Lực lượng sản xuất quan hệ sản xuất

Sản xuất vật chất – nền tảng của xã hộiSản xuất vật chất là quá trình con người sử dụng công cụ lao động tác động vào giới tự nhiên để tạo ra sản phẩm thỏa mãn nhu cầu của con người SẢN

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA

MÁC LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

BÀI 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

1

1 HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI

2 GIAI CẤP – NHÀ NƯỚC –

CÁCH MẠNG XÃ HỘI

3 Ý THỨC XÃ HỘI

Sản xuất vật chất – nền tảng của xã hội

Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan

1.1 Sản xuất vật chất – nền tảng của xã hội

Sản xuất vật chất là quá trình

con người sử dụng công cụ lao

động tác động vào giới tự

nhiên để tạo ra sản phẩm thỏa

mãn nhu cầu của con người

SẢN XUẤT

XÃ HỘI

Sản xuất vật chất

Sản xuất bản thân con người

Sản xuất

tinh thần

1.1 Sản xuất vật chất – nền tảng của xã hội

Vai trò của sản xuất vật chất:

 Sản xuất vật chất là một trong những nguồn gốc dẫn

đến sự xuất hiện của loài người

 Sản xuất vật chất là tạo ra của cải thỏa mãn nhu cầu

của con người

 Con người thông qua sản xuất vật chất đã gián tiếp sản

xuất ra chính đời sống vật chất và tinh thần của xã hội

Phương thức sản xuất là cách thức con người tiến

hành quá trình sản xuất của xã hội trong một giai

SẢN XUẤT

1.2.1 Khái niệm

1.2.1.2 Lực lượng sản xuất

LLSX

Khái

 niệm: Lực lượng sản xuất là sự thống nhất hữu

cơ giữa người lao động với tư liệu sản xuất mà trước hết là với công cụ lao động.

Kết

NGƯỜI LAO ĐỘNG

TƯ LIỆU SẢN XUẤT

PHƯƠNG TIỆN LAO ĐỘNG

CÔNG CỤ LAO ĐỘNG

ĐỐI TƯỢNG LAO ĐỘNG

2 Tư liệu sản xuất:

▪ Công cụ lao động: những vật, tổ hợp những vật mà con ngườidùng để truyền tác động từ mình đến đối tượng lao động

▪ Đối tượng lao động: là tất cả những cái mà người lao độnghướng tới để biến đổi, cải tạo, tái tạo nó cho phù hợp với mụcđích của con người

▪ Phương tiện lao động (kết cấu hạ tầng của sản xuất) là nhữngyếu tố trung gian dùng để liên kết các yếu tố của LLSX vớinhau

TƯ LIỆU SẢN XUẤT

PHƯƠNG TIỆN LAO ĐỘNG

CÔNG CỤ LAO ĐỘNG

ĐỐI TƯỢNG LAO ĐỘNG

✓ LLSX không phải chỉ do một cá nhân tạo ra, nó là sản phẩm tổnghợp của sự hợp tác và phân công lao động của cả cộng đồngngười tạo ra

✓ Một người, một thế hệ không thể tự lựa chọn LLSX cho mình mà

 độ của LLSX : dùng để chỉ năng lực, mức độ, hiệu quả

chinh phục giới tự nhiên thông qua việc sử dụng công cụ laođộng tác động vào giới tự nhiên để tạo ra sản phẩm thỏa mãn nhucầu của con người

Biểu hiện: + Trình độ công cụ lao động

+ Trình độ của người lao động+ Trình độ tổ chức và phân công lao động+ Trình độ ứng dụng khoa học công nghệ

11

1.2.1 Khái niệm

1.2.1.2 Lực lượng sản xuất

 niệm: Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người

trong quá trình sản xuất vật chất (sản xuất và tái sản xuất)

Kết

QHSX

QH QUẢN LÝ

QH

PHÂN PHỐI

QH

SỞ HỮU

1.2.1 Khái niệm

1.2.1.3 Quan hệ sản xuất

▪ QH quản lý: quan hệ giữa người và người trong việc tổ chức, quản

lý sản xuất xã hội và trao đổi hoạt động cho nhau trong quá trìnhsản xuất

▪ QH phân phối: quan hệ của người với người trong việc phân phốisản phẩm xã hội

Ba mặt quan hệ đó giữa người với người trong quá trình sản xuất luôngắn bó mật thiết và tác động qua lại với nhau, trong đó QH sở hữu giữvai trò quyết định, chi phối những QH quản lý và QH phân phối

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

LLSX

▪ và QHSX tồn tại trong mối quan hệ biện chứng,

sự tác động lẫn nhau giữa chúng tạo thành quy luật về

sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX.

▪ phát triển ở trình độ nào QHSX cũng phải tương

ứng phù hợp với nó; khi LLSX thay đổi, phát triển thì QHSX cũng phải thay đổi phát triển theo

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

❖ LLSX quyết định QHSX:

LLSX

 và QHSX là hai mặt đối lập trong một PTSX, trong đó:

+ LLSX là yếu tố động, phát triển không ngừng, sự phát triểncủa LLSX thường bắt đầu từ CCLĐ

+ QHSX là yếu tố tĩnh, tương đối ổn định

=> Sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX là doyêu cầu của LLSX đặt ra, lấy LLSX làm tiêu chuẩn và đáp ứng yêucầu của LLSX Đây là một trạng thái mà trong đó QHSX là “hìnhthức phát triển” tất yếu của LLSX

 Sự phát triển của sản xuất vật chất bao giờ cũng bắt đầu từ sự pháttriển của LLSX, khi LLSX thay đổi buộc QHSX cũng phải biếnđổi theo cho phù hợp

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

- Giải quyết mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX bằng hai cách: Một là,

xóa bỏ QHSX cũ, thiết lập QHSX mới phù hợp với trình độ phát

triển của LLSX; Hai là, thường xuyên đổi mới, cải tạo các yếu tố của

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

▪ Nguyên nhân: QHSX quy định mục đích xã hội của sản

xuất, quy định khuynh hướng phát triển của các nhu cầu về lợi ích vật chất, tinh thần, quy định hình thức tổ chức quản

lý sản xuất, quản lý xã hội.

▪ Nếu QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX sẽ tạo

địa bàn, động lực thúc đẩy LLSX phát triển.

▪ Nếu QHSX không phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

sẽ kìm hãm sự phát triển của LLSX (mang tính tương đối)

❖ QHSX tác động trở lại LLSX:

*Sự phù hợp của QHSX với sự phát triển của LLSX

- Có sự kết hợp hài hòa, cân đối, đồng bộ, cùng trình độ giữa các yếu tố của LLSX và QHSX.

- Phù hợp thì QHSX thúc đẩy LLSX phát triển QHSX tạo địa bàn đầy đủ cho LLSX phát triển, tạo điều kiện để LLSX phát triển hết khả năng của nó dẫn đến năng suất lao động tăng, đời sống của người lao động được cải thiện, tính tích cực được đẩy lên cao, xã hội ổn định.

* Sự không phù hợp của QHSX với sự phát triển của LLSX

bộ.

- QHSX kìm hãm LLSX phát triển, không tạo

địa bàn cho sự kết hợp tối ưu giữa người lao

động với tư liệu sản xuất.

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

▪ LLSX và QHSX tồn tại trong mối quan hệ biện chứng,

sự tác động lẫn nhau giữa chúng tạo thành quy luật về

sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX.

▪ Nội dung quy luật:

❖ LLSX quyết định QHSX

❖ QHSX có sự tác động trở lại LLSX

✓ tác động của quy luật là nguồn gốc, động lực cho sự vận động

và phát triển của đời sống xã hội, sự vận động phát triển của nhânloại từ phương thức sản xuất thấp đến phương thức sản xuất caohơn

Là

✓ cơ sở để giải thích một cách khoa học về nguồn gốc sâu xa của

toàn bộ các hiện tượng xã hội và các sự biến trong đời sống chínhtrị văn hóa của các cộng đồng người trong lịch sử

1.2.2 Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX

1.2.3 Sự vận dụng quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX ở Việt Nam

phù hợpphù hợpphù hợp

Đại hội VI (1986)