Ngân sách nhà nước được phân cấp quản lý giữa Chính phủ và các cấp chính quyền địa phương là tất yếu khách quan khi tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước gồm nhiều cấp. Điều đó không chỉ bắt nguồn từ cơ chế kinh tế mà còn từ cơ chế phân cấp quản lý về hành chính. Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ cần đảm bảo bằng những nguồn tài chính nhất định mà các nhiệm vụ đó mỗi cấp đề xuất và bố trí chi tiêu sẽ hiệu quả hơn là có sự áp đặt từ trên xuống. Mặt khác, xét về yếu tố lịch sử và thực tế hiện nay, trong khi Đảng và Nhà nước ta đang chống tư tưởng địa phương, cục bộ ... vẫn cần có chính sách và biện pháp nhằm khuyến khích chính quyền địa phương phát huy tính độc lập, tự chủ, tính chủ động, sáng tạo của địa phương mình trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn. Có một số khoản thu như tiền cho thuê mặt đất, mặt nước đối với doanh nghiệp, tiền cho thuê và tiền bán nhà thuộc sở hữu Nhà nước, lệ phí trước bạ, thuế môn bài,... giao cho địa phương quản lý sẽ thực tế và có hiệu quả hơn rất nhiều.Tóm lại phân cấp ngân sách đúng đắn và hợp lý, tức là việc giải quyết mối quan hệ giữa chính quyền Nhà nước trung ương và các cấp chính quyền địa phương trong việc xử lý các vấn đề hoạt động và điều hành ngân sách nhà nước đúng đắn và hợp lý sẽ là một giải pháp quan trọng trong quản lý ngân sách nhà nước.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước được phân cấp quản lý giữa Chính phủ và các cấpchính quyền địa phương là tất yếu khách quan khi tổ chức hệ thống ngân sáchnhà nước gồm nhiều cấp Điều đó không chỉ bắt nguồn từ cơ chế kinh tế màcòn từ cơ chế phân cấp quản lý về hành chính Mỗi cấp chính quyền đều cónhiệm vụ cần đảm bảo bằng những nguồn tài chính nhất định mà các nhiệm vụ
đó mỗi cấp đề xuất và bố trí chi tiêu sẽ hiệu quả hơn là có sự áp đặt từ trênxuống Mặt khác, xét về yếu tố lịch sử và thực tế hiện nay, trong khi Đảng vàNhà nước ta đang chống tư tưởng địa phương, cục bộ vẫn cần có chính sách
và biện pháp nhằm khuyến khích chính quyền địa phương phát huy tính độclập, tự chủ, tính chủ động, sáng tạo của địa phương mình trong quá trình pháttriển kinh tế, xã hội trên địa bàn Có một số khoản thu như tiền cho thuê mặtđất, mặt nước đối với doanh nghiệp, tiền cho thuê và tiền bán nhà thuộc sở hữuNhà nước, lệ phí trước bạ, thuế môn bài, giao cho địa phương quản lý sẽ thực
tế và có hiệu quả hơn rất nhiều
Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 đã được Quốc hội khóa XI, kỳ họpthứ hai thông qua ngày 16/12/2002, có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2004đến năm ngân sách 2016 Đây là một Luật quan trọng trong hệ thống pháp luật
về tài chính của nước ta Qua hơn 10 năm thực hiện Luật NSNN đã phát huyđược nhiều mặt tích cực, nâng cao được hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách
và tài sản nhà nước, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan, tổchức, cá nhân, củng cố kỷ luật tài chính, tăng cường tích lũy, sử dụng tiết kiệmNSNN, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Trongquá trình thực hiện, phâp cấp quản lý ngân sách là một vấn đề nổi cộm cần phảiđược tổng kết, phân tích, đánh giá để sửa đổi cho phù hợp nhằm hoàn thiện hệthống cơ chế, chính sách tài chính phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy nền kinh tế nước ta hội nhập vớinền kinh tế thế giới, đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước nói chung và việc điềuhành ngân sách nhà nước nói riêng
Tóm lại phân cấp ngân sách đúng đắn và hợp lý, tức là việc giải quyếtmối quan hệ giữa chính quyền Nhà nước trung ương và các cấp chính quyềnđịa phương trong việc xử lý các vấn đề hoạt động và điều hành ngân sách nhànước đúng đắn và hợp lý sẽ là một giải pháp quan trọng trong quản lý ngânsách nhà nước
Trang 2Đồng thời, sau gần gần 2 tháng Khoá học chuyên viên diễn ra, với sựgiảng dạy nhiệt tình của Quý thầy, cô ở Trường Chính trị tỉnh đã truyền đạt, bồidưỡng cho bản thân tôi không ít kiến thức và kỹ năng cần thiết trong công tácquản lý nhà nước của một công chức Từ sự hiểu biết cơ bản hệ thống chính trịcủa một quốc gia; cách thức tổ chức và vận hành của bộ máy nhà nước Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; cải cách thủ tục hành chính nhà nước; quản lýtài chính công trong các cơ quan nhà nước… đến các kỹ năng mềm hết sức cầnthiết cho một công chức như: đạo đức công vụ; kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản
lý thời gian; quản lý hồ sơ công việc; cách thức làm việc nhóm và tìm kiếm, thuthập thông tin một cách hiệu quả
Vì vậy, trên cơ sở áp dụng những kiến thức đã học vào hoạt động thựctiễn tại vị trí công tác của bản thân tôi và sự cần thiết của phân cấp quản lý
ngân sách, tôi chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua việc phân cấp ngân sách”.
Đây là một phạm vi tài chính chuyên sâu và cần được liên hệ cụ thểtrong thực tiễn quản lý nhà nước, đòi hỏi học viên phải có kinh nghiệm, nghiêncứu kỹ và nhận thức sâu sắc Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng do còn hạn chế
về thời gian, trình độ, chắc chắn đề tài sẽ không tránh khỏi một số thiếu sótnhất định Kính mong Quý thầy, cô thông cảm
Xin chân thành cảm ơn./
Trang 3PHẦN THỨ NHẤT NỘI DUNG TÌNH HUỐNG
Đánh giá tình hình hoạt động công tác tài chính ngân sách của tỉnh 6tháng đầu năm 2016 như sau:
I TÌNH HÌNH THỰC HIỆN THU – CHI NGÂN SÁCH 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2016
1 Thu ngân sách nhà nước
- Tổng thu NSNN trên địa bàn ước thực hiện 6 tháng đầu năm 2016 là878.968 triệu đồng, đạt 46% dự toán Trung ương, 42% dự toán địa phương,giảm 18% so với thực hiện cùng kỳ năm trước, bao gồm: thu nội địa 764.205triệu đồng, đạt 44% dự toán Trung ương, 42% dự toán địa phương, giảm 14%
so với cùng kỳ năm trước; thu xuất nhập khẩu ước thực hiện 54.254 triệu đồng,đạt 35% dự toán, bằng 58% so với thực hiện cùng kỳ năm trước; thu quản lýqua ngân sách là 60.509 triệu đồng, đạt 45% dự toán, tăng 73% so với thựchiện cùng kỳ năm trước
- Kết quả thu NSNN trên địa bàn trong 6 tháng đầu năm 2016 so với dựtoán Trung ương và HĐND tỉnh giao đạt tương đối thấp, chủ yếu do hụt thu ởmột số nguồn thu lớn như: thu từ các Công ty thủy điện trên địa bàn; thu xâydựng cơ bản vãng lai; Dự kiến để thực hiện thành công kế hoạch thu ngânsách năm 2016 là rất khó khăn, cần có sự cố gắng, nỗ lực hơn nữa của các cơquan ngành tài chính, đặc biệt là cơ quan thuế các cấp
- Tổng nợ thuế ước tính đến thời điểm 31/5/2016 là 287,8 tỷ đồng, trong
đó nợ về thuế, phí là 214,3 tỷ đồng, nợ liên quan đến đất là 73,5 tỷ đồng Nợ cókhả năng thu ước đến thời điểm 31/5/2016 trên tổng dự toán thu ngân sách còncao (khoảng 12,9% tổng dự toán thu NSNN năm 2016), nguyên nhân do nợtiền thuê đất và tiền phạt từ tiền thuê đất của các công ty lâm nghiệp
2 Chi ngân sách nhà nước
- Tổng chi NSĐP ước thực hiện 6 tháng đầu năm 2016 là 2.053.745 triệuđồng, đạt 48% dự toán, bao gồm: chi đầu tư phát triển 784.624 triệu đồng, đạt47% dự toán giao, tăng 65% so với thực hiện cùng kỳ năm trước; chi thườngxuyên 1.268.121 triệu đồng, đạt 51% dự toán giao, bằng 99% so với thực hiệncùng kỳ năm trước; chi bổ sung Quỹ dự trữ tài chính 1.000 triệu đồng, đạt100% dự toán giao
Trang 4- Chi đầu tư phát triển năm 2016 tăng trong khi chi thường xuyên giảm1% so với cùng kỳ năm trước, là dấu hiệu tích cực trong triển khai thực hiệnquy chế phân cấp, quản lý vốn đầu tư giai đoạn mới và thực hiện chính sách tàikhóa chặt chẽ, tiết kiệm, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách theoquy à định tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 07/01/2016 của Chính phủ vàCông văn số 3667/BTC-NSNN ngày 21/3/2016 của Bộ Tài chính.
II NHỮNG KHÓ KHĂN, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN
1 Những khó khăn, hạn chế
- Thu Ngân sách nhà nước: Tuy đã triển khai quyết liệt các biện pháptăng cường công tác thu ngân sách ngay từ đầu năm nhưng trước những khókhăn mang tính khách quan, việc hoàn thành dự toán thu theo đúng kế hoạch đề
ra gặp rất nhiều thách thức, cụ thể: dự toán nguồn thu từ nhà máy thủy điệnchiếm tỷ lệ 35% tổng thu từ thuế, phí của tỉnh, năm nay do tình hình hạn hánkéo dài làm cho số thu này đạt thấp (chỉ khoảng 22,2% dự toán giao)
- Về chi ngân sách nhà nước : Chi ngân sách địa phương 6 tháng đầunăm 2016 mặc dù có nhiều mặt tích cực như: đảm bảo kinh phí bầu cử đại biểuQuốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp; đảm bảo kinh phí thực hiện chính sáchtheo quy định; Thực hiện công tác chuyển nguồn ngân sách, xử lý số dư tạmứng ngân sách tỉnh đảm bảo thời gian theo quy định Tuy nhiên, vẫn còn một
số mặt hạn chế cần được nghiên cứu và nghiêm túc rút kinh nghiệm, cụ thể:
+ Nhiều dự án đầu tư xây dựng cơ bản mặc dù đã được ngân sách tỉnh bốtrí vốn và đôn đốc thực hiện ngay từ đầu năm nhưng chủ đầu tư vẫn chưa thựchiện giải ngân theo đúng tiến độ gây ảnh hưởng đến tỷ lệ giải ngân của toàntỉnh
+ Dự án giao kế hoạch vốn từ nguồn thu tiền sử dụng đất thực hiện giảingân theo tiến độ thu, trong khi tiến độ thu tiền sử dụng đất chưa đạt kế hoạch
+ Công tác phân bổ vốn chương trình mục tiêu Quốc gia năm 2016 cònchậm, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân; các đơn vị được giao vốn phải gấp rúttriển khai thực hiện dự án nhưng nhiều khả năng sẽ không đạt kế hoạch đượcgiao dẫn đến tình trạng chuyển nguồn ngân sách
+ Việc chi trả kinh phí thực hiện Nghị định số 116/2010/NĐ-CP chưa giảiquyết triệt để do còn có sự chưa thống nhất giữa các Bộ, ngành; bên cạnh đó một
số đơn vị còn chưa nắm hết các quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Trang 5+ Nhu cầu hỗ trợ kinh phí khắc phục hậu quả hạn hán năm 2016 là rấtlớn nhưng ngân sách địa phương có hạn, ngoài việc phân bổ nguồn bổ sung cómục tiêu từ ngân sách Trung ương, 6 tháng đầu năm ngân sách tỉnh chỉ hỗ trợđược khoảng 5 tỷ đồng cho các huyện, thị xã
2 Nguyên nhân
Nguyên nhân cơ bản là do công tác phân cấp quản lý nguồn thu và nhiệm
vụ chi ngân sách còn một số hạn chế, một số cơ quan, đơn vị còn buông lỏng,thiếu chặt chẽ, thiếu sự chỉ đạo, kiểm tra và thiếu sự đôn đốc trong công tácthu, chi ngân sách và công tác quản lý về tài chính, ngân sách hiệu quả Cụ thểnhư các chế độ chính sách hàng năm kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh đều banhành rất nhiều nhưng nguồn thu để đảm bảo thì không tăng dẫn đến số chi đầu
tư hàng năm có xu hướng giảm để bù đắp chi thường xuyên cho các chế độchính sách này Trong năm rất nhiều nhiệm vụ, chế độ cấp bách phát sinhnhưng do nguồn dự phòng ít nên đều phải chờ Trung ương bổ sung và số bổsung hàng năm tăng cao Vốn đầu tư nhiều dự án công trình tồn đọng do côngtác giải phóng mặt bằng chậm và là tỉnh mới nên nhu cầu đầu tư rất lớn, dàntrải dẫn đến thiếu vốn cũng như nợ đọng xây dựng cơ bản nhiều và nợ vay hàngnăm đều tăng cao
