2 Về truyện ngắn Vợ Nhặt - Theo nhà văn Kim Lân, truyện ngắn “Vợ nhặt” thực ra là một chơng đã đợc viết lại của truyện dài “Xóm ngụ c” mà ông đang viết dở dang 1946.. Chủ đề: V“ ợ nhặt”
Trang 1vợ nhặt
Kim Lân
1 Về nhà văn Kim Lân
- Kim Lân thuộc lứa nhà văn hthực cuối cùng trớc CM, cùng với Ng Hồng, NC,
TH Những sáng tác của ông trớc CM cũng viết về nông thôn và nông dân nhng
ông không viết về những bi kịch thê thảm nh NC, nh NT Tố mà chỉ viết về những thú chơi của ngời nhà quê nh nuôi gà chọi, luyện chó săn hay bầy núi non bộ Những thú chơi nh thế thờng đợc ngời ta gọi là phong lu đồng ruộng Có lẽ vì vậy
mà ông Vũ Ngọc Phan trong cuốn “Nhà văn hiện đại” đã xếp Kim Lân vào loại các nhân vật phong tục
- Sau cách mạng, KL không viết về những thú chơi của ngời nhà quê nữa mà lại viết
về lòng yêu nớc của họ Truyện ngắn “Làng” đã đánh dấu bớc chuyển biến này của
ông Mãi sau khi hoà bình lập lại, KL mới tập hợp tất cả những sáng tác của mình thành 2 tạp truyện ngắn “Nên vợ nên chồng” và “Con chó xấu xí”
- Ngoài viết văn KL còn có cái thú đợc đóng phim, ông đã từng đóng vai lão Hạc trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy và vai Lý Cựu trong phim chị Dậu
2 Về truyện ngắn Vợ Nhặt
- Theo nhà văn Kim Lân, truyện ngắn “Vợ nhặt” thực ra là một chơng đã đợc viết
lại của truyện dài “Xóm ngụ c” mà ông đang viết dở dang (1946) Đến hòa bình lập lại, nhân kỉ niệm T8 thành công, nhà văn đã dựa vào những gì còn nhớ đợc ở
“Xóm ngụ c” viết lại thành một truyện ngắn “có màu sắc cách mạng T8 Hiện thực mà ông viết trong tác phẩm này là nạn đói khủng khiếp năm ất Dậu, 1 nạn đói
đã cớp đi 2 triệu sinh mạng ngời VN Nh vậy là độ lùi về mặt thời gian là rất ít Thế nhng độ lùi về nhận thức thì rất lớn vì trớc khi viết Vợ Nhặt nhà văn KL đã tận mắt chứng kiến cuộc CM long trời lở đất và chính điều này đã khién cho truyện của ông tuy viết về 1 hiện thực rất đen tối nhng nó lại rất khác xa những TP hiện thực phê phán chỉ ra đời trớc đó vài năm
- “Xóm ngụ c” đã bị mất bản thảo, còn lại một kỉ niệm cho gia đình là cái tên ngời con trai nhà văn Khi nhà văn đang đặt bút viết chơng 7 thì nghe tin vợ sinh con trai, ông liền đặt luôn tên con là Chơng (hiện là họa sĩ của báo Văn nghệ)
II - Truyện ngắn vợ nhặt
1 Đề tài: V“ ợ nhặt” viết về mảng đời sống nông thôn trong thời kỳ nạn đói khủng khiếp diễn ra năm 1945 làm cho 2 triệu đồng bào ta chết đói Câu truyện diễn ra ở một
Trang 2xóm dân ngụ c qua cảnh ngộ của một gia đình cụ thể mà cái nghèo khó vốn đeo bám họ suốt cả một đời ngời
2 Chủ đề: V“ ợ nhặt” không tập trung đi sâu vào nỗi khổ vật chất mặc dù cũng có
đủ các biểu hiện của tình trạng thê thảm của sự nghèo đói mà nêu lên một khía cạnh hết sức độc đáo: một tình huống gần nh có một không hai, gây bất ngờ sửng sốt đối với tất cả mọi ngời là hiện tợng “vợ nhặt” nh tiêu đề thiên truyện ngắn Câu truyện hôn nhân thành
vợ thành chồng trong lúc ngày mai không biết sống chết ra sao, giữa lúc thiên hạ chết đói
đầy đờng đầy chợ Nói cách khác, sự sống ló ra trong cái chết, cái sống và cái chết và cái sống đang tranh chấp với nhau
Ngời ta vẫn lấy nhau trong bóng tối của tử thần quả là một ngịch lý, nghịch lý mà
có thật – dù là h cấu song vẫn là thật nếu xét tới cội nguồn bản chất của con ngời
3 T tởng – Khẳng định bản chất ham sống của con ngời Sự sống mạnh hơn cái chết Xét cho cùng, đó chính là bản chất lạc quancủa con ngời trong quá trình tồn tại của mình, thứ bản chất mà văn học dân gian đã từng thể hiện:
Đừng có chết mất thì thôi
“
Sống thời có lúc no xôi chán chè”
Hay: chớ than phận khó ai ơi“
Còn da: lông mọc, còn chồi nảy cây”
Cái chồi của lòng ham sống vẫn không bị thui chột trong lòng ngời ngay trong thời
điểm gần nh tuyệt vọng
2 Kết cấu.- Câu truyện đợc thuật theo một trật tự tự nhiên của thời gian, không có
sự sáo trộn nào đặc biệt Song kết cấu triệt để sử dụng phơng pháp tơng phản:
Tràng ngày trớc là nguồn vui của lũ trẻ nhỏ mỗi khi anh đi làm về qua đem lại tiếng cời cho cái xóm ngụ c vốn đã im lìm trong mệt mỏi và nghèo khổ thì nay, Tràng lầm lũi và lũ trẻ nhỏ cũng ru rú ở xó nhà chứ không bám níu lấy anh nh hồi trớc Một không khí chết chóc đậm nét dần, chìm vào cái im lìm buồn thảm
Sự tơng phản còn thể hiện ở chỗ việc Tràng có vợ nh là một nghịch lý gây nên sự ngạc nhiên của hết thảy từ xóm giềng, bà mẹ và cả ngời trong cuộc là Tràng
Sự tơng phản còn cả trong sự đan xen, đối trọi trong từng chi tiết: cùng với tiếng
c-ời khúc khích của đôi vợ chồng trẻ trong tối tân hôn là tiếng hờ khóc ngc-ời thân vọng đến, cùng đồng hiện
* Về phơng pháp phân tích:
Về phơng diện loại hình mà nói, Vợ nhặt thuộc loại truyện mà giải pháp hợp lý nhất là phải men theo diễn biến của câu chuyện mà PT Đọc “Vợ nhặt” ta thấy câu chuyện ở đây đợc chia làm 8 phần rất rõ rệt và đợc liên kết với nhau theo kiểu hiện tại –
Trang 3qkhứ - hiện tại Phần 2 SGK không trích giảng do đó trong bài PT này chúng ta chỉ PT phần 1 và phần 3 của truyện mà thôi
* Kiến thức cơ bản:
1 Phân tích đ ợc tính độc đáo, hấp dẫn của tình huống truyện trong Vợ nhặt“ ”
- Tràng là ngời có đủ điều kiện để ế vợ hơn là có vợ, vậy mà bỗng nhiên có vợ một cách dễ dàng
- Tràng là ngời đến nuôi thân còn không nổi, lại giữa buổi đói kém, còn đèo bòng chuyện vợ con
- Tình huống truyện lạ, dẫn đến tâm trạng ngạc nhiên của mọi ngời (dân xóm ngụ c, bà cụ Tứ và chính Tràng)
2 Phân tích diễn biến tâm trạng và thân phận của các nhân vật
a) Nhân vật ngời vợ
- Nghèo đói, bị dồn đến bớc khó khăn trở nên táo bạo, liều lĩnh, nh mất đi vẻ đẹp nữ tính
- Nghèo khổ đến mức không có nổi cái tên và tiều tụy cả hình hài
- Vì miếng ăn mà trở nên chua chát, chỏng lỏn
- Không còn e dè ý tứ (chỉ vài câu bông đùa, một bữa bánh đúc mà theo ngời đàn ông xa lạ về làm vợ)
- Sau khi làm vợ Tràng rồi thì có sự thay đổi tâm lý, tính cách, tìm lại
đợc vẻ đẹp của nữ tính Không chua chát chỏng lỏn nữa, mà trở thành ngời đàn bà hiền dịu đúng mực
b) Nhân vật Tràng
- Ngay cái tên cũng gợi đến sự lam lũ, sự đẽo gọt, sơ sài của tạo hóa – một sự sơ sài cả nhân dạng và nhân tính
- Nghèo khổ bỗng nhiên có vợ nên sung sớng bàng hoàng, hạnh phúc quá lớn nên quên cả âu lo (quên cả cái đói cái nghèo, không hiểu nổi vì sao mình có vợ mẹ mình lại khóc)
- Có vợ Tràng thay đổi cả tâm trạng, cả tính cách (trớc đây ít chú ý
đến gia đình, sống vô tâm vô t, sau khi có vợ cảm thấy mình nên
ng-ời, gắn bó với gia đình, có bổn phận với vợ con
c) Nhân vật bà cụ Tứ
- Xuất hiện muộn nhng đợc tác giả tập trung khắc họa để làm nổi bật tính cách (ngời mẹ nông dân nghèo khổ, từng trải, hiểu biết, thơng con hết mực
Trang 4- Bà có diễn biến tâm trạng rất phong phú, phức tạp , nhng nhất quán
Diễn biến tâm trạng của bà cụ theo 3 nấc thang tâm lý:
- Khởi đầu là sự ngạc nhiên
- Tiếp đó là trạng thái tình cảm đan xen: Vui mừng – buồn tủi – lo
âu mà cái gốc của những trạng thái đan xen này là tình cảm thơng con của ngời mẹ
- Vợt lên trên tất cả là niềm vui, hi vọng, tin vào ngày mai (vui trong
ý nghĩ, trong hành động, trong cách nói)
* Hạnh phúc không thể cứu con ngời khỏi cái đói cái chết nhng nó giúp con ngời thoát khỏi tình trạng mất nhân tính
3 Phân tích đ ợc giá trị hiện thực và nhân đạo của TP
a) Giá trị hiện thực
- Phản ánh tình cảnh thê thảm của ngời dân LĐ trong nạn đói 1945, đẩy thân phận
con ngời tới chỗ rẻ mạt (thân phận ngời vợ nhặt rẻ rúng nh cọng rơm cái rác, có thể nhặt đợc nơi đầu đờng góc chợ) nhà văn muốn nói tới một hiện thực là chuyện trăm năm của đời ngời mà đơn giản đến xót xa tội nghiệp
- Về hiện thực cái đói, cái nghèo, nhà văn KL thừa nhận: những truyện ông thích
và cũng là những truyện nhiều ngời thích nh Làng, Vợ nhặt đều là những truyện
ông viết về xóm mình, ngời thân mình Làng ông có chợ, có sông nên ông hay viết
về chợ, về sông Mẹ ông là dân ngụ c, nên hình ảnh xóm ngụ c cũng in đậm trong tâm trí ông: “tính tình số phận của nhân vật Tràng cũng là tính tính, số phận tôi Tôi với nhà tôi cũng từ nhà quê ra Hà Nội bán cám, cũng đẩy xe bò, cũng cầm đòn gánh canh chừng những ngời ăn mày, những ngời đói cớp cám cảnh ăn cháo cám, tôi với nhà tôi cũng đã từng, cho nên tất cả những cái đó tự nhiên lúc viết tự dng cứ nhớ lại mà ghi ra rồi thành truyện
II Thân bài:
1 Phân tích nhân vật
a) Anh Tràng và cô vợ nhặt “ ” – hai kiếp ng ời nghèo khổ mà giàu khát vọng sống khát vọng hạnh phúc
* Cảnh ngộ của 2 ng ời: đều đói khổ, sống vất vởng lu lạc nơi đất khách, vỉa hè giữa
thời kì tối tăm xanh xám, cả đất nớc vẩn lên mùi gây gây xác chết
- Tràng: Ngay cái tên cũng gợi đến sự lam lũ, sự đẽo gọt, sơ sài của tạo hóa –
một sự sơ sài cả nhân dạng và nhân tính
+ Tràng đợc miêu tả rất kĩ: là một ngời lao động ngụ c, kiếm sống bằng nghề phu phen, ngời thô kệch, vập vạp, có cái lng nh lng gấu, bản tính hiền khô đến lũ trẻ còn dám
Trang 5bâu vào anh nh một thú vui mỗi buổi chiều về, song hình nh do sống cuộc đời bơn trải, thăng trầm nơi đất khách mà trong đầu luôn “nhấp nhính những ý nghĩ vừa ký thú vừa dữ tợn” khiến Tràng hay lẩm bẩm một mình Con ngời đó có cái gì u ẩn ở trong lòng
Nghèo thì đã đành rồi, cả xóm ngụ c cũng cùng một cảnh thế thôi xong Tràng vào hạng đặc biệt hơn cả Ngời ta nghèo, nhng còn có đôi có lứa, có con trẻ bi bô Tràng suốt một đời nghèo đén nỗi không thể lấy nổi vợ Cái nghèo của gia đình anh nh một truyền kiếp Đùng một cái, nạn đói ập đến, ngời ta chết đầy đờng, nhờ xó sức Tràng còn kéo xe chở thóc cho ngời, còn có một đồng, còn cha chết hẳn.Thế mà chỉ mội câu chuyện tầm phào và đãi “thị”một bữa quà bốn bát bánh đúc mà “thị”ng ý theo về làm vợ sua khi cắm
đầu ăn ngấu nghiến Một cuộc đời chua chát đến cực điểm Ta không nghĩ nhiều đến tập tục hôn nhân trang trọng và đẹp đẽ, mà có nghĩ đến thì cũng thêm thông cảm với những
số phận hẩm hiu, càng thơng hai con ngợi bất hạnh ấy Ta hớng sự suy t về cái giá trị một con ngời Thực chất, “thị “không phải đến nỗi nào, thị cũng là ngời sắc sảo, ý tứ nh ai, mà
so với Tràng còn có vẻ nhỉnh hơn về sự hóm hỉnh, thế mà chỉ vì cái đói mà cái giá về nhà chồng chỉ là bốn bát bánh đúc Và bữa cơm đầu chỉ là món chè khoán đắng ngắt và bứ
đến nghẹn cổ Đúng nh mẹ Tứ nghĩ, có đói kém thế này ngời ta mới lấy đến con mình!Số phận con ngời thật đắng cay!
+ Cô vợ nhặt“ ”: nghèo khổ đến mức tiều tụy hình hài Cũng là sự đẽo gọt thô kệch của tạo hóa Đặc biệt ngay cái tên còn không có nổi
- Cô cũng đợc miêu tả kĩ: làm nghề nhặt thóc rơi, gạo vãi ở cửa kho, áo quần tả tơi
nh tổ đỉa, gầy sọp, khuôn mặt xám xịt, chỉ còn hai con mắt
- Chỉ riêng số phận của “thị”với cái giá rẻ mạt nh vậy đã đủ là một lời cáo trạng đanh thép đối với kẻ thù, là tiếng nói vừa chua chát vừa căm hờn ẩn chứa trong lời kể có vẻ khách quan của Kim Lân Một giọng điệu khách quan để ghi lại một tấn bi hài kịch của
số phận con ngời trong hoàn cảnh ngàn cân treo sợi tóc ấy
* Cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên nh duyên trời, số kiếp
- Tràng và cô ả chỉ thoang thoáng nhớ mặt chứ cha biết tên Họ gặp nhau 2 lần trên hè phố trong vòng khoảng dăm bảy ngày gì đó Cả hai chỉ nói tầm phơ tầm phào vài lời rồi thế nhau một bữa tiệc vỉa hè gồm 4 bát bánh đúc mà thành vợ thành chồng
- Rất nhiều ngời đã cho đó là sự gặp gỡ và kết hợp kì lạ, ngẫu nhiên Tuy nhiên nếu xét kĩ, ta vẫn tìm thấy những nguyên cớ bên trong của cả hai ngời
+ Sự kết hợp này cũng có quá trình của nó: Mở đầu cuộc tỏ tình Tràng cất tiếng hò “cơm trắng giò lụa ” Sau đó gặp lại thấy cô gái “liếc mắt cời tình tứ” cái cời mà
từ cha sinh mẹ đẻ tới giờ mình cha nhận đợc,Tràng đã tiến lên thêm một bớc là “mời ăn miếng trầu cái đã” Và theo một yêu cầu thẳng thắn của cô gái, Tràng đã mời cô ăn “bốn
Trang 6bát bánh đúc” -> Nh vậy, trớc sau Tràng luôn tỏ ra là một ngời chân thành, đứng đắn, nói sao làm vậy
+ Còn cô gái: tuy nghèo đói, bị dồn đến bớc khó khăn trở nên táo bạo, liều lĩnh, mất đi vẻ đẹp nữ tính, không còn e dè ý tứ (chỉ vài câu bông đùa, một bữa bánh đúc
mà theo ngời đàn ông xa lạ về làm vợ), nhng điều đó cũng chứng tỏ cô là ngời thật thà và nhạy cảm
-> Nh vậy về mặt nào đó họ có nhiều điểm giống nhau, tâm đầu ý hợp Họ
đến với nhau tuy cha phải bằng tình yêu, nhng bằng tình thơng, sự cảm thông chia sẻ và ít nhiều có cả sự liều lĩnh của tuổi trẻ (so sánh với Chí Phèo – Thị Nở)
* Sau khi gắn bó với nhau họ trở thành những ng ời khác hẳn
- Cảnh anh cu Tràng đ a vợ về nhà: KL đã miêu tả việc anh cu Tràng đa ngời vợ
về nhà ở trong một không khí khác hẳn mọi ngày:
+ Mọi ngày cũng vào giờ này anh Tr đi làm về, anh ta cởi trần, cái áo vắt trên vai,
tấm lng to bè nh mọt con gấu Hai con mắt nhỏ tí gà gà đắm vào bóng chiều vừa nh hoàn toàn trống rỗng lại vừa nh đang "nhấp nhí" 1 ý nghĩ nào đó vừa lí thú vừa dữ tợn Hai quai hàm bạnh ra lại càng làm cho gơng mặt của anh ta thêm phần thô kệch Anh ta vừa
đi thất thể vừa lẩm bẩm nói một mình Thấy anh về lũ trẻ con trong xóm ùa ra, đứa kéo
áo, đứa túm tay, đứa nhảy lên bá cổ, đòi bế, anh cu Tràng chỉ cời hềnh hệch Thế là cả xóm lại vui lên đợc một lúc
+ Nh ng hôm nay thì lại khác bởi theo sau anh cu Tr lại có một ngời đàn bà lạ mà
trông thị thế nào ấy, bộ dạng cứ thèn thẹn hay đáo để Mọi ngời đoán già đoán non không hiểu đó là ai, sau mới đoán có thể là vợ anh cu Tr bởi dáng vẻ thèn thẹn của thị? Lũ trẻ vừa mới lấp ló Tr đã lừ mắt ra hiệu cho chúng ý anh không thích đùa Vài cái đầu nhô ra, mấy lời chèo bẻo mời mọc Nhng anh Tr chỉ cảm thấy khó chịu muốn đi thật nhanh để thoát khỏi ánh mắt tò mò của mọi ngời : "gớm sao hôm nay họ nhìn khoẻ thế?"
- Tâm trạng:
- Anh Tràng:
+ Trên đờng đa vợ về nhà “tủm tỉm cời nụ một mình và hai mắt thì sáng lấp lánh” + Mặc kệ những lời chòng ghẹo của hàng xóm, anh bớc đi hiên ngang, bất chấp tất
cả “trong lòng chỉ còn tình nghĩa với ngời đàn bà đi bên”
+ Tình và nghĩa lớn dần thành hành động quyết tâm Tràng đi sát bên vợ đột ngột giơ cái chai con đựng dầu nói một câu đầy kiêu hãnh: “Vợ mới, vợ miếc cũng phải cho nó sáng sủa lên một chút chứ ” Chữ “vợ” vừa mang ý nghĩa thô mộc vừa mang ý nghĩa thiêng liêng nhất cuối cùng cũng đợc Tràng nói ra bằng mấy từ “vợ mới, vợ miếc” nghe thật cảm động (Thờng thì ngời ta trịnh trọng tuyên bố “ tân nơng tới”, hoặc cô dâu tới rồi )
Trang 7+ Quyết tâm ấy càng bộc lộ cao khi gặp và giới thiệu vợ mới với mẹ của mình: “Nhà tôi nó mới về làm bạn với tôi đấy u ạ! Chúng tôi phải duyên phải kiếp với nhau chẳng qua nó cũng là cái số cả” (không dám kể sự thật đổ cho duyên số)
+ Thấy mẹ cứ thở vắn than dài, anh hầm hầm bớc vào trong nhà đánh diêm đốt đèn (nhiều ngời giảng, ngọn đèn ở đây là tợng trng cho ngọn lửa sởi ấm cho ngời con gái , vừa để soi sáng cái đầu óc chậm chạp già nua của bà cụ cond với chính Tràng, ngọn lửa
ấy thắp sáng một quyết tâm)
+ Cho đến sáng hôm sau: trớc cảnh tợng một gia đình đổi khác - đúng nghĩa tổ ấm hạnh phúc có mẹ già, vợ mới vun vén cửa nhà vờn tợc, tràng thực sự bừng tỉnh và trở thành một con ngời hoàn toàn khác: “Bây giờ hắn mới thấy hắn nên ngời, hắn thấy hắn có bổn phậnphải lo lắng cho vợ con sau này Hắn xăm xăm chạy ra giữa sân, cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa lại căn nhà” Hành động và suy nghĩ ấy của Tràng vừa rất hiện thực, bình dị, vừa mang một ý nghĩa lãng mạn thiêng liêng Hạnh phúc gia đình đã làm cho chàng trai khốn khổ kia thực sự trởng thành Cùng với ngời vợ nhặt, anh đã lớn lên từng bớc, đã ra một con ngời có ý thức, có trách nhiệm với cuộc sống Một con ngời tràn trề niềm vui và hạnh phúc
=> Có thể nói đối với Tràng, việc “thị” theo anh về qua câu nói tầm phào, gọi là đùa cho vui, đến khi thành sự thật rồi anh vẫn cha tin là thật Ngay khi dẫn thị về nhà rồi
“Nhìn thị ngồi ngay giữa nhà, đến bây giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ không phải thế” Và sáng hôm sau cái đêm tân hôn, “việc hắn có vợ đến hôm nay hắn vẫn còn ngỡ ngàng nh không phải” Việc có cô vợ nhặt đối với Tràng quả là một quả phúc từ trên trời rơi xuống, cái quả phúc đi tìm cả một đời ngời và chỉ thành hiện thực trong một hoàn cảnh trớ trêu thiên hạ chết đói đầy đờng và bản thân mình ngày mai ra sao cũng không còn biết nữa Một hạnh phúc của nghịch lý, của đắng cay Nhng cũng chính từ cảnh ngộ đặc biệt đó mà bộc lộ nỗi khát khao hạnh phúc của con ngời Lòng ham sống của con ngời nh một thứ chồi cây mạnh mẽ im lìm trong lòng đất, không thể gì có thể làm thui chột đợc Cái đói là
đáng sợ, bóng đen tử thần làm con ngời lo âu song bản chất con ngời là lòng ham sông, yêu đời, và luôn luôn hớng tới một niềm hy vọng Sự sống qua cảnh ngộ này chứng tỏ sự sống mạnh hơn cái chết Tràng sau đêm tân hôn cũng nh từ thế giới khác bớc ra, “trong ngời êm ái lửng lơ nh ngời vừa ở trong giấc mơ đi ra”
- Cô vợ nhặt : “ ”
+ Khi xuất hiện trớc anh Tràng, cô ta chỉ nh một cái bóng, với dáng ngời gầy sọp, khuôn mặt lỡi cày xám xịt, chỉ có 2 con mắt
+ Nhng trên đờng đi về nhà chồng cô đã có dáng hình của con ngời Cô bớc đi dón dén, e thẹn, tay cắp cái thúng con, đầu hơi cúi, cái nón rách nghiêng nghiêng Cô đi bên chồng trong một không khí ngột ngạt, buồn tẻ, trớ trêu đến tội nghiệp
Trang 8+ Dần dần cô tỏ ra bình tĩnh và tự nhiên nh ai (cô phát vào lng Tràng mắng yêu:
“Hoang nó vừa vừa chứ khỉ gió”
+ Trớc lời dặn dò khuyên nhủ của mẹ chồng, trớc những hành động, lời nói của chồng, cô luôn luôn dịu dàng ngoan ngoãn đúng là một cô dâu mới
+ Đặc biệt sau cái đêm đầu tiên làm vợ, cô gái đợc “nhặt” về ấy đã thay đổi hẳn: Cô dậy sớm làm việc đúng nh một ngời vợ hiền lành tần tảo (giặt quần áo, gánh nớc, dọn
v-ờn, quét sân, nấu cơm ” Khi nghe mẹ chồng sai đi dọn cơm, cô lẳng lặng đi vào bếp nh một ngời thông thuộc từ lâu rồi
+ Nghĩa là cô vợ nhặt xuất hiện đã làm cho không chỉ gia đình cô mà cả xóm đổi khác Nhà cửa lúp xúp tối om bỗng rộn ràng hẳn lên Cô không chỉ ngoan ngoãn, mà còn
tỏ ra là ngời rộng rãi, hiểu biết (biết thắc mắc “ở đây vẫn phải đóng thuế cơ à”, biết giải thích “ở trênThái Nguyên, Bắc Giang ngời ta không chịu đóng thuế ” Có thể cô cha hiểu biết sâu sắc CM là gì, song chí ít cô cũng biết đó là dấu hiệu một cuộc vùng lên đòi công bằng, đòi giải thoát cho những ngời đói khổ Điều quan trọng là cô đã đánh thức trong ngời chồng khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc và đặc biệt là cảm nhận mơ hồ về thành công của CM
=> Tóm lại: khắc họa hình tợng hai nhân vật chính, nhà văn KL đã dùng ngòi bút, nhỏ nhẹ tâm tình và nghệ thuật phân tích tâm lý tinh tế, tài hoa Cả 2 nhân vật đã hiện lên trong nét đẹp dân dã đúng bản chất ngời nông dân hiền lành chất phác, đôn hậu thật thà
mà vẫn không kém phần tế nhị Vì thế câu truyện tuy có nhiều tình huống éo le nhng vẫn
tự nhiên thấm thía -> Hai con ngời trẻ tuổi này khác nào hai mảnh rác rều trôi giữa cái dòng đời ngầu đục, nhng lại hợp đợc với nhau làm nên một mảng hạnh phúc của cuộc
đời Khung cảnh và cuộc đời họ là hình ảnh thu nhỏ của đất nớc lúc bấy giờ
2 Bà cụ Tứ – một bà mẹ nghèo có tấm lòng bao dung
Khắc hẳn với phần 1 nhân vật chính là anh Tr, phần cuối của câu chuyện này lại
xuất hiện 1 nhân vật mới, nhân vật bà cụ Tứ, mẹ của Tr Sự xuất hiện muộn mằn của nhân vật không phải cho chúng ta biết đây là 1 nhân vật phụ mà trái lại cho chúng ta thấy đây
là 1 nhân vật hết sức quan trọng 1 nhân vật quán xuyến toàn bộ phần cuối của câu chuyện Với sự xuất hiện của bà cụ Tứ tình huống truyện đợc khai thác đến triệt để Cái vui chẳng những vui hơn mà còn có phần cảm động, có phần thiêng liêng nữa Ngợc lại cái buồn cũng buồn hơn buồn đến mức thê thảm Theo lời kể của chính KL thì hình ảnh
bà cụ Tứ trong truyện chính là hình ảnh bà mẹ thật của ông Những truyện mà ông kể về
bà cụ Tứ phần lớn là sự thật và bởi thế nhân vật bà cụ Tứ đã đợc miêu tả = 1 ngòi bút rất chân thực Toàn bộ phần cuối của câu chuyện đợc KL viết men theo diễn biến tâm trạng nhân vật này cho nên chúng ta cũng phải PT nh thế
- Diễn biến tâm trạng bà cụ Tứ
Trang 9- Thoạt về đến nhà bà lão đã thấy làm lạ trớc sự săn đón của anh con trai
+ Mọi ngày anh ta vẫn nói với bà cụ 1 cách rất cục cằn + Sao hôm nay lại săn đón lễ phép thế
Sau càng càng ngạc nhiên hơn nữa khi thấy trong nhà có 1 ngời đàn bà lạ
+ Ai thế nhỉ?
+ mà sao cái ngời ấy lại ngồi trên đầu giờng thằng con trai mình nhỉ?
Đôi mắt bà lão lúc ấy nh nhoèn ra Cho mãi đến khi anh con trai nói rõ ra, bấy giờ bà lão mới hiểu ra Và khi đã hiểu ra trong lòng bà lão là 1 sự xáo trộn rất nhiều thứ tình cảm >< nhau
+ Bà lão cảm thấy xót xa khi nghĩ đến ông lão vì ngời con gái lớn đã chết đói và cũng cảm thấy tủi hơn vì vào ngày này không có nổi lấy 1 mâm cơm để cúng bố nó cho thoả cái vong linh của bố nó
- Khi mà những cảm giác áy đã lắng xuống, bà lão không cầm đợc nớc mắt Có lẽ
đấy là những giọt nớc mắt thể hiện niềm vui quá lớn của một bà mẹ nghèo rất muốn lo cho con mà không lo đợc nay bỗng nhiên thấy con mình đã thành gia thất Buồn tủi cha qua, lo âu vội tới trong lòng bà lão
+ Thơng con , lo cho con, bà thơng lây cả ngời đàn bà đã theo Tràng đến cửa nhà
bà Bà là ngời từng trải và hiểu biết, Bà nhìn đăm đăm ngời đàn bà nh cố tìm một lời giải
đáp Bà nghĩ “ngời ta có gặp bớc khó khăn, đói khổ này, ngời ta mới lấy đến con mình
Mà con mình mới có vợ đợc ” Nghĩ vậy bà cũng thấy vui lên một chút, thấy trong cái nguy lại còn vớt vát đợc cái may, điều mà bà chẳng lo đợc cho con Con bà đã có gia
đình, có vợ đó là việc đại sự, không mừng làm sao đợc, dù mừng trong lo âu thì cũng là mừng
“ừ, thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng”
“Thôi thì” – sự việc đã rồi bà phải đành lòng thôi vì đâu có phải là lúc ăn nên làm nổi, lúc ngời ta đang chết đầy đờng và mình thì cha biết ra sao nhng là chuyện “phải duyên phải kiếp” thì lẽ nào lại không là may mắn nên bà mừng là hợp lẽ Song bà mừng lòng song nghe trong cái mừng đều lẫn cái âu lo, và có pha chút gì tủi phận cho mẹ con
bà, với cả tình thơng đôi vợ chồng tình cờ bất hạnh, về với nhau đâu có thế này bao giờ Trong tâm t bà bao nhiêu là cơ sự: Ngời ta cới nhau ít ra cũng phải có cơi trầu, có cúng gia tiên và bây giờ đây ít ra cũng phải có dăm ba mâm gọi là … chứ đâu chỉ có l chứ đâu chỉ có lng cháo loãng và món chè khoai đắng ngắt và bứ nghẹn cổ Trong lời bà lão, cái mừng lòng sao
mà tội nghiệp Mừng tủi lo âu, thơng con, thơng dâu, thơng mình, hận mình bởi bà là
ng-ời từng trải, ngng-ời hiểu biét
Có thể nói, ngòi bút KL thấu lý đạt tình, rất tinh tế khi mô tả những trạng thái cảm xúc đan xen trong nội tâm nhân vật , đó là một ngòi bút hiểu thấu sự đời, nhất là đối với
Trang 10nông dân ở nông thôn – những ngời ông quen thuộc và chính bản thân ông cũng đã từng sống qua những cảnh đời nh vậy trong cái đận tháng ba khủng khiếp ấy
Sau khi tất cả những tình cảm xáo trộn trong lòng đã bắt đầu lắng xuống, bấy giờ
bà lão mới chợt nhớ ra cái bổn phận mẹ chồng Thế là bà lão bắt đầu nói với 2 vợ chồng
đứa con, bà dặn dò các con “chúng mày liệu bảo nhau mà làm ăn”; với một niềm tin cố hữu “ai giầu ba họ, ai khó ba đời”, bà nghĩ xa đến lũ cháu của bà “có ra thì rồi con cái chúng mày về sau” Nếu để ý kĩ, ta thấy hình nh có một phần nữa bà cụ đang nói với chính mình Những khao khát, những ấp ủ tởng nh chẳng bao giờ có bây giờ bà cụ mới
đ-ợc dịp nói ra điều này chứng tỏ bà là một bà mẹ chu toàn
Không chỉ có lời khuyên, bà chăm sóc các con với khả năng của mình: Bà dặn Tràng kiếm nứa ngăn cái nhà ra cho đôi vợ chồng chúng nó, bà chuẩn bị bữa đầu tiên đón cô dâu mới với món chè khoán
“ngon đáo để”, bà thu dọn vờn tợc, nhà cửa cùng con dâu với ý nghĩ cuộc đời sẽ khác, bà toàn nói chuyện vui, chuyện sung sớng sau này… chứ đâu chỉ có l
Bà nghĩ về tơng lai cho con cháu, riêng bà lão “cũng nhẹ nhõm tơi tỉnh khác mọi ngày, cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên”
Qua nét tâm trạng này, hiển hiện lên một điều: càng trải qua những bớc thăng trầm của cuộc đời nghèo khổ, gặp lúc bĩ cực khôn lờng, thì chính những ngời già lại có niềm tin và hy vọng Không phải ngẫu nhiên mà KL lại dành cho bà mẹ Tứ – nhân vật già cả của ông lại là ngời nói toàn chuyện vui, lại vẽ ra cái tơi sáng giữa trời đêm mù mịt cua bóng tối tử thần đang trùm xuống xóm làng
Suốt đêm hôm ấy bà lão không sao chợp đợc mắt, đầu óc sáo trộn bao nhiêu là ý nghĩ vẩn vơ, những dự tính, những mong muốn và cả những lo lắng đến thắt ruột gan Lúc tối có mặt của hai đứa con
bà lão không giám nói ra hết, bây giờ cái nỗi lo ấy càng da diết trong lòng bà Ngời ta lấy vợ lấy chồng lúc
đang ăn nên làm nổi còn chúng nó lấy nhau lúc này không biết rồi có nuôi nổi nhau qua cái đận này không Vì thế bà lão dạy rất sớm bà quét tớc dọn dẹp nhà cửa sạch xẽ tinh tơm Mấy búi cỏ trớc sân cũng
đợc bà lão rẫy sạch Hình nh bà lão cứ nghĩ nhà cửa mà quang quẻ sạch sẽ thì rồi ra đời sống cũng dễ chịu Sau khi đã xong tất cả mọi việc bà lão mới gọi các con dậy "bà lão săm sắm" dọn mâm, bát Trong bữa ăn bà chỉ toàn nói những chuyện vui, những chuyện tốt đẹp về sau này
- Chi tiết bà lão bí mật nấu một nối cháo cám đợi đến giữa bữa ăn mới lễ mễ bng ra cho thấy Bà muốn dành cho các con một điều bất ngờ Bà vừa múc cháo cho các con bà vừa xuýt xoa khen ngon
- Thế nhng tất cả những cố gắng tội nghiệp ấy của bà lão cũng không làm cho bữa ăn vui Nó vẫn diễn ra 1 cách đểnh đoảng, miếng cám chát xít trong cổ họng không sao nuốt trôi Từ lúc ấy cả 3 ngời đều cúi gằm mặt xuống chẳng ai nhìn ai và cũng chẳng ai dám nói câu nào nữa bởi cả 3 đều không giám nói ra trớc cái điều, cái nỗi lo mà cả mà cả 3