Tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường trung học phổ thông huyện tiền hải, tỉnh thái bình theo yêu cầu đổi mới giáo dục

Kiểm tra nội bộ trường học nói chung, kiểm tra nội bộ trường THPT nói riêng đã được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định trong Quyết định số 478/QĐ-BGDĐT ngày 11/3/1993 về việc Ba

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG MAI LINH

TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG MAI LINH

TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH

THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ TUYẾT OANH

THÁI NGUYÊN - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Đặng Mai Linh, tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường Trung học phổ thông huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình theo yêu cầu đổi mới giáo dục”

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi, được sự hướng dẫn, giúp đỡ của cô giáo PGS TS Trần Thị Tuyết Oanh Tất cả các số liệu khảo nghiệm đều đúng sự thật, được cá nhân tự thực hiện Đề tài này chưa được công bố ở tài liệu nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình

Người cam đoan

Đặng Mai Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp Với tình cảm chân thành, tác giả xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

Khoa Tâm lý giáo dục, Phòng Đào tạo - Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên cùng các thầy cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy, động viên, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Xin trân trọng cảm ơn Cô giáo - PGS.TS Trần Thị Tuyết Oanh, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành Luận văn

Xin trân trọng bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến Lãnh đạo, giáo viên các trường THPT trên địa bàn huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình nói chung, trường THPT Đông Tiền Hải nói riêng, đã động viên, giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn tấm lòng của tất cả những người thân yêu, bạn bè

và đồng nghiệp đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả

Đặng Mai Linh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ TRƯỜNG THPT THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 6

1.1 Sơ lược tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục 8

1.2.2 Kiểm tra, thanh tra giáo dục 11

1.2.3 Kiểm tra nội bộ trường học 17

1.2.4 Tổ chức kiểm tra nội bộ trường học 19

1.3 Một số vấn đề lý luận về kiểm tra nội bộ trường học 23

1.3.1 Đối tượng, mục đích, chức năng của kiểm tra nội bộ trường THPT 23

1.3.2 Nội dung kiểm tra nội bộ trường THPT 25

1.3.3 Hình thức của kiểm tra nội bộ trường THPT 27

1.3.4 Các nguyên tắc và phương pháp kiểm tra nội bộ trường THPT 29

1.4 Tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT của Hiệu trưởng theo yêu cầu đổi mới giáo dục 34

1.4.1 Vai trò của Hiệu trưởng trong tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT 34

1.4.2 Nội dung tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT của Hiệu trưởng 35

1.4.3 Những nội dung cơ bản của đổi mới giáo dục đặt ra cho kiểm tra nội bộ trường THPT hiện nay 42

1.4.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT 45

Kết luận chương 1 47

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN TIỀN HẢI - TỈNH THÁI BÌNH 48

2.1 Khái quát về các trường THPT ở Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình 48

2.1.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 48

2.1.2 Đặc điểm các trường THPT của huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 49

2.2 Thực trạng tổ chức kiểm tra nội bộ của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 54

2.2.1 Thực trạng nhận thức về kiểm tra nội bộ ở các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 54

2.2.2 Thực trạng tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 66

2.3 Đánh giá chung về thực trạng kiểm tra nội bộ trường THPT của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 74

2.3.1 Ưu điểm 74

2.3.2 Hạn chế 75

2.3.3 Nguyên nhân 76

Kết luận chương 2 77

Chương 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ TRƯỜNG THPT CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 78

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 78

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý về kiểm tra nội bộ trường THPT 78

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo sát hợp với mục tiêu giáo dục THPT và thực

tiễn nhà trường 78

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển của KTNB trường THPT 79 3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả với các hoạt động của nhà trườngTHPT 79

3.2 Biện pháp tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT 79

3.2.1 Biện pháp 1: Bồi dưỡng, nâng cao ý thức, trách nhiệm về tự kiểm tra cho các bộ phận trong nhà trường 79

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch triển khai kiểm tra nội bộ trường THPT trên cơ sở đặc điểm của nhà trường và nội dung đổi mới giáo dục hiện nay 83

3.2.3 Biện pháp 3: Thiết lập các bước triển khai cụ thể cho từng nội dung kiểm tra nội bộ trường THPT theo yêu cầu đổi mới giáo dục 85

3.2.4 Biện pháp 4: Bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, giáo viên làm công tác kiểm tra nội bộ của các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình 88

3.2.5 Biện pháp 5: Thiết lập các điều kiện cho tổ chức kiểm tra nội bộ của các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình 91

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 92

3.4 Khảo sát mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 93

Kết luận chương 3 95

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

1 Kết luận 98

2 Khuyến nghị 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103 PHỤ LỤC

4 CSVC - TBDH Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học

8 HĐKTNBTH Hoạt động kiểm tra nội bộ trường học

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh thanh tra giáo dục và kiểm tra nội bộ 23

Bảng 2.1 Thống kê về trường, lớp, học sinh năm học 2015 - 2016 51

Bảng 2.2 Kết quả đánh giá, xếp loại Hạnh kiểm học sinh THPT 51

Bảng 2.3 Kết quả đánh giá, xếp loại Học lực học sinh THPT 53

Bảng 2.4 Kết quả xếp loại chuẩn nghề nghiệp giáo viên 53

Bảng 2.5 Kết quả xếp loại thi đua của giáo viên 54

Bảng 2.6 Đánh giá mức độ đạt được mục tiêu KTNB trường THPT 55

Bảng 2.7 Đánh giá mức độ cần thiết về việc Hiệu trưởng tự kiểm tra công tác quản lý trường học 56

Bảng 2.8 Đánh giá mức độ cần thiết về việc Hiệu trưởng kiểm tra giáo viên 57

Bảng 2.9 Đánh giá mức độ cần thiết về việc Hiệu trưởng kiểm tra cán bộ, nhân viên trong trường 58

Bảng 2.10 Đánh giá mức độ cần thiết về việc Hiệu trưởng kiểm tra các nội dung hoạt động của các tổ chức trong nhà trường 59

Bảng 2.11 Đánh giá mức độ cần thiết về nội dung kiểm tra việc học tập và rèn luyện của học sinh trong nhà trường 62

Bảng 2.12 Đánh giá về mức độ phù hợp của các hình thức kiểm tra nội bộ các trường THPT Huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái Bình 63

Bảng 2.13 Đánh giá về năng lực kiểm tra nội bộ trường học của Hiệu trưởng các trường THPT Huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái Bình 64

Bảng 2.14 Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung Hiệu trưởng tự kiểm tra công tác quản lý trường học 68

Bảng 2.15 Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung Hiệu trưởng kiểm tra giáo viên 69

Bảng 2.16 Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung Hiệu trưởng kiểm tra cán bộ, nhân viên 70

Bảng 2.17 Đánh giá về mức độ thực hiện việc Hiệu trưởng kiểm tra các nội dung hoạt động của các tổ chức trong nhà trường 71

Bảng 2.18 Đánh giá về mức độ thực hiện nội dung kiểm tra việc học tập và rèn luyện của học sinh trong nhà trường 73

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp tổ chức hoạt động KTNB ở các trường THPT huyện Tiền Hải, Thái Bình 93

Bảng 3.2 Xét tính tương quan của các biện pháp thực hiện hoạt động KTNB ở các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 94

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Các bước cơ bản của quá trình kiểm tra trong quản lý 12

Sơ đồ 1.2 Vị trí, chức năng kiểm tra trong quá trình quản lý 14

Sơ đồ 1.3 Mối quan hệ giữa các nhân tố trong KTNB 24

Sơ đồ 1.4 Hệ thống kiểm tra phòng ngừa trong quá trình quản lý 32

Sơ đồ 1.5 Quản lý các thành tố trong tổ chức KTNB 34

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong thời kỳ tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, cải cách, mở cửa để hội nhập với các nước trong khu vực và trên thế giới trong mọi lĩnh vực, từng bước đưa nước ta ngang tầm với các nước tiên tiến Điều đó đòi hỏi trình độ tổ chức quản lý, hiệu quả và chất lượng quản lý ở mỗi ngành, mỗi lĩnh vực phải đảm bảo ngang tầm nhiệm vụ Trong công cuộc xây dựng đất nước, sự nghiệp giáo dục và đào tạo có vị trí quan trọng trong chiến lược xây dựng con người, chiến lược phát triển kinh tế- xã hội, đã được

