Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ ở các trường trung học phổ thông ngoài công lập huyện chương mỹ, thành phố hà nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ------ PHẠM VĂN ĐIỆP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP HUY

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -

PHẠM VĂN ĐIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -

PHẠM VĂN ĐIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRƯƠNG THỊ BÍCH

HÀ NỘI, NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận án này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Tác giả luận án

Phạm Văn Điệp

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cùng các thầy, cô giáo Khoa Quản lý giáo dục

đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ em hoàn thành khóa cao học

Em xin được bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới PGS.TS Trương Thị Bích, người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ để em hoàn thành công trình này

Xin được cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo trường THPT Chương Mỹ A, THPT Chúc Động, THPT Ngô Sỹ Liên,THPT Đặng Tiến Đông, THPT Trần Đại Nghĩa huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội đã cung cấp những tư liệu, quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện luận văn này

Mặc dù rất nỗ lực cố gắng nhưng do thời gian có hạn, kinh nghiệm và trình độ bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn này khó tránh khỏi những thiếu sót nhất định Vì vậy, tôi mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp của các thầy, cô giáo để luận văn này được hoàn thiện hơn nữa

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Người thực hiện

Phạm Văn Điệp

TTCM : Tổ trưởng chuyên môn GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo QLGD : Quản lý giáo dục CNTT : Công nghệ thông tin

lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ

Bảng 2.14: Đánh giá mức độ hiệu quả của công tác quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Bảng 2.15: Thực trạng mức độ thực hiện quản lý hoạt động TCM theo hướng

tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Bảng 2.16 : Thực trạng mức độ hiệu quả của việc quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ Bảng 2.17: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Bảng 2.18: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Biểu đồ 2.1: Mức độ nhận thức của CBQL, GV về vị trí, vai trò của TCM trong trường THPT ngoài công lập

Biểu đồ 2.2: Thực trạng về mức độ thực hiện các hoạt động của TCM theo hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ Biểu đồ 2.3: Thực trạng về mức độ hiệu quả thực hiện các hoạt động của TCM theo hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Biểu đồ 2.4: Thực trạng mức độ thực hiện quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

Biểu đồ 2.5: Thực trạng mức độ hiệu quả của việc quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ Biểu đồ 2.6: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự chủ của hiệu trưởng trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn về phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 6

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA 6

TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ 6

TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Quản lý Error! Bookmark not defined 1.2.2 Quản lý giáo dục Error! Bookmark not defined.2 1.2.3 Quản lý nhà trường 263

1.2.4 Tổ chuyên môn 15

1.3 Hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 10

1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 12

1.5 Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động TCM ở trường THPT136 1.6 Trường THPT ngoài công lập với định hướng tự chủ trong quản lý hoạt động TCM 149 1.6.1 Khái niệm tự chủ 149

1.6.2 Trường THPT ngoài công lập Error! Bookmark not defined 1.6.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tổ chuyên môn Error!

B o o k m a r k

n o t

d e f i n e d

5Chương 2 38 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ

HÀ NỘI 38 2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục đào tạo huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 38

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 38 2.1.2 Tình hình giáo dục đào tạo 399

2.2 Khái quát về các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 4002.2.1 Qui mô phát triển số lượng học sinh các trường THPT ngoài công lập

huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 411

2.2.2 Tình hình cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật ở các trường THPT

ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 422

2.2.3 Tình hình giáo viên các trường THPT ngoài công lập huyện Chương

Mỹ, thành phố Hà Nội 433

2.2.4 Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên các trường

THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ năm học 2016 - 2017 444

2.2.5 Chất lượng đầu vào của HS các trường THPT ngoài công lập huyện

Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 455

2.2.6 Kết quả xếp loại học lực và hạnh kiểm của học sinh các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội trong hai năm học gần

đây 477

2.2.7 Thống kê số học sinh bỏ học của các trường THPT ngoài công lập

huyện Chương Mỹ , thành phố Hà Nội trong hai năm học gần đây 488

2.3 Thực trạng về quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ 4992.3.1 Thực trạng nhận thức về vai trò và vị trí của TCM trong trường THPT

ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 499

2.3.2 Thực trạng hoạt động của TCM theo hướng tự chủ trong các trường

THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 500

2.3.3 Thực trạng quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 590

2.4 Thực trạng các yếu tố khó khăn ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 689 2.5 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự chủ của HT các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 76

2.5.1 Điểm mạnh 76

2.5.2 Hạn chế 77

2.5.3 Nguyên nhân của những hạn chế 77

Chương 3 81

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ Ở 81

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 81

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 81

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý 81

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 81

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ và hệ thống 81

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 82

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả 82

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 82

3.2.1 Xây dựng môi trường sư phạm thuận lợi cho hoạt động tổ chuyên môn

trong nhà trường theo hướng tự chủ 82

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo theo hướng tự chủ 825

3.2.3 Chỉ đạo xây dựng kế hoạch tuyển chọn đội ngũ GV theo tình hình phát triển giáo dục của các trường THPT ngoài công lập theo hướng tự chủ 87

3.2.4 Quản lý xây dựng kế hoạch, nội dung và hình thức hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ 890

3.2.5 Chỉ đạo công tác tự học, tự bồi dưỡng của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ 95

3.2.6 Tăng cường nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất cho hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ 98

3.2.7 Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động của các tổ chuyên môn theo hướng tự chủ 103

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 1066 3.4 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 107

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 111

1 Kết luận 111

2 Khuyến nghị 112

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 112

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội 113

2.3 Đối với các nhà trường THPT ngoài công lập 113

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục ngày nay được coi là nền móng của sự phát triển khoa học, kỹ thuật Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2010-2020 đã khẳng định vai trò quan trọng của giáo dục trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Để đạt được nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục đề ra, các cơ sở giáo dục cần có các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Trong đó công tác quản lý giáo dục được xem là giải pháp quan trọng Quản

lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng giữ vai trò quan trọng vì hoạt động tổ chuyên môn có tác động trực tiếp tới chất lượng dạy của giáo viên và kết quả học của học sinh Chính vì vậy, hiệu trưởng phải là hạt nhân chủ yếu trong việc ứng dụng các khoa học quản lý để vận dụng linh hoạt, năng động các biện pháp quản lý

