LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO dục ở các TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG dân lập QUẬN cầu GIẤY, THÀNH PHỐ hà nội

Trước yêu cầu chấn hưng nền giáo dục nước nhà, Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng đã xác định: “Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp... theo hướng hiện đại” 17, tr.216.

MỤC LỤC Trang

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG

1.2 Nội dung quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các

1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý thực hiện chương trình

giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập 35

Chương 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ THỰC HIỆN

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DÂN LẬP QUẬN CẦU

2.1 Khái quát về các trường trung học phổ thông dân lập

2.2 Thực trạng thực hiện chương trình giáo dục và quản lý

thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung họcphổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 47

Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO

DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DÂN LẬP QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH

3.2 Các biện pháp quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở

các trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy,

Quán triệt và cụ thể hoá Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ XI, Nghị quyết số 29-NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo đã chỉ rõ: “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí

tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồidưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạođức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụngkiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khíchhọc tập suốt đời” [19, tr.123]

Như vậy, trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, việc đầu tiên cần tiếnhành đó là xây dựng được một bộ chương trình chuẩn và quản lý thực hiện tốtchương trình giáo dục cho các bậc học, nhất là bậc phổ thông Điều này cũng

đã được xác định trong Luật Giáo dục 2005 (sửa đổi năm 2009): “Chươngtrình giáo dục thể hiện mục tiêu; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi

và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt độnggiáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp,mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo” [41, tr.34]

Chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông nói chung, ởtrường trung học phổ thông dân lập nói riêng thực chất là một bộ chuẩn cơbản trong giáo dục; là một một bản thiết kế tổng thể về quá trình đào tạo,trong đó quy định mục tiêu đào tạo, hệ thống kiến thức, kỹ năng, các hìnhthức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học, tỷ lệ giữa khối lượng kiến thức,

phân chia thời gian cho các nội dung và cách thức đánh giá kết quả đào tạo; là

cơ sở dữ liệu để xây dựng tiến trình dạy học - giáo dục, lôgíc môn học, quyđịnh các hình thức kiểm tra, đánh giá; là một yếu tố quyết định đến chất lượng

và hiệu quả dạy học - giáo dục

Thời gian qua việc quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông được tiến hành khá chặt chẽ, qua đó đã gópphần nâng cao chất lượng giáo dục của các trường Tuy nhiên, đối với cáctrường trung học phổ thông dân lập, do chưa có một mô hình quản lý riêngnên việc thực hiện chương trình giáo dục ở các trường này vẫn dựa vào môhình quản lý giảng dạy ở trường công lập Vì vậy, việc quản lý thực hiệnchương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập (vẫn cònphần nào mang tính áp đặt, kinh nghiệm, vừa làm vừa điều chỉnh cho phùhợp với đặc điểm của loại hình nhà trường) đang bộc lộ nhiều vấn đề hạnchế cả ở chủ thể quản lý và đối tượng thực hiện

Thực tế, ở các trường trung học phổ thông dân lập, giáo viên chủ yếu làkiêm nhiệm, thỉnh giảng, nên thời gian giảng dạy eo hẹp, gây khó khăn choviệc xếp lịch dạy, quản lý và sinh hoạt chuyên môn của nhà trường Học sinhđược xét tuyển vào trường phần lớn là những học sinh không thi được vào cáctrường trung học phổ thông công lập nên trình độ chênh lệch nhau khá lớn

Chính vì vậy, việc tổ chức quản lý thực hiện chương trình giáo dục,các nhà quản lý cần phải có những biện pháp quản lý khoa học mới có thểđạt được mục tiêu và chất lượng giáo dục của nhà trường

Thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý thực hiệnchương trình đào tạo, chương trình giáo dục Tuy nhiên, với bậc học phổthông, ít có nghiên cứu nào bàn sâu đến việc thực hiện chương trình giáo dục

và quản lý chương trình giáo dục, nhất là các trường trung học phổ thông dânlập trên một địa bàn đặc thù như quận Cầu Giấy Do đó, cần phải làm rõ đặctrưng của loại hình trường trung học phổ thông dân lập nói chung, các trường

trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy nói riêng và những vấn đề về lýluận và thực tiễn quản lý thực hiện chương trình giáo dục để đề xuất các biệnpháp phù hợp với đặc điểm của loại hình trường này nhằm quản lý tốt, có hiệuquả việc thực hiện chương trình giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng quản

lí giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục của loại hình trường trung học phổthông dân lập nói chung, các trường trung học phổ thông dân lập quận CầuGiấy nói riêng

Xuất phát từ những lý do trên, học viên đã chọn đề tài “Quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành

quản lý giáo dục

2.Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về chương trình giáo dục nói chung, thực hiện chương trìnhgiáo dục ở các cấp học, bậc học đã được nhiều nhà giáo dục, nhà nghiên cứutập trung nghiên cứu, làm rõ, tập trung những công trình tiêu biểu sau:

Vấn đề quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường, nhất là cáctrường trung học phổ thông luôn được các cấp lãnh đạo, các nhà giáo dục, cácnhà quản lý giáo dục và đội ngũ giáo viên quan tâm chỉ đạo, nghiên cứu làm cơ

sở để tổ chức thực hiện, triển khai và mong muốn sớm có chương trình giáo dụckhoa học, cập nhật kiến thức hiện đại và phù hợp với nền giáo dục Việt Nam

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong sách “Về vấn đề giáo dục - đàotạo” (1999) khẳng định: Giáo dục phổ thông là trường học rộng lớn đang

và sẽ được xây dựng tại khắp các miền của đất nước ta nhằm mục đíchchung của giáo dục là nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực, đào tạo nhântài Như vậy, với hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục phổ thông có vai tròđặc biệt trong thực hiện chiến lược Việt Nam Ông yêu cầu: giáo dục phổthông không chỉ nhằm dạy kiến thức khoa học tự nhiên và khoa học xã hội,

mà còn nhằm cái đích dạy các ngành, nghề

Các công trình của các nhà nghiên cứu thuộc Viện Khoa học Giáo dụcViệt Nam nghiên cứu về chương trình giáo dục, quản lý và phát triển chươngtrình giáo dục, thực hiện chương trình giáo dục ở các loại hình nhà trường như:Đặng Thuý Anh, Nguyễn Thị Kỷ, Phạm Hoàng Gia, Nguyễn Dục Quang, LêTrung Trấn,v.v Các tác giả đều nhấn mạnh việc xây dựng và quản lýchương trình giáo dục là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết; đồng thời

đã đề ra một số giải pháp tiến hành quản lý chương trình để phát triển toàndiện nhân cách của học sinh cũng như nâng cao hiệu quả giáo dục giờ lên lớpnhư thế nào để đạt hiệu quả cao nhất

Trên Tạp chí Khoa học giáo dục (Số 5/2012), với bài viết: “Các xuhướng phát triển chương trình đào tạo theo quan điểm lấy người học làmtrung tâm”, Nguyễn Vũ Bích Huyền đã đề cập đến nhiều vấn đề phát triểnchương trình đào tạo theo quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm.Trên cơ sở làm rõ khái niệm chương trình đào tạo, phát triển chương trìnhđào tạo, quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm; tác giả đã phântích các xu hướng phát triển chương trình đào tạo theo quan điểm dạy họclấy người học làm trung tâm và kêu gọi các bên có liên quan tham gia pháttriển chương trình đào tạo cùng với các cơ sở đào tạo

Trong bài viết “Cấu trúc lại chương trình đào tạo để chuyển từ đào tạotheo niên chế sang chương trình đào tạo theo tín chỉ ở các trường đại học hiệnnay”, tác giả Ngô Doãn Đãi đã phân tích đặc điểm của học chế tín chỉ, yêucầu của học chế tín chỉ đối với việc cấu trúc nội dung, phân bổ thời lượngchương trình đào tạo và nêu các yêu cầu để có được chương trình đào tạo phùhợp với học chế tín chỉ

Tại Hội thảo “Xây dựng chương trình đào tạo đại học” năm 2003, tác giả

Lê Đức Ngọc đã đề cập và phân tích khá rõ chất lượng đào tạo đại học, cácnguyên tắc xây dựng và phát triển chương trình đào tạo; vai trò chương trìnhmôn học trong quản lý, giảng dạy, học tập và nội dung chương trình môn họcTác giả Nguyễn Văn Khôi trong cuốn “Phát triển chương trình giáo

dục” (2011), đã luận bàn lý thuyết về phát triển chương trình giáo dục, một

số cách tiếp cận và mô hình phát triển chương trình giáo dục, vấn đề đánhgiá chương trình giáo dục

Ở bài viết “Xây dựng chương trình đào tạo hướng đến rèn luyện kỹnăng” (Kỷ yếu Hội thảo do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức năm 2003), LêVăn Hảo đã đề cập đến thực trạng về xây dựng chương trình đào tạo bậcđại học ở Việt Nam và đề xuất về xây dựng chương trình đào tạo hướngđến tích hợp rèn luyện các kỹ năng cần thiết đối với người tốt nghiệp đạihọc, đây cũng là ý tưởng mới trong xây dựng chương trình đào tạo ở thờiđiểm đó

Đề tài “Những vấn đề cơ bản nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học

ở Học viện Chính trị quân sự” do PGS, TS Lại Ngọc Hải làm Chủ nhiệm

đã đề cập đến những vấn đề chung về chương trình đào tạo sau đại học ởHọc viện Chính trị quân sự

Đề tài “Đánh giá chất lượng học tập của học viên Phân đội ở Học viện

Chính trị quân sự ” của tác giả Mai Văn Hoá làm Chủ nhiệm, đã tiếp cận

dưới góc độ lý luận dạy học, phân tích khá sâu sắc về chương trình đào tạo

sĩ quan cấp phân đội

Ở một góc độ tiếp cận khác, Phan Việt Thái trong bài viết “Phát triểnchương trình theo định hướng phát triển năng lực”, đăng trên tạp chí Khoahọc Giáo dục số 69/2011 đã đưa ra khái niệm năng lực, chương trình địnhhướng phát triển năng lực của người học và nêu ra những yêu cầu trongphát triển năng lực của người học

Trong bài viết “Cách tiếp cận mới trong xây dựng chương trình đào tạochính uỷ, chính trị viên hiện nay”, đăng trong Sách kỷ yếu hội thảo khoa học

“Chính uỷ, chính trị viên với sự nghiệp xây dựng quân đội về chính trị” Tácgiả Mai Văn Hoá đã đề xuất các biện pháp về xây dựng chương trình đào tạochính uỷ theo hướng mở; các lực lượng tham gia thực hiện chương trình có

thể thay đổi chương trình cho phù hợp với đối tượng cụ thể; chương tập trungvào người học, vào phát triển năng lực của học viên…

Bên cạnh những công trình nghiên cứu cơ bản trên, những năm gầnđây đã có nhiều luận văn, luận án đề cập nghiên cứu về quản lý chươngtrình giáo dục, như: Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục của tácgiả Trần Hữu Hoan với đề tài: “Quản lý xây dựng và đánh giá chương trìnhmôn học trình độ đại học trong học chế tín chỉ” (2011), đã làm rõ các kháiniệm về chương trình giáo dục đại học, chương trình môn học, quản lýchương trình môn học; làm rõ các vấn đề như: yêu cầu của học chế tín chỉđối với quản lý xây dựng và đánh giá chương trình môn học, quản lý xâydựng và đánh giá chương trình môn học trong học chế tín chỉ, thực trạngquản lý xây dựng và đánh giá chương trình môn học trong học chế tín chỉ.Đặc biệt, tác giả đã đề xuất được các nguyên tắc, xác định các định hướng

và quy trình tổ chức xây dựng chương trình môn học trong học chế tín chỉ;xây dựng nguyên tắc, định hướng và xác định các tiêu chí đánh giá chươngtrình môn học trong học chế tín chỉ

Luận văn Thạc sĩ Quản lý giáo dục của Hoàng Thị Minh Huệ (2008)

với đề tài: Giải pháp quản lý phát triển chương trình đào tạo ở Đại học

dân lập Phương Đông đã hệ thống hoá cơ sở phát triển chương trình đào

tạo; nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác phát triển chương trình đàotạo và quản lý phát triển chương trình đào tạo ở Đại học dân lập PhươngĐông; đề xuất các biện pháp tổ chức quản lý phát triển chương trình đàotạo ở Đại học dân lập phương Đông

Tác giả Nguyễn Đức Chính trong tài liệu “Chương trình giáo dục ởtrường trung học phổ thông và phát triển chương trình đào tạo” (2007) đãphân tích các giai đoạn phát triển chương trình đào tạo, đề xuất các tiêuchí đánh giá chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông về: tínhtrình tự; tính gắn kết; tính thích hợp; tính cân đối; tính cập nhật và tínhhiệu quả

Như vậy, đã có nhiều công trình của nhiều tác giả nghiên cứu về chươngtrình giáo dục, thực hiện và quản lý thực hiện chương trình giáo dục nhằm đápứng nội dung giáo dục cho thế hệ trẻ một cách toàn diện như: Giáo dục giá trị,truyền thống, cội nguồn, bản sắc dân tộc, lý tưởng của người thanh niên xã hộichủ nghĩa thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá; thanh niên với bảo vệ môitrường, phòng chống và khắc phục thiên tai, bệnh dịch; tình bạn, tình yêu, hônnhân và gia đình; nghề nghiệp, sức khoẻ sinh sản vị thanh niên v.v

Hiện nay, việc tổ chức và thực hiện nội dung đó đảm bảo đạt hiệuquả tốt nhất, đòi hỏi phải tổ chức quản lý, nhất là đối tượng học sinh mớilớn đang có những hoài bão và lý tưởng, song việc nhận thức các vấn đềcòn chưa đúng hướng Vì vậy, quản lý thực hiện chương trình làm saohướng cho học sinh có được những buổi sinh hoạt, học tập sống động, hấpdẫn, lành mạnh, hiệu quả để từ đó học sinh hình thành thế giới quan, nhânsinh quan đúng đắn, tự mình rèn luyện nhân cách mang đầy đủ những giátrị chân, thiện, mỹ góp phần tích cực cho sự phát triển chung của xã hội,của đất nước

Vấn đề quản lý chương trình giáo dục và quản lý thực hiện chương trìnhgiáo dục tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài và

ở trong nước đề cập đến với nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, đến naychưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, chuyên sâu vấn đề quản

lý thực hiện chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập Do

vậy, đề tài: “Quản lý thực hiện chương trình giáo dục của các trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội” không có sự

trùng lặp với các công trình đã nghiên cứu trước đó Hướng nghiên cứu của

đề tài cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ các vấn đề sau đây:

- Làm rõ những đặc thù về chương trình giáo dục và quản lý thực hiệnchương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập

- Làm rõ nội dung quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trườngtrung học phổ thông dân lập

- Khảo sát thực trạng về quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

- Đề xuất các biện pháp quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội hiện nay

- Hướng nghiên cứu của đề tài nhằm xây dựng các biện pháp có tínhchất đổi mới hiện trạng của công tác quản lý thực hiện chương trình giáo dục,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo ở các trường trung học phổthông dân lập trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý thực hiện chương trình giáodục ở các trường trung học phổ thông dân lập, đề xuất biện pháp quản lý thựchiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập quậnCầu Giấy, thành phố Hà Nội hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về quản lý thực hiện chương trình giáo dục ởcác trường trung học phổ thông dân lập

- Đánh giá thực trạng quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

- Đề xuất các biện pháp chủ yếu quản lý thực hiện chương trình giáo dục ởcác trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội hiện nay

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập quận CầuGiấy, thành phố Hà Nội

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổthông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

* Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý thực hiện chương trình giáo dục

ở các trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố HàNội Các số liệu sử dụng để nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm

2009 đến nay

5 Giả thuyết khoa học

Thực hiện nghiêm túc chương trình giáo dục là một nguyên tắc đối vớicác nhà trường, nhất là với các trường trung học phổ thông dân lập - một loạihình trường mới ra đời ở Việt Nam Thực tế quản lý chương trình giáo dục ởcác trường trung học phổ thông dân lập hiện nay chưa phù hợp với đặc trưng

của nhà trường Do vậy, Nếu các chủ thể quản lý áp dụng đồng bộ các biện

pháp như: tổ chức giáo dục nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho các lựclượng sư phạm trong nhà trường; kế hoạch hoá việc thực hiện chương trìnhgiáo dục một cách khoa học; phối hợp chặt chẽ các tổ chức, các lực lượngtrong tổ chức thực hiện chương trình giáo dục; đổi mới phương thức quản lýthực hiện chương trình giáo dục; tăng cường kiểm tra, đánh giá việc thựchiện chương trình giáo dục của các lực lượng sư phạm trong nhà trường, thì

quản lý được chương trình giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dụcđáp ứng yêu cầu đòi hỏi hiện nay.

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủnghĩa duy vật biện chứng Quán triệt và cụ thể hoá tư tưởng Hồ Chí Minh,quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục, quản lý giáo dục.Quá trình nghiên cứu, đề tài dựa trên các quan điểm tiếp cận hệ thống - cấutrúc, lôgíc - lịch sử và quan điểm thực tiễn để luận giải các nhiệm vụnghiên cứu

*Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học chuyênngành và liên ngành, cụ thể là:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các tài liệu khoa học, các văn kiện,nghị quyết, văn bản pháp quy của Đảng, nhà nước liên quan đến giáo dục vàđào tạo nói chung, xây dựng chương trình giáo dục ở trường trung học phổthông dân lập nói riêng; các tạp chí, thông tin, sách báo, công trình khoa học

về xây dựng, phát triển và quản lý thực hiện chương trình, mục tiêu, qui trìnhđào tạo Từ đó xác định cơ sở lý luận quản lý thực hiện chương trình giáo dụccủa các trường trung học phổ thông dân lập

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra bằng phiếu câu hỏi: Chúng tôi sử dụng phiếuhỏi gồm các câu hỏi mở và câu hỏi đóng Những câu hỏi xoay quanh công tác

tổ chức quản lý chương trình giáo dục và các biện pháp quản lý chương trình

mà nhà trường đã áp dụng, hiệu quả của các biện pháp quản lý Phiếu hỏiđược thăm dò trên hai đối tượng, đó là giáo viên và cán bộ quản lý trong cáctrường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy

+ Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn: Chúng tôi tiến hành phỏngvấn sâu cán bộ quản lý và một số giáo viên về các vấn đề quản lý, biệnpháp quản lý thực hiện chương trình giáo dục của các trường trung học phổthông dân lập quận Cầu Giấy

- Các phương pháp khác:

Phương pháp xin ý kiến chuyên gia, trực tiếp tao đổi hoặc bằng phiếuhỏi mở và xin ý kiến về quản lý chương trình giáo dục trung học phổ thông dânlập với các chuyên gia nghiên cứu sâu về vấn đề này hoặc các nhà quản lý cónhiều kinh nghiệm

Phương pháp thống kê toán học, sử dụng phương pháp thống kê toánhọc để xử lý số liệu làm minh chứng cho các nhận định, đánh giá và khảonghiệm tính khả thi của các biện pháp được đề xuất.

7 Ý nghĩa của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần phát triển và làm phong phúthêm cơ sở lý luận về quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trườngtrung học phổ thông dân lập, giúp cho các Hội đồng quản trị và hiệu trưởngthực hiện chương trình giáo dục của nhà trường một cách hiệu quả, đồng bộ vàđúng quy định, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục học sinhhiện nay

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạytrong các nhà trường; ngoài ra, luận văn còn có giá trị tham khảo cho các nhàquản lý giáo dục, các trường trung học phổ thông trong quá trình quản lý thựchiện chương trình giáo dục của nhà trường

8 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm: phần mở đầu; 3 chương (8 tiết); kết luận và kiến nghị;danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DÂN LẬP 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập

Có nhiều cách tiếp cận khái niệm chương trình giáo dục Thuật ngữCurriculum (chương trình) có nguồn gốc từ thời La Mã, chỉ con đường hìnhbầu dục trong trường đua ngựa, nó có nghĩa “con đường mòn”; sau này thuậtngữ curriculum được sử dụng với nghĩa “chương trình học” trong giáo dục.Theo Mudules (2011) “Chương trình là những mục tiêu và nội dung mà nhàtrường cung cấp cho học sinh, sinh viên” [36, tr.45]

Theo Từ điển tiếng Việt, chương trình là “Toàn bộ nội dung học tập,giảng dạy nêu vắn tắt, được quy định chính thức cho từng môn, từng lớp hoặctừng cấp học, bậc học” [44, tr.193]

Từ điển Giáo dục học xác định khái niệm chương trình giáo dục là: “Vănbản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền về giáo dục ban hành, quy định mụctiêu học tập mà người học cần đạt được; số lượng, phạm vi, mức độ, nội dungchi tiết các môn học và thời gian thực hiện; các phương pháp và hình thức tổchức học tập; các cách thức đánh giá kết quả học tập cũng như các phương tiệncần thiết khác nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra” [44, tr.47]

Theo Luật Giáo dục năm 2005, sửa đổi 2009, chương trình giáo dụcđược quy định trong Điều 6 Chương I: “Chương trình giáo dục thể hiện mụctiêu giáo dục, quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nộidung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cáchthức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp họchay trình độ đào tạo” [41, tr.55]

Chương trình giáo dục là một hệ thống nhiều cấp độ Bao gồm chươngtrình giáo dục của một quốc gia, của một ngành học, bậc học, cấp học, lớphọc, môn học, bài học, đơn vị tri thức học tập,… Từ nhiều cấp độ khác nhaucủa chương trình giáo dục, do vậy hiện nay có rất nhiều cách hiểu về chươngtrình giáo dục Tuy nhiên, đối với một chương trình giáo dục bao giờ cũngphải có đầy đủ các đặc điểm:

Chương trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục, qui định chuẩn kiếnthức, kĩ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục

Chương trình giáo dục phải đảm bảo tính hiện đại, tính ổn định, tínhthống nhất, tính kế thừa giữa các cấp học, các trình độ đào tạo, tạo điều kiệncho sự phân luồng, liên thông, chuyển đổi trình độ đào tạo

Yêu cầu về nội dung kiến thức, kĩ năng qui định trong chương trìnhphải được cụ thể hoá thành giáo khoa, giáo trình, tài liệu giảng dạy

Chương trình giáo dục được tổ chức thực hiện theo năm học (đối vớiphổ thông) theo hình thức tích luỹ tín chỉ (đối với giáo dục phổ thông, giáodục nghề nghiệp)

Đối với bậc giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục có các đặc điểm sau:

Thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông, qui định chuẩn kiến thức, kĩnăng, phạm vi, cấu trúc nội dung giáo dục phổ thông, phương pháp hình thứcđào tạo, cách thức đánh giá kết quả, bảo đảm yêu cầu liên thông với cácchương trình khác

Chương trình giáo dục qui định nội dung giáo dục đạo đức, thái độ, kỹnăng, các ứng xử, quan hệ xã hội và các phẩm chất đạo đức cho học sinh,sinh viên

Giáo trình phổ thông cụ thể hoá yêu cầu về nội dung kiến thức, kĩnăng, qui định trong chương trình giáo dục đối với mỗi môn học, ngành

học, Hiệu trưởng trường phổ thông quy định nội dung giáo dục ngoài giờlên lớp.

Từ những phân tích trên, có thể hiểu chương trình giáo dục như sau:

Chương trình giáo dục là bản thiết kế tổng thể về hoạt động dạy học và giáo dục nhân cách học sinh, trong

đó phản ánh các yếu tố mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và cách thức đánh giá kết quả giáo dục

Như vậy, chương trình giáo dục dù ở cấp độ vĩ mô hoặc vi mô, dù ít haynhiều đều bao gồm các yếu tố cơ bản của hoạt động dạy học và hoạt độnggiáo dục nhân cách học sinh, sinh viên Cụ thể là: Mục tiêu dạy học và giáodục của chương trình; nội dung dạy học và giáo dục; hình thức tổ chức vàphương pháp dạy học và giáo dục; quy trình, kế hoạch triển khai; đánh giá kếtquả dạy học và giáo dục Những yếu tố này được cấu trúc theo quy trình chặtchẽ về thời gian biểu Nói cách khác, chương trình giáo dục là hệ thống việclàm của người học và người dạy, được thiết kế theo cấu trúc tường minh, cóthể kiểm soát được, sao cho sau khi hoàn tất hệ thống việc làm đó, người học

và người dạy đạt được mục đích việc học và dạy của mình

Ngoài những yếu tố trên, chương trình giáo dục cũng bao gồm các yếu

tố khác tác động không nhỏ đến việc thực thi dạy học như các giá trị văn hoá

xã hội, giới tính, tính chất, hình thức học tập, đạo đức nghề nghiệp,…

Giáo dục trung học phổ thông là một hình thức giáo dục trong hệ thốnggiáo dục quốc dân Luật Giáo dục năm 2005 xác định: “Giáo dục trung họcphổ thông được thực hiện trong ba năm học, từ lớp mười đến lớp mười hai.Học sinh vào học lớp mười phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, có tuổi làmười lăm tuổi” [41, tr.46]

Mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông là nhằm giúp học sinhcủng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện

học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướngnghiệp, có điều kiện phát huy năng lực các nhân để lựa chọn hướng pháttriển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộcsống lao động Từ mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông, nội dung giáodục của bậc trung học phổ thông được Luật Giáo dục chỉ rõ: “Giáo dục trunghọc phổ thông phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở trung học

cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếunhằm bảo đảm chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướngnghiệp cho mọi học sinh còn có nội dung nâng cao ở một số môn học đểphát triển năng lực, đáp ứng nguyện vọng của học sinh” [41, tr.49] Nộidung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện,hướng nghiệp và hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâmsinh lí lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi bậc học, cấphọc Nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông được thể hiện thành chươngtrình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Luật Giáo dục cũng quy định: “Chương trình giáo dục phổ thông thểhiện mục tiêu giáo dục phổ thông; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng,phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục phổ thông, phương pháp và hìnhthức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đốivới các môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học” [41, tr.50] Do đó, chương trìnhgiáo dục của bậc trung học phổ thông phải thể hiện được mục tiêu giáo dục

và nội dung giáo dục của bậc học trung học phổ thông nhằm giúp học sinhphát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thànhnhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộcsống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trường trung học phổ thông dân lập là một loại hình nhà trường nằmtrong hệ thống giáo dục trung học phổ thông, “có nhiệm vụ và quyền hạnnhư trường công lập trong việc thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình,phương pháp giáo dục và các quy định liên quan đến tuyển sinh, giảng dạy,học tập, thi cử, kiểm tra, công nhận tốt nghiệp, cấp văn bằng, chứng chỉ”[41, tr.90]

Như vậy, trường trung học phổ thông dân lập cũng thực hiện chươngtrình giáo dục như trường trung học phổ thông công lập, chịu trách nhiệm

về quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà trường, tổ chức các hoạt động giáodục, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo, huy động, sử dụng và quản lýcác nguồn lực để thực hiện mục tiêu giáo dục Trường trung học phổ thôngdân lập thực hiện chương trình giáo dục, kế hoạch dạy học do Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; thực hiện kế hoạch thời gian năm họctheo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo phù hợp với điều kiện cụ thểcủa địa phương

Căn cứ chương trình giáo dục và kế hoạch thời gian năm học, nhàtrường xây dựng kế hoạch và thời khoá biểu để điều hành hoạt động giáo dục,dạy học Các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạtđộng ngoài giờ lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trítuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân,tính năng động và sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn

bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động

Hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp được tiến hành thông qua việcdạy học các môn học bắt buộc và tự chọn trong chương trình giáo dục của cấphọc do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoạikhoá về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông,

phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dụchướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡngnăng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáodục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp vớiđặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh.

Từ những vấn đề cơ bản trên, chúng tôi quan niệm: Chương trình giáo

dục ở các trường trung học phổ thông dân lập là bản thiết kế tổng thể về quá trình giáo dục, trong đó qui định mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục

và cách thức đánh giá kết quả giáo dục cả hoạt động lên lớp và ngoài giờ lên lớp nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông.

Chương trình giáo dục trung học phổ thông dân lập thực hiện theo LuậtGiáo dục và những quy định do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, bao gồmmục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục như các trường công lập Chươngtrình giáo dục của trung học phổ thông dân lập là văn bản có tính chất phápquy, quy định các trường trung học phổ thông dân lập thực hiện một cách chặtchẽ, nghiêm túc

Thực chất chương trình giáo dục của các trường trung học phổ

thông dân lập là chương trình giáo dục của trung học phổ thông trong hệthống giáo dục quốc dân, là bản thiết kế tổng thể quy định những vấn đềchủ yếu sau:

Mục tiêu của chương trình giáo dục của các trường trung học phổ thông dân lập nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của bậc học trung học phổ thông.

Nội dung của chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập,

bao gồm:

Văn kiện Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng(khoá XI) đã xác định: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chútrọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin

học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”[17, tr.129] Vì vậy, chương trình giáo dục ở các trường trung học phổthông phải bao gồm:

Chuẩn về thời gian: 3 năm theo quy định của bậc học phổ thông được

quy định trong Luật Giáo dục

Chuẩn về kiến thức: Nắm và hiểu các kiến thức của bậc trung học

phổ thông, chuẩn bị kiến thức để thi cao đẳng, đại học Nội dung bao gồm:Khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoa học lịch sử, địa lý, công nghệthông tin

Chuẩn về kỹ năng: Kỹ năng sống của vị thành niên, kỹ năng xã hội… Chuẩn về năng lực: Năng lực học tập, tự học tập, năng lực thực hành

đáp ứng yêu cầu của xã hội…

Chuẩn về phẩm chất: Phẩm chất chính trị tư tưởng, phẩm chất đạo đức

cách mạng, và các phẩm chất nhân cách người thanh niên mới trong điều kiệnhội nhập quốc tế

Phương pháp giáo dục ở trung học phổ thông dân lập là tổng hợp

cách thức, biện pháp truyền thụ và lĩnh hội kiến thức ở bậc trung học phổthông, tổ chức cuộc sống và các hoạt động giáo lưu cho học sinh nhằmtrang bị kiến thức, hình thành kỹ xảo, kỹ năng, hình thành thái độ và cácphẩm chất nhân cách, đáp ứng yêu cầu xây dựng con người mới Văn kiệnHội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XI) cũng đãchỉ rõ: “Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốtđời Bảo đảm cho học sinh trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp

và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng” [19, tr.129]

Cách đánh giá kết quả dạy học và giáo dục nhân cách chính là cách

thức phân loại và đánh giá học sinh, tạo cho học sinh tự đánh giá đúngmình để có những định hướng sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông

Đặc điểm của chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập: Thứ nhất, chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập phải

là hệ thống văn bản pháp quy của các cơ sở đào tạo được dựa trên chươngtrình khung do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Hệ thống văn bản này lànội dung quan trọng để các cơ sở giáo dục quản lý, điều hành quá trìnhgiáo dục cả trong giờ lên lớp và ngoài giờ lên lớp Đồng thời, hệ thống vănbản pháp quy này còn là cơ sở để kiểm định, đánh giá chất lượng giáo dục

và đào tạo của nhà trường Hệ thống văn bản pháp quy bao gồm các quyđịnh, hướng dẫn

Thứ hai, chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập dự

kiến được mô hình nhân cách mà người Việt Nam cần phải có Mô hìnhnhân cách đó được cụ thể hoá bằng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của các cơ sởgiáo dục, bao gồm cả học vấn, phẩm chất, năng lực của người học sau khi

ra trường đáp ứng với mục tiêu của bậc học phổ thông trong hệ thống giáodục quốc dân

Thứ ba, chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập quy

định cấu trúc, nội dung kiến thức và kỹ năng theo mục tiêu, yêu cầu đã xácđịnh Nội dung kiến thức và kỹ năng bao gồm:

Kiến thức: khoa học lịch sử, khoa học tự nhiên,khoa học xã hội, địa lý,giáo dục công dân, Nội dung đó phải dựa trên cơ sở đổi mới căn bản và toàndiện giáo dục và đào tạo

Kỹ năng: kỹ năng học tập, kỹ năng thực hành, kỹ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn học tập, kỹ năng sống…

Thứ tư, chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập quy định

phương pháp đào tạo và các cách thức đánh giá kết quả học tập của nhàtrường, nhằm thực hiện các mục tiêu đào tạo của nhà trường Chương trìnhgiáo dục là sự cụ thể hoá mục tiêu và nội dung đào tạo

1.1.2 Quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập

Quản lý (tiếng Anh là Management) đặc trưng cho quá trình điều khiển

và dẫn hướng tất cả các bộ phận của một tổ chức, thường là tổ chức kinh tế,

thông qua việc thành lập và thay đổi các nguồn tài nguyên (nhân lực, tài

chính, vật tư và giá trị vô hình ) Quản lý trong kinh doanh hay quản lý trong

các tổ chức nhân sự nói chung là hành động đưa các cá nhân trong tổ chứclàm việc cùng nhau để thực hiện, hoàn thành mục tiêu chung

Theo Henry Fayol (1841-1925), nhà quản lý và lý thuyết gia về quản trị

người Pháp, đã đề xướng Học thuyết quản trị theo khoa học cho rằng: Công

việc quản lý bao gồm 5 nhiệm vụ: xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phốihợp và kiểm soát Trong đó, các nguồn lực có thể được sử dụng và để quản lý

là nhân lực, tài chính, công nghệ và thiên nhiên

Nhà quản lý người Mỹ Mary Parker Follett (1868-1933) định nghĩa

quản lý là "nghệ thuật khiến công việc được làm bởi người khác" Theo đó,

nhiệm vụ cơ bản của quản lý gồm:

Hoạch định: xác định mục tiêu, quyết định những công việc cần làm trong

tương lai (tháng tới, năm sau, 5 năm sau ) và lên các kế hoạch hành động

Tổ chức: sử dụng một cách tối ưu các nguồn lực để thực hiện kế hoạch.

Bố trí nhân lực: phân tích công việc, tuyển mộ và phân công từng cá

nhân cho từng công việc thích hợp

Lãnh đạo/ Động viên: Giúp các nhân viên khác làm việc hiệu quả hơn

để đạt được các kế hoạch (khiến các cá nhân sẵn lòng làm việc cho tổ chức)

Kiểm soát: Giám sát, kiểm tra quá trình hoạt động theo kế hoạch (kế

hoạch có thể sẽ được thay đổi phụ thuộc vào phản hồi của quá trình kiểm tra)

Ở nước ta, quản lý được hiểu ở nhiều góc độ, nhiều quan niệm khác

nhau Từ điển Tiếng Việt cho rằng: “Quản lý là trông coi, giữ gìn theo những

yêu cầu nhất định Là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêucầu nhất định” Còn Từ điển Giáo dục học quan niệm: Quản lý là hoạt động

hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ

chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức đó

Quản lý về cơ bản và trước hết là tác động đến con người để họ thựchiện, hoàn thành những công việc được giao, có một số cách định nghĩa vềquản lý nhưng đều đề cập đến các yếu tố cơ bản như: Quản lý là thực hiệnnhững công việc có tác dụng định hướng, điều tiết, phối hợp các hoạt độngcủa cấp dưới, của những người dưới quyền Biểu hiện cụ thể qua việc, lập kếhoạch, đảm bảo tổ chức, điều phối, kiểm tra, kiểm soát các hoạt động Hướngđược sự chú ý của con người vào một hoạt động nào đó, điều tiết được nguồnnhân lực, phối hợp được các hoạt đông bộ phận

Quản lý là thiết lập, khai thông các quan hệ cụ thể để hoạt động đôngngười được hình thành, tiến hành trôi chảy, đạt hiệu quả cao bền lâu và khôngngừng phát triển Chẳng thế mà người Nhật khẳng định rằng: “Biết cái gì, biếtlàm gì là quan trọng nhưng quan trọng hơn là biết quan hệ” Người Mỹ chorằng : “Chi phí cho thiết lập, khai thông các quan hệ thường chiếm 25% đến50% toàn bộ chi phí cho hoạt động” Trong hoạt động kinh tế biết thiết lập,khai thông các quan hệ sản xuất cụ thể thì các yếu tố thuộc lực lượng sản xuấtmới ra đời và phát triển nhanh chóng Quản lý là tác động của chủ thể quản lýlên đối tượng quản lý một cách gián tiếp và trực tiếp nhằm thu được nhữngdiễn biến, thay đổi tích cực

Như vậy, quan niệm về quản lý có thể có những cách diễn đạt khácnhau, song trong mỗi cách định nghĩa đều đề cập tới các yếu tố cơ bản như:chủ thể quản lý, khách thể quản lý, mục tiêu quản lý ngoài ra còn phải kể tớicách thức và công cụ quản lý

Theo Từ điển tiếng Việt, thực hiện là “làm theo trình tự, phép tắc nhấtđịnh” [48, tr.972].

Theo lý luận quản lý giáo dục, thực hiện bao gồm chức năng xây dựng

và duy trì một cơ cấu về vai trò, vị trí, nhiệm vụ của từng cá nhân, bộ phậncũng với quan hệ hữu cơ với các cá nhân, bộ phận khác Thực hiện chức năng

tổ chức là thực hiện một quá trình gồm 5 bước: Lập danh mục công việc cầnlàm để đạt mục tiêu; phân công lao động; phân chia bộ phận; thiết lập cơ chếquan hệ và thực hiện; kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh

Chương trình giáo dục là văn bản pháp lý quy định nội dung, kế hoạchgiáo dục của các cơ sở giáo dục Nội dung của chương trình giáo dục ởTHPTDL là những nội dung được quy định từ Bộ Giáo dục và Đào tạo

Quá trình thực hiện chương trình giáo dục, hiệu trưởng và hội đồng sưphạm nhà trường phải thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, bám sát sựhướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như cơ quan quản lý cấp trên

Do vậy, thực hiện chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông

dân lập là quá trình tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục theo một trình tự

và quy tắc nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục của nhà trường theo mục tiêu bậc học phổ thông.

Thực hiện chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập theotrình tự và quy tắc thống nhất được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, hướngdẫn Mục đích thực hiện chương trình giáo dục nhằm bảo đảm cho chươngtrình giáo dục được tuân thủ thống nhất, chặt chẽ, đạt hiệu quả cao Nội dungthực hiện chương trình giáo dục bao gồm: Nhận thức của đội ngũ giáo viên vàhọc sinh về chương trình giáo dục và thực hiện chương trình giáo dục; hệ thốngvăn bản pháp lý quy định hoạt động dạy và hoạt động học; hoạt động dạy họccủa đội ngũ giáo viên; hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và hoạt động họctập, hoạt động ngoại khoá của học sinh

Để quá trình thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung họcphổ thông dân lập, các hiệu trưởng và hội đồng sư phạm nhà trường chỉ đạođội ngũ cán bộ, giáo viên nhà trường thực hiện các hoạt động giảng dạy vàgiáo dục một cách chặt chẽ, đúng trình tự, đúng qui tắc, tạo ra hành lang pháp

lý và sự thống nhất cao để nhà trường.

Từ những nội dung phân tích trên, chúng tôi quan niệm: Quản lý thực

hiện chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý tác động đến thực hiện chương trình giáo dục theo một trật tự và quy định thống nhất bằng các cách thức lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, kế hoạch, tổ chức, kiểm tra đến quá trình thực hiện hệ thống văn bản pháp lý nhằm đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của bậc học phổ thông trung học trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Thực chất quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở trung học phổ

thông dân lập là quản lý nội dung của chương trình giáo dục bao gồm quản

lý việc xây dựng kế hoạch, quản lý quá trình tổ chức thực hiện chươngtrình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập, quản lý quá trình bồi dưỡnggiáo viên đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục ở trường trung họcphổ thông dân lập

Khái niệm quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở trung học phổthông dân lập là một khái niệm rất rộng lớn nó bao gồm: Quản lý việc xâydựng chương trình giáo dục; quản lý việc hoàn thiện bổ sung, phát triểnchương trình giáo dục và quản lý việc tổ chức thực hiện chương trình đào tạo

Vì vậy, tác giả không đi vào bàn xây dựng chương trình và phát triển chươngtrình giáo dục, mà chỉ đi sâu làm rõ về quản lý tổ chức thực hiện chương trìnhgiáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập

Chương trình giáo dục ở trung học phổ thông dân lập về thực chấtchính là chương trình giáo dục của bậc học phổ thông, chỉ khác ở chỗ quá

trình tổ chức thực hiện Vì vậy, quản lý thực hiện chương trình giáo dục ởtrường trung học phổ thông dân lập là hoạt động có ý nghĩa thiết thực,góp phần thực hiện chương trình giáo dục bậc trung học phổ thông, nângcao chất lượng giáo dục và đào tạo của các trường dân lập trong hệ thốnggiáo dục quốc dân.

Mục đích quản lý nhằm bảo đảm cho chương trình giáo dục theo phương

châm: “bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệthống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của họcsinh” [44, tr.48] Đảm bảo cho học sinh củng cố và phát triển những kết quảcủa giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểubiết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy nănglực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng,trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống

Chủ thể quản lý thực hiện chương trình giáo dục bao gồm nhiều lực

lượng: chủ thể lãnh đạo, chỉ đạo; lực lượng hướng dẫn, trực tiếp quản lý vàlực lượng tổ chức thực hiện

Chủ thể lãnh đạo, chỉ đạo là hiệu trưởng và Hội đồng sư phạmnhà trường

Chủ thể tổ chức thực hiện bao gồm các tổ bộ môn, giáo viên

Đối tượng quản lý là hệ thống văn bản pháp lý quy định mục tiêu, yêu

cầu, cấu trúc nội dung chương trình giáo dục, bao gồm: Khung chương trình,

kế hoạch đào tạo, kế hoạch môn học

Phương pháp, hình thức quản lý là những cách thức, biện pháp tác

động nhằm đảm bảo cho chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thôngdân lập được thống nhất, có hiệu quả theo hướng “chuẩn hoá, hiện đạihoá”, gồm: Các cách thức quản lý kế hoạch, các cách thức quản lý điềuhành qua các phần mềm quản lý, quản lý nghiệp vụ

Kết quả quản lý là sự thống nhất, hiệu quả, vận hành linh hoạt của quá

trình dạy học và giáo dục nhân cách học sinh, được đo bằng chất lượng , hiệuquả giáo dục và đào tạo thông qua phẩm chất, năng lực học sinh khi tốtnghiệp có thể tham gia lao động, sản xuất hoặc chuẩn bị điều kiện cho các bậchọc tiếp theo

Quản lý việc thực hiện chương trình giáo dục là quản lý việc dạy đúng,dạy đủ chương trình qui định Thực hiện yêu cầu này, Hiệu trưởng, Phó hiệutrưởng, Hội đồng sư phạm nhà trường và các bộ môn, giáo viên phải thựchiện một số việc sau:

Yêu cầu giáo viên lập kế hoạch giảng dạy môn học Kế hoạch sau khixây dựng cần trao đổi kỹ trong tổ chuyên môn

Bảo đảm thời gian qui định của chương trình (biên chế năm học) Nghiêmcấm việc cắt xén chương trình để dành thời gian cho các hoạt động khác

Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng phải theo dõi việc thực hiện chươngtrình hàng tuần, hàng tháng của giáo viên

Sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho việc theo dõi như biểu bảng, sổsách, phiếu báo giảng bài, sổ dự giờ, sổ ghi đầu bài hay lịch kiểm tra họctập,.v.v

Thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dânlập phải tuân thủ theo các yêu cầu về số lượng môn học, thời lượng cho từngmôn và dung lượng kiến thức của từng môn nhưng mang tính bắt buộc do BộGiáo dục và Đào tạo ban hành Trong các trường phải đảm bảo khối lượngkiến thức và thời gian đào tạo

Các trường trung học phổ thông dân lập quản lý việc thực hiện chươngtrình của các giáo viên thông qua đề cương môn học mà giáo viên đã xâydựng, theo dõi tiến độ thực hiện môn học thông qua sổ đầu bài và sự kiểm tracủa tổ trưởng bộ môn, giám thị nhà trường Nội dung thực hiện chính là hoạt

động giảng dạy và giáo dục của giáo viên đối với học sinh trong nhà trường.

Vì vậy, quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở nhà trường là nội dung quantrọng, là hoạt động chủ yếu, bảo đảm cho nhà trường thực hiện mục tiêu giáodục bậc học phổ thông, góp phần đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam thành conngười đủ tri thức, năng lực, đạo đức, phẩm chất, sức khoẻ, đáp ứng điều kiệnhội nhập quốc tế và yêu cầu nghề nghiệp, chuẩn bị mọi điều kiện để bướccuộc sống lao động, sản xuất hoặc tham gia vào bậc học cao hơn

1.2 Nội dung quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập

Thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân

lập là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng giáo dục,đào tạo, nâng cao uy tín và vị thế của nhà trường trong hệ thống giáo dụcquốc dân Chất lượng thực hiện phụ thuộc vào đội ngũ giáo viên, học sinhcủa nhà trường Vì vậy, việc duy trì và tổ chức thực hiện chương trình giáodục của đội ngũ này là trách nhiệm quản lý của các chủ thể quản lý, cụ thể làhiệu trưởng, phó hiệu trưởng và hội đồng sư phạm nhà trường Để quản lý tốtviệc thực hiện chương trình giáo dục, chủ thể quản lý phải xây dựng và xácđịnh đúng nội dung quản lý, tập trung vào một số vấn đề cụ thể sau:

1.2.1 Lập kế hoạch quản lý thực hiện chương trình giáo dục

Kế hoạch quản lý chương trình giáo dục phải đảm bảo yêu cầu linh hoạt,

có khả năng điều chỉnh mà chủ thể quản lý dự kiến Kế hoạch quản lý chươngtrình giáo dục được xây dựng dự kiến theo học kỳ và năm học để tổ chức thựchiện thống nhất Kế hoạch quản lý chương trình giáo dục tập trung xác địnhmục đích và các hình thức tổ chức huấn luyện, tỷ lệ giữa các hình thức vàkhoảng cách các hình thức

Kế hoạch quản lý chương trình giáo dục có vai trò rất to lớn trong quátrình đào tạo, là cơ sở cho việc triển khai thực hiện chương trình giáo dục với

sự phân bổ nội dung, triển khai lực lượng và tính toán quỹ thời gian đào tạocho toàn khoá học.

Lập kế hoạch đào tạo là một nội dung quan trọng trong quản lý tổ chứcthực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập Lập

kế hoạch quản lý thực hiện chương trình giáo dục là quá trình xây dựng và tổchức thực hiện kế hoạch quản lý Các chủ thể quản lý phải hết sức coi trọngnội dung này Kế hoạch quản lý thực hiện chương trình giáo dục cần tập trungvào các nội dung quản lý chương trình giáo dục để đảm bảo thống nhất

1.2.2 Xác định các nội dung quản lý thực hiện chương trình giáo dục

Chương trình giáo dục là văn bản mang tính pháp quy, tuy nhiên khôngphải là nội dung cứng nhắc Vì vậy, căn cứ vào quy định của Bộ Giáo dục vàĐào tạo, chủ thể quản lý cần xác định các nội dung quản lý chương trình giáodục trên một số vấn đề chủ yếu sau:

Thứ nhất,quản lý nội dung chương trình giáo dục theo quy định của Bộ

Giáo dục và Đào tạo Chương trình giáo dục này phải được thực hiện đúng và

đủ, không cắt xén hoặc chạy trước thời gian quy định Để quản lý nội dungchương trình giáo dục, các chủ thể quản lý phải tổ chức thực hiện nghiêm quyđịnh ghi sổ đầu bài của giáo viên, kiểm tra giờ lên lớp, kiểm tra các hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp

Thứ hai, quản lý hoạt động giảng dạy và giáo dục của giáo viên Đây là

nội dung đánh giá việc thực hiện chương trình giáo dục của nhà trường bởi lẽhoạt động giảng dạy và giáo dục của giáo viên là hoạt động quan trọng, chủyếu của nhà trường Chủ thể quản lý cần tập trung vào quản lý hoạt động củagiáo viên, bao gồm: quản lý hoạt động giảng dạy (chuẩn bị giảng dạy, giảngdạy); hoạt động hướng dẫn, điều khiển tổ chức quá trình học tập của học sinh;hoạt động nghiên cứu khoa học, hoạt động giáo dục phẩm chất, nhân cách học

sinh và các hoạt động chính trị xã hội khác.

Thứ ba, quản lý hoạt động học tập của học sinh Đây là nội dung

quan trọng thứ hai trong kế hoạch quản lý chương trình giáo dục của nhàtrường bởi học sinh là nhân tố quan trọng của quá trình giáo dục Quản lýhoạt động của học sinh bao gồm: Quản lý các hoạt động học tập, rèn luyệnnhân cách, ngoại khoá, thể thao văn nghệ, rèn luyện kỹ năng sống và cáchoạt động chính trị xã hội

Hoạt động học tập của học sinh thực chất là sự tự điều khiển tối ưu hoáquá trình chiếm lĩnh tri thức khoa học và các quan điểm, kinh nghiệm thựctiễn trên cơ sở đó nâng cao kiến thức, kỹ năng thực tiễn để có thể học tiếpbậc học cao hơn hoặc đi vào cuộc sống lao động Người học là chủ thể sángtạo của việc học và việc hình thành nhân cách bản thân Do vậy, quản lý hoạtđộng học tập của học sinh là quản lý các chức năng tâm lý của quá trình nhậnthức, tình cảm, ý chí , đặc biệt là năng lực tư duy độc lập sáng tạo, khả năngkhái quát hoá, tổng hợp hoá của họ trong quá trình lĩnh hội kiến thức Đâythực chất là thực hiện các quy trình, nội quy, các thủ tục liên quan do nhàtrường đề ra nhằm duy trì chất lượng học tập theo mục tiêu đào tạo bậc họcphổ thông

Thứ tư, quản lý quy chế giáo dục Quy chế giáo dục là văn bản pháp

quy để chủ thể quản lý điều hành quá trình giáo theo định hướng, thống nhất

và có hiệu quả trong đó bao hàm cả hoạt động tổ chức thực hiện chươngtrình giáo dục Do vậy, trong quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông dân lập hiện nay cần phải quản lý quy chế giáodục nhằm quy định cụ thể nhiệm vụ, chức trách, quyền hạn và quyền lợi củacác lực lượng cụ thể

Thứ năm, quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học

sinh Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan

trọng của quá trình dạy học nhằm vừa điểu chỉnh cách dạy của giáo viên vàcách học của học sinh Các chủ thể quản lý tổ chức thực hiện đảm bảo đúngchức năng, phối hợp nhiều phương pháp kiểm tra đánh giá như: vấn đáp,viết, trắc nghiệm khách quan, thực hành… Yêu cầu quá trình kiểm tra đánhgiá phải đảm bảo khách quan, toàn diện, thường xuyên, có hệ thống và pháttriển năng lực cho học sinh.

Các nội dung trên là một thể thống nhất, có quan hệ biện chứng tácđộng với nhau tạo thành một chỉnh thể của kế hoạch quản lý chương trình giáodục Các chủ thể quản lý cần có cách nhìn biện chứng để tác động một cáchtoàn diện, tránh việc tách rời hay tuyệt đối hoá một nhân tố nào

1.2.3 Tổ chức thực hiện chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập

Thứ nhất, quản lý hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục

Để thực hiện có hiệu quả chương trình giáo dục, hiệu trưởng và hội đồng

sư phạm các nhà trường cần hướng dẫn cụ thể về tổ chức thực hiện cho cáclực lượng có liên quan

Văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục là một bản thiết

kế chi tiết về các công việc cần phải thực hiện trong phát triển chương trìnhđào tạo Trong văn bản phải thể hiện rõ: mục đích, yêu cầu, nội dung côngviệc, thời gian thực hiện, lực lượng tiến hành và các nguồn lực bảo đảm;thể hiện thứ tự các nội dung công việc cần tiến hành và thời gian thực hiệncông việc đó Việc thực hiện các nội dung và thời gian hoàn thành côngviệc đảm bảo cho hoàn thành thực hiện chương trình giáo dục Tronghướng dẫn cần thể hiện rõ: các nguyên tắc chung trong phát triển chươngtrình đào tạo; mục đích, yêu cầu; các công việc theo từng giai đoạn cụ thể

và nội dung, hình thức sản phẩm là đạt được trong từng giai đoạn

Thứ hai, quản lý hoạt động dạy - học của giáo viên và học sinh thông

qua kế hoạch và ghi sổ đầu bài

Quản lý hoạt động dạy của giáo viên thực chất là quản lý việc thựchiện nhiệm vụ dạy học, từ các khâu các bước tiến hành và tổ chức thực hiệnnhiệm vụ dạy học, cụ thể là: quản lý việc lập kế hoạch dạy học; quản lý việcthực hiện chương trình; quản lý việc soạn bài và giờ lên lớp; quản lý việcthực hiện đổi mới phương pháp dạy học; quản lý hồ sơ chuyên môn của giáoviên; quản lý kế hoạch nghiên cứu khoa học và tự học của giáo viên; quản lýviệc kiểm tra, đánh giá nền nếp học tập và kết quả học tập của học sinh

Quản lý hoạt động học của học sinh là hệ thống các tác động có tổchức, có mục đích, có kế hoạch theo chức năng của các chủ thể quản lý đếnđối tượng quản lý trong quá trình học tập của học sinh nhằm đảm bảo cho mọihoạt động học tập được thực hiện theo đúng kế hoạch, đạt chất lượng hiệu quảtốt nhất, đáp ứng mục tiêu từng bài học, từng môn học và mục tiêu, yêu cầuđào tạo, bồi dưỡng của nhà trường

Thứ ba, quản lý việc thực hiện mục tiêu, nội dung, phương pháp và

hình thức giáo dục

Quản lý mục tiêu giáo dục là quản lý sản phẩm đầu ra, sự mong đợi củahọc sinh và phụ huynh Quản lý nội dung dạy học bao gồm toàn bộ hệ thốngkiến thức các môn khoa học, các giá trị chuẩn mực đạo đức, kỹ năng, kỹ xảocần trang bị cho học sinh để góp phần hình thành các phẩm chất nhân cách,năng lực thực tiễn cho học sinh

Quản lý nội dung dạy học phải đặc biệt chú ý quản lý chất lượng, sốlượng thông tin trong quá trình dạy học Nội dung dạy học phải đảm bảotrang bị kiến thức lý luận cơ bản, đồng thời nâng cao nhận thức và kỹ năngvận dụng của học sinh vào thực tiễn cuộc sống để các em tự hình thành kỹnăng sống

Quản lý hình thức tổ chức, phương pháp dạy học là theo dõi, kiểm tra,đánh giá, điều chỉnh việc sử dụng các hình thức tổ chức, phương pháp dạyhọc nhằm đạt hiệu quả, mục đích dạy học Hình thức tổ chức và phương phápdạy học có mối quan hệ chặt chẽ với các nhân tố trong quá trình dạy học,đồng thời hình thức tổ chức và phương pháp chịu sự chi phối của mục tiêu vànội dung dạy học Phương pháp dạy học là thành tố cấu trúc năng động nhất,linh hoạt nhất của quá trình dạy học và việc sử dụng phù hợp cùng với quản

lý tốt phương pháp dạy học có tác động lớn đến chất lượng, hiệu quả dạy họcbậc phổ thông Bên cạnh đó, hình thức tổ chức dạy học phải phù hợp mụctiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học

1.2.4 Quản lý việc thực hiện các bước phát triển chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập

Chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập là vănbản pháp lý quan trọng nhưng không phải là văn bản cố định, nó được các chủthể quản lý nghiên cứu, xây dựng và phát triển Phát triển chương trình giáodục là một nhiệm vụ quan trọng của các trường trung học phổ thông dân lập

Các chủ thể quản lý cần phải quản lý chặt chẽ việc thực hiện các bướcphát triển chương trình giáo dục Trong giai đoạn chuẩn bị phát triển chươngtrình phải quản lý thực hiện các bước: phân tích bối cảnh và nhu cầu đào tạo

Giai đoạn thiết kế, đánh giá bao gồm các bước: thiết kế, thực hiện, đánhgiá và điều chỉnh chương trình Bản thiết kế chương trình nhìn chung cần phảiđầy đủ nội dung, đảm bảo theo đúng quy định và được tổ chức thử nghiệm vàđánh giá tính hợp lý và khả thi của chương trình Việc đánh giá chương trìnhcần được thực hiện trên cơ sở kết quả thử nghiệm và lấy ý kiến rộng rãi cácnhà khoa học, đội ngũ giáo viên thực hiện chương trình giáo dục

Các bước phát triển chương trình là một quá trình liên tục để hoàn thiện

và không ngừng phát triển chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông

dân lập, khâu nọ ảnh hưởng trực tiếp đến khâu kia, không thể tách rời từngkhâu riêng lẽ hoặc không xem xét đến tác động hữu cơ của các khâu khác.Các nhà quản lý phải nhận thức rõ và quản lý chặt chẽ các khâu, các bướcphát triển chương trình giáo dục ở trường trung học phổ thông dân lập, tránhcoi nhẹ hoặc bỏ sót các khâu các bước.

Việc phát triển chương trình giáo dục trước hết phải thực hiện theo đúngchương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chuẩn kiến thức màhọc sinh phải lĩnh hội để đáp ứng với mục tiêu, yêu cầu đào tạo Từ chươngtrình khung đó các trường phải xác định xây dựng khung chương trình baogồm nội dung các môn học thuộc khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoahọc chuyên ngành và các khoa học khác Quản lý khung chương trình là cácbiện pháp sắp xếp, điều chỉnh dung lượng các môn học, đảm bảo có sự liênthông, kế thừa, đáp ứng yêu cầu trang bị kiến thức, hình thành và phát triểnnhân cách, tiếp cạn nghề nghiệp và chuẩn bị học các bậc học cao hơn …

Các môn học thuộc khoa học tự nhiên phải đảm bảo hệ thống kiến thứcmới theo hướng hiện đại, cập nhật, liên thông với các cấp học, bậc học trước

Các môn học thuộc khoa học xã hội đảm bảo hình thành cho học sinhthái độ và kỹ năng sống

Các môn học khác đảm bảo cập nhật tính hiện đại, tăng nội dung thựchành, giảm lý thuyết; tăng thời lượng bồi dưỡng kỹ năng, thái độ, niềm tin vàtính cộng đồng

Hệ thống các môn học được sắp xếp lôgic, theo trình tự, có sự điềuchỉnh đảm bảo sự cân đối, hợp lý, vừa đáp ứng yêu cầu hệ thống, toàn diện,vừa bảo đảm tính hiện đại, tính cập nhật

Trên đây là các nội dung quản lý thực hiện chương trình giáo dục củacác trường trung học phổ thông dân lập Các nội dung là một chỉnh thể thốngnhất, quan hệ chặt chẽ, hữu cơ và tác động trực tiếp đến nhau Vì vậy, các chủ

thể quản lý cần phải thực hiện đồng bộ, thống nhất và thường xuyên Mỗi nộidung có vị trí vai trò riêng, đòi hỏi những cách thức cụ thể riêng Các chủ thểquản lý cần thực hiện theo những yêu cầu riêng nhưng không xem nhẹ hoặccoi trọng yếu tố nào.

1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập

Quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trường trung học phổthông dân lập là quá trình tác động có mục đích của các chủ thể quản lý đến tổchức thực hiện chương trình giáo dục, nhằm bảo đảm cho chương trình giáo dụcngày càng phát triển đáp ứng mục tiêu giáo dục của bậc học phổ thông Vìvậy, quá trình quản lý thực hiện chương trình giáo dục sẽ bị tác động bởi nhiềuyếu tố, có cả yếu tố khách quan và chủ quan của quá trình giáo dục ở nhàtrường phổ thông, trực tiếp bởi các yếu tố sau :

Thứ nhất, tác động từ yêu cầu xây dựng con người mới trong thời kỳ

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay

Đây chính là yếu tố tác động từ mục tiêu giáo dục, thành tố quan trọngcủa quá trình giáo dục Mục tiêu giáo dục quy định trực tiếp đến nội dung,chương trình giáo dục của các bậc học, cấp học Mục tiêu của giáo dục bậcphổ thông nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thểchất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năngđộng và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủnghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếptục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổquốc, đáp ứng mục tiêu chung của giáo dục Việt Nam “xây dựng con ngườiViệt Nam giàu lòng yêu nước, có tri thức, sức khoẻ, lao động giỏi, có tinhthần quốc tế chân chính” [19, tr.40] Mục tiêu tổng quát của hệ thống giáodục quốc dân và mục tiêu cụ thể của từng nhà trường sẽ quy định toàn bộ

các nhân tố của quá trình giáo dục tổng thể, trong đó trực tiếp là nội dunggiáo dục toàn diện, bao gồm: Đức, trí, thể, mỹ, kỹ thuật tổng hợp và các kỹnăng thực hành, kỹ năng sống nhằm làm cho thế hệ trẻ đủ tri thức, đạo đức,sức khoẻ và kỹ năng, bước vào cuộc sống, lao động trong điều kiện hội nhậpquốc tế.

Mục tiêu giáo dục đó sẽ tác động đến chương trình giáo dục ở bậc họcTHPT nhằm củng cố, phát triển những nội dung đã học ở trung học cơ sở,hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếu nhằm bảođảm chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọihọc sinh còn có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực,đáp ứng nguyện vọng của học sinh Chương trình giáo dục muốn đáp ứngmục tiêu đó phải bảo đảm tính hiện đại, cập nhật những kiến thức mới hiệnnay; bảo đảm tính ổn định, tính thống nhất, tính thực tiễn, tính hợp lý và kếthừa giữa các cấp học và trình độ đào tạo; tạo điều kiện cho sự phân luồng,liên thông, chuyển đổi giữa các trình độ đào tạo và hình thức giáo dục trong

hệ thống giáo dục quốc dân Chương trình giáo dục đó phải là cơ sở bảo đảmchất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

Thứ hai, tác động từ điều kiện kinh tế xã hội, cơ chế chính sách và yêu

cầu xây dựng nguồn nhân lực của quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội là vùng đất có truyền thống văn hoá,hiếu học, nếp sống văn minh, thanh lịch mang đậm bản sắc Thăng Long - HàNội ngàn năm văn hiến Nhu cầu học tập của các em tăng cao nên hệ thốngtrường dân lập ra đời nhằm đáp ứng phàn nào nhu cầu đó Sự tham gia củacác bậc phụ huynh trong công tác xã hội hoá giáo dục ngày càng nhiều và đạthiệu quả cao bởi đời sống của nhân dân đã được nâng lên rõ rệt

Tuy nhiên, những tác động tiêu cực từ tình hình kinh tế - xã hội đếngiáo dục rất nhiều Mặt trái của cơ chế thị trường đã làm cho lối sống của

thanh niên, học sinh hiện nay còn nhiều mặt chưa phù hợp với chuẩn mực.Dân cư của quận gồm nhiều thành phần, chủ yếu dân ngụ cư đến từ nhiều tỉnhthành trên cả nước nên có nhiều phức tạp Tệ nạn xã hội trên địa bàn của quậncòn nhiều Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp và theo học các bậc giảm so với trướcđây Tỷ lệ học sinh bỏ học cao, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông nóichung và trung học phổ thông dân lập nói riêng Hoạt động tự chủ về kinh tếnên học phí ở các trường dân lập luôn cao hơn các trường công lập nên vớidan lao động phổ thông, sống ngụ cư trên địa bàn quận luôn gặp khó khăn chocon em theo học Vì vậy, việc thu hút học sinh vào học ở các trường dân lậpluôn gặp nhiều khó khăn, có năm học tỷ lệ học sinh vào trường thấp, tác độngkhông nhỏ đến thực hiện chương trình giáo dục của nhà trường

Cơ chế chính sách và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực của quận cũngtác động không nhỏ đến giáo dục đào tạo bởi quận là một trong những quậnlớn của thành phố Việc tạo điều kiện cho các giáo viên trường dân lập chưađược nhiều, chủ yếu thu hút giáo viên là giảng viên các trường đại học đãnghỉ hưu nên việc quản lý đội ngũ và phát triển đội ngũ có nhiều khó khănphức tạp Yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng cho các cơ quan dân,chính, đảng và các cơ sở sản xuất, các doanh nghiệp trên địa bàn quận đòi hỏichương trình giáo dục các bậc học, đặc biệt bậc học trung học phổ thông phảiđáp ứng yêu cầu cung cấp cho học sinh những kiến thức cần thiết để họ không

có điều kiện học ở bậc học tiếp thì họ sẵn sàng tham gia trong sản xuất, kinhdoanh ở các nhà máy, doanh nghiệp…

Thứ ba, tác động từ chính chương trình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào

tạo quy định đối với bậc học phổ thông

Hiện nay, chúng ta đang tổ chức quán triệt và thực hiện Nghị quyết số29-NQ/TƯ của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XI) về đổi mới cănbản và toàn diện giáo dục và đào tạo Đổi mới chương trình nhằm phát triển

năng lực và phẩm chất người học, hài hoà đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạychữ và dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại,thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vậndụng kiến thức vào thực tiễn Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lốisống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào những giá trị cơbản của văn hoá, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hoá nhân loại, giá trịcốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Tăngcường giáo dục thể chất, kiến thức quốc phòng, an ninh và hướng nghiệp Dạyngoại ngữ và tin học theo hướng chuẩn hoá, thiết thực, bảo đảm năng lực sử dụngcủa người học Quan tâm dạy tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số.Chương trình giáo dục bậc học phổ thông phải bám sát nghị quyết của Đảng,chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Chính vì vậy, chương trình giáo dục phải là văn bản có tính pháp lýnhất, quy định những nội dung đã được xác định trong chủ trương, đường lốicủa Đảng, Luật Giáo dục từ mục tiêu giáo dục, nội dung, phương pháp, hìnhthức giáo dục bậc học phổ thông

Các trường trung học phổ thông dân lập nằm trong hệ thống giáo dụcquốc dân nên thực hiện theo đúng quy định của Luật Giáo dục Vì vậy, sứchút học sinh từ chương trình giáo dục chung đó làm cho các trường dân lậpkhông thể bằng hoặc hấp dẫn hơn các trường công lập Tác động này sẽ chiphối lớn đến việc thực hiện chương trình giáo dục và quản lý chương trình giáodục ở các trường trung học phổ thông dân lập trên địa bàn quận Cầu Giấy

Thứ tư, tác động từ chính khả năng, vai trò, trách nhiệm của đội ngũ

cán bộ quản lý và giáo viên, học sinh trong thực hiện chương trình giáo dục ởcác trường THPT dân lập trong địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Đội ngũ cán bộ quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở các trườngtrung học phổ thông dân lập bao gồm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, hội đồng

sư phạm và đội ngũ giáo viên Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và hội đồng sưphạm thường có vai trò là hội đồng quản trị hoặc góp cổ phần để duy trì hoạtđộng của trường trung học phổ thông dân lập Đồng thời, đội ngũ này đảmnhiệm cương vị quản lý tự chủ về tài chính Vì vậy, nếu hiệu trưởng và hộiđồng sư phạm không thể hiện đúng vừa là nhà quản lý giáo dục, vừa là nhàquản lý kinh tế, hành chính thì việc duy trì nhà trường hoạt động sẽ gặp khókhăn Điều này sẽ tác động không nhỏ đến thực hiện chương trình giáo dục,nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường

*

* *Chương trình giáo dục và thực hiện chương trình giáo dục là một nộidung quan trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo của các trường trunghọc phổ thông dân lập Đây là một yêu cầu quan trọng đối với các chủ thểquản lý ở các cơ sở giáo dục

Từ việc xác định vai trò quan trọng đó, chúng tôi đã tập trung làm rõ

lý luận về thực hiện chương trình giáo dục và quản lý thực hiện chươngtrình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập, xác định rõ nhữngnội dung quản lý mà chủ thể phải tổ chức thực hiện; chỉ ra những nhân tốtác động đến quá trình quản lý thực hiện chương trình giáo dục ở cáctrường trung học phổ thông dân lập nói chung và của quận Cầu Giấy, thànhphố Hà Nội nói riêng

Những vấn đề cơ bản về lý luận thực hiện chương trình giáo dục và quản

lý chương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập sẽ là cơ sở

để tác giả đánh giá thực trạng thực hiện chương trình giáo dục và quản lýchương trình giáo dục ở các trường trung học phổ thông dân lập quận CầuGiấy, thành phố Hà Nội một cách khách quan, toàn diện và đúng với thực tiễn

của loại hình trường này.

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DÂN LẬP QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Khái quát về các trường trung học phổ thông dân lập quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Hà Nội là thành phố có hệ thống trường trung học phổ thông rất đadạng, bao gồm các trường công lập, trường trung học phổ thông trực thuộcđại học, trường bán công và trường dân lập Trong số đó có một số trườngđược coi là có chất lượng đào tạo hàng đầu cả nước, là nơi tập trung nhiềuhọc sinh phổ thông ưu tú không chỉ của Hà Nội mà còn của toàn miền Bắc

2.1.1 Khái quát về tình hình quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Quận Cầu Giấy nằm ở phía Tây nội thành Hà Nội Phía Đông giápquận Đống Đa và quận Ba Đình Phía Tây giáp quận Bắc Từ Liêm Phía Namgiáp quận Thanh Xuân và Nam Từ Liêm Quận Cầu Giấy là một trong nhữngquận trung tâm nội thành của thành phố, nơi tập trung dân cư đông đúc, vớinhiều đặc điểm phức tạp, tác động không nhỏ đến giáo dục và đào tạo trên địabàn quận

Về kinh tế, những năm gần đây, tỷ lệ tăng trưởng kinh tế của quận đạt

30% Cơ cấu kinh tế đã chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng ngành côngnghiệp - dịch vụ, giảm tỷ lệ nông nghiệp Chính điều kiện kinh tế đã tácđộng không nhỏ đến giáo dục, trong đó có giáo dục bậc phổ thông Tác độngtích cực của điều kiện kinh tế - xã hội vào chính quy mô giáo dục của quậnCầu Giấy phát triển toàn diện ở các cấp học, ngành học với một hệ thốngtrường học từ mẫu giáo đến trung học phổ thông, cả công lập và dân lập

Đồng thời, những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường đến giáo dục như

tỷ lệ học sinh bỏ học đi làm công nhân, học sinh vi phạm các tệ nạn…

Về chính trị - xã hội, là một quận trung tâm của thành phố, nơi tập

trung nhiều trường cao đẳng, đại học trọng điểm của quốc gia và Thủ đô

Hà Nội Vì vậy, số lượng sinh viên của các trường từ các tỉnh, thành trong

cả nước đến học sẽ làm lượng cư trú trên địa bàn quận phức tạp và có nhiềuảnh hưởng tiêu cực đến bậc học phổ thông Các tệ nạn, lối sống thực dụng

từ phía sinh viên cư trú trên địa bàn là những tác động tiêu cực đến họcsinh trung học phổ thông nhất là học sinh trung học phổ thông dân lập, các

em dễ bị lôi kéo theo xu hướng xấu Vì vậy, nếu không quản lý tốt quátrình giáo dục của các trường dân lập, rất có thể chất lượng giáo dục sẽkém hiệu quả

Về văn hoá - xã hội, quận Cầu Giấy là nơi tập trung nhiều trường nghệ

thuật, địa bàn rộng, dân cư có đời sống văn hoá - tinh thần phong phú Nhiềulàng nghề, nhà tưởng niệm, di tích lịch sử, làng cổ được gìn giữ và bảo tồn,tôn tạo Giáo dục và đào tạo của quận cũng phát triển khá mạnh Mạng lướicác trường của các cấp học, bậc học cả công lập và ngoài công lập gồm 52trường Từ 2008 đến nay, có 16 trường đạt chuẩn quốc gia (4 trường dân lậpđược công nhận)

2.1.2 Khái quát tình hình giáo dục phổ thông của quận

Hệ thống các trường trung học phổ thông trên địa bàn quận Cầu Giấybao gồm 10 trường (trong đó có 4 trường trung học phổ thông công lập và 6trường trung học phổ thông dân lập) Đây là bậc học cuối cùng trong giáo dụcphổ thông nên tập trung sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Quận uỷ, Uỷ bannhân dân, ngành giáo dục của quận và thành phố; sự quan tâm và đóng gópcủa các bậc phụ huynh và các cơ quan, đoàn thể, các doanh nghiệp và lựclượng toàn xã hội