Đảng và Nhà nước ta khẳng định là “Quốc sách hàng đầu” trong sự nghiệp đổi

mới [8, tr.104], là “nền tảng và động lực” [4,tr.16] cho sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa để từng bước xây dựng và phát triển nền kinh tế tri thức trong những thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI; có thể nói chúng ta chấp nhận có cuộc cạnh tranh về trí tuệ trong xu thế toàn cầu hóa Đó là cuộc đua tranh về trí tuệ sáng tạo, về yếu tố con người của cộng đồng và của toàn xã hội Chính vì thế Giáo dục và Đào tạo có sứ mạng, nhiệm vụ phù hợp; Quản lý giáo dục phải

có những cách tiếp cận mới: cách tiếp cận đa dạng hóa và công nghệ hóa đối với quá trình quản lý giáo dục nhằm phát triển Giáo dục theo đúng chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo giai đoạn 2011 - 2020 đã chỉ rõ “Đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá” [4,tr.14]

Quản lý nói chung, quản lý giáo dục nói riêng đều có những chức năng

cơ bản như: Kế hoạch hóa, Tổ chức, Chỉ đạo và Kiểm tra; trong đó Kiểm tra có

và trò và vị trí đặc biệt quan trọng

Về tầm quan trọng của chức năng kiểm tra, V Lê Nin đã viết: “Chúng ta

phải tổ chức kiểm tra nghiêm ngặt công tác của chúng ta…phải kiểm tra thực

sự đúng đắn… tăng cường sự kiểm tra từ phía quần chúng…” [dẫn theo 18]

Ngày 19/4/1955 tại Hội nghị cán bộ thanh tra toàn miền Bắc, Chủ Tịch Hồ

Chí Minh đã chỉ rõ “Sự kiểm tra việc thực hiện được đặt ra một cách đúng đắn

là ngọn đèn pha giúp cho làm sáng tỏ tinh thần hoạt động bộ máy trong bất kỳ thời gian nào… những chỗ hỏng, chỗ hở đều do thiếu sự kiểm tra Thanh tra, kiểm tra thường xuyên đúng đắn thì chắc chắn những chỗ hỏng, chỗ hở đều có thể ngăn ngừa được” [dẫn theo 18]

Có thể nói rằng, chức năng kiểm tra là một mắt xích quan trọng, nó giúp cho nhà quản lý xác định được đơn vị, tổ chức của mình đang ở trong tình trạng nào, từ đó có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp Mặt khác chức năng kiểm tra còn là cầu nối giữa nhà quản lý với đối tượng được quản lý, là quá trình thu nhận thông tin để đánh giá, tư vấn, giúp đỡ, thúc đẩy đối tượng được quản lý đi đúng hướng

Kiểm tra nội bộ trường học là một công việc rất quan trọng, bởi vừa là kiểm tra, xem xét một quá trình, một sự việc đã kết thúc, vừa là chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho chu trình quản lý, chỉ đạo tiếp theo Đảm bảo tạo lập mối liên hệ ngược thường xuyên, kịp thời giúp người quản lý hình thành cơ chế điều chỉnh hướng đi phù hợp trong quá trình quản lý nhà trường; là một công

cụ góp phần tăng cường hiệu lực quản lý, mở rộng dân chủ trong quản lý nhà trường Kiểm tra nội bộ trường học nói chung, kiểm tra nội bộ trường THPT nói riêng đã được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định trong Quyết định số 478/QĐ-BGDĐT ngày 11/3/1993 về việc Ban hành Quy chế tổ chức và

hoạt động của hệ thống Thanh tra Giáo dục “Các hoạt động kiểm tra phải được

tiến hành thường xuyên, công khai, dân chủ; kết quả kiểm tra phải được ghi nhận bằng văn bản và được lưu trữ; Hiệu trưởng hay thủ trưởng đơn vị phải chịu trách nhiệm về các kết luận kiểm tra này” [dẫn theo 3]

Trong những năm qua, công tác thanh tra, kiểm tra nội bộ của các trường THPT Huyện Tiền Hải được tiến hành thường xuyên, góp phần vào việc duy trì

kỷ cương, nề nếp trong nhà trường; qua đó kịp thời đề ra những biện pháp chỉ đạo, điều chỉnh phù hợp Tuy nhiên, nhận thức về công tác kiểm tra nội bộ trong trường học của cán bộ quản lý và giáo viên còn nhiều hạn chế; các biện pháp quản lý chưa được hoàn thiện và đồng bộ; nghiệp vụ kiểm tra nội bộ

trường học của Hiệu trưởng còn nhiều lúng túng, kinh nghiệm quản lý thì có nhưng lý luận về quản lý còn hạn chế; các điều kiện trang bị cho hoạt động quản lý còn thiếu thốn Do đó, hiệu quả của công tác thanh tra, kiểm tra nội bộ nhà trường chưa cao, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc đánh giá kết quả giáo dục của nhà trường

Vì vậy trong giai đoạn hiện nay, để đạt được mục tiêu quản lý nhà trường nói chung, trường THPT nói riêng, người Hiệu trưởng phải coi trọng chức năng kiểm tra nội bộ Việc xác định cơ sở lý luận, khảo sát và nghiên cứu thực trạng tình hình quản lý, tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT nhằm đề xuất những biện pháp quản lý, tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT của Hiệu trưởng là vấn đề cần được nghiên cứu Những thành quả nghiên cứu về vấn đề này sẽ góp phần vào việc thực hiện tư tưởng chỉ đạo của Đảng và Nhà nước trong chiến lược phát triển giáo dục là “đổi mới quản lý Giáo dục” nhằm “nâng cao rõ rệt chất lượng và hiệu quả giáo dục”

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình theo yêu cầu đổi mới giáo dục”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra nội bộ trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, việc tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Tỉnh Thái Bình nói chung, các trường THPT Huyện Tiền Hải nói riêng đã đạt được những kết quả nhất định, phục vụ thiết thực cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ của trường Song thực tế, quá trình tổ chức kiểm tra nội bộ trong các nhà trường vẫn bộc lộ những bất cập nhất định, chưa theo kịp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Nếu đánh giá đúng thực trạng, tìm ra nguyên nhân của những bất cập, đề xuất được những biện pháp phù hợp về tổ chức kiểm tra nội

bộ ở nhà trường để khắc phục được những bất cập hiện nay, nâng cao được hiệu quả kiểm tra nội bộ của nhà trường thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các trường THPT Huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lý luận của tổ chức kiểm tra nội bộ trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

5.2 Nghiên cứu thực trạng về tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình

5.3 Đề xuất biện pháp tổ chức kiểm tra nội bộ ở các trường THPT Huyện Tiền Hải - Tỉnh Thái Bình

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và phân loại các tài liệu nhằm thu thập thông tin phục vụ cho đề tài nghiên cứu

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng các phương pháp: quan sát, điều tra giáo dục, phỏng vấn, trao đổi, tổng kết kinh nghiệm… nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng và xây dựng cơ

sở thực tiễn cho việc đề xuất các biện pháp Sử dụng phương pháp lấy ý kiến chuyên gia để khảo nghiệm tính hợp lý và khả thi của các biện pháp nhằm làm sáng tỏ tính thực tiễn của đề tài đã chọn

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Xử lý số liệu đã thu thập được bằng thống kê toán học trong quá trình

nghiên cứu: tỷ lệ phần trăm, lập bảng so sánh để thấy được tính hợp lý và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC KIỂM TRA NỘI BỘ TRƯỜNG THPT THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Sơ lược tổng quan nghiên cứu vấn đề