Mặt khác, công tác thu tuy năm 2016 thực hiện tốt nhưng so với tổng thuNSNN trên địa bàn do Trung ương giao năm 2016 thì vẫn còn thấp hơn rấtnhiều, chứng tỏ có nhiều khoản thu giảm do lộ trình hòa nhập kinh tế thế giới
và việc nuôi dưỡng nguồn thu còn hạn chế, nhiều nguồn thu cấp quản lý còn đểsót, chưa phát triển và các chính sách thuế thay đổi liên tục dẫn đến nguồn thubiến động lớn mà không chủ động điều tiết kịp thời
Trang 6PHẦN THỨ HAI PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG
I MỤC TIÊU TÌNH HUỐNG
Nhằm làm rõ quyền và trách nhiệm, phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của mỗi cấp chính quyền nhà nước, góp phần cải cách hành chính,nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành ngân sách Ngân sách Nhà nước(NSNN) Đồng thời, khắc phục những yếu kém tồn tại trong quản lý nhà nướccũng như cơ chế phân cấp ngân sách và tăng cường quản lý nhà nước đối vớilĩnh vực tài chính ngân sách theo Luật Ngân sách nhà nước, các văn bản hướngdẫn thi hành và hệ thống chính sách thuế trên địa bàn tỉnh
II QUAN ĐIỂM THỰC HIỆN TÌNH HUỐNG
Phân cấp quản lý ngân sách là việc phân định phạm vi trách nhiệm, thẩmquyền của các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương tới các địa phươngtrong quá trình tổ chức tạo lập và sử dụng NSNN phục vụ cho việc thực thi cácchức năng nhiệm vụ của nhà nước Về bản chất, phân cấp quản lý NSNN làviệc giải quyết các mối quan hệ giữa các cấp chính quyền từ trung ương đếncác cấp chính quyền địa phương trong hoạt động quản lý NSNN Nội dung cơbản của phân cấp quản lý NSNN: Đó là phân cấp nguồn thu; Phân cấp nhiệm
vụ chi; phân cấp thẩm quyền quyết định những vấn đề có liên quan đến quản lýngân sách cho mỗi cấp ngân sách (thẩm quyền quyết định chế độ, chính sáchthu - chi; quyết định các đơn giá, định mức chi; quyết định các biện pháp cânđối, điều hòa ngân sách vv…)
III CƠ SỞ PHÁP LÝ THỰC HIỆN TÌNH HUỐNG
Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) và Nghị định hướng dẫn thi hành;Các Luật trong hệ thống chính sách thuế, các Nghị định và các Thông tưhướng dẫn thực hiện các luật liên quan đến công tác quản lý thuế, các nguồnthu và quyết toán các nhiệm vụ chi
Nghị quyết số ngày của Hội đồng nhân dân tỉnh về việc phân cấpnguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách các cấp thuộc tỉnh giai đoạn 2011-2015;Nghị quyết số ngày về việc tiếp tục thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm
vụ chi; tỷ lệ phần tram phân chia các khoản thu ngân sách và định mức phân bổ
sự toán chi thường xuyên giai đoạn 2011-2015; Quyết định số ngày của
Trang 7Ủy ban nhân dân tỉnh về việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sáchcác cấp thuộc tỉnh giai đoạn 2011-2015.
IV QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÂN CẤP NGÂN SÁCH
1 Nội dung quản lý nhà nước về phân cấp tài chính ngân sách
Dựa trên cơ sở quán triệt những nguyên tắc trên, nội dung của phân cấpquản lý ngân sách nhà nước được quy định rõ trong Chương II và III của LuậtNgân sách nhà nước bao gồm: Nội dung thứ nhất là phân cấp các vấn đề liênquan đế quản lý, điều hành ngân sách nhà nước từ Trung ương đến địa phươngtrong việc ban hành, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát về chế độ, chínhsách; Tiếp theo là phân cấp về các vấn đề liên quan đế nhiệm vụ quản lý vàđiều hành ngân sách nhà nước trong việc ban hành hệ thống biểu mẫu, chứng từ
về trình tự và trách nhiệm của các cấp chính quyền trong xây dựng dự toánngân sách, quyết toán ngân sách và tổ chức thực hiện kế hoạch ngân sách nhànước
Thực hiện phân cấp quản lý nhà nước phù hợp với phân cấp quản lý tàichính và cơ cấu tài chính công, bao gồm:
- Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước được chia làm 4 cấp:
+ Cấp Trung ương.Cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
+ Cấp quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh
+ Cấp xã, phường, thị trấn
- Cơ cấu tài chính công:
+ Ngân sách nhà nước (trung ương đến địa phương)
+ Tài chính các cơ quan hành chính nhà nước
+ Tài chính các đơn vị nhà nước cung cấp dịch vụ công
+ Các quỹ tài chính ngoài ngân sách của nhà nước phục vụ lợi ích côngcộng
Tuy nhiên, việc phân công, phân cấp quản lý ngân sách nhà nước lànhằm thực hiện nhiệm vụ kế hoạch thu, chi ngân sách cho các cấp trên chế độthống nhất Phân công, phân cấp không phải là phân chia ngân sách
2 Trách nhiệm Sở Tài chính
Trang 82.1 Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức thực hiện tốt chức năngquản lý nhà nước trên lĩnh vực tài chính ngân sách trên địa bàn được phân cấp,các nguồn thu và khoản chi của trung ương theo đúng Luật Ngân sách nhànước và các văn bản hướng dẫn Thường xuyên rà soát, kiểm tra, thẩm định,thanh tra, quyết toán thu chi tài chính đơn vị và các cấp huyện, xã.
2.2 Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức xây dựng dự toán ngânsách nhà nước hàng năm theo hướng dẫn của Bộ Tài chính và chỉ tiêu hướngdẫn của Quốc hội phân bổ, trình Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định và tổ chứcthực hiện tốt các nguồn thu và khoản chi được Hội đồng nhân dân tỉnh phêchuẩn
2.3 Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh phân bổ và giao dự toán thu, chingân sách nhà nước và hướng dẫn việc thực hiện về tài chính ngân sách cho Ủyban nhân dân các huyện, thị xã trực thuộc tỉnh; các Sở, ban, ngành cấp tỉnh
V ĐÁNH GIÁ VẤN ĐỀ
1 Hệ thống ngân sách
Hiện nay mang tính lồng ghép (giữa ngân sách trung ương với ngân sáchđịa phương; ngân sách địa phương lại lồng ghép ngân sách các cấp chínhquyền), dẫn đến tình trạng trùng lắp, chồng chéo về thẩm quyền, trách nhiệmgiữa các cấp ngân sách; hạn chế tính độc lập của từng cấp ngân sách; làm choquy trình ngân sách phức tạp và kéo dài, việc lập dự toán, tổng hợp dự toáncũng như quyết toán ở mỗi cấp bị lệ thuộc vào cấp dưới và việc quyết định dựtoán ở cấp dưới mang tính hình thức vì phụ thuộc vào quyết định dự toán củacấp trên Ví dụ:
- Khi Hội đồng nhân dân (HĐND) quyết định dự toán ngân sách phải căn
cứ vào dự toán ngân sách đã được cấp trên quyết định giao Trường hợp cấpdưới quyết định dự toán ngân sách không phù hợp với dự toán ngân sách đãđược cấp trên quyết định thì cấp trên có quyền yêu cầu điều chỉnh lại Trườnghợp cấp trên quyết định, giao dự toán ngân sách không phù hợp với điều kiệnthực tế của địa phương nhưng khi quyết định ngân sách địa phương (NSĐP),địa phương vẫn phải tuân thủ theo quyết định giao dự toán của cấp trên
- Việc tổng hợp dự toán cấp trên phải chờ tổng hợp dự toán ngân sáchcấp dưới Việc phê chuẩn quyết toán ngân sách của cấp trên phụ thuộc vào việcphê chuẩn quyết toán của ngân sách cấp dưới Quy định cơ quan tài chính cấp
Trang 9trên phải giải trình trước HĐND cả những vấn đề liên quan đến quyết toán củacác cấp ngân sách cấp dưới là chưa hợp lý.
2 Về phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách
a Quy định phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách phải phù hợp với phân cấpquản lý kinh tế - xã hội (KTXH) nhưng hiện nay phân cấp quản lý KTXH đốivới một số nhiệm vụ, lĩnh vực còn chưa rõ ràng, cụ thể hoặc còn chồng chéogiữa các cấp hoặc phân cấp không hợp lý dẫn đến khó khăn trong phân cấpnhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách Về nguyên tắc, mỗi cấp chính quyềnquản lý cái gì thì có nhiệm vụ chi ngân sách để thực hiện nhiệm vụ quản lý ấy.Trên thực tế thì nhiều nhiệm vụ quản lý kinh tế xã hội là của cấp dưới nhưngkinh phí thì vẫn để ở cấp trên để khi cần chi thì cấp dưới phải đi xin cấp kinhphí từ cấp trên Hoặc có khi nhiệm vụ quản lý là của cấp trên (và theo đó nhiệm
vụ chi là của cấp trên) nhưng cấp trên lại không cấp kinh phí mà giao cho cấpdưới chi để thực hiện Nhiều chế độ, chính sách địa phương ban hành chồngchéo với Trung ương dẫn đến không công bằng đối tượng thụ hưởng và lãngphí thất thoát ngân sách (ví dụ chính sách miễn giảm học phí theo Nghị định49/2010/NĐ-CP)
b Luật NSNN cho phép cấp tỉnh được quyết định phân cấp nhiệm vụ chicho các cấp ngân sách trực thuộc (huyện, xã), nhưng mặt khác lại phân cấp cụthể nhiệm vụ chi đầu tư xây dựng các trường phổ thông, điện chiếu sáng, cấpthoát nước, giao thông đô thị, vệ sinh đô thị và các công trình phúc lợi côngcộng cho thị xã, thành phố thuộc tỉnh nên đã phần nào hạn chế quyền chủ độngcủa chính quyền cấp tỉnh Việc khống chế các tỷ lệ cứng đối với chi cho lĩnhvực giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ… đã gây khó khăn cho các địaphương trong bố trí, sử dụng nguồn kinh phí cho hai lĩnh vực này Ngoài ra,Luật cũng chưa quy định trách nhiệm chi ngân sách của các tỉnh đối với nhữngcông trình có tính liên vùng, liên khu vực
c Phân cấp chi ngân sách chưa gắn liền với việc cung cấp các dịch vụcông cộng ở địa phương mà chủ yếu vẫn được phân bổ dựa trên hệ thống tiêuchí, định mức phân bổ ngân sách theo yếu tố đầu vào, chưa tính đến hiệu quảđầu ra của các nhiệm vụ chi, hiệu quả phân bổ chưa cao, là một nguyên nhângây thất thoát, lãng phí Đồng thời, đối với các địa phương có tính đặc thù nhưĐắk Nông kinh phí chi cho công tác an ninh, biên giới và ổn định dân di cư tự
do, dân tộc thiểu số phức tạp… là rất lớn gây áp lực đầu tư cũng như chính
Trang 10sách an sinh xã hội, trong khi đó thì định mức phân bổ ngân sách từ trung ươngkhông tính đến yếu tố này.
d Việc thực hiện thời kỳ ổn định ngân sách như hiện hành (từ 3 đến 5năm) cũng làm hạn chế nguồn lực của các tỉnh do các tỉnh tăng thu thì đượctăng chi trong thời kỳ ổn định ngân sách song qua mỗi thời kỳ ổn định thì tỷ lệđiều tiết về ngân sách Trung ương (NSTW) bắt buộc phải tăng lên
e Luật NSNN quy định không được dùng ngân sách của cấp này để chinhiệm vụ của cấp khác (trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ)nhưng thực tế địa phương phải hỗ trợ thêm rất nhiều kinh phí cho các cơ quanTrung ương ở địa phương (tư pháp, công an, quân đội) để thực hiện nhiệm vụchung trên địa bàn hoặc hỗ trợ kinh phí đầu tư xây dựng công trình, hỗ trợ ansinh xóa đói giảm nghèo cho địa phương bạn theo chương trình hợp tác
f Luật NSNN quy định HĐND cấp tỉnh được quyết định chế độ chi ngânsách phù hợp với đặc điểm thực tế của địa phương, riêng những chế độ chi cótính chất tiền lương, tiền công, phụ cấp trước khi quyết định phải có ý kiến của
Bộ quản lý ngành, lĩnh vực Thực tế triển khai cho thấy có những chế độ chiChính phủ giao các Bộ hướng dẫn khung, HĐND quyết định mức chi cụ thể,nhưng do các Bộ chưa hướng dẫn, hướng dẫn chậm nên HĐND cũng không thể
tự quyết định dù là cần thiết đối với địa phương
g Theo quy định, HĐND chỉ họp 2 kỳ/năm, trừ trường hợp đặc biệt có
kỳ họp đột xuất Vì vậy, một số chế độ chi ngân sách đã được Trung ương banhành khung hoặc chỉ giới hạn mức tối đa hoặc tối thiểu cần thực hiện ngaynhưng do không trùng thời gian kỳ họp của HĐND, luật lại không quy địnhthẩm quyền cho Thường trực HĐND để quyết định nên UBND cũng không tổchức thực hiện được chính sách một cách kịp thời
3 Về phân cấp thu ngân sách
a Yêu cầu cơ bản của việc phân cấp thu là trên cơ sở đặc điểm tính chấttừng nguồn thu và khả năng thu của từng địa phương, từng cấp ngân sách màquy định cụ thể các nguồn thu mỗi địa phương, mỗi cấp ngân sách được hưởng
để đủ cân đối theo yêu cầu nhiệm vụ chi, hạn chế việc phải cấp bổ sung ngânsách từ cấp trên cho ngân sách cấp dưới để đảm bảo cân đối ngân sách (trườnghợp các địa phương nguồn thu ít, không thể tự cân đối được mới phải bổ sung
từ ngân sách cấp trên để cân đối ngân sách) Chính vì thế mà Luật ngân sáchquy định cần phải xác định tỷ lệ điều tiết ngân sách cho từng địa phương, từng
Trang 11cấp ngân sách Trên thực tế, khi phân cấp nguồn thu cho các cấp ngân sách ởđịa phương thường xảy ra tình trạng phân cấp nguồn thu không đáp ứng đượcyêu cầu nhiệm vụ chi đã phân cấp Hai tình trạng thường hay xảy ra khi phâncấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho cấp dưới là giao việc nhưng không giao tiềnhoặc là nhiệm vụ chi của cấp trên lại giao cấp dưới thực hiện nhưng không giaotiền cho cấp dưới theo quy định của Luật ngân sách
b Việc phân cấp một số nguồn thu giữa trung ương và địa phương hiệnnay còn để cho đơn giản trong quản lý và tạo điều kiện để các địa phương tăngkhả năng tự cân đối ngân sách, hạn chế cấp bổ sung từ trên chứ chưa chú ý đếnbản chất của nguồn thu Chẳng hạn luật quy định khoản thuế tài nguyên (trừkhoàn thuế tài nguyên thu từ dầu khí) ngân sách địa phương hưởng 100% làchưa phù hợp với bản chất của loại thuế này
c Việc trao thẩm quyền cho các địa phương quyết định một số loại thucũng còn rất hạn chế Toàn bộ các vấn đề về thu thuế nào, mức thuế suất baonhiêu, cơ sở tính thuế như thế nào… đều do Trung ương quy định Địa phươngchỉ có quyền quyết định một số rất ít loại phí, lệ phí theo phân cấp của Chínhphủ và được quy định mức thu một số loại phí, lệ phí trong khung pháp luậthiện hành quy định Nguồn thu từ các loại phí, lệ phí này trên thực tế là rất nhỏ,thường chỉ chiếm khoảng 10% tổng thu NSĐP (năm 2015 của địa phương chỉ
là 2%)
d Luật ngân sách quy định cấp tỉnh được huy động vốn để đầu tư xâydựng cơ sở hạ tầng (với các tỉnh được huy động bằng 30 % vốn đầu tư XDCBhàng năm của ngân sách cấp tỉnh, với Hà Nội và thành phố HCM bằng 100%).Khoản huy động này được tính vào thu của ngân sách địa phương (thu ngânsách cấp tỉnh) Về bản chất, đây là khoản vay để cân đối chi của NSĐP Tuynhiên, lại không được coi là khoản bội chi của ngân sách địa phương như đốivới ngân sách trung ương là không hợp lý, tạo ra sự cân đối ảo của ngân sáchđịa phương
PHẦN THỨ BA PHƯƠNG ÁN XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
Trên cơ sở phân tích tình huống đi đến xây dựng các phương án và lựachọn phương án xử lý tình huống như sau:
I XÂY DỰNG CÁC PHƯƠNG ÁN