Giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện an dƣơng thành phố hải phòng

Với mục tiêu nâng cao tỷ lệ công nhân, viên chức, lao động, đặc biệt là công nhân, lao động trong các doanh nghiệp được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; từ đó tạo sự chuyển bi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VĂN PHONG

GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG CHO CÔNG NHÂN

Ở CÁC DOANH NGHIỆP HUYỆN AN DƯƠNG

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VĂN PHONG

GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG CHO CÔNG NHÂN

Ở CÁC DOANH NGHIỆP HUYỆN AN DƯƠNG

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng

Mã số: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Anh Phước

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực

Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất cứ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Phong

Lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc tới cô giáo TS Hoàng Anh Phước, người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn cho tôi cả chuyên môn và phương pháp nghiên cứu và chỉ bảo cho tôi nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cám ơn các thầy, cô giáo Khoa Tâm lý - Giáo dục học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cám ơn các đồng nghiệp của tôi đang công tác tại Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng, huyện An Dương, các phòng, ban, ngành, các doanh nghiệp, công đoàn cơ sở và đại diện công nhân lao động đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu và cung cấp thông tin của luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học cũng như thực hiện luận văn

Mặc dù bản thân đã cố gắng nỗ lực để hoàn thành luận văn, tuy nhiên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài. 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG CHO CÔNG NHÂN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 7

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu. 7

1.1.1 Ở nước ngoài 7

1.1.2 Ở trong nước 9

1.2 Giáo dục luật lao động cho công nhân trong doanh nghiệp 11

1.2.1 Mục đích giáo dục luật lao động cho công nhân 11

1.2.2 Ý nghĩa giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 14

1.2.3 Nội dung giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 15

1.2.4 Đặc thù cơ bản của giáo dục luật động cho công nhân ở các doanh nghiệp 17

1.2.5 Chủ thể giáo dục luật lao động cho công nhân ở doanh nghiệp 20

1.2.6 Đối tượng giáo dục luật lao động cho công nhân ở doanh nghiệp 21

1.2.7 Hình thức giáo dục luật lao động cho công nhân 22

1.2.8 Phương pháp giáo dục luật lao động cho công nhân 27

1.2.9 Các yếu tố tác động đến giáo dục luật lao động cho công nhân 28

1.3 Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 33

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG CHO CÔNG NHÂN Ở CÁC DOANH NGHIỆP HUYỆN AN DƯƠNG - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 38

2.1 Những đặc trưng cơ bản của huyện An Dương và của các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương – Thành phố Hải Phòng 38

2.1.1 Những đặc trưng cơ bản của huyện An Dương – Thành phố Hải Phòng 38 2.1.2 Đặc điểm cơ bản của các doanh nghiệp và công nhân lao động trong doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương – Thành phố Hải Phòng 41

2.2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu 52

2.2.1 Tổ chức nghiên cứu 52

2.2.2 Phương pháp nghiên cứu 53

2.3 Thực trạng giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng 54

2.3.1 Thực trạng hệ thống luật lao động, chính sách về giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương 54

2.3.2 Thực trạng giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương – thành phố Hải phòng 58

2.4 Những ưu điểm, hạn chế trong giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương trong thời gian qua 78

2.4.1 Những ưu điểm 78

2.4.2 Những hạn chế, khuyết điểm 79

2.4.3 Nguyên nhân của hạn chế. 81

2.5 Một số vấn đề đặt ra mang tính cấp thiết. 85

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG CHO CÔNG NHÂN Ở CÁC

DOANH NGHIỆP HUYỆN AN DƯƠNG - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 86

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 86

3.1.1 Nguyên tắc về mặt pháp lí 86

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 86

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 86

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 87

3.1.6 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 87

3.1.7 Nguyên tắc phối hợp hài hoà các lợi ích 87

3.2 Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 88

3.3 Các biện pháp đề xuất 92

3.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền, doanh nghiệp; phối hợp các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp. 92

3.3.2 Biện pháp 2: Xây dựng và đào tạo đội ngũ báo cáo viên, tư vấn viên luật lao động giỏi về nghiệp vụ và huy động các lực lượng cộng tác viên tham gia vào công tác giáo dục luật lao động cho công nhân 95

3.3.3 Biện pháp 3: Đổi mới nội dung công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 97

3.3.4 Biện pháp 4: Đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 100

3.3.5 Biện pháp 5: Phát huy vai trò của các cấp công đoàn; xây dựng và thực thi quy chế phối hợp giữa công đoàn và người sử dụng lao động trong công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp 106

3.3.6 Tăng cường đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện 108

3.3.7 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện luật lao động tại

các doanh nghiệp 109

3.3.8 Nâng cao trình độ học vấn cho công nhân lao động tại các doanh nghiệp trên địa bàn huyện 110

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 111

3.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 113

3.5.1 Mục đích của khảo nghiệm 113

3.5.2 Quy trình khảo nghiệm 113

3.5.3 Kết quả khảo nghiệm 114

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 120

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 121

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 125

PHỤ LỤC 128

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tăng trưởng kinh tế của huyện An Dương giai đoạn 2014 –2016 40Bảng 2.2 Số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn huyện An Dương phân theo loại hình doanh nghiệp giai đoạn 2014 - 2016 41Bảng 2.3 Số công nhân lao động của các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn huyện An Dương - Thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014 - 2016 44Bảng 2.4 Cơ cấu công nhân trong doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương theo giới tính giai đoạn 2014 – 2016 47Bảng 2.5 Cơ cấu công nhân theo trình độ trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương giai đoạn 2014-2016 49Bảng 2.6 Số lượng tài liệu về luật lao động được phát hành giai đoạn 2014 –2016 của huyện An Dương 62Bảng 2.7 Nhận thức về mức độ quan trọng của các nội dung trong giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương 71Bảng 2.8 Sự hiểu biết về luật lao động của công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương 72Bảng 2.9 Thái độ của công nhân trong khi giáo dục luật lao động 75Bảng 2.10 Hành vi của công nhân sau khi giáo dục luật lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương 76Bảng 2.11 Nguyên nhân công nhân không thích tham gia giáo dục luật lao động trong doanh nghiệp 81Bảng 2.12 Nguyên nhân dẫn đến hiệu quả công tác giáo dục luật lao động cho công nhân lao động trong các doanh nghiệp chưa cao thuộc về cán bộ giáo dục 83

Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương 112Bảng 3.1 Lựa chọn chuyên gia cho quy trình khảo nghiệm 113Bảng 3.2 Trình độ và thời gian công tác của chuyên gia cho quy trình khảo nghiệm 114Bảng 3.3 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương 115Bảng 3.4 Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện

An Dương 117

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn huyện An Dương - Thành Phố Hải Phòng phân theo loại hình doanh nghiệp giai đoạn 2014 – 2016 42Biểu đồ 2.2 Số công nhân lao động của các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn huyện An Dương - Thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014 – 2016 45Biểu đồ 2.3 Cơ cấu công nhân theo trình độ trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương giai đoạn 2014-2016 50Biểu đồ 2.4: Nhận thức của công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện

An Dương về mức độ cần thiết của giáo dục luật lao động 70Biểu đồ 2.5 Thái độ của công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương trước khi tham gia giáo dục luật lao động 74

Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong công nhân, viên chức, lao động, đặc biệt là giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của các cấp chính quyền, sự phối hợp của các ngành, tổ chức chính trị - xã hội liên quan, của người sử dụng lao động, trong đó có vai trò quan trọng của tổ chức công đoàn Với mục tiêu nâng cao tỷ lệ công nhân, viên chức, lao động, đặc biệt là công nhân, lao động trong các doanh nghiệp được tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; từ đó tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức của công nhân tôn trọng và chấp hành pháp luật, trong đó có luật lao động, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong doanh nghiệp Công tác giáo dục luật lao động cho công nhân đã có nhiều đổi mới về nội dung và hình thức, từng bước phù hợp với thực tiễn của cơ sở, sát nhu cầu của công nhân, đã tập trung hơn vào đối tượng công nhân trong các doanh nghiệp, tạo được chuyển biến tích cực trong nhận thức của công nhân

Cùng với sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước và thành phố, kinh tế huyện An Dương cũng có sự phát triển đáng kể Là một huyện ven đô, cơ cấu kinh

tế chuyển dịch mạnh, tích cực, theo hướng giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng kinh tế trong các ngành công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp – thương mại dịch

vụ Trên địa bàn huyện đã và đang hình thành nhiều khu, cụm công nghiệp lớn với nhiều doanh nghiệp trung ương, địa phương, doanh nghiệp FDI đã tạo và giải quyết