Giáo dục đồng nghĩa với sự phát triển Có thể khẳng định rằng không có giáo dục thì không có bất kỳ một sự phát triển nào đối với con người và xã hội Chính vì vậy, trên thế giới, không một quốc gia, dân tộc nào lại không quan tâm đến sự phát triển giáo dục

Ở các nước trong khu vực như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan trong những thập niên 70 - 80 của thế kỷ XX là những bài học quý giá về tập trung đầu tư, chăm lo cho sự phát triển giáo dục Để bù lại cho việc khan hiếm tài nguyên trong lòng đất, các quốc gia này đã lấy tiềm năng từ nguồn lực con người làm động lực chủ yếu cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Việc gia tăng sức mạnh từ nguồn lực con người được các quốc gia này thực hiện bằng các cuộc cách mạng trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo Từ một nước nghèo, không có tài nguyên thiên nhiên nhưng chỉ sau 25 năm, Hàn Quốc

đã trở thành một quốc gia có nền kinh tế, công nghệ đứng thứ 11 thế giới Sự thần kỳ này có được là nhờ sự đầu tư đúng mức cho Giáo dục đồng thời là sự học tập chăm chỉ, ý chí quyết vươn lên để tự khẳng định mình của người dân Hàn Quốc

Ở Việt Nam, ngay từ những ngày đầu thành lập nước, Đảng và Nhà nước

ta đã rất quan tâm đến Giáo dục, coi sự dốt nát (do thiếu giáo dục) là một thứ giặc và cũng nguy hiểm như giặc ngoại xâm “Giặc đói, giặc dốt là bạn đồng

hành của giặc ngoại xâm” Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành

Trung ương Đảng khóa VIII đã khẳng định phải thực sự coi Giáo dục - Đào tạo

là quốc sách hàng đầu, toàn xã hội chăm lo đến sự nghiệp giáo dục Vì mọi người nhận thức được: Giáo dục ngày nay được coi là nền tảng cho sự phát triển khoa học kỹ thuật, là cội nguồn để “dân giàu - nước mạnh - xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường Các tác giả Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sỹ Hồ, Đặng Quốc Bảo đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý hoạt động Dạy - Học, từ đó chỉ rõ một số biện pháp quản lý nhà trường Một trong số các biện pháp hữu hiệu để duy trì, điều chỉnh hoạt động của hệ quản lý đi đúng mục tiêu, kế hoạch là các biện pháp kiểm tra, thanh tra, đánh giá kết quả công việc trong từng giai đoạn nhất định

Tác giả Hà Sỹ Hồ trong cuốn Những bài giảng về quản lý trường học đã cho rằng: “Chức năng kiểm tra đặc biệt quan trọng vì quá trình quản lý đòi hỏi những

thông tin chính xác, kịp thời về thực trạng của đối tượng quản lý, về việc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức là đòi hỏi những liên hệ ngược chính xác, vững chắc giữa các phân hệ quản lý” Tác giả khẳng định: “Quản lý mà không kiểm tra thì quản lý sẽ ít hiệu quả và trở thành quản lý quan liêu” [14, tr.26]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang trong Những khái niệm cơ bản về lý luận,

quản lý giáo dục cho rằng: Quá trình quản lý diễn ra qua năm giai đoạn: chuẩn

bị kế hoạch hóa, kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra; trong đó kiểm tra là giai đoạn cuối cùng, kết thúc một chu trình quản lý Kiểm tra giúp cho việc chuẩn bị các kế hoạch cho giai đoạn tiếp theo Kiểm tra tốt, đánh giá được sâu sắc và chuẩn bị trạng thái cuối cùng của hệ (nhà trường) thì đến kỳ kế hoạch (năm học) tiếp theo việc soạn thảo kế hoạch năm học mới sẽ thuận lợi, kế thừa

và phát huy được các mặt mạnh đồng thời phát hiện được các lệch lạc để uốn

nắn, ngăn ngừa Tác giả kết luận: “như vậy, theo lý luận xibecnêtic, kiểm tra

giữ vai trò liên hệ nghịch trong quá trình quản lý; nó giúp cho chủ thể quản lý

điều khiển một cách tối ưu hệ quản lý; không có kiểm tra thì không có quản lý”

[21, tr.73]

Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Cuối cùng, người quản lý phải thực hiện

chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện các mục tiêu đề ra Điều cần lưu ý là khi kiểm tra phải theo chuẩn Chuẩn phải xuất phát từ mục tiêu, là đòi hỏi bắt buộc đối với mọi thành viên của tổ chức” [17, tr.45]

Do vậy, vấn đề thực hiện công tác kiểm tra nội bộ (KTNB) các trường học nói chung và trường THPT nói riêng rất cần được nghiên cứu Những lý luận về công tác kiểm tra trường THPT và thực hiện việc kiểm tra nội bộ trường THPT được áp dụng vào thực tiễn các trường THPT của Huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái Bình sẽ giúp cho các nhà trường đánh giá được việc thực hiện nhiệm vụ và các mục tiêu kế hoạch đã định cho các năm học

Những tài liệu đã dẫn, viết về công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục của các nhà nghiên cứu lý luận giáo dục là những tư liệu quý, thiết thực, giúp chúng tôi tham khảo trong quá trình thực hiện đề tài Việc nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng công tác kiểm tra nội bộ trường THPT nói chung, các trường THPT Huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái Bình nói riêng sẽ là cơ sở

để đề xuất một số biện pháp phù hợp trong việc thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nội bộ trường THPT, góp phần thực hiện thắng lợi những mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

Quản lý: Quản lý là một thuộc tính lịch sử, là nội tại của một quán trình

lao động, nó là hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm ngay từ buổi bình minh của

sự xuất hiện loài người Khi con người xuất hiện thì xuất hiện quản lý con

người và quản lý xã hội Các Mác đã giải thích một cách khái quát rằng: “Bất

kỳ một xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định đến việc quản lý” [28] Các Mác cho

rằng quản lý là sự xác lập tương hợp giữa các công việc cá thể và hoàn thành

những chức năng chung xuất hiện trong sự vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất khác với sự vận động riêng rẽ của nó Như vậy bản chất của quản lý là hoạt động lao động Hoạt động này để điều khiển lao động Đó là một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội loài người Trong quá trình đó, cả chủ thể quản lý và chủ thể bị quản lý đều phát triển Như vậy, hoạt động quản lý bắt nguồn và phát triển từ hoạt động lao động của con người Nó có ý nghĩa là hoạt động điều khiển mọi hoạt động chung, là một thành phần tất yếu của sự phát triển xã hội

Quan niệm của các nhà khoa học Việt Nam về quản lý

Theo giáo trình của Học viện Hành chính quốc gia (1993): Hoạt động quản

lý là một dạng lao động đặc biệt của người lãnh đạo mang tính tổng hợp của các dạng lao động trí óc, lao động chân tay, lao động nghệ thuật, khoa học - kỹ thuật; tất cả liên kết bộ máy thành một thể thống nhất, điều hòa, phối hợp tất cả các khâu, các cấp quản lý cùng hoạt động nhịp nhàng để đưa đến hiệu quả cao

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo “Quản lý được coi là sự kết hợp của quản và

lý Quản là cai trị, coi sóc, trông nom hệ thống nào đó, đưa hệ thống đó vào thế

ổn định, có trật tự Lý là sắp xếp, tổ chức để làm cho hệ thống đó đi đến sự phát triển Như vậy, quản lý là sự tích hợp của hai mặt: Lý và Quản, đưa nó vào một thế ổn định và phát triển” [1, tr.64]

Tác giả Trần Kiểm lại cho rằng “Quản lý là những tác động của chủ thể

quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”

[16, tr.8]

Theo Từ điển Tiếng Việt: Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động

theo những yêu cầu nhất định [27]

Theo Mai Hữu Khuê: “Hoạt động quản lý là một hoạt động đặc biệt của

người lãnh đạo mang tính tổng hợp của lao động trí óc, liên kết bộ máy quản lý

thành một chỉnh thể thống nhất, điều hòa, phối hợp các khâu và các cấp quản

lý làm cho hoạt động nhịp nhàng đưa đến hiệu quả” [18, tr.45]

Chúng ta hiểu rằng Quản lý là xây dựng bộ máy và cơ chế chính sách cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế, có hiệu lực thực hiện để đạt được mục tiêu Quản lý phải cụ thể hóa mục tiêu chiến lược thành mục tiêu kế hoạch công tác, phải giải quyết đúng công việc, phải điều hành nhân lực, vật lực, tài lực và quyền lực để đi đến kết quả

Như vậy, quản lý là một hệ thống xã hội có tính khoa học và tính nghệ thuật; là cai quản bộ máy, vạch ra mục tiêu cho bộ máy bằng tác động có tổ chức, có tính hướng đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý với những phương pháp, công cụ thích hợp nhằm đạt các mục tiêu đề ra

Quản lý giáo dục: Quản lý giáo dục (QLGD) là hoạt động có ý thức của

con người nhằm thực hiện những mục đích của mình Chỉ có con người mới có khả năng thể hiện cái nguyên mẫu lý tưởng của tương lai được thể hiện trong mục đích đang ở trạng thái khả năng sang trạng thái hiện thực Mục đích của Giáo dục cũng là mục đích quản lý, đây là mục đích có tính khách quan Nhà quản lý cùng với đội ngũ giáo viên, học sinh, các lực lượng xã hội quan tâm đến giáo dục… sẽ bằng hành động của mình hiện thực hóa mục đích đó trong hiện thực Nói về quản lý giáo dục, có nhiều quan niệm khác nhau

Trong cuốn sách Cơ sở lý luận của khoa học giáo dục, M.I.Kônđakôv đã viết: "Quản lý nhà trường là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống

này đòi hỏi những tác động có ý thức, khoa học và có hướng chủ thể, quản lý trên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối ưu của

xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục học sinh" [32]

Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý giáo dục là những tác động tự giác

(có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở

giáo dục) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội” [17, tr.10]

Theo Giáo sư Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường

lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, đối với thể hệ trẻ và từng học sinh” [13, tr.13]

Quản lý giáo dục tức là hoạt động điều khiển quá trình giáo dục, quản lý các điều kiện (Nhân lực, tài lực, vật lực) để đảm bảo duy trì mọi hoạt động của nhà trường đi đúng hướng, đạt mục đích

Chức năng của quản lý giáo dục

* Chức năng kế hoạch hóa trong quản lý giáo dục: Là việc xây dựng mục

tiêu, chương trình hành động, xác định từng bước đi, các điều kiện, phương tiện cần thiết trong một thời gian nhất định của cả hệ thống quản lý, làm cho mọi ngòi biết nhiệm vụ của mình, biết phương pháp hoạt động nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu của tổ chức

* Chức năng tổ chức trong quản lý giáo dục: Là việc thiết kế cơ cấu các

bộ phận sao cho phù hợp với mục tiêu của tổ chức, giúp cho mọi người cùng kết hợp làm việc với nhau có hiệu quả

* Chức năng điều khiển (chỉ đạo thực hiện) trong quản lý giáo dục: Là

quá trình sử dụng quyền lực để tác động đến các đối tượng quản lý một cách có chủ đích nhằm phát huy hết tiềm năng của họ, hướng vào việc đạt mục tiêu chung của hệ thống

* Chức năng kiểm tra trong quản lý giáo dục: Là hoạt động nhằm xác

định hành vi của cá nhân hay tổ chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao Chức năng này xuyên suốt trong quá trình quản lý và là chức năng của mọi cấp quản lý, bao gồm các bước: xây dựng tiêu chuẩn, đo đạc việc thực hiện, điều chỉnh các sai lệch để giúp cho hệ thống đạt được mục tiêu đã định

1.2.2 Kiểm tra, thanh tra giáo dục

Kiểm tra: Kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng,

phát hiện những sai lệch để kịp thời điều chỉnh nhằm đạt tới mục tiêu và góp phần đưa toàn bộ hệ thống quản lý tới một cấp độ cao hơn

Quá trình kiểm tra có 4 bước cơ bản sau:

- Xác lập chuẩn và phương pháp đo thành tích

- Tổ chức việc đo lường thành tích

- So sánh sự phù hợp của thành tích với chuẩn mực

- Ra quyết định điều chỉnh

Những bước cơ bản của kiểm tra trong quản lý liên hệ chặt chẽ với nhau

qua sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1 Các bước cơ bản của quá trình kiểm tra trong quản lý

Tính tất yếu của kiểm tra trong quản lý: Kiểm tra là một trong những

nhu cầu quan trọng của công tác quản lý, đồng thời nó là một chức năng thiết yếu của công tác quản lý; quản lý mà không kiểm tra thì không gọi là quản lý Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa bị thù trong, giặc ngoài bao vây bốn phía Bên cạnh đó cán bộ của ta còn chưa có kinh nghiệm trong công tác quản lý nên gặp nhiều lúng túng, cá biệt còn làm sai với chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước Chủ tịch

Hồ Chí Minh và Chính phủ đã nhận được nhiều ý kiến của các tầng lớp nhân

Xác lập

chuẩn

Đo lường thành tích

Uốn nắn sai lệch

Phát huy thành tích

Xử lý

So sánh thành tích

dân phản ánh về những sai trái trong công tác quản lý của cán bộ và những lo lắng, băn khoăn, mất niềm tin của nhân dân với cán bộ quản lý Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc xây dựng khối đoàn kết toàn dân, chấn chỉnh tình hình, đảm bảo kỷ cương phép nước, kêu gọi toàn dân đồng lòng, chung sức, đóng góp sức người, sức của cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc

Từ thực tế của công tác quản lý, trong cuộc họp Chính phủ lần thứ nhất (04/10/1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra yêu cầu phải thành lập bộ phận Thanh tra và Người đã ký sắc lệnh thành lập Ban thanh tra đặc biệt để phục vụ cho công tác quản lý đất nước

Từ đó đến nay, công tác thanh tra, kiểm tra luôn được Đảng và Nhà nước

ta quan tâm Hoạt động thanh tra, kiểm tra luôn là nhu cầu tất yếu của sự nghiệp cách mạng Tại cuộc họp Chính phủ lần thứ nhất (04/10/1945), Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nói: “thanh tra là tai mắt của cấp trên, là người bạn của cấp

dưới,… thanh tra là một khâu quan trọng trong toàn bộ công tác quản lý của

bộ máy nhà nước” Công tác thanh tra phải được tiến hành theo phương châm

“kiểm tra một cách thường xuyên, kịp thời, rộng khắp, chính xác, có trọng tâm, phải kết hợp thanh tra của cán bộ lãnh đạo, của quần chúng với việc kiểm tra của các cơ quan chuyên trách” [dẫn theo 8]

Tóm lại, hoạt động thanh tra, kiểm tra là một đòi hỏi khách quan, nhằm đáp ứng yêu cầu lãnh đạo của Đảng và quản lý Nhà nước Từ lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định rằng: hoạt động thanh tra, kiểm tra là một hoạt động không thể thiếu được trong công tác lãnh đạo, quản lý Ngược lại, trong công tác lãnh đạo, quản lý cũng phải coi hoạt động thanh tra, kiểm tra là một nội dung quan trọng Quan điểm này được chỉ đạo xuyên suốt qua các thời kỳ lịch

sử của cách mạng Việt nam Nhiều Nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước qua các thời kỳ đều xác định: công tác thanh tra, kiểm tra có tác

dụng quan trọng trực tiếp đối với việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, Pháp luật của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và giữ gìn kỷ cương phép nước

Vị trí, vai trò của kiểm tra trong quản lý

Vị trí: Kiểm tra là chức năng quản lý quan trọng trong quá trình quản lý,

nằm trong chuỗi quy trình: Kế hoạch hóa - Tổ chức - Chỉ đạo - Kiểm tra

Về hình thức hoạt động, kiểm tra là khâu kết thúc của một quá trình quản

lý đồng thời là tiền đề chuẩn bị cho một quá trình quản lý tiếp theo Có thể mô

tả vị trí, chức năng của kiểm tra trong một quá trình quản lý theo sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.2 Vị trí, chức năng kiểm tra trong quá trình quản lý

