BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN HỮU DUY HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN TƯ LIỆU VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG Chuy
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN HỮU DUY
HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN TƯ LIỆU VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI, 2017
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN HỮU DUY
HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN TƯ LIỆU VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Chuyên ngành: Giáo dục và Phát triển cộng đồng
Mã ngành: Thí điểm LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học
TS Mai Quốc Khánh
HÀ NỘI, 2017
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu “Huy động cộng đồng trong phát triển tư liệu văn hóa địa phương phục vụ hoạt động du lịch thành phố Hải Phòng” dưới sự hướng dẫn của TS Mai Quốc Khánh là công trình nghiên
cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu có trích dẫn nguồn chính xác, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất cứ một nghiên cứu nào khác
Tác giả
NGUYỄN HỮU DUY
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn đến TS Mai Quốc Khánh, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu
đề tài luận văn tốt nghiệp này
Em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới các thầy, cô trong Khoa Tâm
lý – Giáo dục học, trường ĐHSP Hà Nội, các đồng chỉ cùng công tác tại đơn vị…., gia đình, bè bạn đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình nghiên cứu
Mặc dù đã dành nhiều thời gian, công sức và cố gắng rất nhiều, nhưng
do khả năng của bản thân còn hạn chế, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều nên luận văn tốt nghiệp của em còn nhiều thiếu sót, kính mong các thầy, cô góp ý và chỉ bảo để em được tiến bộ và trưởng thành hơn về chuyên môn cũng như về công tác nghiên cứu khoa học
Hà Nội, ngày … tháng … năm 2017
Tác giả luận văn
NGUYỄN HỮU DUY
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Qua hơn nửa thế kỉ hình thành và phát triển, đến nay du lịch (DL) Việt Nam đã có những thành công nhất định và trở thành ngành kinh tế có vị trí khá quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển kinh tế-xã hội của nước ta Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần
thứ XI đã xác định: “Tập trung phát triển một số ngành dịch vụ có lợi thế, có hàm lượng tri thức và công nghệ cao như DL, hàng hải, hàng không, viễn thông, công nghệ thông tin, y tế Hình thành một số trung tâm dịch vụ, DL có tầm cỡ khu vực và quốc tế, đa dạng hóa sản phẩm và các loại hình DL, nâng cao chất lượng để đạt tiêu chuẩn quốc tế”[10]
Sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành DL trong thời gian qua đã góp phần làm tăng tỷ trọng GDP trong ngành dịch vụ, tăng thu ngoại tệ, tạo thêm nhiều việc làm, xóa đói giảm nghèo, khôi phục nhiều ngành nghề, làng nghề truyền thống, truyền thống văn hóa, bộ mặt đô thị nhiều địa phương được tô điểm ngày càng đẹp hơn đã tác động tổng hợp đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của nhiều vùng, địa phương trong cả nước
Hiện nay, kinh doanh DL đang có sự cạnh tranh mạnh mẽ Sự cạnh tranh này không chỉ diễn ra trong phạm vi quốc gia (giữa các doanh nghiệp, các địa phương) mà cả trong phạm vi khu vực (giữa các nước) và cả các châu lục Để giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh này, nhà nước và các doanh nghiệp du lịch đã đưa ra nhiều biện pháp để thu hút khách DL Một trong số
đó là tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến DL Để làm được điều này đòi hỏi cần phải có thông tin, tư liệu văn hóa (TLVH) địa phương Vì vậy, việc phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL là điều cần thiết và cấp bách góp phần thúc đẩy ngành DL phát triển trong thời kì hội nhập quốc tế
Trang 7Hải Phòng là một trung tâm DL lớn của Việt Nam Là một thành phố lớn
và gần biển đảo, Hải Phòng là một mắt xích quan trọng trong tam giác kinh tế
và DL Hải Phòng - Hà Nội - Quảng Ninh Hải Phòng sở hữu nhiều điểm tham quan, khu DL chất lượng cao, đạt tầm quốc tế Trong những năm qua, do nhận được sự quan tâm đúng đắn của thành phố và các nhà đầu tư nên DL Hải Phòng ngày càng thêm khởi sắc Sản phẩm tour du lịch của Hải Phòng ngày càng đa dạng và lôi cuốn, với hệ thống di tích đền miếu và giá trị văn hoá truyền thống lễ hội, tài nguyên di sản văn hóa Điều đó đã góp phần làm phong phú các tour DL trên địa bàn
Mặc dù đạt được nhiều kết quả khả quan và được đánh giá là một điểm đến hấp dẫn nhưng theo đánh giá của những của những chuyên gia lữ hành,
DL Hải Phòng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế vốn có Hải Phòng vẫn chưa khai thác hết những thế mạnh về địa lý, tự nhiên và con người Một trong những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến thực trạng này là những hạn chế về nguồn TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL Chính vì vậy, việc nghiên cứu lí luận, thực trạng và biện pháp huy động cộng đồng (HĐCĐ) trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL là vấn đề có ý nghĩa cấp thiết Đặc biệt, cho đến nay, ở Việt Nam chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về vấn đề này
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Huy động cộng đồng trong phát triển tư liệu văn hóa địa phương phục vụ hoạt động
du lịch thành phố Hải Phòng” để tiến hành nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận về HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL và khảo sát, đánh giá thực trạng HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng, trên
cơ sở đó, đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả của công tác HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL trên địa bàn nghiên cứu,
Trang 8tạo nên những bước chuyển mình mạnh mẽ cho hoạt động DL để xứng đáng với vị thế trung tâm du lịch lớn của Việt Nam
3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
HĐCĐ trong phát triển hoạt động DL thành phố Hải Phòng
3.2 Đối tượng nghiên cứu
HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
thành phố Hải Phòng
4 Giả thuyết khoa học
Cho đến nay, nguồn TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng còn nhiều hạn chế, điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển hoạt động DL của Hải Phòng Nếu các Ban, Ngành, Đoàn thể nghiên cứu, xây dựng và áp dựng được những biện pháp mang tính khoa học và hợp lý thì sẽ góp phần phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL của thành phố Hải Phòng
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về HĐCĐ trong phát triển
TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
5.2 Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
5.3 Đề xuất biện pháp HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục
vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
6 Giới hạn nghiên cứu
6.1 Về nội dung nghiên cứu
Đề tài chỉ giới hạn phạm vị nghiên cứu về HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
6.2 Về khách thể khảo sát
- Khảo sát trên 200 người dân Thành phố và 100 khách DL
Trang 9- Khảo sát trên 100 cán bộ của các Ban, Ngành, Đoàn thể trên địa bàn Thành phố
- Khảo sát trên 20 chuyên gia trong lĩnh vực Tâm lý học, Giáo dục học và Giáo dục cộng đồng
6.3 Về thời gian nghiên cứu
Từ tháng 8 năm 2016 đến tháng 3 năm 2017
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1.Các phương pháp nghiên cứu lý luận
7.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết: Luận văn phân tích
và tổng hợp các tài liệu, lí luận liên quan, bao gồm:
- Lí luận về HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt
động DL
- Các văn kiện, văn bản chỉ đạo, điều hành phát triển TLVH địa
phương phục vụ hoạt động DL
- Các công trình khoa học, các bài báo đã được công bố
7.1.2 Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Luận văn sử
dụng phương pháp phân loại và hệ thống hóa kiến thức để sắp xếp phân loại các nghiên cứu về HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt
động DL
7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1 Phương pháp điều tra
Đề tài xây dựng phiếu hỏi nhằm thu thập các thông tin, số liệu về thực trạng HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
7.2.2 Phương pháp phỏng vấn
Đề tài thực hiện phỏng vấn nhằm thu thập thông tin về nhận thức, nguyện vọng của các cán bộ các Ban, Ngành, Đoàn thể, người dân và khách DLvề thực trạng HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố
Trang 10Hải Phòng Đồng thời bổ sung, kiểm tra và làm rõ những thông tin đã thu thập được thông qua điều tra bằng phiếu hỏi
7.2.3 Phương pháp quan sát
Quan sát các hình thức biểu hiện của công tác HĐCĐ trong phát
triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
7.2.4 Phương pháp chuyên gia
Trực tiếp làm việc với một số chuyên gia) hoặc gián tiếp (bằng phiếu hỏi) trao đổi những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu: Tâm lí học, Giáo dục học
Và Giáo dục cộng đồng Đặc biệt xin ý kiến về các biện pháp HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
7.2.6 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm
Đề tài xem xét lại những kết quả thực tiễn HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng.Từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, những kết luận khoa học bổ ích, những ưu điểm cần học hỏi
và phát triển; làm cơ sở để đề xuất các biện pháp HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng
7.2.7 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm các biện pháp HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL thành phố Hải Phòng.Từ đó, kết hợp với kết quả điều tra và quan sát, tiến hành đánh giá kết quả thực nghiệm
7.3 Các phương pháp xử lí thông tin
Thông tin được xử lí bằng toán học thống kê, đồ thị và biểu đồ Mã hóa thông tin hợp lí để sử dụng các phần mềm tin học thực hiện thống kê toán
học, vẽ đồ thị và biểu đồ
8 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung nghiên cứu đề tài được cấu trúc theo ở 3 chương sau đây:
Trang 11Chương 1: Cơ sở lí luận về HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương
Trang 12Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN
TƯ LIỆU VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH 1.1 Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1 Huy động và huy động cộng đồng
1.2.2 Hoạt động du lịch và phát triển hoạt động DL
Vai trò của hoạt động DL đối với sự phát triển kinh tế, xã hội, môi trường
Hoạt động DL ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế DL góp phần làm
tăng GDP; tham gia tích cực vào việc phân phối lại thu nhập quốc dân giữa các vùng của một quốc gia; góp phần củng cố sức khỏe cho người lao động; góp phần làm tăng năng suất lao động xã hội; tăng nguồn thu ngân sách cho các địa phương và quốc gia; thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế khác
Hoạt động DL ảnh hưởng đến sự phát triển xã hội DL tạo công ăn việc
làm cho người lao động; lịch làm giảm tốc độ đô thị hoá ở các nước phát triển
và hạn chế sự tập trung dân cư căng thẳng ở những trung tâm dân cư; bên cạnh đó, hoạt động DL còn là phương tiện tuyên truyền, quảng cáo cho nước chủ nhà về thành tựu kinh tế, chính trị, con người, phong tục tập quán, các danh lam thắng cảnh, các di tích văn hoá lịch sử, các làng nghề truyền thống; làm tăng thêm tầm hiểu biết chung về xã hội của người dân địa phương thông qua khách du lịch đén từ địa phương khác và từ nước ngoài; phát triển thêm tình đoàn kết hữu nghị, mối quan hệ hiểu biết của nhân dân giữa các vùng với nhau và giữa các quốc gia với nhau
Hoạt động DL có những ảnh hưởng đến tích cực đến môi trường Thông qua
hoạt động DL, các địa phương và quốc gia sẽ có kinh phí để bảo vệ môi trường: Bao gồm kinh phí đóng góp trực tiếp từ khách du lịch (thông qua việc thu phí bảo
Trang 13vệ môi trường), kinh phí đóng góp của các đơn vị kinh doanh du lịch (thông qua việc nộp vào ngân sách nhà nước), kinh phí của các tổ chức quốc tế tài trợ cho việc bảo tồn các di sản văn hóa và thiên nhiên
1.2.3 Tư liệu, TLVH địa phương và TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
Một số khái niệm cơ bản
* Văn hóa, tư liệu, TLVH, TLVH địa phương, du lịch và TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
Tư liệu được hiểu là những thứ vật chất con người sử dụng trong một
lĩnh vực hoạt động nhất định nào đó như tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, tư liệu kiến trúc, tư liệu lịch sử, tư liệu nghiên cứu
Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con
người sáng tạo và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn và trong sự
tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình
Tư liệu văn hóa là những tài liệu chứa đựng những giá trị văn hóa vật
chất và tinh thần được xây dựng và phát triển trong suốt quá trình lịch sử nhằm phục vụ cho nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa và những hoạt động
khác của con người
Tư liệu văn hóa địa phương là những tài liệu chứa đựng những giá trị
văn hóa vật chất và tinh thần được xây dựng và phát triển trong suốt quá trình lịch sử của mỗi địa phương nhằm phục vụ cho nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa và những hoạt động khác của người dân tại địa phương, đất nước và
những cá nhân, tổ chức quốc tế
Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình
nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định
Tư liệu văn hóa địa phương phục vụ hoạt động DL là những tài liệu
chứa đựng những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần được xây dựng và phát
Trang 14triển trong suốt quá trình lịch sử của mỗi địa phương nhằm phục vụ cho nhu
cầu tìm hiểu, nghiên cứu văn hóa của du khác trong nước và quốc tế
* Cộng đồng, HĐCĐ và HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
Cộng đồng là một tập hợp người có cùng chung một lợi ích, cùng làm
việc vì một mục đích chung nào đó và cùng sinh sống trong một khu vực xác định Những người chỉ sống gần nhau, không có sự tổ chức lại thì đơn thuần chỉ là sự tập trung của một nhóm các cá nhân và không thực hiện các chức năng như một thể thống nhất
HĐCĐ là quá trình huy động các cá nhân và tập thể (không phân biệt
giai tầng, ý thức hệ, khoảng cách địa lí ) bằng nhiều giải pháp và cách thức khác nhau, để thu hút và kéo các nguồn lực xã hội ấy vào việc thực hiện một hoạt động nhất định vì lợi ích của tổ chức, của cộng đồng
HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL là
quá trình huy động các cá nhân, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức Đoàn thể tại địa phương tạo thành sức mạnh tổng thể, thực hiện công tác phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL nói riêng và phát triển kinh tế
- xã hội địa phương nói chung
1.3.Một số đặc điểm của cộng đồng dân cư vùng du lịch
1.4 Tầm quan trọng của TLVH địa phương đối với sự phát triển của hoạt động DL
Tầm quan trọng của TLVH địa phương đối với sự phát triển của hoạt động DL thành phố Hải Phòng
Đối với khác DL, hoạt động DL giúp họ khám phá những cái mới, điều mới mà ở những nơi họ sinh sống, học tập, làm việc không có nhằm thỏa mãn một phần hay toàn bộ trí tò mò, sự ham hiểu biết của mỗi người Những chuyến DL đem lại cho du khách những kỷ niệm tuyệt vời, những phút giây sảng khoái, những hiểu biết có giá trị, không chỉ về mặt tư tưởng, văn hóa, tinh thần; mà còn
Trang 15cả về tình cảm, thẩm mỹ, cảm xúc về địa phương, vùng miền du khách đặt chân đến Để rồi những thu nhận trực quan ấy sau chuyến DL ấy, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, tri thức mỗi người về những khát vọng sống cao đẹp hơn, toàn vẹn hơn
vì chân -thiện - mỹ Để đạt được điều đó, du khách phải tham khảo thêm các nguồn
tư liệu khác nhau, trong đó có TLVH của mỗi địa phương họ đi qua TLVH là nguồn bổ sung kiến thức rất lớn cho con người nói chung, khách DL nói riêng Đối với những du khách có nhu cầu đi DL họ sẽ tìm kiếm các TLVH của các địa phương, tìm hiểu, so sánh và đưa ra sự lựa chọn về địa phương mà mình sẽ viếng thăm Đối với du khách đã đến DL tại địa phương, TLVH lại càng có ý nghĩa quan trọng, giúp họ hiểu sâu sắc hơn những đặc trưng văn hóa của địa phương Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến quyết định kéo dài thời gian lưu trú tại địa phương, dự định quay trở lại địa phương trong thời gian tới hay quảng bá hình ảnh mang tính tích cực đến những du khách khác
Tóm lại, TLVH địa phương có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc thu hút, thỏa mãn nhu cầu khám phá của khách DL, góp phần phát triển hoạt động DL nói riêng và phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội của địa phương nói chung
1.5 Phân loại nguồn TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
Trang 161.8.2 Những đặc điểm của HĐCĐ
Những đặc điểm của HĐCĐ: Công tác HĐCĐ trong phát triển TLVH
địa phương phục vụ phát triển hoạt động DL có những đặc điểm cơ bản như: Sức mạnh tổng hợp của các Ban, Ngành, Đoàn thể, các tổ chức, cá nhân có liên quan được huy động vào việc phát triển TLVH địa phương; mở rộng các nguồn đầu tư, khai thác tiềm năng về nhân lực, vật lực, tài lực trong xã hội, phát huy và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, tạo điều kiện phát triển nguồn TLVH của địa phương; có sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của tổ chức Đảng, sự quản lí chặt chẽ của chính quyền địa phương, vai trò nòng cốt của Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Đây là điều kiện tiên quyết để thực hiện có hiệu quả công tác HĐCĐ trong phát triển TLVH địa phương phục vụ hoạt động DL
1.8.3 Nội dung của HĐCĐ
Những đặc điểm của HĐCĐ: Công tác HĐCĐ trong phát triển TLVH
địa phương phục vụ phát triển hoạt động DL có những đặc điểm cơ bản như: Sức mạnh tổng hợp của các Ban, Ngành, Đoàn thể, các tổ chức, cá nhân có liên quan được huy động vào việc phát triển TLVH địa phương; mở rộng các nguồn đầu tư, khai thác tiềm năng về nhân lực, vật lực, tài lực trong xã hội, phát huy và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, tạo điều kiện phát triển nguồn TLVH của địa phương; có sự lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên của tổ chức Đảng, sự quản lí chặt chẽ của chính quyền địa phương, vai trò nòng cốt của Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch
