Trong lịch sử của quan hệ quốc tế cho thấy, tham gia vào đời sống quốc tế không chỉ có những quốc gia, mà còn bao gồm nhiều chủ thể quốc tế khác với tính cách là những thực thể chính trị xã hội có tính độc lập tương đối. Đồng thời, nội dung, hình thức, quan hệ cũng ngày càng phong phú và đa dạng; quy mô và phạm vi quan hệ ngày càng sâu rộng. Toàn bộ các chủ thể và mối quan hệ tác động qua lại, đan xen nhau giữa các chủ thể đó tạo nên một hệ thống cấu trúc quan hệ quốc tế trong một giai đoạn lịch sử nhất định.
Trang 1Tình hình thế giới và những xu thế lớn trong quan hệ quốc tế hiện nay
Lời mở đầu
Trong lịch sử của quan hệ quốc tế cho thấy, tham gia vào đời sống quốc
tế không chỉ có những quốc gia, mà còn bao gồm nhiều chủ thể quốc tế khácvới tính cách là những thực thể chính trị- xã hội có tính độc lập tương đối.Đồng thời, nội dung, hình thức, quan hệ cũng ngày càng phong phú và đadạng; quy mô và phạm vi quan hệ ngày càng sâu rộng Toàn bộ các chủ thể vàmối quan hệ tác động qua lại, đan xen nhau giữa các chủ thể đó tạo nên một
hệ thống cấu trúc quan hệ quốc tế trong một giai đoạn lịch sử nhất định
Các mối quan hệ quốc tế mặc dù diễn ra phức tạp và biến đổi khôngngừng, với những tác động nhiều chiều, song vẫn gắn bó với nhau trong mộtchỉnh thể có tính hệ thống và tuân theo quy luật xã hội khách quan Chính vìvậy, cũng như mọi hiện tượng tự nhiên và hiện tượng xã hội khác, thế giớiloài người với tính hệ thống chỉnh thể của nó là những quá trình vận độngkhông ngừng theo những quy luật nhất định Quá trình vận động đó, đến mộtgiới hạn nào đó sẽ đạt tới trạng thái ổn định tương đối- trạng thái cân bằngđộng Lúc đó các thành tố nằm trong hệ thống- mà ở đây là các chủ thể trong
hệ thống quan hệ quốc tế có mối liên quan bền vững, tác động, chi phối lẫnnhau, tạo nên trạng thái ổn định bền vững của cả hệ thống quan hệ quốc tế.Chiến tranh lạnh” kết thúc, trật tự hai cực biểu hiện cuộc đối đầu Đông-Tây khốc liệt của thế giới đã đi đến điểm kết Song, trật tự thế giới mới vẫncòn đang trong quá trình hình thành Dựa vào thực lực kinh tế, chính trị vàquân sự của mình, Mỹ không từ bỏ mục đích bá chủ thế giới Tuy nhiên, sựphát triển không ngừng của Nhật Bản, Tây Âu; sự vươn lên mạnh mẽ củaTrung Quốc; những cuộc đấu tranh mạnh mẽ nhằm củng cố, bảo vệ độc lập,chủ quyền của các nước thuộc “thế giới thứ ba” dưới nhiều hình thức, biệnpháp để chống lại sự can thiệp và ảnh hưởng của các nước lớn… đã tạo ranhững tương quan lực lượng không nhỏ đối với Mỹ Điều này cho thấy, thế
Trang 2giới hậu lưỡng cực đang hướng tới xác lập một trật tự mới với nhiều hướngkhác nhau: đơn cực, đa cực, nhất siêu đa cường
Sự kết thúc của “Chiến tranh lạnh” tuy không mở ra kỷ nguyên mới hòabình và thịnh vượng như nhân loại tiến bộ mong đợi vì những xung đột sắctộc, mâu thuẫn tôn giáo và các cuộc chiến tranh cục bộ ở nhiều khu vực vẫndiễn ra triền miên, song đã tạo ra những điều kiện khiến cho xu thế hòa dịu,hòa hoãn trở nên chiếm ưu thế trong quan hệ giữa các quốc gia, dân tộc trênthế giới; tạo những tiền đề cho đa cực hóa các mối quan hệ- một điều kiện
quan trọng dẫn đến hình thành xu thế đa dạng hóa, đa phương hóa, hội nhập
khu vực và quốc tế trong quan hệ quốc tế hiện nay
Trang 3Nội dung
1 Tình hình thế giới:
Từ khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, phongtrào cộng sản công nhân quốc tế lâm vào thoái trào, phong trào độc lập dântộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia của các nước đang phát triển có những hạnchế, song xu thế vận động của thời đại hiện nay vẫn là sự quá độ lên chủnghĩa xã hội Về sự quá độ của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủnghĩa xã hội, biểu hiện ở hai vấn đề:
Một là, Vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, các nước xã hội chủ nghĩacòn lại (Trung Quốc, Việt Nam, CuBa, Triều Tiên, Lào) đã trụ vững và giànhnhiều thành tựu to lớn trong phát triển kinh tế- xã hội, tiếp tục sự nghiệp xâydựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đặcbiệt, những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử mà Trung Quốc giành đượctrong cải cách, mở cửa (Trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới), Việt Namgiành được trong đổi mới, khẳng định con đường sử dụng kinh tế thị trường
và hội nhập kinh tế quốc tế để đẩy nhanh phát triển kinh tế- xã hội, xây dựng
cơ sở vật chất- kỹ thuật của xã hội xã hội chủ nghĩa
Hai là, từ năm 1998 đến nay, xuất hiện trào lưu cánh Tả ở Mỹ La Tinh.Các lực lượng cánh Tả đã lên nắm quyền ở Vê-nê-du-ê-la (từ 1998), Chi-lê(từ 2000), Bra-xin (từ 2002), Ác-hen-ti-na (từ 2003), Pa-na-ma (từ 2004), U-ru-goay (từ 2004), Bô-li-vi-a (từ 2005), Ê-cu-a-đo (từ 2006), Ni-ca-ra-goa (từ2007), Goa-tê-ma-la (từ 2007) Ở mức độ này hay mức độ khác, các Chínhphủ cánh Tả, tiến bộ ở các nước này đều tiến hành các cuộc cải cách mangtính dân tộc, dân chủ nhằm củng cố độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia,
mở rộng dân sinh, dân chủ… thể hiện khuynh hướng độc lập hơn với Mỹ.Bốn nước Vê-nê-du-ê-la, Bô-li-vi-a, Ê-cu-a-đo, Ni-ca-ra-goa lựa chọn conđường phát triển theo hướng xây dựng “chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Thựctiễn cho thấy chủ nghĩa xã hội đang là một lý tưởng có sức cuốn hút đông đảo
Trang 4quần chúng lao động ở các nước Mỹ La Tinh tích cực tham gia vào tiến trìnhcải cách, tiến tới xây dựng một xã hội mới.
Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại phát triển mạnh mẽ với nộidung cơ bản là, cách mạng công nghệ thông tin, năng lượng, vật liệu mới vàsinh học… các yếu tố này cũng tham gia tích cực thúc đẩy nền kinh tế tri thức
mở rộng Sự phát triển đó làm tăng nhanh sức sản xuất dẫn tới chuyển dịch cơcấu kinh tế thế giới diễn ra nhanh chóng Mọi mặt đời sống xã hội đều thayđổi Thời kỳ quốc tế hoá nền sản xuất hiện đại, đồng thời cũng là thời kỳ thúcđẩy nền kinh tế toàn cầu Nhiều mối quan hệ kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hộithế giới đều thay đổi Các quốc gia, dân tộc sống, quan hệ tuỳ thuộc vào nhau
và đều đứng trước cơ hội để phát triển Cuộc cạnh tranh để tồn tại và pháttriển giữa các nước cũng diễn ra sâu sắc Thời cơ và thách thức đặt ra đối vớitất cả các nước, trước hết là các nước đang phát triển Việc nắm bắt, khai thácnhững thành tựu khoa học và công nghệ, thị trường vốn, lao động và các tiềmnăng khác sẽ là điều kiện để các nước đang phát triển vươn lên hay tụt hậu…
Cuộc đấu tranh giữa xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa, giữa hệ tưtưởng Mác- Lênin và hệ tư tưởng tư sản đang diễn ra gay gắt, quyết liệt.Những nội dung, hình thức biểu hiện trong cuộc đấu tranh giai cấp, dân tộc,giữa lao động và bóc lột, giữa cưỡng chế, áp đặt và bảo vệ chủ quyền quốcgia cho nền độc lập dân tộc mang sắc thái mới Chủ nghĩa đế quốc, các thế lựcphản cách mạng đang tăng cường chiến lược “diễn biến hoà bình”, “bạo loạnlật đổ” đối với các nước xã hội chủ nghĩa và các nước đang phát triển
Các nước lớn tiếp tục giữ vai trò chi phối đối với cục diện thế giới,quan hệ giữa các nước lớn tiếp tục khuôn khổ vừa hợp tác, vừa đấu tranh,kiềm chế, ngăn chặn lẫn nhau Trên các vấn đề cụ thể và tại mỗi địa bàn cụthể có sự dàn xếp hoặc tranh chấp lợi ích đan xen rất phức tạp với nhau
Cộng đồng thế giới đang đứng trước những vấn đề toàn cầu cấp bách:bảo vệ môi trường sinh thái, đấu tranh bảo vệ hoà bình, hạn chế bùng nổ dân
số, giải quyết đói nghèo, phòng ngừa và đẩy lùi những bệnh tật hiểm nghèo
Trang 5Những vấn đề này không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết được,
mà phải có sự hợp tác đa phương của mọi quốc gia dân tộc Mặt khác, cũngphải có vai trò của Liên Hợp Quốc với cơ chế quốc tế phù hợp
Khu vực châu Á- Thái Bình Dương, nhất là vòng cung Đông Á, là khuvực khá năng động, với tốc độ cao, có triển vọng Nhìn chung, châu Á- TháiBình Dương là nơi tập trung nhiều quốc gia lớn, có tiềm năng Ngoài cáctrung tâm kinh tế lớn như Mỹ, Nhật Bản còn có nhiều quốc gia là những nướccông nghiệp mới và các nước đang tiếp cận nền kinh tế phát triển như TrungQuốc và một số nước Đông Nam Á… ở đây đang diễn ra xu thế nhiều mặt,nhiều tầng, nhiều nấc thang, khu vực, tiều khu vực, tam, tứ giác kinh tế… vớitiềm năng to lớn và xu thế liên kết hợp tác trong khu vực không chỉ tạo đỉềukiện cho các quốc gia châu Á- Thái Bình Dương phát triển, mà còn là nhân tốtác động to lớn đến nền kinh tế toàn cầu Bên cạnh đó, ở khu vực cũng tiềm
ẩn những nhân tố gây mất ổn định, đáng chú ý là: tình hình phức tạp tại bánđảo Triều Tiên; vấn đề Đài Loan; những tranh chấp về ảnh hưởng và quyềnlực, về biên giới, lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên giữa các nước; nguy cơ chạyđua vũ trang; tình hình chiến sự liên quan đến các hoạt động khủng bố vàchống khủng bố, ly khai và chống ly khai; tình hình an ninh và ổn định chínhtrị- xã hội ở một số nước trong khu vực có nhiều mặt phức tạp…
2 Xu thế quan hệ quốc tế hiện nay
` Đánh giá, nắm bắt chính xác tình hình thế giới, nội dung, tính chất, đặcđiểm và xu hướng phát triển của thời đại hiện nay là một vấn về lý luận vàthực tiễn rất cơ bản, trọng yếu, xu thế thời đại hiện nay ảnh hưởng, tác động,chi phối đến xu thế quan hệ quốc tế, ngược lại xu thế quan hệ quốc tế phù hợpvới sự vận động, phát triển, tính chất và các mâu thuẫn của thời đại hiện nay
Tính chất và những mâu thuẫn cơ bản của thời đại ngày nay
Tính chất của thời đại ngày nay
Thời đại ngày nay đang diễn ra cuộc đấu tranh gay go, quyết liệt giữaCNXH và CNTB trên phạm vi toàn thế giới Cuộc đấu tranh giữa hai chế độ
Trang 6xã hội khác nhau về bản chất đã và đang chi phối toàn bộ quá trình vận độngcủa lịch sử nhân loại Đây là cuộc đấu tranh giữa một chế độ mới ra đời, đangtrưởng thành, nhưng còn hạn chế về nhiều mặt với một chế độ xã hội đã lạchậu về mặt lịch sử, nhưng đang có những ưu thế nhất định về kinh tế, về quân
sự Cuộc đấu tranh giữa hai chế độ xã hội đối lập về bản chất đã và đang diễn
ra trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội: kinh tế, chính trị, tư tưởng, vănhoá, v.v…
Trong lĩnh vực kinh tế: Các học giả tư sản đang tìm mọi cách chứng
minh nền kinh tế TBCN là vĩnh cửu; CNTB không còn bóc lột như trước Thếgiới TBCN đang dựa vào lợi thế kinh tế của mình; chủ nghĩa đế quốc đangtìm trăm phương ngàn kế để phá hoại, hạn chế sự phát triển kinh tế của cácnước xã hội chủ nghĩa bằng bao vây, cấm vận kinh tế, hoặc thông qua chínhsách toàn cầu hoá để tiếp tục áp bức bóc lột những nước nghèo đem lại lợi thế
to lớn cho các nước phát triển Chủ nghĩa xã hội qua đổi mới ngày càngkhẳng định sức sống mãnh liệt của mình, bằng cách huy động mọi tiềm năng,trí tuệ trong nhân dân, điều chỉnh những sai lầm trong cải cách, đổi mới, khắcphục yếu kém trong quản lý kinh tế, tranh thủ những thành tựu khoa học -công nghệ hiện đại để chứng minh tính ưu việt của nền kinh tế XHCN
Trong lĩnh vực chính trị: Các đảng tư sản, chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu
là Mỹ đang dùng mọi cách để tuyên truyền quảng bá cho chế độ dân chủ tưsản, tự do tư sản; biện minh cho những chính sách bá quyền của họ để canthiệp vào công việc nội bộ các nước Bằng nhiều âm mưu thủ đoạn khác nhau
từ mua chuộc, lôi kéo, dụ dỗ, lợi dụng những khuyết điểm, hạn chế của một
số nước XHCN, tới những biện pháp đe dọa, CNTB đang thực hiện âm mưu
"diễn biến hoà bình" nhằm lật đổ nhà nước XHCN, hòng khôi phục lại chế độTBCN ở các nước này Các nước XHCN, các đảng cộng sản phải tỉnh táo vàchủ động kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu phá hoại của kẻ thù,bảo vệ đảng, bảo vệ nhà nước XHCN, bảo vệ thành quả cách mạng Đồngthời, giai cấp công nhân quốc tế, các nhà nước XHCN phải làm rõ tính chất
Trang 7phản động, hiếu chiến của các tập đoàn tư bản hiện nay, tập hợp mọi lựclượng dân chủ tiến bộ, yêu chuộng hoà bình trên thế giới tấn công làm thất bạimọi âm mưu chống phá cách mạng của kẻ thù.
Trong lĩnh vực tư tưởng: CNTB dựa vào ưu thế về kinh tế, khoa học
-công nghệ và sức mạnh quân sự đang tìm mọi cách phổ biến những giá trị củaphương Tây, tuyên truyền quan điểm đa nguyên chính trị, đa đảng hoặc "phigiai cấp", "phi ý thức hệ", "phi chính trị"; làm lẫn lộn giữa đúng, sai, phải, tráinhằm chống lại CNXH và những lực lượng hoà bình và tiến bộ trên thế giới.Đặc biệt đối với các nước XHCN, chủ nghĩa đế quốc đã thực hiện chiến lượcdiễn biến hoà bình, tuyên truyền các lý thuyết tư sản, tìm mọi cách phủ nhậnhọc thuyết Mác-Lênin Mặt khác, chúng đang tìm cách mua chuộc, làm thoáihoá về tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên; tìmcách chia rẽ cán bộ với cán bộ, đảng với dân, cán bộ với nhân dân, v.v… Cácđảng cộng sản, các nhà nước XHCN phải đẩy mạnh cuộc đấu tranh tư tưởngbằng nhiều cách khác nhau, phê phán những tư tưởng phản động, hiếu chiếnmuốn duy trì sự thống trị, sự áp bức giữa nước giàu đối với nước nghèo, nướclớn đối với nước nhỏ; cổ vũ cho cuộc đấu tranh, vì một thế giới hoà bình, hữunghị, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển
Những mâu thuẫn cơ bản của thời đại ngày nay
Nhận định về mâu thuẫn của thời đại hiện nay, Đại hội lần thứ VIII củaĐảng đã khẳng định: “ngày nay, các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới vẫn tồntại và phát triển, có mặt sâu sắc hơn, nhưng nội dung và hình thức biểu hiện
có nhiều nét mới; đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp tiếp tục diễn ra dưới
nhiều hình thức” Thực tế hiện nay trên phạm vi toàn thế giới vẫn tồn tại 4
mâu thuẫn cơ bản với những nét mới và những hình thức mới là:
Thứ nhất: Mâu thuẫn giữa CNXH và CNTB vẫn tiếp tục tồn tại Đây là
mâu thuẫn cơ bản nhất, xuyên suốt từ Cách mạng tháng Mười thành công đếnnay, bởi sự vận động của mâu thuẫn này tác động tới những mâu thuẫn cònlại Một khi CNXH vững mạnh, phong trào công nhân trên thế giới phát triển,
Trang 8thì cuộc đấu tranh của nhân dân lao động trên thế giới vì hoà bình, ổn địnhđược phát triển Chính vì vậy chủ nghĩa đế quốc tìm mọi cách xoá bỏ CNXHtrên thế giới Tuy nhiên mâu thuẫn này không còn thể hiện dưới dạng “hai hệthống” như trước đây do Liên Xô bị tan rã, Tổ chức hiệp ước Vacsava khôngcòn, Hội đồng tương trợ kinh tế bị giải thể Mâu thuẫn ấy cũng không còn thểhiện dưới dạng đấu tranh và dàn xếp giữa Liên Xô và Mỹ đứng đầu hai phe.Những biểu hiện thường thấy của mâu thuẫn giữa CNXH và CNTB, do bảnchất đối kháng giữa hai hệ tư tưởng và chế độ chính trị - xã hội, sẽ tiếp tục tồntại lâu dài và thể hiện trên tất cả các mặt: chính trị, kinh tế, văn hoá, tưtưởng… Ngày nay nó còn thể hiện trong cuộc đấu tranh giữa “diễn biến hoàbình” và chống “diễn biến hoà bình”, giữa ý đồ của các nước phương Tây ápđặt những chuẩn mực về “dân chủ”, “nhân quyền” với việc chống lại sự ápđặt đó để bảo vệ chủ quyền của các nước XHCN Cuộc đấu tranh ấy còn diễn
ra trong lòng các nước XHCN (giữa sự kiên trì định hướng XHCN với nhữngbiểu hiện chệch hướng hoặc thậm chí rời bỏ định hướng XHCN) và ở ngaycác nước TBCN
Thứ hai, mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau cũng có những nét
mới về nội dung và hình thức biểu hiện Liên Xô không còn đã làm mất đichất keo kết dính các nước đế quốc với nhau trong khi những mâu thuẫn vốn
có về lợi ích kinh tế giữa họ với nhau gia tăng Tây Âu và Nhật Bản có điềukiện độc lập hơn và không còn phụ thuộc nặng nề vào cái ô hạt nhân của Mỹnhư trước Mỹ đứng trước thách thức mới về kinh tế đang đòi hỏi các nướcđồng minh chia sẻ trách nhiệm để giảm gánh nặng cho Mỹ Cạnh tranh vềkinh tế giữa ba trung tâm tư bản không ngừng gia tăng, ngoài ra giữa ba trungtâm tư bản còn có thêm nhân tố đó là sự tranh giành quyền chủ đạo trong cụcdiện thế giới mới Nếu như trong thế kỷ XX, mâu thuẫn giữa các nước TBCN
đã hai lần đưa tới chiến tranh thế giới thì ngày nay, do có chung lợi ích giaicấp và do sự tuỳ thuộc lẫn nhau, họ có nhu cầu điều tiết mâu thuẫn để tránhdẫn đến xung đột, đổ vỡ quan hệ có hại cho chính họ Một nét mới nữa là sự
Trang 9cạnh tranh gay gắt giữa các công ty xuyên quốc gia nay đang thao túng cácnước TBCN.
Thứ ba, mâu thuẫn giữa các nước độc lập dân tộc với các nước công
nghiệp phát triển tiếp tục diễn ra gay gắt, thể hiện sâu sắc ở mâu thuẫn giữacác nước đang phát triển và các nước phát triển, khoảng cách giữa các nướcgiàu – nghèo ngày càng lớn hơn Đặc biệt là vấn đề nợ nước ngoài của cácnước đang phát triển, sự bất bình đẳng trong quan hệ Bắc- Nam là một trongnhững vấn đề quốc tế đáng quan tâm nhất trong mấy thập kỷ qua Tuy ngàynay vấn đề đó đã ít nhiều bớt nghiêm trọng hơn so với thập niên 80, nhưng nóvẫn còn một gánh nặng lớn đối với với nhiều nước đang phát triển, nhất lànhững nước nghèo, ít hoặc không có khả năng trả nợ
Mặc dù còn nhiều khó khăn về kinh tế, nhưng ý thức độc lập dân tộccủa các quốc gia ngày càng mạnh mẽ Phong trào Không liên kết vẫn tiếp tụctồn tại và kiên trì thực hiện mục tiêu và các nguyên tắc của Phong trào, cốgắng khắc phục những hạn chế về thế và lực, tăng cường sự đoàn kết nhằmphát huy vai trò là một tập hợp lực lượng chính trị quan trọng của các nướcđang phát triển, đấu tranh chống lại mọi hình thức thống trị và can thiệp, bảo
vệ độc lập và quyền bình đẳng giữa các quốc gia Việc hình thành nhiều tổchức hợp tác khu vực vì hoà bình, ổn định và phát triển cũng phản ánh nhữnghình thức đấu tranh mới của các nước đang phát triển
Thứ tư, mâu thuẫn giữa CNTB với giai cấp công nhân và các tầng lớp
lao động khác trong lòng xã hội tư bản rất gay gắt Xã hội tư bản không thể tựgiải quyết được những mâu thuẫn vốn có của nó, giữa một bên là sự tích tụgiàu có và quyền lực vào một nhóm người với một bên là mức độ xã hội hoásản xuất ngày càng cao Hiện nay, nhiều nước công nghiệp phát triển đangvấp phải những khó khăn nội bộ gay gắt, mô hình “Nhà nước phúc lợi” củahầu hết các nước phương Tây đang bị khủng hoảng Cuộc đấu tranh đòi dânchủ, nâng cao chất lượng sống, chống thất nghiệp, tệ nạn xã hội, chống tội ác,khủng bố, đói nghèo, v.v ở các nước tư bản tiếp tục diễn ra ngày càng mạnh
Trang 10mẽ, cuốn hút mọi tầng lớp xã hội Do cơ cấu sản xuất đã thay đổi, lực lượnglao động trong lĩnh vực dịch vụ ngày càng đông đảo và tích cực tham gia vàocuộc đấu tranh cho dân sinh, dân quyền Hơn nữa, trong điều kiện mới, lựclượng lao động trong các ngành có kỹ thuật cao và dịch vụ liên hoàn trongmột mạng lưới thống nhất làm cho tính chất đấu tranh ở các nước này càngquyết liệt hơn, có thể làm tê liệt từng ngành sản xuất và tác động sâu rộng trênquy mô lớn Mặt khác, cũng cần thấy rằng, trước sự đấu tranh của giai cấpcông nhân và nhân dân lao động, các thế lực tư sản độc quyền hiện nay ra sứctìm cách điều chỉnh các chính sách kinh tế - xã hội để giữ ổn định, tránhnhững bùng nổ lớn trong xã hội.
Tình hình thế giới hiện nay còn cho thấy, chiến tranh lạnh giữa cácnước lớn đã kết thúc nhưng thế giới đang đứng trước nhiều mâu thuẫn khácnhư các xung đột khu vực, dân tộc, sắc tộc, tôn giáo… lại bùng lên rất ác liệt
ở nhiều nơi Ngoài ra, còn xuất hiện những mâu thuẫn toàn cầu như giữa pháttriển và môi trường, bùng nổ dân số và thế giới hạn hẹp, phát triển kinh tế vàcác vấn đề xã hội, v.v Đây quả là một trong những nghịch lý của thế giớitrong giai đoạn quá độ đi đến hình thành những mối quan hệ quốc tế mới.Nghịch lý đó phản ánh tác động hai mặt, hai chiều của sự kết thúc cục diệnhai cực đối đầu Và đó cũng là những biểu hiện mới của các mâu thuẫn giaicấp và dân tộc trong giai đoạn hiện nay của thời đại
Các mâu thuẫn xung đột khu vực hiện nay, một mặt đang từng bước đivào giải quyết thương lượng hoà bình, tuy còn nhiều khó khăn và phức tạp.Mặt khác, những cuộc xung đột khu vực mới bùng nổ giữa các quốc gia hoặcgiữa các lực lượng trong một quốc gia do mâu thuẫn về dân tộc, chủng tộc,sắc tộc, tôn giáo và xu hướng chính trị xã hội đang gia tăng, các tranh chấp vềlãnh thổ và lợi ích kinh tế giữa các nước có chiều hướng phát triển, có lúc cónơi đã đưa đến xung đột Các cuộc xung đột mới diễn ra sau chiến tranh lạnh,
có những nguồn gốc sâu xa, phức tạp và đa dạng, nhưng về cơ bản vẫn là xuấtphát từ mâu thuẫn dân tộc đan xen nhau Những mâu thuẫn, bất đồng đó trong
Trang 11bối cảnh không còn cơ chế hai phe kiềm chế đã có điều kiện bộc lộ ra gay gắt.Thêm vào đó, những nhu cầu cấp bách về phát triển của các dân tộc, quốc giacàng làm cho sự tranh giành các điều kiện phát triển thuận lợi cho mình thêmgay gắt.
Sự vận động của các mâu thuẫn trong thời đại hiện nay rất phức tạp,nhiều khi mâu thuẫn và lợi ích đan xen nhau, không thể nhìn nhận một cáchmáy móc, đơn giản Tuy nhiên, hiện nay chưa thấy khả năng các mâu thuẫn,xung đột khu vực lan rộng thành xung đột toàn cầu Xu thế hoà bình, hợp tác
để cùng phát triển trở nên áp đảo Các nước đều giành ưu tiên phát triển kinh
tế, thi hành chính sách mở cửa, nên cần có môi trường ổn định; sự phụ thuộclẫn nhau làm giảm nguy cơ đối đầu, xung đột quân sự lớn; các thể chế quốc tế
và khu vực có vai trò ngày càng tăng đã góp phần ngăn ngừa xảy ra chiếntranh lớn Các dân tộc nâng cao ý thức độc lập dân tự chủ, tự lực tự cường,đấu tranh chống lại sự áp đặt và can thiệp của nước ngoài Thêm vào đó,trong thời đại hạt nhân này, chiến tranh thế giới đồng nghĩa với huỷ diệt toàncầu, không có kẻ thắng người thua Đó là những nhân tố tích cực góp phầnđẩy lùi nguy cơ của cuộc chiến tranh thế giới mới
Những xu thế chủ yếu trong quan hệ quốc tế hiện nay
Dựa vào những nhận định về tình hình thế giới và khu vực, có thể dựđoán trong thời gian tới sẽ nổi lên một số xu thế chủ yếu sau:
Thứ nhất, xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển.
Sau khi chiến tranh kết thúc, các nước trên thế giới lớn cũng như nhỏ,đều mong muốn duy trì một môi trường quốc tế hòa bình và tăng cường hợptác quốc tế để phục vụ cho mục tiêu hàng đầu là phát triển kinh tế Hợp tác làcon đường và phương thức đạt tới hòa bình và phát triển Khả năng chiếntranh thế giới khó có thể xảy ra, vì các nước lớn đều có lợi ích lâu dài và cơbản trong việc duy trì hòa bình để phát triển kinh tế, cái giá của chiến tranhquá lớn, lợi ích của chiến tranh mang lại đã giảm đi Với sự phát triển củakhoa học công nghệ, chiến tranh khó có kẻ thắng, người thua, vũ khí hạt nhân