Trong Luật Giáo dục, Điều lệ trường Phổ thông và chỉ đạo, hướng dẫn của Sở GD&ĐT đã nêu rõ yêu cầu bắt buộc đối với hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT Thông qua quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, Hiệu trưởng quản lý các mặt chuyên môn, nghiệp vụ, chương trình, kế hoạch giảng dạy, năng lực sư phạm của giáo viên trong toàn trường Ở trường THPT, giáo viên được chia thành các tổ chuyên môn theo một nhóm môn học, mỗi tổ chuyên môn có 1 tổ trưởng và 1 hoặc 2 tổ phó tùy theo cơ cấu của từng nhà trường Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành bộ máy tổ chức hành chính của nhà trường

Việc nâng cao chất lượng quản lý tổ chuyên môn của cán bộ quản lý sẽ phát huy được năng lực sáng tạo của giáo viên trong tập thể sư phạm, tạo ra

sự đoàn kết nội bộ, rèn luyện khả năng quản lý, điều hành hoạt động của tổ trưởng chuyên môn đồng thời tạo động lực để giáo viên phát huy nhiều sáng

kiến kinh nghiệm trong bộ môn của mình Ngoài ra, thông qua hoạt động tổ chuyên môn giáo viên được bồi dưỡng thường xuyên qua các hoạt động dự giờ, sinh hoạt chuyên đề, thao giảng, hội giảng, hội thi giáo viên giỏi, học sinh giỏi để nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường

Hoạt động tổ chuyên môn có nề nếp, có chất lượng sẽ giúp hiệu trưởng lập lại trật tự, kỷ cương, nề nếp của nhà trường, nâng cao chất lượng giảng dạy và giáo dục phù hợp với quan điểm đổi mới của ngành, của Đảng và Nhà nước đáp ứng mục tiêu đào tạo con người phát triển toàn diện

Trường THPT ngoài công lập là các trường do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép Nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động của trường ngoài công lập là nguồn ngoài ngân sách nhà nước Thực tế hiện nay cho thấy rằng ở các đô thị lớn trường ngoài công lập phát triển mạnh, đáp ứng nhu cầu của đại bộ phận người dân có thu nhập khá trở lên Tuy nhiên, ở những đô thị mới, huyện xa trung tâm thành phố hoạt động của loại hình trường dân lập đang đối mặt với nhiều khó khăn, kết quả tuyển sinh thấp, chất lượng đầu vào của học sinh không cao, chất lượng chuyên môn và chất lượng đạo đức của học sinh ở các trường THPT ngoài công lập so với các trường THPT công lập kém hơn Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này và một trong những nguyên nhân đó nằm

ở chất lượng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng

Thực tế các công trình nghiên cứu quản lý nhà trường phổ thông trong lĩnh vực quản lý giáo dục tập trung chủ yếu nghiên cứu quản lý các hoạt động dạy học, quản lý hoạt động giáo dục, còn lại nghiên cứu vào quản lý hoạt động tổ bộ môn theo hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập còn ít được nghiên cứu

Vì những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên

huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu nhằm xác định các biện pháp quản lý đưa hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập hiện nay vào nề nếp và có hiệu quả hơn

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động TCM trong các trường THPT nói chung và các trường THPT ngoài công lập nói riêng, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ nhằm nâng cao chất lượng dạy học tại các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể: Công tác quản lý hoạt động của TCM các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

3.2 Đối tượng: Biện pháp quản lý hoạt động của TCM theo hướng tự chủ tại các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động TCM trong các trường THPT ngoài công lập tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội hiện nay đang bộc lộ rất nhiều hạn chế Nếu

đề xuất được những biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng tự chủ, phù hợp thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động của TCM theo hướng tự chủ tại các trường THPT

5.2 Nghiên cứu thực trạng hoạt động TCM và thực trạng quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ tại các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

5.3 Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ của Hiệu trưởng các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

5.4 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo hướng tự chủ trong các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 5.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

6 Giới hạn về phạm vi nghiên cứu

Chủ thể quản lý: Hiệu trưởng các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TCM theo hướng tự chủ tại các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa trong nghiên cứu các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến vấn đề nghiên cứu để phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết các nhiệm vụ của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Xây dựng mẫu phiếu điều tra khảo sát với các dạng câu hỏi đóng, mở nhằm đánh giá thực trạng các mặt, các hoạt động của TCM, quản lý của Hiệu trưởng đối với TCM

Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu nhằm tìm hiểu hiện trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý TCM theo hướng tự chủ của Hiệu trưởng và nguyên nhân của thực trạng trên

7.3 Phương pháp xử lý thông tin

Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng một số công thức toán học để phân tích về mặt định lượng các kết quả nghiên cứu thực trạng

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo

hướng tự chủ trong trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự

chủ của hiệu trưởng các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng tự

chủ ở các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA

TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

TCM là nơi diễn ra mọi hoạt động có liên quan đến toàn bộ hoạt động nghề nghiệp của người GV, là một bộ phận không thể thiếu trong mỗi nhà trường và là nơi thực hiện các hoạt động chuyên môn và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho GV trong nhà trường

Hoạt động chuyên môn ở trường THPT là một yêu cầu bắt buộc được qui định trong điều lệ trường trung học do Bộ GD&ĐT ban hành cũng như sự chỉ đạo của Sở Giáo dục Hiệu trưởng quản lý hoạt động này sẽ quản lý được giáo viên nhất là về chuyên môn, nghiệp vụ, thực hiện kế hoạch giảng dạy, năng lực

sư phạm của giáo viên trong phạm vi từng tổ chuyên môn và qua đó cũng phản ánh được các mặt hoạt động chuyên môn của nhà trường và các hoạt động khác cũng như chất lượng của các hoạt động đó

Nâng cao chất lượng hoạt động TCM trong các nhà trường sẽ phát huy tinh thần nỗ lực sáng tạo của giáo viên trong tập thể sư phạm, tính đoàn kết nội bộ, năng lực điều hành của Tổ trưởng chuyên môn

Tổ chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần bồi dưỡng đội ngũ giáo viên thông qua các hoạt động dự giờ, thao giảng, trao đổi rút kinh nghiệm các tiết dạy, sinh hoạt chuyên đề để nâng cao chất lượng dạy và học Vì thế, công tác quản lý hoạt động TCM đặc biệt được quan tâm

TCM đóng vai trò chủ đạo trong công tác bồi dưỡng và phát triển năng lực giảng dạy cho đội ngũ GV Những năm gần đây, hoạt động chuyên môn

và hoạt động của TCM trong nhà trường đang được các cấp QLGD chú ý,

quan tâm Bởi vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý TCM ở nhiều khía cạnh khác nhau Có thể kể đến 1 số đề tài:

Tác giả Phạm Quang Huân, Trần Thị Hải Yến [16] cho rằng một trong các hướng đổi mới sinh hoạt TCM là đổi mới công tác tự học cho đội ngũ GV

trong tổ: “Tổ chức tự học cho đội ngũ giáo viên là nội dung quan trọng của

quản lý TCM, quản lý nhà trường cũng như quản lý TCM suy cho cùng là những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt đời sống của nhà trường và TCM để đảm bảo sự vận hành tối

ưu quá trình dạy học và giáo dục”

Tác giả Nguyễn Thanh Cao [8] đề cập đến các biện pháp quản lý TCM

cụ thể đi theo hướng tiếp cận chức năng quản lý TCM, đặc biệt nhấn mạnh đến quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá là con đường nâng cao chất lượng

TCM, chất lượng của nhà trường giáo dục phổ thông: “1) Quản lý kế hoạch

hoạt động của tổ chuyên môn nhằm mục đích nâng cao khả năng điều hành quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn, huy động khả năng chuyên môn của mọi thành viên trong tổ; 2) Chỉ đạo việc thực hiện đổi mới nội dung sinh hoạt chuyên môn theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông; 3) Tăng cường quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh của tổ chuyên môn thông qua quản lý kiểm tra, đánh giá học tập, Hiệu trưởng biết được tình hình của học sinh về ý thức và khả năng học tập, để từ đó chỉ đạo giáo viên xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém 4) Tăng cường công tác tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên 5) Công tác quản lý thiết

bị dạy học của tổ chuyên môn; 6) Kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch, hoạt động tổ chuyên môn”

Các tác giả Hoàng Thị Phương Thảo [27] trong bài viết Nâng cao vai trò

của Tổ trưởng chuyên môn trong quản lý hoạt động TCM ở trường THPT đã

đưa ra một số biện pháp quản lý nhằm tăng cường vai trò TTCM trong nhà

trường: “1) Nâng cao nhận thức về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ

chuyên môn 2) Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn 3) Xây dựng hoàn thiện cơ chế đãi ngộ đối với đội ngũ tổ trưởng chuyên môn nhằm tạo động lực làm việc và khuyến khích học tự học, tự bồi dưỡng”

Như vậy, có thể thấy các công trình nghiên cứu trên đều khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động TCM đối với chất lượng dạy và học trong các nhà trường đồng thời tác giả đã đưa ra các biện pháp giúp các nhà trường cải thiện và nâng cao chất lượng hoạt động TCM

Đối với các trường THPT ngoài công lập cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu như: Luận án tiến sĩ của Phạm Tuấn Hùng (2011) “Quản lý trường THPT ngoài công lập ở Việt Nam giai đoạn hiện nay ”, Viện Khoa học Giáo dục Hà Nội [15] Trong luận án này tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng ở một số trường ngoài công lập cấp THPT và tác giả đã đề xuất các giải pháp gồm:

(1) Quy hoạch hợp lý các trường THPT ngoài công lập;

(2) Hoàn thiện chính sách và văn bản pháp lý

(3) Đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên;

(4) Đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất và hiện đại hóa phương tiện dạy học; (5) Đẩy mạnh xã hội hóa trong phát triển trường THPT ngoài công lập; (6) Đổi mới cơ chế quản lý nhà trường theo hướng tự chủ và tính trách nhiệm xã hội

Ngoài ra còn có nhiều ý kiến của các cán bộ chỉ đạo, một số bài báo và

một số luận văn thạc sỹ như: Bài viết “Điểm mặt các trường dân lập “top

đầu” của Hà Nội” [35]; “Một số vấn đề trong công tác quản lý trường THPT dân lập và phương hướng giải quyết ở thành phố Hồ Chí Minh” của Lê Đức

Anh (1999); “Một số kinh nghiệm tổ chức quản lý loại hình trường THPT bán

công ở Đồng Nai” của Phạm Văn Luốt (2000); “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” của Nguyễn Thị Thanh Mai (2010);

Như vậy các tác giả đã rất công phu nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề, khảo sát thực trạng và đề xuất các giải pháp, biện pháp thiết thực, nhằm thực hiện tốt hơn công tác phát triển hoạt động TCM Tuy nhiên,

ở mỗi địa phương, đơn vị có những điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau Sau một thời gian nghiên cứu, tác giả nhận thấy đến nay các đề tài nghiên cứu khoa học về biện pháp quản lý hoạt động TCM chỉ mới tập trung ở bậc mầm non, tiểu học, THCS và khối chuyên nghiệp, bậc THPT công lập, ở bậc THPT ngoài công lập thì rất ít Chủ yếu là một số công trình liên quan đến quản lý nguồn lực, quản lý chất lượng giáo viên hoặc một số tài liệu nghiên cứ, tạp chí về quản lý hệ thống các trường ngoài công lập

Hiện nay, dư luận xã hội và thực tế cho thấy rằng chất lượng chuyên môn và chất lượng về học lực và hạnh kiểm của các trường THPT ngoài công lập so với các trường THPT công lập là kém hơn Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này và một trong những nguyên nhân đó nằm ở chất lượng hoạt động của TCM

Mặt khác, ở huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý TCM theo hướng tự chủ ở các trường THPT ngoài công lập Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này là hết sức cần thiết nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các trường THPT ngoài công lập huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Trong bất kì công việc và lĩnh vực nào trong xã hội thì vai trò của người quản lý cũng được đặt lên hàng đầu Quản lý vừa là một nghệ thuật, vừa là một khoa học

Vậy quản lý là gì? Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất:

Taylor cho rằng: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt

và rẻ nhất”

Theo C.Mác “Quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động phát triển xã hội”; “ Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung phát sinh từ toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc cần phải có một nhạc trưởng”

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, quản lý là sự tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “ Quản lý = Quản + Lý ” Trong đó: Quản

là chăm sóc, giữ gìn sự ổn định; Lý là sửa sang, sắp xếp, đổi mới phát triển Như vậy: Quản lý = ổn định + phát triển Hệ ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái Hệ phát triển mà không ổn định thì tất yếu sẽ rối loạn Điều đó có nghĩa là hoạt động nhiều làm cho hệ thống hoạt động theo mục tiêu đặt ra và tiến tới trạng thái có tính chất lượng mới

Tác giả Bùi Minh Hiền cho rằng “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [14]

Hoạt động quản lý là một quá trình đạt đến mục tiêu tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng quản lý Chức năng quản lý là những hình thái biểu hiện sự tác động có mục đích đến tập thể người:

Quản lý bao gồm 4 chức năng cơ bản sau:

- Chức năng kế hoạch: Là xác định rõ mục đích, mục tiêu đối với tổ chức

và những con đường để thực hiện cũng như các biện pháp chính để đạt mục tiêu đó

Khâu quan trọng của chức năng kế hoạch là lập kế hoạch Có thể hiểu lập kế hoạch là quá trình xác định trước các bước đi, các mục tiêu, hệ thống các hoạt động và các điều kiện đảm bảo mục tiêu đó

- Chức năng tổ chức: Tổ chức là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc, quyền hành và các nguồn lực cho các thành viên của tổ chức để họ có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách hiệu quả Ứng với mỗi mục tiêu khác nhau đòi hỏi cấu trúc tổ chức đơn vị cũng khác nhau Nhờ tổ chức có hiệu quả

mà người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn nguồn nhân lực và các nguồn lực khác Một tổ chức được thiết kế phù hợp sẽ phát huy năng lực nội sinh và có ý nghĩa quyết định đến việc chuyển hoá kế hoạch thành hiện thực

- Chức năng lãnh đạo: Là quá trình tác động, gây ảnh hưởng, liên kết các thành viên trong tổ chức, tập hợp, động viên họ hoàn thành những công việc nhất định để đạt được mục tiếu của tổ chức

- Chức năng kiểm tra: Đây là một chức năng quan trọng của hoạt động quản lý Quản lý mà không kiểm tra thì coi như không quản lý Theo lý thuyết

hệ thống, kiểm tra là thiết lập kênh thông tin phản hồi trong quản lý Nhờ có

hoạt động kiểm tra mà cán bộ quản lý đánh giá được kết quả công việc và kịp thời điều chỉnh, uốn nắn một cách đúng hướng nhằm đạt mục tiêu đề ra [20]

1.2.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, nên quản lý giáo dục được hình thành và phát triển là một yếu tố khách quan Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý giáo dục PGS.TS Trần Kiểm cũng cho rằng “Thuật ngữ này

có nhiều cấp độ Ít nhất có hai cấp độ chủ yếu: cấp vĩ mô và cấp vi mô Cấp quản lý vĩ mô tương ứng với việc quản lý một hoặc một loạt đối tượng có quy

mô lớn, bao quát toàn bộ hệ thống Nhưng, trong hệ thống này lại có nhiều hệ thống con, và tương ứng với hệ thống con này có hoạt động quản lý, đó là quản lý vi môn Việc phân chia quản lý vĩ mô và quản lý vi mô chỉ là tương đối

- Theo đó, đối với cấp vĩ mô:

+ Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất

cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội

+ Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính vượt trội/ tính trồi của

hệ thống; sử dụng một các tối ưu tiềm năng, các cơ hội của hệ thống nhằm đưa hệ thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện đảm bảo sự cân bằng với môi trường bên ngoài luôn luôn biến động

+ Các định nghĩa trên tương ứng với sự phát triển của hệ thống giáo dục trên quy mô cả nước hay hệ thống giáo dục của một tỉnh thành/ thành phố hoặc đối với hệ thống giáo dục của một ngành học, cấp học cụ thể nào đó

- Đối với cấp độ vi mô, trong phạm vi nhà trường, hoạt động quản lý bao gồm nhiều loại, như quản lý các hoạt động giáo dục; hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp), hoạt động xã hội, hoạt động văn thể, hoạt động lao động, hoạt động ngoại khóa ; quản lý các đối tượng khác nhau: GV,

HS, tài chính, cơ sở vật chất [19]

Từ những quan niệm nêu trên, ta có thể thấy rõ các yếu tổ quản lý giáo dục, đó là: chủ thể quản lý, phương pháp quản lý, công cụ quản lý, đối tượng

bị quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý

Như vậy, QLGD là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu

đã định

1.2.3 Quản lý nhà trường

Theo tác giả Trần Kiểm:

“Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là tổ chức hoạt động dạy học Có

tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước

Quản lý nhà trường là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối

ưu xã hội – kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế

hệ đang lớn lên

Mặt khác quản lý trường học về bản chất là quản lý con người Điều đó tạo cho các chủ thể (người dạy và người học) trong nhà trường một sự liên kết chặt chẽ không chỉ bởi cơ chế hoạt động theo những quy luật/tính quy luật

khách quan của một tổ chức xã hội – nhà trường, mà còn bởi hoạt động chủ quan, hoạt động quản lý của chính bản thân giáo viên và học sinh Trong nhà trường GV và HS vừa là đối tượng, vừa là chủ thể quản lý Với tư cách là đối tượng quản lý, họ chịu sự tác động của chủ thể quản lý (HT) Với tư cách là chủ thể quản lý, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản

lý chung và biến nhà trường thành hệ tự quản lý Cho nên, quản lý nhà trường không chỉ là trách nhiệm riêng của người HT mà là trách nhiệm chung của tất

cả các thành viên trong nhà trường” [19]

Vì vậy, quản lý nhà trường là hệ thống những hoạt động có mục đích, có

kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng các qui định, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

1.2.4 Tổ chuyên môn

1.2.4.1 Vị trí, chức năng của tổ chuyên môn trong trường THPT

Theo Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học ban hành theo Quyết định số 07/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02/4/2007 của Bộ GD&ĐT [4], cơ cấu tổ chức của trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học gồm có:

Hội đồng trường đối với trường công lập, Hội đồng quản trị đối với trường ngoài công lập, Hội đồng thi đua và khen thưởng, Hội đồng kỷ luật, Hội đồng tư vấn khác, các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các bộ phận khác (nếu có);

Các tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam, Công đoàn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và các tổ chức xã hội

Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành trong trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, THPT Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phận nghiệp vụ khác và

các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục

1.2.4.2 Tổ trưởng chuyên môn

Trong bộ máy tổ chức nhà trường, TTCM có một vị trí quan trọng trong việc điều hành hoạt động chuyên môn của tổ; là mắt xích gắn kết giữa HT và

GV để bộ máy hoạt động đồng bộ và có hiệu quả Trong trường THPT, người

HT với quyền hạn và trách nhiệm của mình, lựa chọn những GV có hiểu biết,

có phẩm chất chính trị tốt, năng lực chuyên môn vững vàng, khả năng quản lý giỏi; biết huy động, tập hợp lực lượng để làm tổ trưởng Tổ trưởng giúp HT triển khai các nội dung kế hoạch hoạt động của nhà trường đến từng GV