được nhiều việc làm cho người lao động, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế, giai cấp công nhân của huyện không ngừng lớn mạnh về số lượng và chất lượng để đáp ứng nhu cầu phát triển Những năm gần đây, công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp của các cấp, các ngành đã đi vào thực chất hơn Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, các tổ tư vấn pháp luật lao động và công đoàn, tư vấn viên pháp luật được thành lập, kiện toàn Các hình thức giáo dục pháp luật phong phú như thông qua kiểm tra, phối hợp kiểm tra gắn với giáo dục luật lao động; giáo dục kết hợp với tư vấn pháp luật lưu động tại các khu nhà trọ công nhân về Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, thông qua các câu lạc bộ công nhân nhà trọ, tổ công nhân tự quản, chương trình hỏi, đáp pháp luật lao động trên Đài phát thanh huyện, xây dựng tủ sách pháp luật, tổ chức cuộc thi viết tìm hiểu Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, sự phối hợp giữa Liên đoàn Lao động – Bảo hiểm

xã hội – Phòng LĐTB&XH huyện tổ chức nhiều cuộc đối thoại về chính sách lao động, chế độ bảo hiểm đã đem đến nhiều kiến thức pháp luật lao động bổ ích cho công nhân

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện vẫn còn hạn chế về số lượng, chất lượng, phạm

vi và hiệu quả Phương thức giáo dục pháp luật chưa có nhiều đổi mới, sáng tạo; tài liệu còn thiếu về số lượng, hình thức chưa sinh động; một bộ phận cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật còn yếu về chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng

Nhiều doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn, lực lượng cán bộ công đoàn mỏng Công tác giáo dục luật lao động chưa đi vào cuộc sống, nhiều doanh nghiệp chưa triển khai, nếu có triển khai cũng coi đó là trách nhiệm của công đoàn Tình trạng doanh nghiệp còn né tránh việc thực hiện giáo dục pháp luật cho công nhân, chưa thiện chí hợp tác, chưa tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện công tác giáo dục pháp luật, dù giáo dục luật lao động cho công nhân có phần trách nhiệm lớn của doanh nghiệp Kinh phí cho công tác giáo dục pháp luật chưa được đầu tư thỏa đáng

Số lượng công nhân đông, thường xuyên biến động, đa phần xuất thân từ nông thôn, có sức lao động, nhưng trình độ học vấn còn thấp, chưa được đào tạo cơ

bản và có hệ thống, cường độ lao động căng thẳng, điều kiện sống còn khó khăn, chưa có điều kiện quan tâm nhiều đến tìm hiểu pháp luật, dẫn đến sự hiểu biết về các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước còn hạn chế Vì thế khi quyền và lợi ích bị xâm phạm cũng đành chấp nhận để giữ việc làm, không tự bảo vệ được bản thân trong các quan hệ lao động hoặc không nắm vững quy định của pháp luật lao động dẫn đến tình trạng tranh chấp lao động, ngừng việc tập thể, đình công trái pháp luật xảy ra

Vì vậy, nâng cao kiến thức pháp luật lao động cho công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện là yêu cầu cấp thiết Xuất phát từ những lý do trên tôi tiến

hành chọn đề tài nghiên cứu: “Giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh

nghiệp huyện An Dương, thành phố Hải Phòng” để làm đề tài luận văn tốt nghiệp

Hy vọng sẽ góp phần nhỏ bé vào công tác giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện nói riêng

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích và làm rõ cơ sở lý luận chung về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp nói riêng; Phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương; Đề ra các phương hướng, biện pháp nhằm tăng cường, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương

3.2 Khách thể nghiên cứu

Luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương

4 Giả thuyết khoa học

Công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương từng bước đã có sự quan tâm, chú trọng hơn Tuy nhiên, bên cạnh kết quả

đạt được, công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện cũng còn bộc lộ những hạn chế về số lượng, chất lượng, phạm vi và hiệu quả giáo dục Nếu đề xuất và áp dụng các giải pháp phù hợp với đặc thù, thực tiễn của địa phương, có sự phối hợp giữa các ngành, các cấp, các cơ quan tổ chức, các lực lượng thì sẽ góp phần nâng cao nhận thức luật lao động cho công nhân, giúp người công nhân sống và làm việc theo đúng các quy định của pháp luật và biết tự bảo vệ mình theo quy định của luật lao động, đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của họ, góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định

và tiến bộ, đảm bảo an ninh trật tự, phát triển kinh tế - xã hội của huyện

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận

Nghiên cứu về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho công nhân lao động nói chung và giáo dục luật lao động cho công nhân trong các doanh nghiệp nói riêng

5.2 Nghiên cứu thực tiễn

Phân tích, đánh giá thực trạng tình hình giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương, thành phố Hải Phòng

5.3 Đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các biện pháp nhằm tăng cường, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp trên địa bàn huyện

An Dương, Thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014 – 2016

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Đề tài được triển khai nghiên cứu trên địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng

6.3 Giới hạn khách thể quan sát

Tác giả tiến hành khảo sát thông qua phiếu điều tra thông qua bảng câu hỏi bán cấu trúc được chuẩn bị sẵn gồm 372 người, bao gồm công nhân lao động và cán

bộ quản lý thuộc các doanh nghiệp trên địa bàn An Dương, Thành Phố Hải Phòng

Số lượng mẫu nghiên cứu

STT Đối tượng nghiên cứu Số lượng mẫu

2

Cán bộ quản lý doanh nghiệp bao gồm: Lãnh đạo

Công Đoàn huyện; Lãnh đạo Công Đoàn cấp cơ sở

(doanh nghiệp); Lãnh đạo UBND huyện; Cán bộ,

Chuyên viên tư vấn luật; Cán bộ Công Đoàn huyện;

Các cán bộ quản lý trong doanh nghiệp trên địa bàn

huyện

70

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp nghiên cứu những tài liệu lý luận, văn bản, sách báo, các công trình đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài để tìm hiểu quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và sự chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền từ trung ương đến địa phương về công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: nhằm thu thập thông tin về thực trạng đội ngũ công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương, Thành Phố Hải Phòng

- Phương pháp điều tra bằng phiếu điều tra, bảng hỏi: Đề tài thực hiện điều tra bằng phiếu hỏi nhằm thu thập thông tin về tình hình đội ngũ công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương, Thành Phố Hải Phòng

- Phương pháp phỏng vấn: Chuẩn bị các câu hỏi để phỏng vấn đội ngũ cán

bộ quản lý và đội ngũ công nhân lao động trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện An Dương, Thành Phố Hải Phòng Trong quá trình phỏng vấn, người phỏng vấn có thể đưa ra những câu hỏi dưới những dạng khác nhau để có thể kiểm tra độ chính xác của các câu trả lời cũng như làm sáng tỏ các thông tin chưa rõ

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Thông qua phân tích kế hoạch, báo cáo của địa phương về tình hình giáo dục pháp luật cho người lao động để rút kinh nghiệm trong quá trình làm đề tài

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận kết cấu của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương – Thành phố Hải Phòng

Chương 3: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp huyện An Dương – Thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC LUẬT LAO ĐỘNG

CHO CÔNG NHÂN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục luật lao động cho công nhân nói riêng là một phạm trù pháp lý, là một dạng hoạt động của nhà nước trong tổ chức và thực hiện pháp luật, là biện pháp tăng cường pháp chế, do đó vấn đề này là vấn đề

đã và đang được các nhà khoa học pháp lý quan tâm Đặc biệt trong thời kỳ đổi mới đất nước, hoàn thiện và xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân, thì công tác này còn được quan tâm hơn với nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này đã được công bố

1.1.1 Ở nước ngoài

Giáo dục pháp luật nói chung và luật lao động nói riêng được xem là vấn đề quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách công nhân lao động Tổng thống Thevdove Roosevelt đã từng nói: “Giáo dục một người về trí não mà không giáo dục về tâm hồn, đạo đức thì coi như giáo dục một kẻ gây họa cho xã hội” Vì thế, đây là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm

Khổng Tử (551 - 479 TCN) - nhà triết gia, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Hoa cổ đại cho rằng: thông qua giáo dục để tạo ra lớp người “trị quốc” muốn vậy học phải đi đôi với hành, ông đánh giá cao vai trò của cá nhân trong việc tu dưỡng, học thầy, học bạn, học trong cuộc sống Ông khẳng định: “Đọc thuộc ba trăm thước kinh thư giỏi, giao cho việc hành chính không làm được, giao cho việc đi sứ không

có khả năng đối đáp học kiểu như vậy chẳng có ích gì”

Pétxtalôzi (1746 - 1827) - một nhà giáo dục lớn của Thụy Sĩ và người đương thời gọi ông là “ông thầy của các ông thầy” Bằng con đường giáo dục thông qua thực nghiệm ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, con nhà nghèo Nhân dân dựng tượng ông và ghi dòng chữ: “tất cả cho người khác, không gì cho mình” Ông dựng ra “trại mới” giúp trẻ vừa học văn hóa, vừa lao động ngoài lớp, ngoài trường học Ông cho rằng hoạt động ngoài lớp không những tạo ra của cải vật chất mà

còn là con đường giáo dục toàn diện cho học sinh Ông quan niệm giáo dục gia đình

đi trước, giáo dục trường học là sự tiếp nối “giờ nào sinh ra trẻ em thì giờ đó bắt đầu sự giáo dục”

C.Mác (1818 - 1883) và F.Anghen (1820 - 1895) đã có nhiều đóng góp lớn cho nền giáo dục hiện đại: cung cấp cho khoa học giáo dục một phương pháp luận vững chắc để xây dựng lý luận giáo dục, vạch ra qui luật tất yếu của xã hội tương lai là đào đạo, giáo dục con người phát triển toàn diện muốn vậy phải kết hợp giữa giáo dục đạo đức, thể dục, trí dục và lao động trong việc thực hiện giáo dục kỹ thuật tổng hợp, trong hoạt động thực tiễn và hoạt động xã hội

V.I.Lênin (1870 - 1924) là người tiếp tục sự nghiệp của C.Mác và F.Anghen Ông đề cao vấn đề phát triển toàn diện con người Việc hình thành con người phát triển toàn diện không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, của gia đình, đoàn thể, và sự tự rèn luyện của thế hệ trẻ Trong bài diễn văn tại Đại hội Đoàn thanh niên Cộng sản Nga lần thứ III diễn ra tại Mát-cơ-va

từ ngày 02/10/1920 đến ngày 10/10/1920, Người đã nói “chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết lao động và hoạt động xã hội cùng với công nhân, với nông dân”

A.X Macarencô (1888 - 1939) là nhà lý luận và thực tiễn xuất sắc của nền giáo dục XHCN, người đã có công làm một cuộc thực nghiệm giáo dục trong gần

20 năm ở “trại lao động Gooki và Dzezinxki” nhằm cải tạo trẻ em phạm pháp Thành công của cuộc thực nghiệm giáo dục của Macarencô đã chứng minh chân lý giáo dục của học thuyết Mác - Lênin và khái quát thành giáo dục XHCN

- Giáo dục trong hoạt động xã hội

- Giáo dục trong tập thể và bằng tập thể

- Giáo dục trong lao động

- Giáo dục bằng tiền đồ viễn cảnh

Vấn đề giáo dục cũng được nhiều quốc gia trên thế giới như Nhật Bản, Mỹ, Thái Lan, … đặc biệt quan tâm Hiện nay, nếu như nhiều nước trên thế giới quan niệm rằng nội dung giáo dục cần tập trung đào luyện những phẩm chất cơ bản của nhân cách như tính trung thực, tinh thần trách nhiệm, tinh thần hợp tác, thì Nhật

Bản hướng đến việc bảo tồn các giá trị xã hội của dân tộc Triết lý giáo dục của Nhật Bản được nêu trong chương trình khung quốc gia nhằm đào luyện: Tinh thần tôn trọng nhân phẩm và lòng yêu quý cuộc sống; nhiệt tâm kế thừa và phát triển văn hóa truyền thống; nhiệt tâm phát triển một đất nước và xã hội dân chủ; ý thức đóng góp cho sự phát triển của một xã hội quốc tế thanh bình; khả năng tự quyết định; ý thức đạo đức

1.1.2 Ở trong nước

Trong nước có một số công trình tiêu biểu như:

+ "Giáo dục ý thức pháp luật với việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa",

Luận án Tiến sĩ của Trần Ngọc Đường, Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội, 2007

+ "Ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa và giáo dục pháp luật cho nhân dân lao động ở Việt Nam", Luận án Tiến sĩ luật của Nguyễn Đình Lộc, Trường Đại học Luật

Hà Nội, 2004

Ở trong nước việc nghiên cứu về phổ biến, giáo dục pháp luật được nhiều tác giả

đề cập đến với những khía cạnh, đối tượng nghiên cứu khác nhau thể hiện thông qua các công trình nghiên cứu, các đề tài luận án, luận văn luật, các bài báo, tạp chí như:

+ "Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật", Đào Trí Úc chủ biên, Hà Nội, 1995; + "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới", của Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, Hà Nội, 1995;

+ "Cơ sở khoa học của việc xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật", Đề

tài khoa học cấp Nhà nước, do Viện Nhà nước-Pháp luật thuộc Trung tâm Khoa học

xã hội và nhân văn chủ trì;

+ "Giáo dục pháp luật qua hoạt động tư pháp ở Việt Nam", Luận án Phó Tiến

sĩ của Dương Thị Thanh Mai;

+ "Một số vấn đề về phổ biến giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay",

Luận văn thạc sĩ của Đặng Ngọc Hoàng

+ " Giáo dục pháp luật cho nhân dân các dân tộc ít người ở tỉnh Đăk Lăk- Thực trạng và giải pháp", luận văn thạc sĩ của Phạm Hàn Lâm, năm 2001;

+ "Tìm kiếm mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu quả trong một số

dân tộc ít người", đề tài khoa học cấp Bộ của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý -

+ "Giáo dục pháp luật cho phụ nữ nông thôn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên",

luận văn thạc sĩ luật học của Đinh Thị Hương, 2008

+ "Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức chính quyền cấp xã ở tỉnh Điện Biên", luận văn thạc sĩ luật học của Hoàng Thị Ngọc Anh, 2009

+ "Giáo dục pháp luật cho cán bộ, chiến sĩ thuộc bộ chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An", luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Duy Lĩnh, 2010

- Một số bài viết trên các báo, tạp chí thời gian gần đây

+ "Tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật", đăng ngày 26/4/2011 của báo Nhân dân online

+ "Xã hội hóa công tác phổ biến giáo dục pháp luật trong tình hình mới" của

Hồ Viết Hiệp, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 9/2000

+ "Phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu đầu tiên, quan trọng nhất đưa pháp luật

vào cuộc sống", ngày 16/2/2011 trên trang thông tin Viện Nhà nước - Pháp luật

+ "Vai trò của các cấp Công đoàn trong công tác tư vấn pháp luật cho người lao động tại các doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay", của Trần Thị Thanh Hà, Tạp

1.2 Giáo dục luật lao động cho công nhân trong doanh nghiệp

1.2.1 Mục đích giáo dục luật lao động cho công nhân

Giáo dục luật lao động cho công nhân là xây dựng ý thức và lối sống của công nhân theo những chuẩn mực mà Nhà nước đã ban hành trong đó có quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi công nhân Giáo dục luật lao động cũng có nghĩa là việc giải thích rộng rãi các thông tin luật lao động cho công nhân ở trong doanh nghiệp để thuyết phục họ ủng hộ và thực hiện theo luật lao động, để họ thấy rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong thực hiện luật lao động Giáo dục luật lao động ở đây chính là việc tuyên truyền, phổ biến cho người công nhân biết các văn bản luật lao động mà Nhà nước ban hành bằng cách truyền đạt trực tiếp (như mở lớp tập huấn luật lao động) hay thông qua các hình thức khác (như thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua loa truyền thanh, thông qua các tài liệu, tờ rơi, )

Giáo dục luật lao động là một hoạt động cơ bản, có tầm quan trọng đặc biệt đối với quá trình nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trong tổ chức Nếu học tập, hiểu biết luật lao động được xác định là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi công dân thì phổ biến, giáo dục, tuyên truyền, giải thích luật lao động là những nhiệm vụ không thể thiếu của nhà nước, của tổ chức và những người đứng đầu doanh nghiệp

Mục đích của giáo dục luật lao động trong doanh nghiệp là nhằm truyền tải tri thức, nội dung, quy định của luật lao động liên quan đến quyền lợi, trách nhiệm của mỗi công nhân trong một tổ chức với các chủ thể luật lao động nhằm nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành luật lao động, tạo lập và hình thành thói quen, lối sống làm việc theo quy định của luật lao động

Mục đích của giáo dục luật lao động cho công nhân trong doanh nghiệp là phải đáp ứng được các yêu cầu cụ thể của xã hội đối với giáo dục luật lao động ở từng giai đoạn, trong các điều kiện lịch sử cụ thể Theo quan điểm chung của nhiều nhà khoa học, giáo dục luật lao động cho công nhân bao gồm các mục đích cơ bản sau đây:

Thứ nhất, hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức luật

lao động của công nhân (mục đích nhận thức) Đây là mục đích hàng đầu, bởi vì chính sự am hiểu về luật lao động, sự nhận thức đúng đắn về giá trị xã hội sẽ là điều kiện cần thiết để hình thành tình cảm và lòng tin vào luật lao động, vào doanh nghiệp của công nhân Hơn nữa, khi người công nhân hiểu luật lao động còn giúp cho họ tổ chức một cách có ý thức hoạt động của mình và tự đánh giá kiểm tra, đối chiếu hành vi với các chuẩn mực luật lao động Mục đích này đặc biệt quan trọng trong điều kiện như nước ta hiện nay, khi mà hiểu biết luật lao động của người công nhân còn thấp, còn chịu ảnh hưởng tư tưởng và nếp sống của người sản xuất nhỏ, tư tưởng của người làm nông nghiệp, nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mình chưa đầy đủ Mặt khác, công tác phổ biến, giáo dục luật lao động chưa được coi trọng dẫn đến tình trạng pháp chế bị buông lỏng, làm giảm hiệu lực của luật lao động; dẫn đến giảm lòng tin của công nhân đối doanh nghiệp

Thứ hai, hình thành tình cảm và lòng tin đối với doanh nghiệp (mục đích cảm

xúc) Mục đích này rất quan trọng, vì nếu có tri thức luật lao động mà không có tình cảm tôn trọng và lòng tin vào luật lao động cũng như các cơ quan bảo vệ luật lao động thì công nhân rất dễ hành động chệch khỏi các chuẩn mực luật lao động vì lợi ích riêng tư Nội hàm của mục đích cảm xúc đạt được thông qua việc: giáo dục tình cảm công bằng, biết xác định các tiêu chuẩn đánh giá tính công bằng của luật lao động, biết đối xử với người khác và với chính mình bằng các tiêu chuẩn công bằng, các tiêu chuẩn về quyền và nghĩa vụ thể hiện qua các qui phạm luật lao động; giáo dục tình cảm trách nhiệm, ý thức tuân thủ luật lao động ở mọi nơi, mọi lúc Phê phán, lên án những biểu hiện coi thường luật lao động, các hành vi phạm pháp Đồng thời ủng hộ và tích cực tham gia bảo vệ sự nghiêm minh của luật lao động Có được tình cảm trên, công nhân sẽ có được lòng tin vững chắc vào sự cần thiết tuân theo những qui phạm luật lao động Khi đã có lòng tin vào luật lao động, công nhân sẽ có những hành vi hợp pháp

Động cơ và hành vi hợp pháp là kết quả cuối cùng của cả quá trình nhận thức luật lao động, đấu tranh nội tâm dưới tác động của những yếu tố tâm lý, tình cảm, lòng tin Thói quen xử sự hợp pháp được hiểu là thói quen tuân thủ các quy phạm hướng dẫn của luật lao động, thói quen thực hiện đúng đắn, tận tâm các quyền và nghĩa vụ pháp lý, thói quen sử dụng và áp dụng các tri thức luật lao động và các quy phạm luật lao động cụ thể để bảo vệ các quyền và nghĩa vụ hợp pháp của mình, của người khác, của Nhà nước và của xã hội

Việc phân chia các mục đích giáo dục luật lao động cho công nhân trên đây chỉ mang tính tương đối, giữa chúng có mối quan hệ đan xen qua lại trong mối liên

hệ hữu cơ thống nhất Từ tri thức luật lao động đến tính tự giác; từ tính tự giác đến tính tích cực; từ tính tích cực đến thói quen xử sự theo luật lao động Ngược lại, khi

có thói quen xử sự theo luật lao động thì lòng tin, tình cảm luật lao động lại được củng cố Do đó, khi tiến hành giáo dục luật lao động đều phải hướng hoạt động vào

cả ba mục đích của công tác giáo dục luật lao động

Tóm lại, Giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp nhằm tạo

sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tôn trọng và chấp hành luật lao động nói chung, luật lao động nói riêng đối với công nhân, xây dựng quan hệ lao động hài hòa tại các doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, ổn định xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của công nhân và người sử dụng lao động, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

1.2.2 Ý nghĩa giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp

Trước yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trước xu thế hội nhập toàn diện đời sống kinh tế xã hội đất nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, Nhà nước quản lý

xã hội bằng pháp luật, doanh nghiệp quản lý đội ngũ công nhân lao động bằng luật lao động thì công tác giáo dục luật lao động trong doanh nghiệp có vai trò quan trọng và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc để duy trì sự phát triển ổn định, bền vững cho doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế

Thực tế trong những năm gần đây, hoạt động kinh doanh, thương mại đang chịu

áp lực cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nhất là sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức Thương mại thế giới (WTO) Thời gian qua, chúng ta đã có những vụ tranh chấp hoạt động thương mại quốc tế, tuy nhiên đa phần thua thiệt đều nghiêng về phía các doanh nghiệp Việt Nam Nguyên nhân dẫn đến những rủi ro pháp lý đó là do không am hiểu luật lao động và thông lệ quốc tế, thậm chí có doanh nghiệp không nắm được các quy định của luật lao động Việt Nam mà chỉ thực hiện hành vi thương mại của mình theo thói quen và cảm tính Trong quá trình thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp bị điều chỉnh bởi rất nhiều quy định của các văn bản luật, trong khi đó phần lớn chủ sở hữu, người quản lý doanh nghiệp không được đào tạo cơ bản về luật lao động Do vậy, việc nhận thức luật lao động của phần lớn các lãnh đạo doanh nghiệp cũng hạn chế Thêm vào đó với tâm lý ngại va chạm, sợ rườm rà nên lãnh đạo các doanh nghiệp đôi khi làm ẩu, làm cho qua chuyện mà không tính đến hậu quả xảy

ra Chính điều đó đó dẫn đến hàng loạt các hệ lụy về pháp lý khó giải quyết như: giải quyết tranh chấp lao động, vấn đề doanh nghiệp bỏ trốn, vấn đề lập doanh nghiệp để mua bán hóa đơn, vấn đề doanh nghiệp chấm dứt hoạt động nhưng không thông báo với cơ quan quản lý nhà nước Bên cạnh đó, về phía công nhân, thực tế cho thấy phần lớn công nhân lao động trong các doanh nghiệp là công nhân lao động phổ thông và công nhân lao động có trình độ sơ cấp nghề nên nhận thức, hiểu biết về pháp luật nói chung và luật lao động nói riêng còn nhiều yếu kém Lợi dụng điều đó, những thành phần xấu đã kích động, xúi giục công nhân thực hiện các hành vi trái luật lao động, gây ra sự mất ổn định trong doanh nghiệp Nhiều vụ đình công, lãn công, gây rối, đập phá tài sản của một số công nhân trong các doanh nghiệp đã xảy

ra, gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế cho các doanh nghiệp, tạo sự căng thẳng trong mối quan hệ giữa người công nhân lao động và người sử dụng lao động, ảnh hưởng đến việc làm, đời sống của hàng ngàn công nhân lao động khác Mặt khác, cũng vì thiếu kiến thức, hiểu biết về luật lao động, nhiều công nhân lao động đã bị xâm phạm các quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng, phải chịu nhiều thiệt thòi trong quan hệ lao động với người sử dụng lao động

Từ thực tiễn trên cho thấy giáo dục luật lao động ở các doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay của đất nước có vai trò quan trọng và ý nghĩa thiết thực để nâng cao ý thức luật lao động cho công nhân và người sử dụng lao động Giáo dục luật lao động ở doanh nghiệp cần tiếp tục được quan tâm tổ chức thường xuyên, liên tục với nhiều hình thức đa dạng, phong phú nhằm từng bước hình thành thói quen ứng xử

và hành động theo luật lao động; hạn chế tình trạng xung đột trong quan hệ lao động, tạo ra lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp ở trong nước cũng như quốc tế

1.2.3 Nội dung giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp

Những nội dung giáo dục luật lao động cho công nhân trong các doanh nghiệp tập trung vào Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật An toàn, Vệ sinh lao động và các văn bản hướng dẫn thi hành như:

Nghị định 43/2013/NĐ-CP ngày 10/05/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Điều 10 của Luật Công đoàn về quyền, trách nhiệm của Công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân

Nghị định số 03/2014/NĐ-CP, ngày 16/01/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về việc làm

Nghị định 61/2015/NĐ-CP Quy định về chính sách hỗ trợ tạo việc làm và Quỹ quốc gia về việc làm

Nghị định 44/2013/NĐ-CP ngày 10/5/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều cua Bộ luật Lao động về hợp đồng lao động

Nghi định số 05/2015/NĐ-CP ngày 12/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số nội dung của Bộ luật Lao động (về hợp đồng lao động; thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể; tiền lương; kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất; giải quyết tranh chấp lao động)

Nghị định 53/2014/NĐ-CP quy định việc cơ quan quản lý nhà nước lấy ý kiến tổ chức đại diện người lao động, tổ chức đại diện người sử dụng lao động trong việc xây dựng chính sách, pháp luật về lao động và những vấn đề quan hệ lao động

Nghị định số 60/2013/NĐ-CP ngày 19/6/2013 của Chính phủ quy định chi tiết khoản 3 điều 63 của Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc

Nghị định 49/2013/NĐ-CP ngày 01/7/2013 của Chính phủ hướng dẫn Bộ luật Lao động về tiền lương

Nghị định hàng năm của Chính phủ quy định mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động

Nghị định 45/2013/NĐ-CP ngày 10/5/2013 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của bộ luật lao động về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và an toàn lao động, vệ sinh lao động

Nghị định 85/2015/NĐ-CP ngày 01/10/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Bộ luật Lao động về chính sách đối với lao động nữ

Công văn 1477/BHXH-CSXH hướng dẫn thực hiện chế độ thai sản theo quy định của Bộ luật Lao động 10/2012/QH13

Nghị định 115/2015/NĐ-CP ngày 11/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc

Nghị định 98/NĐ-CP ngày 24/10/2014 của Chính phủ quy định về việc thành lập tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội tại doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế

Nghị định 46/NĐ-CP ngày 10/5/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về tranh chấp lao động

Nghị định 41/2013/NĐ-CP hướng dẫn Điều 220 của Bộ luật lao động về Danh mục đơn vị sử dụng lao động không được đình công và giải quyết yêu cầu của tập thể lao động ở đơn vị sử dụng lao động không được đình công

Nghị định 95/NĐ-CP ngày 22/8/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng

Và một số luật và các văn bản hướng dẫn liên quan khác

1.2.4 Đặc thù cơ bản của giáo dục luật động cho công nhân ở các doanh nghiệp

1.2.4.1 Đặc thù về mục đích

Giáo dục luật lao động cho công nhân ở các doanh nghiệp nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tôn trọng và chấp hành luật lao động của đội ngũ công nhân và người sử dụng lao động, xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa công nhân và chủ doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, ổn định xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của người công nhân và người sử dụng lao động, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

1.2.4.2 Đặc thù về đối tượng giáo dục luật lao động

Để thực hiện mục đích giáo dục luật lao động cho công nhân ở doanh nghiệp như đã nêu trên, các bên tham gia quan hệ lao động cần hiểu và thực hiện đúng, đủ

nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, nhất là những gì luật lao động đã quy định Công đoàn, với vai trò, chức năng của mình sẽ là cầu nối giữa người sử dụng lao động và công nhân lao động

Từ đó có thể nhận thấy rằng đối tượng giáo dục luật lao động trong doanh nghiệp có đặc thù riêng, bao gồm người sử dụng lao động, công nhân lao động, cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp Theo quy định của Bộ luật lao động năm 2012 thì:

Công nhân lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm

việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người

sử dụng lao động

Người sử dụng lao động là doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, hợp tác xã, hộ

gia đình, cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động

Cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp là cá nhân làm công tác công đoàn trong doanh nghiệp, bao gồm cán bộ công đoàn chuyên trách và cán bộ công đoàn không chuyên trách Theo quy định cán bộ công đoàn chuyên trách là người được

tuyển dụng, bổ nhiệm để đảm nhiệm công việc thường xuyên trong tổ chức công

đoàn Cán bộ công đoàn không chuyên trách là người làm việc kiêm nhiệm được

Đại hội công đoàn, Hội nghị công đoàn các cấp bầu ra hoặc được Ban chấp hành công đoàn chỉ định, bổ nhiệm vào chức danh từ tổ phó tổ công đoàn trở lên

Như vậy, có thể nhận thấy đối tượng giáo dục luật lao động trong doanh nghiệp gồm hai đối tượng chính tham gia trực tiếp vào quan hệ lao động đó là công nhân lao động và người sử dụng lao động Công nhân trong doanh nghiệp là người làm công ăn lương theo hợp đồng lao động, có độ tuổi, trình độ, nghề nghiệp, giới tính, chuyên môn khác nhau nên nhận thức luật lao động cũng khác nhau Người sử dụng lao động là người thuê mướn, trả công lao động, vì lợi ích của doanh nghiệp

có thể xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân Cả hai đối tượng này cần phải được giáo dục luật lao động để nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành luật lao động để tránh xảy ra xung đột, tranh chấp lao động, xây dựng quan hệ lao động ổn định, hài hòa trong doanh nghiệp

Căn cứ vào sự đặc thù của từng đối tượng (giáo dục và được giáo dục), từng loại hình doanh nghiệp, ngành nghề sản xuất kinh doanh và theo từng vùng miền mà có nội dung giáo dục cho phù hợp Đối với giáo dục luật lao động ở doanh nghiệp, sự đặc thù

về nội dung giáo dục thể hiện ở chỗ cần tuyên truyền, phổ biến luật lao động và các quy định pháp luật khác liên quan tới hoạt động của doanh nghiệp và quyền, nghĩa vụ công dân cho công nhân và người sử dụng lao động Cụ thể như: các Nghị Quyết của Đảng cộng sản Việt Nam, Bộ Luật Lao động, Luật Công đoàn, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật An toàn Vệ sinh lao động, Luật Thi đua khen thưởng, Luật khiếu nại, Luật tố cáo, Luật Bình đẳng giới…và các văn bản dưới luật giúp người công nhân, người sử dụng lao động hiểu rõ luật lao động có liên quan, đặc biệt là quyền và nghĩa vụ của các bên khi tham gia quan hệ lao động, nhằm góp phần làm ổn định tình hình an ninh trật tự, kinh tế - xã hội của địa phương

1.2.4.3 Hình thức và phương pháp giáo dục luật lao động

Trên cơ sở đặc điểm đặc thù về đối tượng, chủ thể, nội dung giáo dục luật lao động, hình thức và phương pháp giáo dục luật lao động cho công nhân, người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp cũng có điểm khác so với những đối tượng khác

Để đưa các văn bản luật lao động liên quan đến với công nhân và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp, công tác giáo dục luật lao động được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, bằng nhiều phương pháp, cách làm khác nhau Tuy nhiên, không phải tất cả các hình thức đều phù hợp với mọi đối tượng và

có thể thực hiện được ở mọi địa bàn, trong mọi điều kiện Vì vậy, để công tác giáo dục luật lao động thực sự có hiệu quả thì một trong những yêu cầu quan trọng là phải lựa chọn hình thức và biện pháp giáo dục luật lao động cho phù hợp Để làm đựơc điều đó, các cơ quan quản lý nhà nước, các cấp công đoàn, các doanh nghiệp

đã có nhiều hình thức giáo dục luật lao động đa dạng và được thực hiện bằng nhiều biện pháp sinh động, phong phú

Tuy nhiên qua thực tế thực hiện cho thấy các hình thức trực tiếp vẫn có hiệu quả, thu hút sự tham gia đông đảo của công nhân lao động và người sử dụng lao

động tham gia như: việc tổ chức hội nghị, hội thảo, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, mít tinh, kỷ niệm, hòa giải, trợ giúp pháp lý, tư vấn luật lao động, giải quyết tranh chấp lao động

1.2.5 Chủ thể giáo dục luật lao động cho công nhân ở doanh nghiệp

Theo từ điển Tiếng Việt: Chủ thể nói chung được hiểu là đối tượng gây ra hành động mang tính tác động trong quan hệ đối lập với đối tượng bị chi phối bởi hành động tác động, gọi là khách thể Như vậy trong luận văn này tác giả hiểu chủ thể giáo dục luật lao động cho công nhân trong doanh nghiệp là tất cả những người

mà theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm xã hội phải tham gia vào việc thực hiện các mục đích của giáo dục luật lao động

+ Đại biểu Quốc hội có nhiệm vụ phổ biến các văn bản, nghị định liên quan đến luật lao động cho các cơ quan cấp dưới của mình

+ Đại biểu Hội đồng nhân dân phải tuyên truyền, phổ biến luật lao động đến các doanh nghiệp

+ Cán bộ thuộc các cơ quan hành pháp, tư pháp, các cán bộ thành viên của các

tổ chức chính trị, xã hội như Đảng Cộng sản, Đoàn thanh niên, Công đoàn, Phụ nữ ; các Luật gia đang hành nghề luật sư bào chữa, dịch vụ tư vấn luật lao động… + Các công nhân gương mẫu trong ý thức và trách nhiệm thi hành luật lao động trong doanh nghiệp

Từ những phân tích đó, chủ thể cụ thể của phổ biến, giáo dục luật lao động cho công nhân ở các loại hình doanh nghiệp theo Quyết định số 37/2008/QĐ-TTg ngày 12/3/2008 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình phổ biến giáo dục pháp

luật, Đề án thứ tư: tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và người sử

dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp thì cơ quan chủ trì là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; cơ quan phối hợp là Bộ Tư pháp, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Trên cơ sở quyết định này, Chính phủ đã ban hành quyết định số 31/2009/QĐ-TTg ngày 24/02/2009 về phê duyệt Đề án tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho công nhân và người sử dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp và cho đến nay chưa có quyết định nào

mới Theo đề án thì chủ thể chính trong phổ biến giáo dục luật lao động cho công nhân đó là:

Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội là cơ quan chủ trì Đề án, tổ chức phối hợp, kiểm tra, đánh giá, tổng kết và báo cáo việc thực hiện các hoạt động của Đề án trên phạm vi cả nước; chủ trì thực hiện Tiểu Đề án 1 của Đề án gồm các hoạt động: khảo sát; biên soạn tài liệu nguồn; tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền, phổ biến luật lao động cho các doanh nghiệp; tổ chức tuyên truyền, phổ biến luật lao động cho công nhân và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp nhà nước; hoạt động truyền thông chung của Đề án; hoạt động chỉ đạo điểm

và nhân điển hình; giám sát, đánh giá Đề án…

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chủ trì thực hiện Tiểu Đề án 3 về tuyên truyền, phổ biến luật lao động, luật công đoàn và một số nội dung pháp luật liên quan tới hoạt động của doanh nghiệp cho công nhân trong các doanh nghiệp; tham gia các hoạt động chung của Đề án Chủ thể chủ yếu giáo dục luật lao động cho công nhân lao động trong các loại hình doanh nghiệp huyện An Dương là Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động huyện và Hiệp hội doanh nghiệp huyện

1.2.6 Đối tượng giáo dục luật lao động cho công nhân ở doanh nghiệp

Quá trình giáo dục luật lao động thực chất là quan hệ xã hội giữa một bên là người phổ biến, giáo dục (chủ thể) và một bên là người được phổ biến, giáo dục (khách thể hay đối tượng) Mối quan hệ này có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các bên tham gia trong mối quan hệ Song chiều tác động chủ yếu vẫn là sự tác động, chi phối của người phổ biến, giáo dục (chủ thể) Sự tác động của phổ biến, giáo dục là những hoạt động có ý thức, có định hướng, có kế hoạch, nhằm đạt tới những mục tiêu, mục đích nhất định (bao gồm mục đích nhận thức, mục đích cảm xúc, mục đích hành vi, thói quen xử sự theo pháp luật) Nói cách khác, chủ thể giáo dục luật lao động tác động lên khách thể (đối tượng) với những mong muốn cụ thể

là xây dựng được ý thức và những hành vi hợp pháp cho khách thể (đối tượng) Như vậy, đối tượng giáo dục luật lao động cho công nhân trong doanh nghiệp ở

đây không chỉ là cá nhân người công nhân, những nhóm cộng đồng xã hội mà còn bao hàm cả những yếu tố bên trong của họ như: nhận thức, tình cảm, cảm xúc, hành vi… Việc xác định đúng chủ thể, khách thể (đối tượng) giáo dục luật lao động ở các doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong lý luận và thực tiễn của hoạt động giáo dục luật lao động trên cơ sở mối quan hệ, sự tác động qua lại lẫn nhau giữa chủ thể

và khách thể trong quá trình giáo dục Trong đó, chủ yếu là sự tác động có ý thức,

có mục đích, có kế hoạch của người giáo dục luật lao động lên người được giáo dục luật lao động Điều đó tạo cho chủ thể xác định các nội dung, hình thức, phương tiện, biện pháp phù hợp để tiếp cận với đối tượng cần giáo dục luật lao động một cách có hiệu quả nhất

1.2.7 Hình thức giáo dục luật lao động cho công nhân

Mục đích và nội dung của giáo dục luật lao động không thể tự thân đi vào nhận thức, tình cảm của người được phổ biến, giáo dục luật lao động, mà phải qua những kênh chuyển tải thông tin, là các dạng hoạt động cụ thể để tổ chức quá trình phổ biến, giáo dục luật lao động, thể hiện nội dung cần giáo dục Các dạng hoạt động cụ thể đó phải phù hợp với khả năng tiếp cận của đối tượng Do đó, hiệu quả của công tác giáo dục luật lao động cho công nhân không chỉ phụ thuộc vào việc xác định đúng mục đích và nội dung mà còn phụ thuộc vào việc xác định đúng hình thức giáo dục

Có nhiều quan niệm khác nhau về hình thức giáo dục luật lao động Xuất phát

từ giáo dục học, khái niệm hình thức giáo dục được hiểu là Các hình thức tổ chức hoạt động phối hợp giữa người giáo dục và người được giáo dục nhằm chiếm lĩnh nội dung giáo dục và đạt mục đích giáo dục Trên cơ sở của khái niệm này, hình thức, giáo dục luật lao động được coi là các dạng cụ thể, có tổ chức phối hợp giữa chủ thể giáo dục luật lao động và đối tượng giáo dục luật lao động để thể hiện nội dung phổ biến, giáo dục luật lao động và đạt mục đích giáo dục luật lao động

Từ khái niệm hình thức giáo dục luật lao động, người ta còn phân chia hình thức phổ biến, giáo dục luật lao động ra thành nhiều loại khác nhau Qua thực tiễn

và qua nghiên cứu lý luận về nguyên tắc, nội dung, chủ thể, đối tượng giáo dục luật lao động, hình thức phổ biến, giáo dục luật lao động được chia làm hai loại:

Các hình thức giáo dục luật lao động mang tính phổ biến, truyền thống của giáo dục chính trị tư tưởng như: phổ biến, nói chuyện luật lao động tại các cơ quan nhà nước, các tổ chức quần chúng, các doanh nghiệp, các địa bàn dân cư; các hội nghị, hội thảo luật lao động; các câu lạc bộ luật lao động; các đội thông tin cổ động luật lao động; các cuộc thi tìm hiểu luật lao động; tuyên truyền qua báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng khác; các hình thức văn học nghệ thuật; dạy và học luật lao động trong các nhà trường

Các hình thức giáo dục luật lao động đặc thù như: Các hoạt động định hướng giáo dục luật lao động trong các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp của các cơ quan nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, Tòa án và Viện kiểm sát); phổ biến, giáo dục luật lao động qua các hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức quần chúng (hòa giải, Tổ tư vấn pháp luật lao động, hòa giải viên, )

Phương tiện phổ biến, giáo dục luật lao động được hiểu là các công cụ, các kênh truyền tải nội dung giáo dục luật lao động từ chủ thể đến đối tượng để đạt mục tiêu giáo dục luật lao động Hiện nay, các phương tiện chủ yếu để giáo dục luật lao động cho công nhân trong các doanh nghiệp là bằng lời nói trực tiếp (tuyên truyền miệng); bằng các phương tiện thông tin đại chúng (báo nói, báo viết, báo hình); bằng những hiện vật nhìn thấy được (panô -áp phích, bảng, biển ); bằng các loại hình văn hóa nghệ thuật,

Về hình thức phổ biến, giáo dục luật lao động cho công nhân trong các loại hình doanh nghiệp được thực hiện trong từng đối tượng, điều kiện vật chất, điều kiện sản xuất, lao động, trình độ của công nhân mà có hình thức phù hợp Các hình thức giáo dục luật lao động thường hay được các doanh nghiệp sử dụng đó là:

Tuyên truyền miệng:

Đây là hình thức người nói trực tiếp nói với người nghe về một nội dung nào

đó của luật lao động nhằm nâng cao nhận thức, niềm tin và ý thức chấp hành luật lao động cho người nghe

Ưu điểm của hình thức này là tính linh hoạt, có thể tiến hành với nhiều người,

ở mọi lúc, mọi nơi Tuyên truyền miệng sử dụng được thế mạnh của văn học nghệ thuật giúp cho quá trình truyền tải tri thức luật lao động ít khô cứng Tuyên truyền miệng kết hợp với các giáo cụ trực quan minh họa như: đèn chiếu, máy vi tính, pa

nô, ảnh, có tác dụng lôi cuốn người nghe Với hình thức này thì người tuyên truyền cần rèn luyện cho mình cách biểu cảm trong quá trình tuyên truyền, thể hiện bằng giọng nói, ngữ điệu, cử chỉ, vẻ mặt Đồng thời rèn luyện khả năng nắm bắt tâm

lý người nghe, đặt câu hỏi cho người nghe, vừa để đánh giá mức độ tiếp thu, vừa để người nghe tập trung, bên cạnh tính sinh động của văn nói, cần chú ý tính chính xác của các thuật ngữ pháp lý

Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng:

Trong đời sống pháp lý, các phương tiện thông tin đại chúng là công cụ, phương tiện hết sức hữu hiệu đưa luật lao động đến với công nhân, giúp họ hiểu biết luật lao động, sống và làm việc theo Hiến pháp, luật lao động Với đặc trưng là tính phổ cập, thường ngày và rộng khắp, với mục đích tác động và góp phần tạo dựng cuộc sống xã hội lành mạnh, các phương tiện thông tin đại chúng khi đã được định hướng thông tin và đảm bảo tính chân thực, không gây dư luận trái chiều sẽ là kênh tuyên truyền luật lao động hiệu quả đến người công nhân

Các phương tiện thông tin đại chúng bao gồm báo nói, báo viết, báo hình, báo điện tử Hình thức giáo dục luật lao động có thể mở chuyên trang, chuyên mục,

tổ chức thi tìm hiểu luật lao động trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc đưa tin phản ánh lồng ghép với các chuyên mục khác

Thi tìm hiểu luật lao động :

Đây là một trong những hình thức phổ biến giáo dục luật lao động hấp dẫn, có hiệu quả cao, được sử dụng nhiều trong thực tế Thi tìm hiểu luật lao động có lợi thế là

dễ dàng mở rộng được phạm vi đối tượng phổ biến đó là: cả người dự thi và người theo dõi cuộc thi; đáp ứng được yêu cầu phổ cập luật lao động trong toàn doanh nghiệp, phát huy được tính tích cực, chủ động của đối tượng dự thi và giúp họ nhận thức sâu sắc hơn nội dung luật lao động cần tìm hiểu, từ đó nâng cao ý thức luật lao động cho họ

Một lợi thế khác của thi tìm hiểu luật lao động là có thể sử dụng được nhiều phương tiện thông tin đại chúng, bằng nhiều hình thức khác nhau và do đó có thể tổ chức được ở nhiều nơi, nhiều lúc, với phạm vi mức độ khác nhau tùy theo yêu cầu và tình hình đặc điểm cụ thể Thông qua các hình thức thi, những nội dung luật lao động được chuyền tải đến các đối tượng một cách đơn giản, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, sinh động, tránh được sự cứng nhắc, khô khan; đối tượng tiếp nhận các kiến thức luật lao động một cách thỏa mái và hoàn toàn chủ động Hiểu biết về luật lao động và khả năng áp dụng luật lao động của đối tượng được nâng cao Bên cạnh đó, kiến thức luật lao động, kỹ năng giáo dục luật lao động của người tổ chức cũng được gọt giũa, được tôi luyện, trở nên tinh gọn, hiệu quả hơn Nhờ vậy, luật lao động có điều kiện lan tỏa, dễ đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả tốt hơn Đây vừa

là yêu cầu, đòi hỏi, vừa là vai trò của thi tìm hiểu luật lao động Thông qua thi tìm hiểu, luật lao động được truyền tải đến toàn công nhân trong doanh nghiệp

Phổ biến giáo dục luật lao động qua tài liệu và công cụ trực quan khác: Đây là hình thức giáo dục luật lao động được sử dụng thường xuyên nhất, tài liệu thực hiện dưới nhiều dạng như: đề cương, sổ tay, sách bỏ túi, tờ gấp, tờ rơi, panô, áp phích, đĩa CD, VCD, công nhân có thể tận dụng thời gian để tìm hiểu luật lao động mọi lúc, mọi nơi Việc biên soạn và phát hành tài liệu cho công nhân trong các loại hình doanh nghiệp cần phù hợp với trình độ, nhu cầu, quỹ thời gian của công nhân Tờ gấp có thể phát đại trà cho công nhân trong các buổi tuyên truyền miệng Tài liệu bỏ túi có thể chuyển tới từng chuyền sản xuất để công nhân tìm hiểu vào những lúc rảnh rỗi Đĩa CD có thể dùng cho hệ thống loa truyền thanh nội bộ vào giờ nghỉ giữa ca, nghỉ ăn cơm trưa, hay trên xe đưa đón công nhân Panô, khẩu hiệu, tranh cổ động, bảng tin là những phương tiện tuyên truyền mang tính trực quan sinh động, thông qua hình ảnh để nắm bắt nội dung

Giáo dục luật lao động thông qua tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý:

Tư vấn pháp luật lao động là việc giải đáp, hướng dẫn cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài xử sự đúng luật lao động; cung cấp, trợ giúp các dịch vụ pháp lý nhờ đó cá nhân, tổ chức thực hiện và bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Người tư vấn cần có chuyên môn giỏi, có kỹ năng tư vấn, đạo đức và lương tâm nghề nghiệp, chịu trách nhiệm trước luật lao động về nội dung tư vấn, nếu tư vấn sai phải bồi thường Trong quá trình tư vấn cán bộ tư vấn nên kết hợp hòa giải (nếu có thể) Cán bộ

tư vấn phải trung thực, khách quan, kiên nhẫn, phát triển vấn đề trên cơ sở pháp lý, luôn đứng về phía khách hàng nhưng không thiên vị, chủ quan

Phương pháp tư vấn cũng rất đa dạng, có thể bằng miệng, bằng văn bản, qua thư tín, điện thoại, hướng dẫn, soạn thảo văn bản hoặc góp ý kiến vào đơn từ, văn bản

có liên quan đến quyền, nghĩa vụ công dân, hướng dẫn những thủ tục cần thiết và cung cấp địa chỉ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc, hoặc tạo điều kiện cho đối tượng được tiếp cận những văn bản luật lao động cần thiết nhằm giúp họ nâng cao nhận thức và vận dụng luật lao động Phương thức tư vấn còn được thể hiện bằng việc đại diện hoặc trực tiếp tham gia trong các hoạt động thương lượng, ký kết, hòa giải trước các cá nhân, cơ quan, tổ chức theo quy định của luật lao động, tham gia bào chữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng trước tòa khi có yêu cầu

Phổ biến, giáo dục luật lao động thông qua hoạt động hòa giải:

Hòa giải là việc hướng dẫn, giúp đỡ, thiết phục các bên đạt được thỏa thuận,

tự giải quyết với nhau tận gốc những xích mích, mâu thuẫn, tranh chấp những việc

vi phạm luật lao động có tính chất nội bộ, nhằm phòng ngừa, hạn chế vi phạm luật lao động Hòa giải là một hình thức giáo dục luật lao động gắn với từng vụ việc cụ thể, có hiệu quả trực tiếp, rất thiết thân với công nhân Một vụ việc được hòa giải thành có tác dụng truyền tải luật lao động, đưa luật lao động vào cuộc sống công nhân một cách tự nhiên Cán bộ là Hòa giải viên cần quán triệt tinh thần: giáo dục, thuyết phục, cảm hóa, công bằng, khách quan, thận trọng, kiên nhẫn trên tinh thần xây dựng, vận dụng mọi mối quan hệ để giải quyết mâu thuẫn

Giáo dục luật lao động qua các sinh hoạt văn hóa, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở:

Lồng ghép nội dung luật lao động vào các hoạt động văn hóa truyền thống sẽ mềm mại, không khô cứng, dễ hiểu, dễ nhớ, có độ thẩm thấu cao Bên cạnh đó, thì sinh hoạt văn hóa cộng đồng sẽ thu hút được đông đảo các đối tượng tham gia Một

số đơn vị đã lồng ghép vào các hoạt động văn hóa, vào xây dựng tổ công nhân tự quản khu nhà trọ

Giáo dục luật lao động thông qua xây dựng tủ sách pháp luật:

Tủ sách luật lao động là nơi lưu giữ, khai thác và sử dụng sách báo, tài liệu luật lao động để phục vụ nhu cầu công tác, nghiên cứu, tìm hiểu của người đọc Tủ sách luật lao động cần được đặt ở vị trí thuận lợi để công nhân tiện tìm hiểu; tài liệu trong tủ sách bên cạnh những văn bản pháp luật chung, cần có những văn bản luật lao động liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của công nhân; tùy theo điều kiện từng đơn vị, bố trí cán bộ làm nhiệm vụ quản lý và hướng dẫn khai thác tủ sách pháp luật

Từ những hình thức đó, tùy vào điều kiện khác nhau của mỗi doanh nghiệp

mà có thể lựa chọn một hoặc nhiều hình thức kết hợp với nhau để giáo dục luật lao động cho công nhân nhằm đạt được mục đích và đem lại hiệu quả cao nhất trong hoạt động giáo dục luật lao động cho công nhân trong đơn vị mình

1.2.8 Phương pháp giáo dục luật lao động cho công nhân

Trên cơ sở đặc thù về đối tượng, chủ thể, nội dung giáo dục luật lao động, hình thức và phương pháp giáo dục luật lao động cho công nhân, người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp cũng có điểm khác so với những đối tượng khác Để đưa các văn bản luật lao động đến với công nhân, công tác giáo dục luật lao động được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, bằng nhiều phương pháp, cách làm khác nhau Tuy nhiên, không phải tất cả các hình thức đều phù hợp với mọi đối tượng và có thể thực hiện được ở mọi địa bàn, trong mọi điều kiện Vì vậy, để công tác giáo dục luật lao động thực sự có hiệu quả thì một trong những yêucầu quan trọng là phải lựa chọn phương pháp giáo dục cho phù hợp Một

số phương pháp thường hay được sử dụng để giáo dục luật lao động cho công nhân

ở các doanh nghiệp hiện nay là:

Thứ nhất, phương pháp giải quyết vấn đề (giải quyết tình huống)

Phương pháp này đặt ra yêu cầu cần phải xem xét, phân tích những vấn đề/ tình huống cụ thể thường gặp phải trong quá trình lao động trong doanh nghiệp, qua

đó xác định cách giải quyết, xử lí vấn đề/ tình huống đó sao cho phù hợp Đây là phương pháp thường được áp dụng trong các doanh nghiệp hiện nay

Thứ hai, phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm có thể tích hợp được nội dung giáo dục luật lao động, là phương pháp trong đó công nhân được phân theo những nhóm nhỏ nhằm

giải quyết các vấn đề trong nội dung tích hợp; tạo điều kiện cho công nhân được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau hợp tác để giải quyết những nhiệm vụ chung của cả nhóm

Thứ ba, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thật về một người, một tập thể, một cơ quan, đơn vị, hoặc sử dụng một câu chuyện được viết dựa theo những trường hợp gần gũi thường xảy ra trong quá trình lao động trong doanh nghiệp Với phương pháp này giúp cho người công nhân tránh được những sai xót vấp phải trong quá trình lao động thông qua sự việc đã xảy ra đối với người khác

Thứ tư, phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai được sử dụng đối với các tình huống cần thể hiện cách ứng xử của công nhân Trong phương pháp sẽ thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định

Thứ năm, phương pháp tọa đàm

Đây là phương pháp phổ biến được sử dụng trong các doanh nghiệp hiện nay nhằm tạo cơ hội cho công nhân chủ động trong việc điều khiển hoạt động, được tự

do hơn khi phát biểu ý kiến cá nhân của mình

Thứ sáu, phương pháp tranh luận

Tranh luận tạo cơ hội cho công nhân được bày tỏ nhiều ý kiến khác nhau về cùng một vấn đề để từ đó giúp người công nhân hiểu rõ được vấn đề mà mình đang băn khoăn, thắc mắc

1.2.9 Các yếu tố tác động đến giáo dục luật lao động cho công nhân

Các yếu tố tác động đến giáo dục luật lao động, ý thức luật lao động được hiểu

là những nét đặc trưng cơ bản của hoạt động phổ biến, giáo dục luật lao động như điều kiện kinh tế, xã hội, vị trí địa lý, ý chí của các chủ thể; nhận thức của các cấp

ủy Đảng, chính quyền, của chủ doanh nghiệp, của các tổ chức, cá nhân làm công tác phổ biến, giáo dục luật lao động; ý thức, trình độ nhận thức, điều kiện sinh hoạt, lao động hay tập quán của đối tượng ở đây là người lao động; nội dung giáo dục luật

lao động cũng tác động không nhỏ đến kết quả của công tác phổ biến, giáo dục Xác định các yếu tố tác động để có hướng khắc phục và nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục luật lao động

Giáo dục luật lao động cho người công nhân trong các loại hình doanh nghiệp

có tác động quan trọng và trực tiếp đối với việc trang bị tri thức luật lao động, bồi dưỡng tình cảm, ý thức về trách nhiệm pháp lý và khả năng tiến hành các hành vi đúng đắn, ý thức chấp hành luật lao động của người lao động Thực tế cho thấy tình trạng vi phạm luật lao động trong công nhân lao động hiện nay vẫn diễn ra tương đối phổ biến và có diễn biến hết sức nghiêm trọng, trật tự luật lao động, kỷ cương

xã hội chưa được coi trọng, ý thức tự giác tôn trọng luật lao động chưa cao Tình trạng này có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân quan trọng là công tác giáo dục luật lao động chưa được nhận thức đầy đủ và đầu tư đúng mức, chưa được đặt đúng vị trí của nó Đồng thời, xuất phát từ những điểm đặc thù của công nhân lao động trong các loại hình doanh nghiệp như trình độ thấp, hay có sự biến động không ổn định, cường độ lao động cao, đặc điểm địa bàn rộng lớn và rải rác

Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục luật lao động cho công nhân trong các doanh nghiệp bao gồm:

Các yếu tố kinh tế xã hội

Yếu tố kinh tế xã hội hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về kinh tế xã hội, hệ thống chính sách kinh tế, chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng chúng trong lĩnh vực xã hội Nền kinh tế xã hội phát triển năng động, bền vững sẽ là điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật nói chung và luật lao động trong các doanh nghiệp nói riêng, tác động tích cực tới việc nâng cao hiểu biết luật lao động, ý thức luật lao động của tầng lớp xã hội trong đó có công nhân lao động trong doanh nghiệp Ngược lại, nền kinh tế xã hội chậm phát triển, kém năng động và kém hiệu quả sẽ có thể ảnh hưởng tiêu cực tới việc thực hiện giáo dục luật lao động cho công nhân của các chủ thể Yếu tố kinh tế

xã hội là nền tảng của sự nhận thức hiểu biết luật lao động Điều này được thể hiện

rõ ở những mặt sau:

Thứ nhất, điều kiện kinh tế - xã hội có ảnh hưởng rất quan trọng đến lợi ích của người công nhân và do đó, tác động đến tư tưởng, quan điểm, thái độ, niềm tin của công nhân lao động đối với pháp luật nói chung và luật lao động nói riêng

Khi nền kinh tế - xã hội phát triển, đời sống vật chất của công nhân được cải thiện, lợi ích kinh tế được đảm bảo thì công nhân sẽ phấn khởi tin tưởng vào đường lối kinh tế, chính sách lao động, sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động điều hành, quản

lý của Nhà Nước và quản lý của doanh nghiệp Khi đó, niềm tin của các chủ thể đối với luật lao động được củng cố Hoạt động thực hiện pháp luật, trong đó có giáo dục luật lao động sẽ mang tính tích cực, thuận chiều, phù hợp với các giá trị, chuẩn mực luật lao động hiện hành

Khi kinh tế phát triển, đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện, công nhân lao động có điều kiện mua sắm các phương tiện nghe, nhìn, có điều kiện thỏa mãn các nhu cầu thông tin luật lao động đa dạng và cập nhật Các chương trình phổ biến, giáo dục luật lao động sẽ dễ dàng đến được với đông đảo tầng lớp công nhân lao động; nhu cầu tìm hiểu, trang bị thông tin, kiến thức luật lao động trở thành nhu cầu thị giác, thường trực trong suy nghĩ và hành động của họ Điều đó giúp cho hoạt động thực hiện luật lao động của các chủ thể mang tính tích cực, tự giác Còn khi kinh thế chậm phát triển, thu nhập thấp, tình trạng thất nghiệp gia tăng, lợi ích kinh

tế không được đảm bảo, đời sống của công nhân gặp khó khăn thì tư tưởng sẽ diễn biến phức tạp, cái xấu có cơ hội nảy sinh, tác động tiêu cực tới việc thực hiện luật lao động

Thứ hai, cơ chế kinh tế cũng có ảnh hưởng tới hoạt động thực hiện luật lao động

Cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp trước đây đã tạo ra tâm lý thụ động, ỷ lại;

do đó, nhận thức luật lao động và hoạt động thực hiện luật lao động thường mang tính phiến diện, một chiều theo kiểu mệnh lệnh – chấp hành mệnh lệnh Cơ chế kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay với những mặt tích cực của nó

sẽ tạo ra tư duy năng động, sáng tạo, coi trọng uy tín, chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh tế; từ đó sẽ tác động tích cực hơn tới ý thức chấp hành luật lao động của công nhân lao động và hành vi thực hiện luật lao động của các chủ thế trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt và tiêu dùng Nhưng mặt trái của kinh tế