Hoạt động kiểm tra cung cấp các thông tin phản hồi cho chủ thể quản lý

và các cấp quản lý để điều chỉnh quá trình quản lý cho phù hợp nhằm đạt tới các mục tiêu đã đề ra Do đó kiểm tra có chức năng quan trọng trong việc đổi mới công tác quản lý như: đổi mới công tác kế hoạch hóa, công tác tổ chức, chỉ đạo, cơ chế quản lý…

Vai trò: Kiểm tra là một chức năng cơ bản để đảm bảo cho sự lãnh đạo,

chỉ đạo, quản lý, điều hành công việc được chính xác Qua kiểm tra, người cán

Thông tin quản lý

Kế hoạch hóa

Kiểm tra

Chỉ đạo

Tổ chức

nào; đồng thời, người được kiểm tra cũng biết kết quả công việc mình đã làm đạt được mức độ ra sao, có đúng với mục đích, yêu cầu mà cấp trên triển khai hay không Trong thực tế công tác quản lý cho thấy: kiểm tra có tác dụng đánh giá đúng thực trạng, đồng thời còn đôn đốc, thúc đẩy, hỗ trợ người được kiểm tra hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao Trong cuộc họp Chính phủ lần thứ nhất

(04/10/1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Nếu tổ chức tốt việc kiểm tra thì

giống như chúng ta có chiếc đèn pha, bao nhiêu hình ảnh, bao nhiêu ưu điểm, khuyết điểm, bao nhiêu cán bộ làm việc ra sao chúng ta đều thấy rõ Có thể nói rằng chín phần mười khuyết điểm của chúng ta là vì thiếu sự kiểm tra Nếu tổ chức việc kiểm tra chu đáo, thì chắc chắn sẽ không có những sai sót đó, nghĩa

là chúng ta tiến bộ gấp mười, gấp trăm lần” [dẫn theo 7]

Kiểm tra còn giúp cho việc đánh giá thi đua, khen thưởng chính xác những

cá nhân, đơn vị có thành tích; đồng thời phát hiện những lệch lạc để uốn nắn, sửa chữa kịp thời Do đó, kiểm tra không chỉ là “vạch mặt” hay “lùng bắt” những sai sót mà còn uốn nắn, sửa chữa kịp thời những lệch lạc có thể xảy ra; đồng thời khuyến khích, động viên cái đúng, cái tốt, nhân rộng điển hình tốt và tuyên truyền, phổ biến được những kinh nghiệm tốt ngay trong thực tiễn

Các loại kiểm tra trong quản lý:

Căn cứ vào chủ đề quản lý, nhà quản lý khi tiến hành kiểm tra có thể xác định các loại kiểm tra theo các nguồn khác nhau như:

* Kiểm tra của cấp trên và bên ngoài hệ thống: Là kiểm tra được thực

hiện do cấp trên yêu cầu và các tổ chức khác bên ngoài nhà trường tiến hành theo quy định Đối với Giáo dục, loại kiểm tra này được tiến hành do các chuyên viên của Phòng GDĐT hay của Sở GDĐT thực hiện, theo các nhiệm vụ

cụ thể Do đó, để tránh phiền hà cho các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý trực tiếp đối với các cơ sở cần có kế hoạch cụ thể, thông báo kế hoạch kiểm tra cho đơn vị, chủ động kết hợp với các cơ quan cấp trên và bên ngoài hệ thống có nhu cầu kiểm tra cùng triển khai, thực hiện

Kiểm tra của cấp trên có tính hành chính, pháp chế cao Kết luận của hình thức kiểm tra này thường thể hiện sự đánh giá về mặt quản lý nhà nước của cấp trên đối với đơn vị Tuy nhiên, kiểm tra của cấp trên trực tiếp trong cùng một

hệ thống thường nhằm chỉ đạo việc thực hiện các nhiệm vụ, mang tính chất giám sát, giúp phát huy những ưu điểm, phát hiện những tồn tại để có những quyết định điều chỉnh phù hợp, cần thiết

* Kiểm tra của thủ trưởng: Là sự kiểm tra của chủ thể quản lý theo chức

năng, nhiệm vụ để đánh giá việc triển khai, thực hiện nhiệm vụ của cơ sở hoặc của cán bộ, nhân viên trong đơn vị

Kiểm tra của Hiệu trưởng trong trường THPT được gọi là KTNBTH Kiểm tra này cũng có tính chất hành chính pháp chế Nhà nước Tuy nhiên, tính chất này thể hiện trong một phạm vi hẹp của một đơn vị trường học Những kết luận của Hiệu trưởng trong việc kiểm tra đối với cán bộ, giáo viên được sử dụng làm căn cứ tham khảo trong các đợt kiểm tra, thanh tra của cấp trên

* Kiểm tra của các tổ chức chính trị - xã hội: Theo Hiến pháp của nước

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Các tổ chức xã hội có chức năng, nhiệm

vụ giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách của các cơ quan quản lý Nhà nước cũng như giám sát việc thực hiện các quyết định đối với thủ trưởng

và các bộ phận trong đơn vị

* Tự kiểm tra: là quá trình tự xem xét, đánh giá và tự điều chỉnh hoạt động

của từng cá nhân trong tổ chức Đối với nhà trường, là kiểm tra việc thực hiện công tác của cán bộ, giáo viên, học sinh theo nhiệm vụ được giao nhằm đảm bảo việc triển khai nhiệm vụ chung đúng quy định, đạt hiệu quả theo mục tiêu,

kế hoạch đã định

Một trong những mục đích quan trọng của công tác quản lý là biến quá trình kiểm tra thành việc tự kiểm tra của từng cá nhân trong tổ chức Ở các nhà trường, nếu kết hợp tốt các hình thức kiểm tra khác nhau sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý trong đơn vị mình

Thanh tra giáo dục: Thanh tra giáo dục (TTGD) là hoạt động của chủ thể

QLGD nhằm kiểm tra, xem xét việc làm của các tổ chức, đơn vị, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo (đối tượng của QLGD); thường được thực hiện bởi một cơ quan chuyên trách theo một trình tự, thủ tục do pháp luật quy định để giúp cho QLGD đạt được mục tiêu, nhiệm vụ đề ra

Thanh tra giáo dục là thanh tra chuyên ngành về giáo dục, thực hiện quyền thanh tra trong phạm vi quản lý nhà nước về giáo dục, nhằm đảm bảo việc thi hành pháp luật, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực giáo dục

Đối tượng của thanh tra giáo dục được quy định:

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động giáo dục tại Việt Nam Trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác quy định của Nghị định 85/2006/NĐ - CP ngày 18/8/2006 của Chính phủ thì áp dụng quy định của Điều ước quốc tế đó

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực dạy nghề không thuộc đối tượng của thanh tra giáo dục

1.2.3 Kiểm tra nội bộ trường học

Vị trí, vai trò của công tác kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học (KTNBTH) là chức năng quản lý cơ bản, là khâu đặc biệt quan trọng trong chu trình quản lý, giúp hiệu trưởng hình thành

cơ chế điều chỉnh hướng đích kịp thời trong quá trình quản lý nhà trường Kiểm tra nội bộ trường học là một công cụ sắc bén góp phần tăng cường hiệu quả quản lý trường học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo trong nhà trường Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo

Thực tế cho thấy, nếu kiểm tra đánh giá chính xác, chân thực sẽ giúp hiệu trưởng có thông tin chính xác về thực trạng của đơn vị mình cũng như xác định

các mức độ, giá trị, các yếu tố ảnh hưởng, từ đó tìm ra nguyên nhân và đề ra các giải pháp điều chỉnh, uốn nắn có hiệu quả Như vậy, kiểm tra vừa là tiền đề vừa là điều kiện để đảm bảo thực hiện các mục tiêu

Kiểm tra còn có tác dụng đôn đốc, thúc đẩy, hỗ trợ và giúp đỡ các đối tượng được kiểm tra làm việc tốt hơn, có hiệu quả hơn Kiểm tra chẳng những giúp nhà quản lý thu thập thông tin về hoạt động của đối tượng quản lý mà còn giúp nhà quản lý nhận rõ kế hoạch, việc chỉ đạo, điều hành của mình…có khoa học, khả thi không, từ đó có các biện pháp điều chỉnh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý

KTNBTH thực hiện việc xem xét và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm

vụ của các thành viên, các bộ phận trong nhà trường; phân tích nguyên nhân của các ưu, nhược điểm, đồng thời đề xuất các biện pháp phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế, thiếu sót Từ đó giúp cho việc đánh giá, khuyến khích, khen thưởng, uốn nắn được chính xác, kịp thời Có thể nói, KTNB là một trong các yếu tố tạo nên chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường Kiểm tra nội bộ trường học về thực chất gồm hai hoạt động:

- Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra công việc, hoạt động, mối quan hệ của các thành viên, bộ phận và những điều kiện, phương tiện phục vụ cho công tác dạy học và giáo dục của nhà trường

- Việc tự kiểm tra của các bộ phận, cá nhân trong trường và tự kiểm tra công tác quản lý của Hiệu trưởng

Nhiệm vụ của kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau

Kiểm tra: Xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của đối tượng kiểm tra so với các

quy định trong văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn của các cấp quản lý Yêu cầu của kiểm tra là phải tỉ mỉ, rõ ràng, chỉ rõ những việc làm được, chưa làm được của đối tượng kiểm tra Về phía đối tượng được kiểm tra thì phải cảm thông, hợp tác, chấp nhận việc thực hiện của ban kiểm tra

Đánh giá: Xác định mức độ đạt được trong việc thực hiện các nhiệm vụ

theo quy định, phù hợp với bối cảnh và đối tượng để xếp loại kết quả kiểm tra Yêu cầu của đánh giá là khách quan, chính xác, công bằng, đồng thời định hướng, khuyến khích, tạo cơ sở cho sự tiến bộ của đối tượng kiểm tra

Tư vấn: Nêu được những nhận xét, gợi ý giúp cho đối tượng kiểm tra thực

hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình

Yêu cầu của tư vấn là các ý kiến tư vấn phải sát thực, khả thi giúp cho đối tượng kiểm tra nâng cao chất lượng công việc của mình

Thúc đẩy: Là hoạt động kích thích, phát hiện, phổ biến các kinh nghiệm

tốt, những định hướng mới và kiến nghị với các cấp quản lý nhằm hoàn thiện dần hoạt động của đối tượng kiểm tra

Yêu cầu của thúc đẩy là người kiểm tra phải phát hiện, lựa chọn được kinh nghiệm, phổ biến được kinh nghiệm tốt, những định hướng mới cho đối tượng kiểm tra và có những kiến nghị xác đáng đối với các cấp quản lý nhằm phát triển tố chức, phát triển cá nhân trong đơn vị mình

1.2.4 Tổ chức kiểm tra nội bộ trường học

Thông thường, chức năng tổ chức là chức năng thứ hai trong một quá trình quản lý Tuy nhiên, trong lĩnh vực quản lý nói chung và hoạt động quản lý giáo dục nói riêng thì chức năng tổ chức hay công tác tổ chức lại là khâu đầu tiên của một quá trình quản lý

Chức năng tổ chức là hoạt động quản lý nhằm thiết lập một hệ thống các vị trí cho mỗi cá nhân và bộ phận sao cho các cá nhân và bộ phận đó có thể phối hợp với nhau một cách tốt nhất để thực hiện mục tiêu chiến lược của tổ chức

- Vai trò:

Chức năng tổ chức có khả năng tạo ra sức mạnh mới của một tổ chức, cơ quan, đơn vị hoặc thậm chí của cả một hệ thống nếu việc tiếp nhận, phân phối

và sắp xếp các nguồn lực được tiến hành khoa học, hợp lý và tối ưu

Chức năng tổ chức có tầm quan trọng đặc biệt, tổ chức là nhân tố sinh thành ra hệ toàn vẹn, tạo ra cái gọi là “hiệu ứng tổ chức” như Lênin nói: “Tổ chức sẽ nhân sức mạnh lên gấp mười lần” Thành tựu của khâu tổ chức phụ thuộc rất nhiều vào năng lực và phong cách của chủ thể quản lý

Nhờ tổ chức có hiệu quả mà người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn lực Nhờ có tổ chức mà kỷ cương, nề nếp, tác phong làm việc khoa học, sự đoàn kết, nhất trí trong tổ chức được đảm bảo; năng lực, sở trường của mỗi người, mỗi bộ phận được phát huy

- Nội dung:

Về bản chất, nội dung tổ chức là việc thực hiện phân công lao động một cách khoa học, là cơ sở để tạo ra năng suất lao động cao, được bắt đầu từ việc phân tích mục tiêu chiến lược của tổ chức và thực hiện các nội dung chủ yếu sau: + Xác định và phân loại các hoạt động cần thiết để thực hiện mục tiêu; + Xây dựng cơ cấu tổ chức, tức là phân chia tổ chức thành các bộ phận để thực hiện các hoạt động

+ Bố trí, sắp xếp đội ngũ, xác định vị trí, quyền hạn, nhiệm vụ của từng thành viên, từng bộ phận trong tổ chức, trong đó bao gồm cả vấn đề phân cấp, phân quyền

+ Quản lý nhân sự bao gồm: tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sắp xếp, đề bạt, khen thưởng, kỷ luật…

+ Đảm bảo các nguồn lực cho hoạt động của tổ chức

Tổ chức kiểm tra nội bộ trường học

Hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường rất phong phú, phức tạp

và nhiều mặt Hiệu trưởng có trách nhiệm kiểm tra toàn bộ công việc, hoạt động, mối quan hệ, kết quả của toàn bộ quá trình dạy học - giáo dục và những điều kiện, phương tiện thực hiện, không loại trừ mặt nào

Việc tổ chức KTNBTH là hoạt động mang tính pháp chế được quy định trong Quyết định số 478/QĐ-BGDĐT, ngày 11/03/1993 về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra giáo dục

KTNBTH dựa trên những cơ sở pháp lý sau:

Luật giáo dục

Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật giáo dục

Mục tiêu, kế hoạch giáo dục của nhà trường

Điều lệ nhà trường

Nghị định của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra giáo dục Các thông tư, hướng dẫn thanh tra toàn diện nhà trường, thanh tra hoạt động của giáo viên trường phổ thông

Chỉ thị năm học hàng năm của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo

Chỉ đạo của Sở Giáo dục và đào tạo, Phòng Giáo dục Trung học

Kế hoạch năm học của nhà trường

Phân biệt các khái niệm thanh tra giáo dục, kiểm tra nội bộ:

Trong thực tiễn kiểm tra công tác giáo dục thường tồn tại hai hoạt động: kiểm tra nội bộ trường học và thanh tra giáo dục Hai hoạt động này có những điểm giống nhau và khác nhau

- Giống nhau:

+ Mục đích: Cả hai đều đi sâu kiểm tra, theo dõi các hoạt động giảng dạy

và giáo dục để giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ

+ Chức năng: Đều tạo lập kênh thông tin phản hồi trong quản lý giáo dục

+ Nội dung công việc: Về thực chất đều là hoạt động kiểm tra, đánh giá

- Khác nhau:

+ Về các mặt: tính chất (tư cách pháp nhân), tổ chức hoạt động, đối tượng

và cách xử lý

+ Không đồng nhất với nhau

Tuy nhiên, hoạt động kiểm tra nội bộ và thanh tra giáo dục có mối quan hệ chặt chẽ với nhau: Kiểm tra nội bộ cung cấp những thông tin tin cậy cho thanh tra giáo dục; Thanh tra giáo dục sử dụng số liệu, kết luận, đánh giá của kiểm tra nội bộ - đó là những cứ liệu cần thiết, quan trọng của hoạt động thanh tra giáo dục Mặt khác, thanh tra giáo dục lại cung cấp những nội dung và chuẩn mực đánh giá làm chỗ dựa để kiểm tra nội bộ tiến hành có chất lượng và hiệu quả

Ta có bảng so sánh sau:

Bảng 1.1 So sánh thanh tra giáo dục và kiểm tra nội bộ

Tính

chất

Hành chính, pháp chế Nhà nước

Kiểm tra của cấp trên đối với cấp dưới

Các kết luận mang tính pháp lý cao

Quản lý trong nội bộ

Là một chức năng tất yếu, thường xuyên của quá trình quản lý

Kết luận vừa mang tính nội bộ vừa mang tính pháp lý

Hoạt

động

Tuân theo pháp luật, theo quy chế,

không ai được can thiệp trái luật vào

hoạt động thanh tra Hoạt động độc lập

Các cơ quan, tổ chức, cá nhân cấp dưới

với những công việc và hoạt động mà họ

đảm nhiệm

Tập thể, cá nhân trong nội bộ với các công việc, hoạt động và mối quan hệ của họ

Xử lý

Các kết luận mang tính hiệu lực pháp lý

Nhà nước buộc đối tượng phải chấp hành

Có quyền đề nghị khen thưởng, kỷ luật

và đình chỉ hoạt động khi cần thiết

Giúp đỡ, sửa chữa, uốn nắn sai lệch

Các quyết định mang tính hiệu lực nội bộ Xem xét, phát hiện, uốn nắn và giúp đỡ nội bộ

Các hình thức động viên, khen thưởng, biểu dương hoặc trách phạt trong nội bộ

1.3 Một số vấn đề lý luận về kiểm tra nội bộ trường học

1.3.1 Đối tượng, mục đích, chức năng của kiểm tra nội bộ trường THPT Đối tượng của kiểm tra nội bộ trường THPT

Đối tượng của KTNBTH bao gồm các thành tố cấu thành hệ thống sư phạm của nhà trường, sự tương tác giữa chúng tạo ra một phương thức hoạt động đồng bộ

và thống nhất nhằm thực hiện tốt mục tiêu giáo dục của nhà trường Song đối tượng chủ yếu của KTNBTH là giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất, tài chính, kết quả dạy học và giáo dục Gồm các thành tố sau:

- Mục tiêu (M)

- Nội dung (N)

- Phương pháp (P)

- Giáo viên (GV)

- Học sinh (HS)

- Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học (CSVC - TBDH)

- Mối quan hệ giữa chúng (QH)

- Kết quả (KQ)

Ta có sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.3 Mối quan hệ giữa các nhân tố trong KTNB

Mục đích của kiểm tra nội bộ trường THPT

Mục đích của kiểm tra nội bộ trường THPT nhằm xác nhận thực tiễn, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa, ngăn chặn sai phạm, giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ; đồng thời giúp cho nhà quản lý điều khiển và điều chỉnh hoạt động quản lý đúng hướng đích

Kiểm tra giúp cho nhà trường nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

* Chức năng của kiểm tra nội bộ trường THPT

- Tạo lập kênh thông tin phản hồi vững chắc, cung cấp thông tin đã được

xử lý chính xác để Hiệu trưởng thực hiện hoạt động quản lý có hiệu quả

- Kiểm soát, phát hiện và phòng ngừa sai sót

- Động viên, nhắc nhở, uốn nắn, điều chỉnh, giúp đỡ

- Đánh giá và xử lý (nếu cần thiết)

1.3.2 Nội dung kiểm tra nội bộ trường THPT

Hiệu trưởng có trách nhiệm kiểm tra toàn bộ mọi mặt: các công việc, các hoạt động, các mối quan hệ, các điều kiện, các phương tiện và những kết quả của toàn bộ quá trình dạy học - giáo dục Tuy nhiên, cần tập trung vào những nội dung chính sau đây:

* Thực hiện kế hoạch giáo dục

- Thực hiện về chỉ tiêu, số lượng học sinh của từng khối, lớp và của toàn trường: sĩ số, tỉ lệ học sinh bỏ học, lên lớp, lưu ban

- Thực hiện chỉ tiêu, kế hoạch về chất lượng giáo dục và giảng dạy: tỉ lệ về Hạnh kiểm, Học lực, Học sinh giỏi, Lên lớp, kết quả thi THPT Quốc gia

- Hiệu quả đào tạo

* Thực hiện các nhiệm vụ của kế hoạch đào tạo

- Thực hiện nội dung chương trình dạy học và giáo dục

- Thực hiện đảm bảo chất lượng giáo dục:

+ Chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống:

Thực hiện đúng chương trình giảng dạy, giáo dục đạo đức cho học sinh toàn trường thông qua các hoạt động ngoại khóa, các giờ lên lớp, giờ sinh hoạt lớp, các hoạt động tập thể khác

Đánh giá đạo đức học sinh được thông qua việc đánh giá, xếp loại hạnh kiểm học sinh theo từng tháng, từng học kỳ và cả năm

+ Chất lượng giáo dục văn hóa, khoa học kỹ thuật:

Thực hiện kế hoạch dạy học theo chương trình - sách giáo khoa của từng khối, lớp, đảm bảo rèn kỹ năng, giảm tải, khắc sâu nội dung…

Thực hiện quy chế chuyên môn, nền nếp dạy học: giờ giấc, thời khóa biểu, kiểm tra, chấm trả bài kiểm tra, cho điểm hoặc nhận xét

Đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp dạy của thầy, phương pháp học của trò, tích cực ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ thuật mới vào dạy - học Đánh giá kết quả học tập của học sinh về: kiến thức, kỹ năng, thái độ so với đầu vào

+ Chất lượng giáo dục thể chất, vệ sinh, quốc phòng

+ Chất lượng giáo dục thẩm mỹ

* Xây dựng đội ngũ

+ Số lượng và cơ cấu

+ Chất lượng (nguồn đào tạo, trình độ tay nghề, thâm niên)

+ Các hoạt động phối hợp của tập thể sư phạm trong việc thực hiện nhiệm

vụ giảng dạy, giáo dục của nhà trường

+ Nề nếp hoạt động (tổ chức, trật tự kỷ cương, kế hoạch)

+ Công tác tự bồi dưỡng và bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ

+ Việc thực hiện chế độ chính sách tiền lương, quy chế chuyên môn, cải thiện đời sống giáo viên…

* Xây dựng, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

+ Đảm bảo các tiêu chuẩn của lớp học: bàn ghế, bảng đen, ánh sáng, vệ sinh môi trường

+ Bảo quản và sử dụng có chất lượng thiết bị dạy học, đồ dùng dạy học, dụng cụ TDTT, thư viện dùng chung, phòng học bộ môn, phòng thực hành + Đảm bảo về khuôn viên, cảnh quan sư phạm nhà trường: cổng trường, tường rào, sân đường nội bộ, vườn hoa cây cảnh, vệ sinh học đường

+ Công tác tài chính (chế độ kế toán, tài chính, công khai tài chính, huy động nguồn lực tài chính)

* Tự kiểm tra công tác quản lý của Hiệu trưởng

+ Công tác kế hoạch hóa: Xây dựng kế hoạch, chỉ đạo và triển khai thực hiện kế hoạch chung và của từng bộ phận trong năm học (Kế hoạch chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học, Kế hoạch chuyên môn, Kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh, Kế hoạch cơ sở vật chất - thiết bị, Kế hoạch giáo dục lao động, hướng nghiệp - dạy nghề, Kế hoạch thực hiện các cuộc vận động và các phong trào thi đua, Kế hoạch giáo dục ngoài giờ lên lớp…)

Hiệu trưởng tự kiểm tra, đánh giá công tác kế hoạch của mình bằng việc thu thập và xử lý thông tin, xác định mục tiêu và phân hạng ưu tiên, tìm phương án và giải pháp thực hiện mục tiêu, soạn thảo, thông qua và truyền đạt

kế hoạch

+ Công tác tổ chức nhân sự: Hiệu trưởng tự đánh giá về công tác xây dựng

cơ cấu bộ máy, sử dụng bộ máy, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, sự phối hợp và các mối quan hệ của từng bộ phận, từng cá nhân

Lựa chọn, phân công cán bộ, giáo viên cung cấp kịp thời những điều kiện, phương tiện cần thiết, khai thác tiềm năng của tập thể và cá nhân cho việc thực hiện có hiệu quả kế hoạch đã đề ra

+ Công tác chỉ đạo: Hiệu trưởng tự kiểm tra, đánh giá về các mặt, nắm quyền chỉ huy, hướng dẫn cách làm, điều hòa phối hợp, kích thích động viên, bồi dưỡng cán bộ, giáo viên các năng lực về: Dạy học và giáo dục, Hành chính quản trị, Thi đua khen thưởng, Quy chế dân chủ ở cơ sở

+ Công tác kiểm tra: Hiệu trưởng thực hiện nghiêm túc kế hoạch KTNBTH và tự kiểm tra một cách thường xuyên, kiểm tra định kỳ theo kế hoạch để phát hiện, theo dõi, kiểm soát, động viên, uốn nắn, giúp đỡ một cách kịp thời

Ngoài ra, hiệu trưởng còn cần tự kiểm tra, đánh giá lề lối làm việc, phong cách tổ chức và quản lý của chính mình, tự đánh giá khách quan phẩm chất, năng lực và uy tín của mình để tự điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu, chuẩn mực của người cán bộ quản lý trường học

1.3.3 Hình thức của kiểm tra nội bộ trường THPT

Tổ chức KTNB trường THPT phải sử dụng các hình thức linh hoạt, phù hợp với những nội dung được kiểm tra Có thể phân loại dựa trên các dấu hiệu sau:

- Theo thời gian:

+ Kiểm tra đột xuất: Hình thức kiểm tra này giúp cho người quản lý biết được tình hình công việc diễn ra trong điều kiện bình thường hàng ngày đồng thời có tác dụng duy trì kỷ luật lao động, nâng cao tinh thần tự giác, tự kiểm tra của các cá nhân, bộ phận trong trường

+ Kiểm tra định kỳ: Hình thức kiểm tra này giúp cho nhà quản lý mức độ tiến bộ của cá nhân hay bộ phận Thông thường, kiểm tra định kỳ là kiểm tra có báo trước nên đối tượng được kiểm tra có điều kiện để bộc lộ hết khả năng trong công việc của mình

- Theo nội dung:

+ Kiểm tra toàn diện: Là xem xét và đánh giá các hoạt động của đối tượng kiểm tra trên cơ sở những sự kiện, dữ liệu đa dạng có hệ thống của toàn bộ các hoạt động và hiệu quả của tất cả các khâu trong quá trình hoạt động

+ Kiểm tra chuyên đề: Là xem xét và đánh giá chỉ một khía cạnh hay một

số vấn đề trong toàn bộ hoạt động của đối tượng kiểm tra

- Theo số lượng của đối tượng kiểm tra:

+ Kiểm tra toàn bộ: Kiểm tra tất cả đối tượng kiểm tra Ví dụ: kiểm tra tất

cả học sinh trong một lớp, kiểm tra tất cả các lớp trong một khối

+ Kiểm tra có lựa chọn (cá nhân, bộ phận): Kiểm tra một đối tượng cụ thể nào đó trong đối tượng kiểm tra Ví dụ: kiểm tra một số học sinh trong một lớp, kiểm tra một vài lớp trong một khối lớp

- Ngoài ra, có thể phân chia các hình thức kiểm tra thành ba loại dựa trên thời điểm thực hiện việc kiểm tra:

+ Kiểm tra lường trước: Được tiến hành trước khi hoạt động diễn ra Mục đích

là nhằm tiên liệu các vấn đề có thể phát sinh để tìm cách ngăn ngừa trước ngày nay kiểm tra lường trước là xu hướng phát triển của quá trình quản lý hiện đại bởi kiểm tra lường trước mang ý nghĩa tích cực hơn mọi hình thức kiểm tra khác

+ Kiểm tra đồng thời: Được thực hiện trong khi hoạt động của đối tượng kiểm tra đang được tiến hành Với hình thức kiểm tra này, nhà quản lý có thể điều chỉnh các sai sót một cách kịp thời

+ Kiểm tra phản hồi: Được thực hiện sau khi hoạt động đã xảy ra Nó giúp cho nhà quản lý tự đánh giá về quyết định của mình để rút kinh nghiệm; cung cấp những thông tin cần thiết để nâng cao chất lượng công tác

1.3.4 Các nguyên tắc và phương pháp kiểm tra nội bộ trường THPT

* Kiểm tra nội bộ trường THPT phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây:

- Nguyên tắc pháp chế: Công tác kiểm tra được tổ chức và hoạt động trên

cơ sở pháp luật quy định, tuân thủ theo pháp luật, không ai được phép can thiệp, không tùy tiện trong tổ chức và triển khai hoạt động kiểm tra

- Nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai: Trong kiểm tra phải quán triệt nguyên tắc tập trung dân chủ Chủ thể quản lý có quyền quyết định chương trình, kế hoạch kiểm tra và có quyền phủ quyết những kết luận của những cá nhân và bộ phận tham gia kiểm tra Mặt khác, các tổ chức, cá nhân tham gia kiểm tra và được kiểm tra có quyền khiếu nại, đề xuất, kiển nghị để chủ thể quản lý xem xét, giải quyết những vướng mắc trong quá trình kiểm tra Đó là

sự thể hiện dân chủ trong quản lý Cần phải động viên, thu hút cá nhân, tập thể tham gia vào quá trình kiểm tra, biến quá trình kiểm tra bên ngoài thành quá trình tự kiểm tra cúa các bộ phận, cá nhân trong nhà trường

- Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan: Đây là nguyên tắc hàng đầu của kiểm tra Kiểm tra phải đảm bảo tính khách quan, trung thực, công khai, công bằng Kiểm tra, đánh giá phải căn cứ vào chuẩn mực đã quy định, tránh áp đặt, chủ quan, hình thức, giả tạo

- Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả: Kiểm tra không phải là “bới lông, tìm vết” Kiểm tra phải có tác dụng đôn đốc, thúc đẩy việc thực hiện được tốt hơn Đặc biệt, trong giáo dục, kiểm tra còn phải tính đến hiệu quả giáo dục Kiểm tra phải giúp cho nhà quản lý nâng cao hiệu quả quản lý nhờ những thông tin xác thực về hoạt động của đối tượng quản lý và hoạt động của các cấp quản lý trong nhà trường Ngoài ra, còn phải tính đến hiệu quả kinh tế trong kiểm tra, nghĩa là các lợi ích mà kiểm tra mang lại phải lớn hơn các chi phí cùng hậu quả

mà kiểm tra gây ra

- Nguyên tắc đảm bảo tính kế hoạch: nguyên tắc đảm bảo tính kế hoạch trong kiểm tra đòi hỏi hoạt động kiểm tra phải được xác định trong thời gian cụ thể của năm học nhằm hỗ trợ tích cực cho việc triển khai các chức năng quản lý khác Mặt khác, kiểm tra phải có kế hoạch triển khai cụ thể, phù hợp với từng giai đoạn nhằm đạt tới mục tiêu đã định

- Nguyên tắc đảm bảo tính giáo dục: Cơ sở khoa học của nguyên tắc này

là lòng nhân ái Kiểm tra là để hiểu biết công việc, là để giúp đỡ con người nhận thức và thực hiện nhiệm vụ tốt hơn Kiểm tra phải mang tính thiện chí, tính giáo dục thể hiện ở mục đích, nội dung, phương pháp kiểm tra Đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ biến quá trình kiểm tra thành quá trình tự kiểm tra một cách hiệu quả

* Gồm các phương pháp sau:

- Nhóm phương pháp kiểm tra trước hoạt động: Nhằm xác định những yếu

tố đầu vào xem có đảm bảo điều kiện để đạt được mục tiêu đã định hay không? Khi phát hiện ra những sai lệch hoặc thiếu so với yêu cầu, chủ thể quản lý cần

có kiến nghị điều chỉnh