Tổ trưởng chuyên môn là người đứng đầu tổ chuyên môn, chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp hoạt động của tổ chuyên môn và được Hiệu trưởng ra quyết định vào đầu năm học Tổ trưởng chuyên môn là người có năng lực chuyên môn giỏi, có tay nghề thành thạo, có phẩm chất đạo đức tốt, có khả năng trong công tác quản lý Tổ trưởng chuyên môn trong các trường trung học phổ thông được hưởng chế độ phụ cấp và giảm 3 giờ dạy/ 1 tuần so với giáo viên

Tổ trưởng chuyên môn là người chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về chất lượng hoạt động chuyên môn của tổ mình Trong thực tiễn, tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở để tổ chức và triển khai thực hiện các hoạt động chuyên môn một cách cụ thể và có hiệu quả Đây cũng là nơi quản lý trực tiếp công tác bồi dưỡng giáo viên và phát hiện ra những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi và khó khăn của việc thực hiện mục tiêu dạy học Vì vậy, trong quá trình điều hành quản lý hoạt động chuyên môn, tổ trưởng được Hiệu trưởng ủy quyền để tổ chức tổ chuyên môn thực hiện tốt các nội dung sau đây:

- Tổ chức cho giáo viên học tập và nắm vững các mục tiêu chuyên môn, chương trình, sách giáo khoa, các quy định, quy chế chuyên môn

- Tổ chức xây dựng kế hoạch thực hiện những mục tiêu chuyên môn

- Tổ chức quán triệt chương trình, sách giáo khoa để chuẩn bị bài lên lớp theo nhóm chuyên môn Thống nhất việc tổ chức các hoạt động chuyên môn nội khóa, ngoại khóa, kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh yếu, kém

- Chỉ đạo và giám sát các khâu soạn giảng, kiểm tra đánh giá học sinh của giáo viên

- Tổ chức các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học

- Chỉ đạo việc sử dụng thiết bị và đồ dùng dạy học

- Xây dựng tổ, nhóm chuyên môn thành một tập thể sư phạm đoàn kết nhất trí giúp đỡ nhau về mọi mặt

- Cùng với hiệu trưởng tham gia thanh, kiểm tra giáo viên theo kế hoạch năm học

- Đề đạt ý kiến của các thành viên trong tổ đến Hiệu trưởng và triển khai đầy đủ các kế hoạch hoạt động của Hiệu trưởng đến các thành viên trong tổ Tóm lại, tổ trưởng chuyên môn là người quản lý hoạt động chuyên môn của tổ, vì thế cần phải nắm rõ nguyên tắc, chức năng của chu trình quản lý và chu trình quản lý giáo dục

1.3 Hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT

Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường THPT là hoạt động giải

quyết các vấn đề về chuyên môn trong tổ chuyên môn nhằm đạt được mục đích hotạ động chuyên môn của nhà trường đạt ra đối với tổ chuyên môn Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường THPT thì hoạt động của tổ chuyên môn bao gồm nhiều hoạt động, nhưng trong luận

văn chỉ giới hạnvề các hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn bao gồm:

Hoạt động giảng dạy của từng giáo viên và của cả tổ Kế hoạch đổi mới nội dung và phương pháp dạy học

Hoạt động xây dựng phân phối chương trình môn học theo hướng dẫn, quy định của Sở Giáo dục và Đào tạo; lập kế hoạch và tổ chức triển khai thực hiện hoạt động giảng dạy của giáo viên ở trên lớp theo phân phối chương trình môn học đã được phê duyệt Tổ chức hoạt động dạy học phân hóa cho học sinh

Hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng cho giáo viên nhằm nắm vững và hiểu rõ mục đích, yêu cầu nội dung môn học, từng bước đáp ứng các yêu cầu đổi mới giáo dục;

Hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực học tập cho học sinh khá, giỏi

và phụ đạo học sinh yếu kém theo quy định của Sở Giáo dục và Đào tạo và của trường

Tổ chức các chuyên đề, nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm cho các thành viên trong tổ; tổ chức thao giảng, thi giáo viên giỏi, thi triển lãm thiết bị và đồ dùng dạy học tự làm nhằm nâng cao trình độ nghiệp

vụ cho các giáo viên trong tổ;

Hoạt động kiểm tra đánh giá

Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng và học trong nhà trường

Hoạt động sử dụng, bảo quản, bổ xung cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của bộ môn

Hoạt động nghiên cứu khoa học, viết sáng kiến kinh nghiệm, triển khai

áp dụng kết quả nghiên cứu khoa học và sáng kiến kinh nghiệm trong giáo dục và dạy học

Tham gia vào các hoạt động chung của nhà trường như: Công tác tổ chức, công tác xây dựng và lập kế hoạch, công tác chủ nhiệm lớp, công tác Đoàn thanh niên, công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp, công tác đoàn thể

1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT

1.4.1 Quản lý kế hoạch của từng cá nhân:

Xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn là nhằm xác định mục tiêu công tác, giảng dạy của giáo viên, của tổ chuyên môn Dựa trên những yêu cầu chung của nhà trường, những yêu cầu riêng của từng bộ môn, tổ chuyên môn, dựa trên những hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của ngành, tình hình thực tế của cơ quan để xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn sao cho phù hợp

Muốn xây dựng được kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn phải dựa trên những hoạt động chung của nhà trường, kế hoạch cá nhân, bản đăng ký thi đua của từng thành viên trong tổ trong mỗi học kỳ và cả năm học

Nội dung yêu cầu đối với kế hoạch cá nhân, cụ thể gồm:

- Cơ sở để xây dựng kế hoạch: Chỉ thị nhiệm vụ năm học, hướng dẫn giảng dạy, định mức chỉ tiêu giáo dục, điều tra chất lượng học sinh và các điều kiện khác

- Xác định phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động: giảng dạy lý thuyết, thực hành, thí nghiệm, tổ chức tham quan thực tế, bồi dưỡng học sinh giỏi, bồi dưỡng học sinh yêu, kém, giáo dục đạo đức cho học sinh

- Nêu các biện pháp đảm bảo sĩ số học sinh, tự học, tự nâng cao trình độ tay nghề, nâng cao chất lượng giảng dạy, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

- Các điều kiện đảm bảo thực hiện thành công kế hoạch: sách giáo khoa, các tài liệu, các trang thiết bị phục vụ giảng dạy bộ môn, kinh phí phục vụ cho các hoạt động dạy học bộ môn

- Xây dựng kế hoạch giảng dạy cho từng chương, từng bài, từng tiết dạy Nội dung yêu cầu của kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn:

- Cơ sở để xây dựng kế hoạch: chỉ thị, nhiệm vụ năm học, yêu cầu của các cấp quản lý, đặc điểm tình hình đơn vị, những thuận lợi, khó khăn

- Xác định phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động

- Nêu các biện pháp thực hiện kế hoạch phát triển, xây dựng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thanh tra, kiểm tra, đánh giá, phối hợp các lực lượng giáo dục trên địa bàn, cải tiến công tác quản lý hoạt động của tổ

- Điều kiện đảm bảo kế hoạch gồm đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý,

cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động giáo dục, nguồn lực tài chính trong và ngoài ngân sách, huy động đóng góp xã hội

- Xây dựng chương trình hoạt động hàng tháng, từng học kỳ, năm học gồm nội dung công việc, người thực hiện, điều chỉnh bổ sung,…

Kế hoạch chuyên môn của từng cá nhân, của tổ chuyên môn trong nhà trường là rất quan trọng, giúp từng giáo viên và người quản lý cụ thể hóa các mục tiêu đã đề ra Qua kế hoạch đó thấy được những hoạt động cần thiết, các công việc cụ thể cần phải tiến hành để đạt được kết quả như dự kiến Tuy nhiên tất cả các kế hoạch đều phải tiến hành, đảm bảo tính chuẩn xác, khoa học, logic Trên cơ sở đó, Hiệu trưởng chỉ cần chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch một cách chu đáo, sát với điều kiện thực tiễn, đảm bảo các mục tiêu Trong những trường hợp cụ thể, Hiệu trưởng cần phải có những sự chỉ đạo linh hoạt trong việc bổ sung, điều chỉnh những chi tiết trong kế hoạch

sao cho không làm thay đổi sự vận hành chung và không ảnh hưởng tới các hoạt động của các thành viên và từng tổ chuyên môn

1.4.2 quản lý tổ chuyên môn về việc phân công chuyên môn:

Phân công chuyên môn là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục trong nhà trường Muốn phát huy được khả năng chuyên môn của từng thành viên trong nhà trường, Hiệu trưởng cần nắm rõ khả năng, năng lực của từng cá nhân, từng điều kiện hoàn cảnh cụ thể Trên cơ sở đó thực hiện việc phân công chuyên môn sao cho hợp tình, hợp lý và phát huy được điểm mạnh của từng cá nhân giáo viên về chuyên môn và các công tác kiêm nghiệm

Ngay từ khi kết thúc năm học cũ, Hiệu trưởng cho các giáo viên tự đăng

ký chuyên môn của năm sau, ý kiến đề nghị phân công của tổ chuyên môn về từng cá nhân từng bộ môn

Vào năm học mới trên cơ sở thực tế về tình hình đội ngũ, các chỉ tiêu, nhiệm vụ của ngành giao, Hiệu trưởng cùng Ban giám hiệu quyết định phân công chuyên môn cho từng giáo viên dựa trên tinh thần nguyện vọng của từng

cá nhân và ý kiến của tổ chuyên môn Trên cơ sở đó sẽ sử dụng đúng người, đúng việc, giúp các giáo viên tự tin, có trách nhiệm hơn trong công tác được giao, họ sẽ cố gắng làm hết sức mình để khẳng định vai trò, năng lực chuyên môn, khả năng sư phạm, sự tiến bộ của mình qua công việc được giao

Qua quá trình phân công chuyên môn, Hiệu trưởng cần quán triệt quan điểm phân công chuyên môn là chọn đúng người đúng việc, đa số phân công theo nguyện vọng của từng cá nhân và phải chấp hành sự phân công của nhà trường để đáp ứng với những yêu cầu chung

Tuy nhiên, Hiệu trưởng cũng phải thể hiện sự tin tưởng vào sự cố gắng

và năng lực của từng thành viên trong các tổ chuyên môn Động viên khích lệ

giáo viên chấp hành và hoàn thành tốt các công việc được giao, nhất là các công tác kiêm nhiệm trong năm học

Phân công chuyên môn còn phải chú ý tới quyền lợi học tập của học sinh

và nguyện vọng của phụ huynh học sinh Chú ý tới khối lượng công việc và

sự công bằng của từng giáo viên trong phân công, tránh nặng quá và cũng không nên nhẹ quá, mất công bằng trong phân công lao động và không đảm bảo tính khách quan

Hiệu trưởng cần chú ý tới các bước trong phân công chuyên môn cho từng giáo viên trong nhà trường:

- Nghiên cứu kỹ từng đối tượng giáo viên để nắm bắt được khả năng, năng lực, nguyện vọng, sở thích của từng người

- Giao phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tổ trưởng tổ chuyên môn

dự kiến phân công chuyên môn

- Bàn bạc thống nhất cao trong Ban giám hiệu và các tổ chuyên môn

- Thông báo công khai dự kiến phân công chuyên môn trong năm học cho toàn thể cán bộ, giáo viên được biết Các giáo viên có quyền kiến nghị, đề nghị và phân công chuyên môn của bản thân mình Trên cơ sở đó hiệu trưởng cùng Ban giám hiệu và tổ chuyên môn xem xét có thể điều chỉnh nếu thấy cần thiết hoặc phân tích, động viên, khích lệ giáo viên chấp hành sự phân công đó

vì được tập thể lãnh đạo nhà trường tin tưởng, xem xét kỹ,…

1.4.3 Quản lý tổ chuyên môn về thực hiện chương trình:

Chương trình dạy học và pháp lệnh của Nhà nước do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; quy định nội dung, phương pháp, hình thức dạy học của từng môn nhằm thực hiện các yêu cầu, mục tiêu của cấp học; là căn cứ pháp

lý để cấp quản lý tiến hành chỉ đạo, giám sát hoạt động của các trường Đồng thời cũng là căn cứ pháp lý để hiệu trưởng quản lý giáo viên theo yêu cầu của

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề ra cho từng cấp học

Để quản lý tốt việc thực hiện chương trình dạy học người Hiệu trưởng cần:

- Nắm vững nguyên tắc cấu tạo chương trình dạy học cấp trung học phổ thông, nguyên tắc cấu tạo chương trình dạy học của môn học, nội dung và phạm vi kiến thức của từng môn học

- Phương pháp dạy học đặc trưng của từng bộ môn và hình thức dạy học của bộ môn đó

