giết, chỉ giam lỏng lão tại hắc lao dưới đáy Tây Hồ Với con gái của lão là Nhậm Doanh Doanh, y cũng không hề xử tệ, đưa cô lên làm Thánh cô của Nhật Nguyệt thần giáo, yêu cầu giáo chúng trên dưới đều không được thất lễ với cô: “chẳng qua ta vẫn hâm mộ tiểu thư Một người sinh ra được làm con gái, đã hạnh phúc gấp trăm lần hạng nam tử thúi tha, huống chi tiểu thư là một trang thiên kiều bá mị đang độ thanh xuân Nếu ta có thể thay chỗ của tiểu thư, đừng nói làm giáo chủ của Nhật Nguyệt thần giáo mà dù có làm hoàng đế

ta cũng không thèm” [13 - tập 7;35] Suy cho cùng, mọi sự tác oai tác quái trong giáo phái, xưa nay đều là do vì y quá mê đắm Dương Liên Đình, mà đã

để mặc cho hắn làm gì thì làm, còn mọi ân oán, phân tranh giang hồ, xem ra

từ lâu, y cũng đã không màng Có lẽ trong lòng y lúc này, y chỉ khát khao, ước mơ có được thân phận như một nữ nhi thực thụ, được sống hết lòng vì người mình yêu thương Tình cảm của y dành cho tên hán tử Dương Liên Đình dạt dào, sâu nặng, biểu hiện qua từng lời nói, cử chỉ nâng niu, nhẹ nhàng, yêu thương