- Chỉ đạo tổ chuyên môn thảo luận về nội dung, phương pháp giảng dạy

bộ môn, những sửa đổi trong chương trình, sách giáo khoa mới Bàn bạc những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giảng dạy của các năm học trước và những vấn đề mới trong chương trình dạy học để thống nhất thực hiện trong

cả năm học

- Cân đối các hoạt động trong năm học, bố trí thời gian hợp lý, khoa học

để giáo viên thực hiện đầy đủ chương trình trong năm học

- Hiệu trưởng theo dõi tình hình thực hiện chương trình thông qua: sổ ghi đầu bài, Sổ lịch báo giảng, giáo án của từng giáo viên, báo cáo phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, đặc biệt là các tổ trưởng chuyên môn Từ đó có thể điều chỉnh, bổ sung kế hoạch về nội dung công việc, thời gian tiến hành công việc sao cho phù hợp, thuận lợi với tổng thể các hoạt động trong nhà trường

Ngoài ra, Hiệu trưởng còn sử dụng thời khóa biểu để điều hành, kiểm soát tiến độ thực hiện chương trình của mỗi cá nhân, kịp thời xử lý các sự cố (nếu có) ảnh hưởng đến việc thực hiện chương trình chung của nhà trường

1.4.4 Quản lý chuyên môn về soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên:

Việc soạn bài của từng giáo viên có tính chất quyết định giờ dạy của họ Trong các bài soạn của từng tiết dạy đều thể hiện rõ mục đích, yêu cầu, nội

dung, phương pháp giảng dạy,… thể hiện rõ năng lực chuyên môn và ý thức của từng cá nhân Có chuẩn bị bài chu đáo mới có sáng tạo trong việc thể hiện phương pháp của từng giáo viên và mới rút ra kinh nghiệm được cho chính bản thân mình về những nguyên nhân thành công và thất bại

Những yêu cầu mà Hiệu trưởng cần đặt ra là:

- Các tổ, nhóm chuyên môn nghiên cứu kỹ nội dung, chương trình môn học được phân công, trao đổi và thống nhất về mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp, phương tiện,… tổ chức của từng tiết dạy

- Có những yêu cầu cụ thể của việc sử dụng sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy, sách tham khảo và các trang thiết bị phục vụ cho từng tiết dạy

- Hiệu trưởng cùng với ban thanh tra, các tổ trưởng chuyên môn thường xuyên kiểm tra việc soạn bài của giáo viên để có các thông tin về việc thực hiện chương trình, nội dung soạn bài có đáp ứng được đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn hiện nay hay không

- Qua việc dự giờ trên lớp để đánh giá kết quả việc chuẩn bị, khả năng về chuyên môn, khả năng sư phạm, kiến thức và phương pháp giảng dạy của giáo viên đó

- Sau khi kiểm tra tổ chức rút kinh nghiệm trong tổ, nhóm chuyên môn Nội dung quản lý tổ chuyên môn về theo dõi việc lên lớp của giáo viên: Việc chuẩn bị bài của từng giáo viên là quan trọng và cần thiết, tuy nhiên thể hiện giờ lên lớp giữ vai trò quyết định trực tiếp đến chất lượng dạy học Trong giờ lên lớp các giáo viên phải thực sự linh hoạt, xử lý phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng bài giảng phải sinh động, dễ hiểu

Để quản lý có hiệu quả giờ lên lớp của giáo viên, Hiệu trưởng cần:

- Thống nhất với phó hiệu trưởng chuyên môn để xây dựng thời khóa biểu sao cho phù hợp với từng lớp, từng môn trong từng buổi học, sao cho

phù hợp cả các môn học tự nhiên và xã hội để học sinh không bị quá căng thẳng trong từng buổi học

- Phổ biến nội dung cơ bản tiêu chuẩn giờ lên lớp để mọi giáo viên đều nắm được, hướng dẫn học sinh tư duy, tìm kiến thức mới từ đó nắm chắc kiến thức cơ bản của bài học, rèn luyện được các kỹ năng cần thiết, biết vận dụng một cách sáng tạo Thông qua các bài giảng giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, phát triển năng lực, trí tuệ của học sinh

- Có kế hoạch dự giờ của giáo viên Trong năm học ít nhất hiệu trưởng phải dự được 1 tiết/1 giáo viên, các giáo viên mới ra trường, giáo viên có trình

độ chuyên môn yêu cầu được quan tâm dự giờ và đi dự giờ nhiều hơn Quá trình dự giờ cần ghi chép đầy đủ, cụ thể, có rút kinh nghiệm

- Để nâng cao chất lượng các giờ dạy trên lớp, ngay từ đầu năm học các

tổ chuyên môn, các cá nhân và nhà trường xây dựng kế hoạch cần có các chỉ tiêu, tiêu chí về dự giờ dạy, các tình huống sư phạm của các tiết dạy, tổ chức các tiết dạy mẫu, tổ chức hội thảo giáo viên dạy giỏi cấp trường, tổ chức các đợt thanh tra giờ dạy để các giáo viên đi dự giờ học hỏi kinh nghiệm, nâng cao chất lượng giờ dạy chung của nhà trường

- Trong mỗi năm học cần lấy ý kiến thăm dò của học sinh về các giáo viên rất quan trọng; qua kết quả học của học sinh; ý kiến của đồng nghiệp

1.4.5 Quản lý tổ chuyên môn về công tác bồi dưỡng giáo viên

- Ngay trong điều lệ trường phổ thông đã ghi rõ: “Trong trường phổ thông giáo viên là lực lượng chủ yếu, giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt động giáo dục”

- Để làm tốt công tác bồi dưỡng giáo viên, Hiệu trưởng cần có kế hoạch

cụ thể, dành thời gian, kinh phí nhất định trong năm cũng như có kế hoạch chiến lược lâu dài về công tác bồi dưỡng giáo viên

- Cử đầy đủ, đúng đối tượng giáo viên tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên đề thường xuyên do ngành giáo dục tổ chức Đảm bảo cho 100% giáo viên của nhà trường được tham gia bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ

- Có kế hoạch, động viên các giáo viên đi đào tạo để đạt chuẩn và trên chuẩn

- Thường xuyên tổ chức kiểm tra trình độ tay nghề của giáo viên, phát hiện kịp thời những giáo viên có trình độ tay nghề tốt để có kế hoạch bồi dưỡng trở thành lực lượng nòng cốt trong tổ, nhóm chuyên môn, đồng thời cũng nắm được những mặt mạnh, yếu trong đội ngũ giáo viên để có kế hoạch bồi dưỡng giúp đỡ lâu dài

- Để nâng cao trình độ tại chỗ cho giáo viên, Hiệu trưởng cần có những quy định cụ thể về công tác quản lý khoa học, việc tự bồi dưỡng của mỗi giáo viên Đối với các giáo viên còn hạn chế về chuyên môn, Hiệu trưởng cần phân công cụ thể giáo viên có tay nghề vững vàng, có uy tín với đồng nghiệp trực tiếp giúp đỡ họ Mặt khác cần tạo thêm thời gian, tài liệu cho họ tự học,

tự bồi dưỡng nâng cao trình độ, nghiệp vụ chuyên môn

- Muốn làm tốt công tác bồi dưỡng giáo viên, Hiệu trưởng phải là người luôn luôn gương mẫu, đi đầu trong phong trào tự học, tự bồi dưỡng để toàn thể cán bộ giáo viên học tập, noi theo Ngoài ra, Hiệu trưởng cần thể hiện sự quan tâm đúng mức về mọi mặt, động viên khích lệ, phải thể hiện sự tin tưởng đội ngũ cán bộ, giáo viên trong công tác tự học, tự bồi dưỡng, có những lúc cần thiết có thể biểu dương tinh thần vượt khó trong phong trào tự học, tự trau dồi cho chính bản thân của một số giáo viên thực sự cố gắng

1.4.6 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động của các tổ chuyên môn:

Trong quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông muốn thành công phải đặc biệt chú ý tới công tác kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra, đánh giá thường xuyên giúp cho giáo viên nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong công tác Kiểm tra còn giúp cho Hiệu trưởng nhận rõ kế hoạch của mình

Kiểm tra phải đi kèm với đánh giá, rút kinh nghiệm những việc đã làm ở từng tổ chuyên môn để đôn đốc thực hiện kế hoạch của nhà trường

Kiểm tra có nhiều hình thức: kiểm tra theo kế hoạch có trước, do Ban giám hiệu kiểm tra Kiểm tra do các tổ trưởng tổ chuyên môn tiến hành theo

kế hoạch chung của nhà trường được hiệu trưởng ủy quyền Kiểm tra đột xuất

do các ban, ngành kiểm tra Kiểm tra của ban kiểm tra nhân dân nhà trường Kiểm tra của ban kiểm tra nội bộ trường học Ngoài ra, còn có kiểm tra đột xuất theo nghị quyết của hội nghị cán bộ công chức đầu năm

Tất cả việc kiểm tra, đánh giá đều đem lại cho hiệu trưởng kết quả nắm chắc tình hình, mức độ thực hiện các kế hoạch đã đề ra của đơn vị mình, từ đó

có thể nắm được mức độ hoàn thành các chỉ tiêu của trường, giúp hiệu trưởng chủ động trong chỉ đạo các hoạt động tiếp theo

1.5 Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động TCM ở trường THPT

1.5.1 Hiệu trưởng

HT là nhà quản lý giáo dục trực tiếp điều hành hoạt động nhà trường Chính vì vậy, người HT phải biết xây dựng kế hoạch hoạt động, theo dõi chất lượng dạy của GV, học của HS, tích cực cộng tác với GV để xây dựng và duy trì chất lượng giảng dạy, kiểm tra, đánh giá kịp thời các hoạt động, tạo điều kiện cho GV và HS thực hiện tốt công việc và học tập

Điều 54, Luật Giáo dục ghi rõ: “HT là người chịu trách nhiệm quản lý

các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận với nhiệm kỳ 5 năm”[5]

Điều 18, Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học Ban hành kèm theo Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo [4] có quy định đối với HT:

Về trình độ đào tạo và thời gian công tác: Phải đạt trình độ chuẩn được đào tạo của nhà giáo theo quy định của Luật Giáo dục đối với cấp học, đạt trình độ chuẩn được đào tạo ở cấp học cao nhất đối với trường phổ thông có nhiều cấp học và đã dạy học ít nhất 5 năm (hoặc 4 năm đối với miền núi, hải đảo, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn) ở cấp học đó

HT phải đạt tiêu chuẩn quy định tại Chuẩn HT trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học Thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận hoặc miễn nhiệm HT trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học cao nhất là THPT là Giám đốc sở giáo dục và đào tạo

Người HT trường học trước hết phải là nhà giáo dục, bằng chính nhân cách của mình tác động một cách tích cực đến đội ngũ GV và sự hình thành, phát triển nhân cách HS Người HT phải là người công dân gương mẫu, có tinh thần trách nhiệm cao, là nhân tố tạo ra bầu không khí dân chủ trong nhà trường, biết tập hợp lực lượng, là trung tâm đoàn kết trong nhà trường Người

HT phải có phẩm chất chính trị, hành vi và thái độ ứng xử tốt đối với mọi người, đối với công việc cũng như đối với môi trường sống Đồng thời, người

HT phải biết tin tưởng vào đội ngũ, có tấm lòng độ lượng và bao dung, có trái tim nhân hậu và phải có tính quyết đoán

HT là người đại diện cho Nhà nước về mặt hành chính để quản lý các hoạt động nhà trường trên cơ sở pháp luật và các văn bản qui phạm pháp luật của Nhà nước và của các cơ quan hữu quan HT là người đại diện cho chính quyền về mặt thi hành pháp luật, quản lý hành chính bằng pháp luật

HT là nhà sư phạm, là người lãnh đạo công tác giảng dạy, làm việc với

GV, HS và các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, người HT phải có kiến thức khoa học quản lý, khoa học và phương pháp giảng dạy bộ môn, đồng thời phải biết lựa chọn và kết hợp hài hoà các phương pháp giáo dục

Người HT, phải có kỹ năng quản lý nguồn nhân lực, biết tập hợp lực lượng, biết phát huy trí lực của tập thể, hướng dẫn tổ chức động viên lực lượng giáo dục thực hiện tốt các mục tiêu và nhiệm vụ của nhà trường THPT

Theo Điều 19 Thông tư ban hành điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học số 12/2011/TT-BGDĐT quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của người HT trường THPT [4] như sau:

- Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

- Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản

3 Điều 20 của Điều lệ này;

- Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

- Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;

- Quản lý GV, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại GV, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỉ luật đối với GV, nhân viên; thực hiện việc tuyển dụng GV, nhân viên; ký hợp đồng lao động; tiếp nhận, điều động GV, nhân viên theo quy định của Nhà nước;

- Quản lý HS và các hoạt động của HS do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại HS, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành