Hoàn thiện Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Giám sát tài chính là một trong những công cụ quản lý, trong đó chủ sở hữu thông qua các hình thức, phương thức và các chỉ tiêu giám sát để thực hiện việc giám sát tài chính của mình đối

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

- -

NGUYỄN LÊ HOA

HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH

TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI

TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Chuyên ngành : Kế toán

Mã số : 62.34.03.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS NGUYỄN QUANG HÙNG

2 TS HOÀNG XUÂN HÒA

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu

của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung

thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Lê Hoa

Trang

Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ 18

1.1 LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ 18

1.1.1 Tập đoàn kinh tế 18

1.1.1.1 Khái niệm về Tập đoàn kinh tế 18

1.1.1.2 Vai trò của Tập đoàn kinh tế trong nền kinh tế 21

1.1.2 Lý luận về giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 23

1.1.2.1 Khái niệm, phương thức giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 23

1.1.2.2 Mục tiêu, chủ thể và nội dung giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 26

1.2 LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ 31

1.2.1 Khái niệm, mục tiêu phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 31

1.2.1.1 Khái niệm Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 31

1.2.1.2 Mục tiêu của phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 32

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 34

1.2.3 Cơ sở dữ liệu và quy trình Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 38

1.2.3.1 Cơ sở dữ liệu 38

1.2.3.2 Quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 41

Tập đoàn kinh tế 41

1.2.5 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế 47

1.2.5.1 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát mức độ bảo toàn và phát triển vốn của Tập đoàn kinh tế 47

1.2.5.2 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đối với Tập đoàn kinh tế 50

1.2.5.3 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đối với Tập đoàn kinh tế 56

1.2.5.4 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát nguy cơ rủi ro, phá sản đối với Tập đoàn kinh tế 60

1.3 KINH NGHIỆM VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA CHO VIỆT NAM 66

1.3.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc 66

1.3.2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc 67

1.3.3 Kinh nghiệm của các nước OECD 69

1.3.4 Bài học kinh nghiệm về phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam 70

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 71

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 72

2.1 TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 72

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 72

2.1.2 Đặc điểm tổ chức quản lý của các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 76

2.1.3 Đặc điểm hoạt động tài chính của các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam ảnh hưởng đến Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 79

2.1.4 Tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh của các Tập đoàn kinh tế nhà nước hiện nay 83

2.2 KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH CỦA CƠ QUAN ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ TRONG THỜI GIAN QUA 86

CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 88

2.3.1 Thực trạng cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 88

2.3.2 Thực trạng phương pháp phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 89

2.3.3 Thực trạng quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 90

2.3.4 Thực trạng nội dung Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 90

2.3.4.1 Thực trạng nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn 91

2.3.4.2 Thực trạng nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước 93

2.3.4.3 Thực trạng nội dung phân tích tài chính trong giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 102

2.4 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 108

2.4.1 Những kết quả đạt được 108

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 110

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 116

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 117

3.1 NHỮNG MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ Ở VIỆT NAM 117

3.1.1 Mục tiêu tổng quát hình thành và phát triển các Tập đoàn kinh tế Việt Nam 117

3.1.2 Các quan điểm phát triển các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam 118

3.2 NGUYÊN TẮC HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯƠC Ở VIỆT NAM 120

3.2.1 Nguyên tắc phù hợp 120

3.2.2 Nguyên tắc trung thực và trách nhiệm 122

3.2.4 Nguyên tắc khả thi và hiệu quả 123

3.3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 123

3.3.1 Hoàn thiện về cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 123

3.3.2 Hoàn thiện phương pháp phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 124

3.3.3 Hoàn thiện quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 125

3.3.4 Hoàn thiện nội dung phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam 127

3.3.4.1 Hoàn thiện nội dung phân tích tài chính trong giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước 127

3.3.4.2 Hoàn thiện nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước 132

3.3.4.3 Hoàn thiện nội dung phân tích tài chính trong giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước 145

3.3.4.4 Bổ sung nội dung giám sát nguy cơ rủi ro tài chính, cảnh báo nguy cơ phá sản đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước 149

3.4 ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP 161

3.4.1 Đối với Nhà nước và các cơ quan chức năng, cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn kinh tế 161

3.4.2 Đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước 162

3.4.3 Đối với các giám sát viên chuyên trách 163

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 164

KẾT LUẬN 165

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 167

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 168

PHỤ LỤC 172

BH&CCDV : Bán hàng và cung cấp dịch vụ

BQ : Bình quân CSH : Chủ sở hữu CĐKT : Cân đối kế toán

DN : Doanh nghiệp DNNN : Doanh nghiệp nhà nước

DT : Doanh thu DTTC : Doanh thu tài chính HĐĐT : Hoạt động đầu tư HĐKD : Hoạt động kinh doanh HĐQT : Hội đồng quản trị HĐTC : Hoạt động tài chính HTK : Hàng tồn kho

KD : Kinh doanh KQKD : Kết quả kinh doanh LCTT : Lưu chuyển tiền tệ

LN : Lợi nhuận LNST : Lợi nhuận sau thuế LNTT : Lợi nhuận kế toán trước thuế NCS : Nghiên cứu sinh

NSNN : Ngân sách nhà nước NXB : Nhà xuất bản SXKD : Sản xuất kinh doanh TCDN : Tài chính doanh nghiệp TĐKT : Tập đoàn kinh tế TĐKTNN : Tập đoàn kinh tế nhà nước TSCĐ : Tài sản cố định TSNH : Tài sản ngắn hạn VCSH : Vốn chủ sở hữu VKD : Vốn kinh doanh

Số hiệu Nội dung Trang

Bảng 2.1: Các tập đoàn kinh tế nhà nước hiện nay theo quy định của Luật

doanh nghiệp 2014 75

Bảng 2.2: Một số chỉ tiêu tài chính chủ yếu của các Tập đoàn kinh tế nhà nước 84

Bảng 2.3: Thực trạng nội dung phân tích trong giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn đối với EVN 92

Bảng 2.4: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát tình hình đầu tư vốn đối với công ty mẹ - Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 95

Bảng 2.5: Thực trạng nội dung phân tích trong giám sát khả năng thanh toán của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam 100

Bảng 2.6: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ - Công ty mẹ Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam 101

Bảng 2.7: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh đối với Tập đoàn Điện Lực Việt Nam 102

Bảng 2.8: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam 103

Bảng 2.9: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Ngân sách nhà nước kỳ 6 tháng đầu năm 2016 105

Bảng 2.10: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát tình hình trích lập và sử dụng các quỹ năm 2015 đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam 106

Bảng 2.11: Thực trạng nội dung Phân tích trong giám sát kết quả hoạt động của Ban điều hành tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam 2015 107

Bảng 3.1: Giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn đối với Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 128

Bảng 3.2: Giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn đối với công ty mẹ - Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 130

Bảng 3.3: Giám sát tình hình đầu tư đối với Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 133

Việt Nam 134

Bảng 3.5: Hiệu suất sử dụng vốn của toàn Tập đoàn Viễn Thông Quân đội 135

Bảng 3.6: Hiệu suất sử dụng vốn của công ty mẹ - Tập đoàn Viễn Thông Quân đội 136

Bảng 3.7: Giám sát tình hình quản lý nợ đối với Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 138

Bảng 3.8: Giám sát tình hình quản lý nợ đối với công ty mẹ của Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 139

Bảng 3.9: Giám sát tình hình thanh toán nợ đối với Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 140

Bảng 3.10: Giám sát tình hình thanh toán nợ đối với công ty mẹ của Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 141

Bảng 3.11: Giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ đối với toàn Tập đoàn Viễn Thông Quân đội 143

Bảng 3.12: Giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ đối với công ty mẹ Tập đoàn Viễn Thông Quân đội 144

Bảng 3.13: Hiệu quả hoạt động kinh doanh của toàn Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 147

Bảng 3.14: Hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty mẹ Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 148

Bảng 3.15: Nhận diện rủi ro tài chính của toàn Tập đoàn Dầu khí Việt Nam 153

Bảng 3.16: Nhận diện rủi ro tài chính của công ty mẹ Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 155

Bảng 3.17: Đo lường rủi ro tài chính tại toàn Tập đoàn Bưu Chính Viễn Thông 157

Bảng 3.18: Đo lường rủi ro tài chính của Tập đoàn VNPT & Tập đoàn Viettel 157

Bảng 3.19: Đo lường rủi ro tài chính của công ty mẹ -Tập đoàn VNPT và công ty mẹ - Tập đoàn Viettel 159

Bảng 3.20: Chỉ số Z’’tại công ty mẹ - Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam 161

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Thực hiện chủ trương đổi mới cơ cấu nền kinh tế, Đảng và Nhà nước ta thí điểm

thành lập một số Tập đoàn kinh tế trên cơ sở các Tổng công ty nhà nước Đây là vấn đề

rất mới trong xây dựng thể chế kinh tế nước ta, là một bước tiến lớn trong sắp xếp, đổi

mới DNNN nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập kinh tế

Giám sát tài chính là một trong những công cụ quản lý, trong đó chủ sở hữu

thông qua các hình thức, phương thức và các chỉ tiêu giám sát để thực hiện việc

giám sát tài chính của mình đối với các hoạt động của các Tập đoàn kinh tế nhà

nước, nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động và phát hiện những rủi ro để cảnh báo

doanh nghiệp Mục tiêu giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước là

đánh giá đúng đắn thực trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của Tập đoàn kinh tế,

bảo toàn và phát triển vốn nhà nước đầu tư tại Tập đoàn; nâng cao trách nhiệm của

Tập đoàn kinh tế trong việc chấp hành các quy định của pháp luật trong quản lý, sử

dụng vốn và tài sản nhà nước cũng như giúp cho các chủ thể quản lý kịp thời phát

hiện những yếu kém trong hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn để cảnh

báo, đưa ra các biện pháp chấn chỉnh kịp thời Chính vì vậy phân tích tài chính

trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam sẽ giúp

cho các chủ thể giám sát thấy được bức tranh toàn cảnh về tình hình tài chính của

Tập đoàn kinh tế nhà nước, thấy được tình hình bảo toàn và phát triển vốn nhà nước

đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước, thấy được tình hình đầu tư, sử dụng vốn từ đó

ra quyết định nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các Tập đoàn kinh tế nhà

nước Để nâng cao hiệu quả hoạt động của các Tập đoàn kinh tế, đặc biệt trong bối

cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước thì công tác giám

sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước là hết sức cần thiết Thực tế hiện

nay việc phân tích tài chính trong giám sát tài chính từ phía cơ quan quản lý nhà

nước và phía cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước

chưa được chú trọng, chưa thực hiện khoa học và đồng bộ cả về nội dung, phương

pháp phân tích, dữ liệu phân tích, quy trình phân tích Hệ quả dẫn đến hoạt động

giám sát tài chính đã không phát huy được tác dụng của mình với vai trò là một trong những công cụ hữu hiệu của quản lý kinh tế nhà nước Xuất phát những lý do

trên, NCS đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện Phân tích tài chính trong giám sát tài

chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam” làm luận án tiến sĩ kinh tế

của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu tổng quan các công trình có liên quan đến đề tài có ý nghĩa rất quan trọng, giúp cho nghiên cứu sinh hệ thống hóa được những vấn đề có tính lý luận chung

về Phân tích tài chính đối với các DN nói chung và đối với các Tập đoàn kinh tế nói riêng, cũng như những vấn đề về giám sát tài chính để cung cấp thông tin hữu ích cho các đối tượng quan tâm Bên cạnh đó, làm rõ được những vấn đề đã được nghiên cứu

và những vấn đề còn bỏ ngỏ làm định hướng cho nghiên cứu của mình Trong qua trình tiếp cận các công trình đó, tác giả tiến hành khái quát hoá các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài theo 2 nhóm sau:

- Các tài liệu nghiên cứu về lý luận Phân tích báo cáo tài chính hoặc Phân tích tài chính doanh nghiệp của các tác giả là những nhà khoa học kinh tế hàng đầu ở Việt Nam liên quan đến lý luận Phân tích tài chính trong doanh nghiệp

- Các tài liệu liên quan đến Phân tích tài chính theo nhóm doanh nghiệp đặc thù, trong Tập đoàn kinh tế hoặc liên quan đến giám sát cũng như giám sát tài chính

Cụ thể:

2.1 Các tài liệu nghiên cứu về lý luận Phân tích báo cáo tài chính hoặc Phân tích tài chính doanh nghiệp của các tác giả là những nhà khoa học kinh tế hàng đầu ở Việt Nam

Đề cập đến lý luận về Phân tích tài chính trong giám sát tài chính của Tập đoàn kinh tế, Phân tích tài chính trong giám sát tài chính doanh nghiệp trong các giáo trình, sách chuyên khảo đã có rất nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu và công bố

Cụ thể:

- Theo quan điểm của các nhà khoa học của Học viện Tài chính:

PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ và PGS.TS Nghiêm Thị Thà đồng chủ biên trong

cuốn sách chuyên khảo: “Đọc và Phân tích Báo cáo tài chính doanh nghiệp“ (Xuất bản năm 2010) và cuốn giáo trình: “Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp”

Ngô Thế Chi; PGS.TS Nguyễn Trọng Cơ đồng chủ biên trong cuốn:“Giáo trình Phân

tích Tài chính doanh nghiệp“ (Dùng cho chuyên ngành kế toán, kiểm toán, tài chính

DN) tái bản năm 2015

Về tiếp cận khái niệm Phân tích tài chính DN hoặc phân tích báo cáo tài chính

DN: Các nhà khoa học của Học viện Tài chính cho rằng: Phân tích tài chính doanh

nghiệp là tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính đã qua và

hiện nay, dự đoán tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, giúp cho các

nhà quản lý đưa ra các quyết định quản lý hữu hiệu, phù hợp với mục tiêu mà họ quan

tâm [29], [30]

Về tiếp cận phương pháp phân tích: Các nhà khoa học của Học viện Tài chính

tiếp cận phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp theo 3 nhóm phương pháp

như: Phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố và phương pháp dự đoán

[29], [30]

Về tiếp cận nội dung phân tích: Các nhà khoa học của Học viện Tài chính tiếp

cận nội dung phân tích theo các nội dung như: Phân tích khái quát tình hình tài chính,

Phân tích chính sách tài chính, phân tích tình hình sử dụng vốn, Phân tích tiềm lực tài

chính, Phân tích và dự báo rủi ro tài chính, Phân tích tình hình tăng trưởng [29] hoặc

theo các nội dung như: Phân tích khái quát tình hình tài chính, Phân tích chính sách tài

chính, Phân tích tiềm lực tài chính, Phân tích tình hình tăng trưởng [30]

Về tiếp cận quy trình phân tích: Các nhà khoa học của Học viện Tài chính tiếp

cận quy trình phân tích theo 3 giai đoạn: giai đoạn lập kế hoạch phân tích, giai đoạn

tiến hành phân tích và giai đoạn kết thúc phân tích [29], [30]

- Theo quan điểm của các nhà khoa học của Trường Đại học Kinh tế

quốc dân:

PGS,TS Nguyễn Năng Phúc trong cuốn: “Giáo trình phân tích báo cáo tài

chính “(Tái bản lần thứ hai, năm 2011); PGS,TS Nguyễn Ngọc Quang trong cuốn:

“Phân tích báo cáo tài chính“(Tái bản lần thứ nhất, năm 2013); GS, TS Nguyễn Văn

Công và TS Nguyễn Thị Quyên trong cuốn: “Phân tích báo cáo tài chính doanh

nghiệp” (xuất bản năm 2016)

Về tiếp cận khái niệm phân tích báo cáo tài chính: Các nhà khoa học của Đại

học Kinh tế Quốc dân về cơ bản đều cho rằng: Phân tích Báo cáo tài chính (BCTC) là

quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu và so sánh số liệu về tài chính trong kỳ hiện tại

với các kỳ kinh doanh đã qua Thông qua việc phân tích Báo cáo tài chính sẽ cung cấp cho người sử dụng thông tin có thể đánh giá tiềm năng, hiệu quả kinh doanh cũng như những rủi ro về tài chính trong tương lai của doanh nghiệp [34],[43]

Về tiếp cận phương pháp phân tích: Các nhà khoa học của Trường đại học Kinh

tế quốc dân về cơ bản đều tiếp cận các phương pháp phân tài chính doanh nghiệp hoặc phân tích báo cáo tài chính theo các nhóm phương pháp như phương pháp so sánh, phương pháp loại trừ, phương pháp Dupont, phương pháp dự báo [26],[34]

Về tiếp cận nội dung phân tích: Các nhà khoa học của Trường đại học Kinh tế

quốc dân tiếp cận nội dung Phân tích tài chính doanh nghiệp các nội dung như: Phân tích khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp, Phân tích cấu trúc và cân bằng tài chính, Phân tích tình hình công nợ và khả năng thanh toán, phân tích hiệu quả kinh doanh và phân tích dấu hiệu khủng hoảng và rủi ro tài chính [26],[34] Theo GS Nguyễn Văn Công và TS Nguyễn Thị Quyên trong cuốn sách: “đã xác định nội dung phân tích báo cáo tài chính bao gồm: Đánh giá khái quát tình hình tài chính doanh nghiệp và cân bằng tài chính; đòn bẩy và cấu trúc tài chính; Phân tích tình hình và khả năng thanh toán, rủi ro tài chính và kết quả kinh doanh, Phân tích khả năng sinh lời, phân tích dòng tiền, phân tích giá trị doanh nghiệp và dự báo các chỉ tiêu tài chính [47]

Về tiếp cận quy trình phân tích: Các nhà khoa học của Trường đại học Kinh tế

quốc dân đều tiếp cận quy trình phân tích theo 3 giai đoạn: Chuẩn bị phân tích, tiến

hành phân tích và kết thúc phân tích [26]

- Theo quan điểm của các nhà khoa học đến từ các trường đại học khác:

TS Ngô Kim Phương - Trường đại học Kinh tế Thành phố Hố Chí Minh trong

cuốn: “Phân tích tài chính doanh nghiệp“ đến từ Đại học kinh tế TP Hồ Chí

Minh Tác giả Ngô Kim Phượng đã đề cập đến nội dung Phân tích theo các khía cạnh: Phân tích chi phí và đòn bẩy hoạt động; Phân tích kết quả kinh doanh; Phân tích cơ cấu nguồn vốn và tài chính; Phân tích lưu chuyển tiền tệ; Phân tích các hệ số tài chính Đồng thời tác giả cho rằng để phân tích tài chính doanh nghiệp, cần sử dụng các phương pháp phân tích nghiệp vụ như phương pháp so sánh, phương pháp loại trừ, phương pháp liên hệ cân đối.[24]

TS Lê Thị Xuân và Ths Nguyễn Xuân Quang đã đề cập đến các phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp như phương pháp so sánh, phương pháp phân tổ, phương pháp xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến kết quả kinh tế, phương

pháp phân tích số tỷ lệ, phương pháp phân tích Dupont, phương pháp phân tích khác

Đồng thời các tác giả cho rằng nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp bao gồm:

Phân tích tình hình và kết quả kinh doanh, Phân tích các mối quan hệ cân bằng trên

bảng CĐKT, Phân tích các tỷ số tài chính, Phân tích lưu chuyển tiền tệ và dự báo

BCTC Về quy trình phân tích thì các tác giả đề cập đến 5 giai đoạn như: Lập kế hoạch

phân tích, Thu thập và xử lý thông tin, Xác định những biểu hiện đặc trưng, Phân tích,

Tổng hợp và dự đoán [22]

- Theo quan điểm của các nhà khoa học kinh tế ở nước ngoài:

Tác giả Leopold A.Bernstein (1989) trong tài liệu “Financial statement

analysis: Theory, application and interpertation” đã nghiên cứu Phân tích tài chính

doanh nghiệp như vai trò của Phân tích tài chính, nội dung, phương pháp phân tích tài

chính trong doanh nghiệp Với nguồn dữ liệu phân tích tài chính, tác giả đã xây dựng

các chỉ tiêu phân tích cho từng báo cáo tài chính như các chỉ tiêu phân tích bảng cân

đối kế toán, các chỉ tiêu phân tích báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu

chuyển tiền tệ

Tác giả Josette Peyrard (2005) trong tài liệu “Phân tích tài chính doanh nghiệp”

(Bản dịch) đã đề cập đến những vấn đề của phân tích tài chính doanh nghiệp như

phương pháp phân tích, dữ liệu sử dụng trong Phân tích tài chính, nội dung Phân tích

tài chính doanh nghiệp Theo tác giả thì nội dung Phân tích tài chính chủ yếu đề cập

đến Phân tích hiệu quả hoạt động, phân tích khả năng sinh lợi, phân tích rủi ro và phân

tích tăng trưởng [16]

Theo một số nhà khoa học khác tại Mỹ cho rằng quy trình phân tích cần được

thực hiện theo 3 giai đoạn: Chuẩn bị phân tích, tiến hành phân tích và kết thúc phân

tích [54], [57] Và phương pháp phân tích là phương pháp so sánh, phương pháp tỷ số

hoặc phương pháp Dupont [57]

Như vậy, Tác giả luận án cho rằng, tất cả các nhà khoa học của các trường Đại

học khối kinh tế đều làm rõ các vấn đề lý luận về Phân tích TCDN hoặc Phân tích báo

cáo tài chính doanh nghiệp như nội dung và chỉ tiêu phân tích, phương pháp phân tích,

quy trình phân tích Về cơ bản những nội dung và chỉ tiêu phân tích tài chính của các

nhà khoa học đến từ các trường Đại học khác nhau không có sự khác biệt lớn mà chỉ

có một số điểm khác nhau ở chỗ: cách sử dụng các chỉ tiêu cho một nội dung phân tích

tài chính và công thức xác định chỉ tiêu đôi khi không giống nhau Đồng thời các cách

tiếp cận về phương pháp của các nhóm tác giả đều theo phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố và các phương pháp dự báo Quy trình phân tích được các tác giả tiếp cận theo 3 giai đoạn: Chuẩn bị phân tích (Lập kế hoạch phân tích), tiến hành phân tích và kết thúc phân tích

2.2 Các tài liệu liên quan đến Phân tích tài chính theo nhóm doanh nghiệp đặc thù, liên quan đến Tập đoàn kinh tế hoặc liên quan đến giám sát tài chính Thứ nhất: Các tài liệu liên quan đến Tập đoàn kinh tế hoặc Phân tích tài

chính trong Tập đoàn kinh tế

Sách chuyên khảo “Quản trị rủi ro tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà

nước Lý luận - thực tiễn” do PGS,TS Nguyễn Trọng Cơ và PGS,TS Nghiêm Thị Thà

đồng chủ biên (2013) Các tác giả đã đi sâu vào các nội dung như Tổng quan về Tập đoàn kinh tế nhà nước; lý luận rủi ro tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước; Quản trị rủi ro tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước và đặc biệt các tác giả đi sâu khảo sát thực trạng quản trị rủi ro tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tài chính

trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam [32]

Sách chuyên khảo “Thành lập và quản lý các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam”,

(1996), của tác giả Nguyễn Đình Phan đã đề cập đến các mô hình Tập đoàn kinh tế và

mô hình Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam, đồng thời tác giả đề cập đến những vấn đề về quản lý tập đoàn kinh tế trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam.[23]

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Hoàng Văn Ninh năm 2010 (Học viện tài

chính) về đề tài: “Tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý trong

các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam” Luận án đã tập trung nghiên cứu về mặt lý luận

khái niệm Tập đoàn kinh tế; Thông tin kế toán và vai trò của Thông tin kế toán trong các Tập đoàn kinh tế; Yêu cầu của Thông tin kế toán trong các Tập đoàn kinh tế phục

vụ công tác quản lý; Tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý trong các Tập đoàn kinh tế; Bên cạnh đó luận án đã đi sâu nghiên cứu kinh nghiệm của quốc tế trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán và rút ra bài học cho các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam Luân án đã khảo sát thực trạng tổ chức thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý trong các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam từ đó đưa ra các giải

pháp hoàn thiện tổ chức thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý trong các Tập

đoàn kinh tế ở Việt Nam [18]

Luận án tiến sĩ kinh tế năm 2012 của tác giả Nguyễn Thị Thanh (Học viện Tài

chính) về đề tài: “Hoàn thiện nội dung và phương pháp phân tích tài chính trong các

Tập đoàn kinh tế hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con ở Việt Nam” Luận án đã đề

cập đến lý luận về Tập đoàn kinh tế và Phân tích tài chính trong Tập đoàn kinh tế hoạt

động mà không đề cập gì đến Phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính trong các

Tập đoàn kinh tế Luận án đã đi sâu khảo sát thực trạng Phân tích tài chính tại các Tập

đoàn kinh tế nhà nước hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con, trên cơ sở đó đưa ra

các giải pháp hoàn thiện Phân tích tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước hoạt

động theo mô hình công ty mẹ - con ở Việt Nam Với nội dung này thì luận án chỉ tiếp

cận đến thực trạng nguồn tài liệu phục vụ phân tích, thực trạng phương pháp phân tích;

thực trạng tổ chức phân tích; thực trạng nội dung Phân tích trong các Tập đoàn kinh tế

hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con mà chưa đề cập đến sử dụng nguồn tài liệu,

phương pháp phân tích, quy trình nội dung Phân tích tài chính phục vụ mục tiêu giám

sát Tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam.[35]

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Tài chính: “Xây dựng các chỉ tiêu kiểm soát

rủi ro tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam” (2012) của TS Vũ Văn Ninh

và Ths Phạm Văn Bình đồng chủ nhiệm Đề tài đã nghiên cứu những vấn đề về Tập

đoàn kinh tế, rủi ro tài chính trong Tập đoàn kinh tế, nghiên cứu thực trạng tình hình tài

chính và nhận diện rủi ro tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam, từ đó xây

dựng các chỉ tiêu kiểm soát rủi ro tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam

Mặc dù đề tài đã tiếp cận đến các chỉ tiêu kiểm soát rủi ro đối với Tập đoàn kinh tế ở

Việt Nam cụ thể là Tập đoàn Kinh tế nhà nước và Tập đoàn Kinh tế tư nhân nhưng đề

tài chưa nghiên cứu các vấn đề về Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với

các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam.[54]

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Tài chính: “Quản trị rủi ro tài chính tại các

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay - Thực trạng và giải pháp”(2012) do

PGS,TS Nguyễn Trọng Cơ và PGS,TS Nghiêm Thị Thà đồng chủ nhiệm Đề tài đã đi

sâu vào các nội dung quản trị rủi ro tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước như

nhận diện, đo lường, kiểm soát rủi ro tài chính và đặc biệt đề tài đi sâu khảo sát thực

sở đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tài chính tại các Tập đoàn kinh tế nhà nước, căn

cứ vào định hướng phát triển Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam đề tài đã đưa ra các giải pháp tài chính nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tài chính trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam Đề tài chỉ mới đề cập đến khía cạnh Tập đoàn kinh

tế nhà nước ở Việt Nam cũng như vấn đề về quản trị rủi ro tài chính mà chưa đi sâu vào Phân tích tài chính phục vụ công tác giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện Tài chính: “Phân tích tài chính tại

Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam Thực trạng và giải pháp” (2012) của TS Nguyễn Thị

Thanh và các cộng sự Đề tài đã đi sâu nghiên cứu về lý luận Phân tích tài chính trong các Tập đoàn kinh tế, khảo sát thực trạng công tác Phân tích tài chính tại Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam trên cơ sở định hướng phát triển Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, đề tài đã đưa ra các nhóm giải pháp hoàn thiện Phân tích tài chính tại Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam Đề tài chỉ đề cập đến cơ sở dữ liệu, phương pháp phân tích, tổ chức phân tích và nội dung Phân tích tài chính tại một Tập đoàn kinh tế nhà nước đứng trên các phương diện là nhà quản lý, chủ sở hữu, nhà đầu tư mà chưa đi sâu vào nghiên cứu Phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam [36]

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện Tài chính: “Hoàn thiện nội dung phân

tích BCTC của các DN thuộc tập đoàn FPT” (2014) của TS Phạm Thị Quyên Đề tài

đã đi sâu vào lý luận về nội dung Phân tích báo cáo tài chính, Khảo sát về Tập đoàn FPT từ quá trình hình thành phát triển, đặc điểm tổ chức quản lý, và nhất là khảo sát nội dung Phân tích báo cáo tài chính tại Tập đoàn FPT từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện nội dung Phân tích báo cáo tài chính tại Tập đoàn FPT Đề tài chỉ đi sâu vào nội dung Phân tích BCTC của một Tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam mà không đi sâu vào Phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính tại các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam.[40]

Tác giả luận án cho rằng hầu hết các tác giả đã đề cập đến Tập đoàn kinh tế như Thành lập và quản lý; quản trị rủi ro tài chính; kiểm soát rủi ro tài chính; Tổ chức

hệ thống thông tin kế toán phục vụ công tác quản lý; Nội dung phân tích và phương pháp phân tích trong các Tập đoàn kinh tế nhà nước hoặc Tập đoàn kinh tế cụ thể Chưa có tác giả nào đề cập đến Phân tích tài chính tài chính trong giám sát tài chính

đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước và NCS cho rằng đây là khoảng trống mà NCS sẽ

tiếp tục nghiên cứu

Thứ hai: Các tài liệu liên quan đến giám sát tài chính

Sách chuyên khảo: “Cẩm nang hướng dẫn giám sát tài chính” (2015) của Cục

Tài chính doanh nghiệp - Bộ Tài chính ban hành Tài liệu đã làm rõ và cung cấp các

hướng dẫn chi tiết đối với một số quy định tại Nghị định số 61/2013/NĐ-CP, từ đó

giúp các bên liên quan có thể vận dụng hiệu quả các yêu cầu pháp lý trong công tác

giám sát tài chính các doanh nghiệp, bên cạnh đó tài liệu cũng cung cấp những thông

lệ về quản trị doanh nghiệp như hệ thống quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và kiểm

toán nội bộ, đặc biệt là hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh

nghiệp [12]

Sách chuyên khảo: “Hệ thống giám sát tài chính Việt Nam” (2011) của PGS,TS

Tô Ngọc Hưng - Học viện Ngân hàng đã giới thiệu về hệ thống giám sát tài chính, rủi

ro của hệ thống giám sát tài chính, nội dung hệ thống giám sát tài chính, hiệu lực của hệ

thống giám sát tài chính và các mô hình giám sát tài chính nói chung và thực trạng hệ

thống giám sát tài chính ở Việt Nam như cấu trúc, đặc điểm, thực trạng hoạt động của

hệ thống giám sát tài chính ở Việt Nam, đồng thời tác giả đưa ra thực trạng phối hợp

giữa chủ thể quản lý và các kênh giám sát trên thị trường tài chính ở Việt Nam từ đó

xây dựng hệ thống giám sát tài chính ở Việt Nam Tác giả đã đề cập đến hệ thống giám

sát tài chính đối với các tổ chức tài chính như Ngân hàng, công ty chứng khoán, Các tổ

chức phi ngân hàng, các công ty Bảo hiểm [52]

Luận án tiến sĩ kinh tế năm 2013 của tác giả Nguyễn Tiến Hùng (Trường Đại

học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) về đề tài: “Giám sát an toàn tài chính đối với các

doanh nghiệp bảo hiểm ở Việt Nam” Luận án tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về

điều kiện thành lập, hoạt động của các DNBH trên thị trường Việt Nam Tuy nhiên

luận án này không đề cập gì đến Phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính tại các

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam [37]

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Tài chính: “Giải pháp nâng cao năng lực

giám sát hoạt động tài chính của doanh nghiệp sau cổ phần hoá DNNN”(2012) của

TS Nguyễn Tuấn Phương và các cộng sự Đề tài đề cập đến các vấn đề lý luận về giám

sát hoạt động tài chính của doanh nghiệp sau cổ phần hóa DNNN như những vấn đề cơ

bản về doanh nghiệp sau cổ phần hoá, vốn nhà nước và hoạt động tài chính của DN sau

cổ phần hoá DNNN, giám sát hoạt động tài chính của DN sau cổ phần hoá DNNN, đề tài đã đi sâu nghiên cứu kinh nghiệm của quốc tế về giám sát hoạt động tài chính của

DN sau cổ phần hoá DNNN và rút ra bài học cho Việt Nam Đề tài đã nghiên cứu thực trạng giám sát hoạt động tài chính của DN sau cổ phần hoá DNNN và đưa ra các giải pháp nâng cao năng lực giám sát hoạt động tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước

ở Việt Nam Đề tài mặc dù có đề cập đến giám sát tài chính đối DN sau cổ phần hoá DNNN nhưng chưa đề cập đến Phân tích tài chính trong giám sát tài chính tại các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam [38]

Kinh nghiệm giám sát tài chính tại Mỹ: Để có thể dự báo và kiểm soát được rủi

ro tài chính, các Tập đoàn kinh tế của Mỹ thường áp dụng nhiều phương pháp như: Phương pháp so sánh, phương pháp tỷ lệ Tuy nhiên để dự báo nguy cơ phá sản của Tập đoàn kinh tế của Mỹ, sử dụng các chỉ tiêu phân tích tài chính riêng biệt để chấm điểm xếp hạng thì không thể dự báo chính xác xu hướng khả năng xảy ra khó khăn về tài chính của doanh nghiệp, vỡ nợ cũng phụ thuộc vào nhận thức riêng của từng chủ thể quản lý Nhiều biến số đó được sử dụng trong các mô hình kiểm soát rủi ro tài chính để tăng cường tính dự báo nguy cơ vỡ nợ Một trong các phương pháp đó được kiểm tra

kỹ lưỡng và được nhiều doanh nghiệp chấp nhận rộng rãi ở Mỹ hiện nay là hàm thống

kê Z-score của Altman Chỉ số này giúp các doanh nghiệp dự đoán được nguy cơ phá sản trong tương lai gần để từ đó biết được mức độ rủi ro của mình Hệ số nguy cơ phá sản, hay cũng gọi là Z score do nhà kinh tế học Hoa Kỳ Edward I Altman, giảng viên trường đại học New York thiết lập Hệ số này chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp chứ không áp dụng cho các định chế tài chính như ngân hàng hay là các công ty đầu tư tài chính Ở Mỹ, chỉ số Z score đó dự đoán tương đối chính xác tình hình phá sản cũng như mức độ rủi ro của các doanh nghiệp trong tương lai gần Có khoảng 95% doanh nghiệp phá sản được dự báo nhờ Z score trước ngày sập tiệm một năm, nhưng tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 74% cho những dự báo trong vòng 2 năm

Tác giả luận án cho rằng: Các tài liệu trên đã đề cập đến giám sát tài chính với giác độ là đối tượng bên ngoài (cơ quan quản lý nhà nước) hướng dẫn giám sát tài chính tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước hoặc giới thiệu về

hệ thống giám sát tài chính đối với các tổ chức tài chính như Ngân hàng, công ty chứng khoán, Bảo hiểm hoặc giám sát an toàn tài chính đối với lĩnh vực bảo hiểm, kinh nghiệm giám sát tài chính đối với DN ở Mỹ Nhưng hiện nay chưa có tác giả nào đề

cập đến vấn đề giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam Đây

là khoảng trống mà NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Như vậy qua các tài liệu nghiên cứu cho thấy: Mặc dù ít nhiều các tài liệu đã đề

cập đến quản lý tài chính, giám sát tài chính, Phân tích tài chính doanh nghiệp, nội

dung, hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính và những vấn đề liên quan đến Tập đoàn

kinh tế Tuy nhiên các đề tài nghiên cứu nói trên chưa có đề tài nào đề cập đến Phân

tích tài chính trong giám sát tài chính tại các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

đứng trên góc độ cung cấp thông tin cho chủ sở hữu Chính vì vậy,qua thời gian nghiên

cứu, tìm hiểu, NCS quyết định đi sâu nghiên cứu nhằm mục đích hoàn thiện Phân tích

tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

3 Mục tiêu nghiên cứu của luận án

- Hệ thống hoá và nâng cao những vấn đề lý luận chung về phân tích tài chính

trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế

- Nghiên cứu và đánh giá thực trạng phân tích tài chính trong giám sát tài chính

đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam đứng trên góc độ là cơ quan đại

diện chủ sở hữu vốn nhà nước

- Đề xuất các giải pháp cơ bản để hoàn thiện phân tích tài chính trong giám sát

tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam nhằm trợ giúp cho cơ quan

đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn kinh tế có những thông tin trực quan, dễ

hiểu về tình hình tài chính của các Tập đoàn kinh tế và giám sát tài chính đối với các

Tập đoàn kinh tế nhà nước

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

* Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Phân tích tài chính trong giám sát tài

chính đối với Tập đoàn kinh tế

* Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Phân tích tài chính trong giám sát tài chính của cơ quan đại diện

chủ sở hữu vốn đối với Tập đoàn kinh tế Nhà nước ở Việt Nam

+ Về không gian: Các Tập đoàn kinh tế nhà nước hoạt động theo quy định của

luật doanh nghiệp 2014

các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam giai đoạn từ năm 2011 đến nay Các đề xuất

+ Phương pháp tổng hợp, phân tích hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn

+ Phương pháp khảo sát, đánh giá tài liệu, quan sát, kiểm chứng để nghiên cứu, tổng kết, phân tích làm nổi bật thực trạng các vấn đề nghiên cứu, xác định rõ những nguyên nhân làm cơ sở đề xuất những định hướng và giải pháp hoàn thiện phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam + Phương pháp thống kê, so sánh: sử dụng các số liệu thống kê để phân tích, so sánh, tổng kết và rút ra các kết luận làm cơ sở đề xuất những định hướng và giải pháp hoàn thiện phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Cụ thể:

- Luận án sử dụng phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, khảo sát, áp dụng các công cụ tin học… Các phương pháp này giúp tác giả có luận cứ khoa học để cập

nhật số liệu tài chính nhằm đánh giá công tác phân tích tài chính trong giám sát tài

chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam, từ đó đề xuất phải pháp

+ Luận án chọn mẫu nghiên cứu là các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại 7

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam như Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng Sản

Việt Nam; Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam; Tập

đoàn Bưu chính Viễn Thông; Tập đoàn Hoá Chất Việt Nam; Tập đoàn Viễn Thông

Quân đội; Tập đoàn Điện Lực Việt Nam là Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và phát

triển nông thôn, Bộ Thông Tin và Truyền Thông, Bộ Quốc Phòng Luận án sử dụng bộ

số liệu trên báo cáo tài chính, báo cáo giám sát của các Tập đoàn kinh tế nhà nước từ

năm 2011 đến 2015 Tác giả đã sử dụng các phương pháp thống kê, tổng hợp, phân

tích, so sánh để tính toán các chỉ tiêu cơ bản phản ánh hoạt động tài chính của các Tập

đoàn kinh tế nhà nước trong thời gian qua, đó là: hoạt động huy động vốn, hoạt động

đầu tư và sử dụng vốn, hoạt động phân phối lợi nhuận sau thuế Tiếp theo luận án

nghiên cứu nội dung phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính đối với các Tập

đoàn kinh tế này trong thời gian qua

+ Luận án sử dụng phương pháp điều tra để thu thập các thông tin về thực trạng

sử dụng phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà

nước ở Việt Nam Đối tượng điều tra là cơ quan đại diện Bộ chủ quản (Bộ Công

Thương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Quốc Phòng, Bộ Nông nghiệp & Phát triển

nông thôn) tại 7 Tập đoàn kinh tế và 7 Tập đoàn kinh tế

5.2 Quá trình thu thập dữ liệu

Tác giả tiến hành thu thập dữ liệu từ hai nguồn chính là nguồn dữ liệu sơ cấp và

nguồn dữ liệu thứ cấp

+ Nguồn dữ liệu sơ cấp: Là những dữ liệu do tác giả luận án tự thu thập, chưa

qua xử lý, được thu thập lần đầu và thu thập trực tiếp từ các đơn vị thuộc tổng thể

nghiên cứu thông qua các cuộc điều tra, khảo sát Nguồn dữ liệu sơ cấp được tác giả

luận án thu thập thông qua các phiếu điều tra, khảo sát đối với các cán bộ đại diện chủ

sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn, cũng như đối với Ban Kiểm soát của Tập đoàn Đây

là những thông tin tác giả khảo sát từ năm 2011 đến năm nay

+Nguồn dữ liệu thứ cấp là những dữ liệu đã được xử lý bởi các Tập đoàn kinh

tế thuộc tổng thể nghiên cứu, do Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại các Tập đoàn

kinh tế nhà nước được khảo sát cung cấp hoặc do tác giả tự thu thập từ các nguồn thông tin sẵn có như báo đài, internet, website của các đơn vị Đây là minh chứng quan trọng và cần thiết, phản ánh một cách trung thực và chính xác thực trạng phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam -Về phạm vi khảo sát thu thập dữ liệu: Tác giả tiến hành tập trung khảo sát các đối tượng nghiên cứu theo mẫu chọn trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến nay Việc khảo sát nhằm phục vụ cung cấp thông tin cho đại diện chủ sở hữu nhà nước tại Tập đoàn Quá trình thu thập dữ liệu tiến hành theo 3 bước:

Bước 1: Xác định đối tượng khảo sát:

Đối tượng khảo sát là cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại 7 Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam Đối với các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn kinh tế nhà nước khảo sát có: Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng Sản Việt Nam; Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Dầu Khí Việt Nam; Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam; Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Bưu chính Viễn Thông; Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Hoá Chất Việt Nam; Cơ quan đại diện chủ

sở hữu vốn tại Tập đoàn Viễn Thông Quân đội; Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn Điện Lực Việt Nam Bên cạnh đó đối tượng khảo sát còn là 7 tập đoàn kinh

tế nhà nước ở Việt Nam

Bước 2: Xác định nội dung phiếu khảo sát

Các câu hỏi điều tra, khảo sát được xây dựng chủ yếu dựa trên các câu hỏi nghiên cứu tổng quát và các câu hỏi nghiên cứu cụ thể, phục vụ cho mục đích điều tra

và thu thập dữ liệu Các câu hỏi được đề cập trong phiếu khảo sát tại các Tập đoàn kinh

tế và các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn được trình bày logis, đảm bảo

sự kết nối giữa câu hỏi điều tra với câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu thông qua các chủ đề được tổng kết từ nghiên cứu lý luận và khung lý thuyết đã được phát triển của đề tài

Nội dung câu hỏi trong phiếu khảo sát đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn kinh tế nhà nước

Phần I: Thông tin chung về đối tượng khảo sát Phần này bao gồm các câu hỏi như: Tên đối tượng được khảo sát, Đơn vị công

Phần II: Tổ chức phân tích, Nguồn tài liệu phân tích tài chính phục vụ giám sát

tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Phần III: Thông tin về phương pháp phân tích tài chính phục vụ giám sát tài

chính trong Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Phần VI: Thông tin về nội dung (chỉ tiêu) phân tích tài chính phục vụ giám sát

tài chính trong Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Nội dung câu hỏi trong phiếu khảo sát tại Tập đoàn kinh tế

Phần I: Thông tin chung về Tập đoàn kinh tế

Phần này bao gồm các câu hỏi như: Tên giao dịch, địa chỉ giao dịch, Chủ sở

hữu quản lý, thời gian thành lập; Lĩnh vực hoạt động, Ngành nghề kinh doanh chính,

Tổng số vốn kinh doanh

Phần II: Tổ chức phân tích, Nguồn tài liệu phân tích tài chính phục vụ giám sát

tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Phần III: Thông tin về phương pháp phân tích tài chính phục vụ giám sát tài

chính trong Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Phần VI: Thông tin về nội dung (chỉ tiêu) phân tích tài chính phục vụ giám sát

tài chính trong Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Bước 3: Gửi phiếu khảo sát đến các đối tượng

Trên cơ sở các mẫu đã lựa chọn là các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà

nước tại Tập đoàn kinh tế nhà nước như Bộ Công Thương, Bộ nông nghiệp và Phát

triển nông thôn, Bộ Thông tin và Truyền Thông, Bộ Quốc Phòng và 7 tập đoàn kinh

tế nhà nước Sau khi tiến hành khảo sát, NCS liên hệ qua điện thoại và qua sự giới

thiệu của người quen, có tất cả 7 Tập đoàn kinh tế nhà nước và các cơ quan đại diện

chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn kinh tế thuộc mẫu lựa chọn đồng ý tham gia

khảo sát và phỏng vấn qua điện thoại hoặc phỏng vấn trực tiếp Trên cơ sở đó, tác giả

luận án tiến hành gửi các phiếu khảo sát theo địa chỉ email, đường bưu điện do các

đơn vị cung cấp

5.3 Về phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu

Trên cơ sở dữ liệu sơ cấp thu thập được từ các cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn

nhà nước tại Tập đoàn kinh tế và các Tập đoàn kinh tế, tác giả luận án tiến hành xử lý

nhằm tổng hợp, phân loại, sàng lọc, lựa chọn và tóm lược dữ liệu để có thể sử dụng

được Để xử lý các dữ liệu sơ cấp thu thập được tác giả sử dụng phần mềm Ecxel Bảng tổng hợp các kết quả tính toán được trình bày dưới dạng sơ đồ, bảng biểu để rút ra kết luận về thực trạng phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước Kết quả tổng hợp được đính kèm ở phần phụ lục

Các dữ liệu thứ cấp được sử dụng trực tiếp để minh hoạ trong luận án ở chương

2 và chương 3 khi đề cập đến thực trạng phân tích và giải pháp hoàn thiện phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

6 Câu hỏi nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án và tổng kết, kế thừa các nghiên cứu trước đó Nghiên cứu sinh hướng tới việc tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu tổng quát đặt ra cho quá trình nghiên cứu: Giải pháp thích hợp nào để hoàn thiện phân tích tài chính phục vụ giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam?

Trên cơ sở đó, nghiên cứu sinh hướng tới việc giải quyết các câu hỏi nghiên cứu cụ thể như:

- Thế nào là giám tài chính? Nội dung và phương thức giám sát tài chính trong Tập đoàn kinh tế? Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế?

- Đặc điểm nào ảnh hưởng đến Phân tích trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế?

- Thực trạng Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh

tế nhà nước đứng trên góc độ là cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn kinh tế như thế nào?

7 Các kết quả nghiên cứu dự kiến của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng góp sau:

trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nói chung và đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước nói riêng Những đánh giá này sẽ giúp các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học tài chính, các cơ quan hoạch định chính sách, giảng viên, sinh viên kinh

tế có nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công việc của mình

- Về phương diện thực tiễn: Luận án đã trình bày khái quát lịch sử hình thành và

phát triển các Tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam Trên cơ sở điều tra chọn mẫu,

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam đứng trên phương diện là cơ quan đại diện chủ

sở hữu vốn nhà nước tại Tập đoàn kinh tế Qua đó, luận án sẽ đánh giá những kết quả

đã đạt được và những hạn chế về Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Trên cơ sở định hướng phát triển các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

trong các năm tới, căn cứ vào mục tiêu và nguyên tắc để hoàn thiện Phân tích tài chính

trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam Luận án đã đưa

ra các giải pháp hoàn thiện Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các Tập

đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Luận án sẽ đề xuất một số kiến nghị đối với các cơ quan quản lý Nhà nước, cơ

quan đại diện chủ sở hữu và Tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam để thực hiện các

giải pháp hoàn thiện trên

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục Luận án

được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung về Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với

Tập đoàn kinh tế

Chương 2: Thực trạng Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các

Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối

với các Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam

1.1.1.1 Khái niệm về Tập đoàn kinh tế

Tập đoàn kinh tế xuất hiện và phát triển trong nền kinh tế thị trường do quá trình tích tụ và tập trung tư bản để tìm kiếm lợi nhuận và phân tán rủi ro Ở Mỹ và các nước châu Âu có hai tổ hợp kinh tế được gọi với 2 cái tên là: Conglomerate và Holding company Ở châu Á mô hình TĐKT cũng xuất hiện với tên gọi: Keiretsu của Nhật Bản

và Chaebol của Hàn Quốc, ở Trung Quốc là Jingji Jituan

Conglomerate thường được định nghĩa là một công ty quy mô vốn lớn, sở hữu

cổ phần ở nhiều công ty khác hoạt động trong các ngành nghề khác nhau với cùng một thương hiệu nhằm tiếp cận thị trường mạnh mẽ hơn, sức cạnh tranh cao hơn và tổ hợp công ty lớn với các công ty con mà nó sở hữu một tỷ lệ cổ phần nhất định này hình thành các TĐKT

Holding company là công ty sở hữu toàn diện, đa số, hay một phần cổ phiếu của một hay nhiều công ty khác, trở thành công ty mẹ (parent company) khi nó sở hữu đủ

số cổ phiếu để chi phối đối với công ty con (subsidiary) thông qua các quyết định quan trọng như: lựa chọn người lãnh đạo, quyết định mục tiêu phát triển… tạo thành tổ hợp

Mẹ - Con theo mô hình TĐKT

Keiretsu ở Nhật là mô hình quản lý khá giống TĐKT (conglomerate) ở Mỹ do những người chuyên nghiệp làm thuê quản lý, nhưng về sở hữu chúng là công ty có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động đầu tư vốn lẫn nhau để tạo ra lợi thế thông qua quan

hệ có tính kết nối rộng và lâu dài, dựa trên lợi ích cơ bản của hệ thống kết nối như: được cung cấp hàng hóa, tín dụng lâu dài mà không cần phải trả ngay

Quan niệm về tập đoàn kinh tế có sự thay đổi và khác nhau theo thời gian, điều kiện, trình độ phát triển kinh tế, sự phân công chuyên môn hoá, sự hợp tác giữa các doanh nghiệp, cách tiếp cận và mục tiêu quản lý ở mỗi nước Vì vậy hiện nay không có định nghĩa thống nhất về Tập đoàn kinh tế

Ở Hàn Quốc thuật ngữ Tập đoàn kinh tế được sử dụng để chỉ một liên minh gồm

nhiều công ty hình thành quanh một công ty mẹ Thông thường công ty này nắm giữ cổ

phần, vốn góp của nhau và do một gia đình điều hành

Tập đoàn kinh tế là một tổ hợp các công ty độc lập về mặt pháp lý gồm 1 công

ty mẹ và nhiều công ty hay chi nhánh góp vốn cổ phần chịu sự kiểm soát của công ty

mẹ [21]

Tại Nhật Bản thì Tập đoàn kinh tế được nhìn nhận “là một nhóm các doanh

nghiệp độc lập về mặt pháp lý nắm giữ cổ phần của nhau và thiết lập được mối quan

hệ mật thiết về nguồn vốn, nguồn nhân lực, công nghệ, cung ứng nguyên vật liệu, tiêu

thụ sản phẩm” [51]

Tại Trung Quốc, Tập đoàn kinh tế (Tập đoàn doanh nghiệp) được nhận thức là

“tổ hợp kinh doanh gồm các doanh nghiệp có mối liên quan với nhau về đầu tư, hợp

tác sản xuất kinh doanh và các mối quan hệ kinh tế kỹ thuật khác Tập đoàn doanh

nghiệp là một sự liên kết giữa các pháp nhân (doanh nghiệp) theo mối quan hệ mẹ -

con trong đó công ty mẹ là hạt nhân của Tập đoàn” [1]

Ở Việt Nam mô hình Tập đoàn kinh tế mới được ứng dụng và đang trong giai

đoạn thí điểm thành lập, song khái niệm về TĐKT đã được ghi nhận tại các hội thảo

nghiên cứu, Nghị định Cụ thể:

Theo TS.Trần Tiến Cường, nguyên Trưởng Ban nghiên cứu cải cách và phát

triển doanh nghiệp thì “TĐKT được hiểu là một tổ hợp lớn các doanh nghiệp có tư

cách pháp nhân hoạt động trong một hay nhiều ngành khác nhau, có quan hệ về vốn,

tài chính, công nghệ, thông tin, đào tạo, nghiên cứu và các liên kết khác xuất phát từ

lợi ích của các bên tham gia Trong mô hình này, "công ty mẹ" nắm quyền lãnh đạo,

chi phối hoạt động của "công ty con" về tài chính và chiến lược phát triển“[49]

Điều 38, nghị định 102/2010/NĐ-CP ngày 01/10/2010 hướng dẫn chi tiết thi

hành một số điều của Luật doanh nghiệp đã quy định về TĐKT:

- Tập đoàn kinh tế bao gồm nhóm các công ty có quy mô lớn, có tư cách pháp

nhân độc lập, được hình thành trên cơ sở tập hợp, liên kết thông qua đầu tư, góp vốn,

sáp nhập, mua lại, tổ chức lại hoặc các hình thức liên kết khác; gắn bó lâu dài với

nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác tạo

thành tổ hợp kinh doanh có từ hai cấp doanh nghiệp trở lên dưới hình thức công ty

mẹ - công ty con

- Tập đoàn kinh tế không có tư cách pháp nhân, không phải đăng ký kinh doanh theo quy định của Luật Doanh nghiệp Việc tổ chức hoạt động của tập đoàn do các

công ty lập thành tập đoàn tự thỏa thuận quyết định [41]

Theo khoản 1, điều 4 Nghị định 69/2014/NĐ-CP thì:

“Tập đoàn kinh tế là nhóm công ty, gồm công ty mẹ, các doanh nghiệp thành viên và công ty liên kết; đáp ứng các điều kiện quy định như:

- Có ngành, lĩnh vực kinh doanh chính thuộc ngành, lĩnh vực sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh quốc gia về kinh tế; tạo nền tảng về hạ tầng kinh tế quốc gia; tạo động lực nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế Thủ tướng Chính phủ quy định các ngành, lĩnh vực kinh doanh được xem xét thành lập tập đoàn kinh tế trong từng thời kỳ;

- Công ty mẹ trong tập đoàn kinh tế phải đáp ứng các điều kiện sau:

+Vốn điều lệ của công ty mẹ không thấp hơn 10.000 tỷ đồng Trường hợp công

ty mẹ được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên thì phần vốn nhà nước phải chiếm tối thiểu 75% vốn điều lệ của công

ty mẹ Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định đối với trường hợp mức vốn điều lệ hoặc tỷ lệ vốn nhà nước trên vốn điều lệ của công ty mẹ thấp hơn mức quy định này + Có nguồn nhân lực đủ trình độ, kinh nghiệm và khả năng kinh doanh ngành nghề chính và các ngành nghề có liên quan; quản lý vốn đầu tư và quản trị điều hành, phối hợp hoạt động các công ty con, công ty liên kết

+ Có khả năng sử dụng bí quyết công nghệ, thương hiệu, thị trường để chi phối các công ty con và tiến hành liên kết với các công ty liên kết khác

+ Có nguồn lực tài chính hoặc có phương án khả thi để huy động nguồn lực tài chính, bảo đảm đầu tư đủ vốn vào các công ty con và các công ty liên kết

- Tập đoàn kinh tế phải có tối thiểu 50% số công ty con hoạt động trong những khâu, công đoạn then chốt trong ngành, lĩnh vực kinh doanh chính và tổng giá trị cổ phần, phần vốn góp của công ty mẹ tại các công ty con này tối thiểu bằng 60% tổng nguồn vốn đầu tư của công ty mẹ tại các công ty con, công ty liên kết

Công ty con do công ty mẹ sở hữu 100% vốn điều lệ phải là những công ty được thành lập để phát triển, nắm giữ các bí quyết công nghệ phục vụ trực tiếp việc

Như vậy TĐKT là một thực thể kinh tế có quy mô lớn, bao gồm các tổ chức

thành viên hoạt động trong cùng một ngành hoặc nhiều ngành khác nhau trong phạm

vi một quốc gia hoặc nhiều quốc gia, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau về lợi ích kinh

tế, tài chính, kỹ thuật- công nghệ, nghiên cứu phát triển, đào tạo thông tin và thị

trường Mục tiêu chính của các TĐKT là tối đa hoá lợi nhuận và không ngừng nâng

cao khả năng cạnh tranh của tập đoàn trên cơ sở phối hợp, sử dụng hợp lý mọi nguồn

lực của các đơn vị thành viên đặc biệt là các nguồn lực tài chính

Như vậy khái niệm TĐKT của Việt Nam đã cơ bản tiếp cận được với khái niệm

này của các nước phát triển ở khu vực và thế giới Mỗi TĐKT bao gồm nhóm các công

ty có quy mô lớn, có tư cách pháp nhân độc lập, được hình thành trên cơ sở tập hợp,

liên kết thông qua đầu tư, góp vốn, sáp nhập, mua lại, tổ chức lại hoặc các hình thức

liên kết khác; gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các

dịch vụ kinh doanh khác tạo thành tổ hợp kinh doanh có từ hai cấp công ty trở lên dưới

hình thức công ty mẹ - công ty con

Từ những phân tích trên đây có thể đưa ra một khái niệm chung nhất về

TĐKT như sau: “TĐKT là tổ hợp các công ty hoạt động trong một ngành hay những

ngành khác nhau trong phạm vi một nước hay nhiều nước, trong đó có một công ty

mẹ nắm quyền kiểm soát, chi phối hoạt động của các công ty con về tài chính và

chiến lược phát triển TĐKT vừa có chức năng kinh doanh, vừa có chức năng liên kết

kinh tế nhằm tạo nên sức mạnh lớn hơn để tăng cường khả năng cạnh tranh và tối đa

hóa lợi nhuận”

1.1.1.2 Vai trò của Tập đoàn kinh tế trong nền kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường để ổn định và phát triển nền kinh tế thì sự ra đời và

phát triển của Tập đoàn kinh tế có vai trò hết sức quan trọng

Thứ nhất là: Với mô hình Tập đoàn kinh tế sẽ làm tăng tiềm lực kinh tế và khả

năng cạnh tranh của cả Tập đoàn cũng như của từng đơn vị thành viên

Do vừa có chức năng liên kết kinh tế, vừa có chức năng kinh doanh nên Tập

đoàn kinh tế là loại hình tổ chức kinh tế phù hợp, cho phép huy động tối đa các nguồn

nhân, tài, vật lực to lớn trong xã hội vào sản xuất kinh doanh với quy mô lớn, từ đó tạo

ra sự chuyển đổi mạnh mẽ cơ cấu sản xuất kinh doanh, thúc đẩy sự ra đời của những

doanh nghiệp quy mô lớn, tiềm lực kinh tế mạnh

Việc thành lập các Tập đoàn kinh tế một mặt hạn chế đến mức tối đa sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thành viên, mặt khác nhờ mối liên kết chặt chẽ của các doanh nghiệp thành viên trên cơ sở bảo đảm san sẻ lợi ích, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thống nhất phương hướng, chiến lược phát triển kinh doanh chống lại sự cạnh tranh của các tập đoàn khác Đối với nền kinh tế mới phát triển mà nền công nghiệp trong nước còn manh mún thì các Tập đoàn kinh tế là một biện pháp hữu hiệu

để chống sự thâm nhập một cách ồ ạt của các công ty khổng lồ trên thế giới và giúp cho sản xuất trong nước có thể đứng vững và từng bước vươn ra thị trường trong khu vực và trên thế giới

Thứ hai là: Tập đoàn kinh tế là một tổ chức kinh tế có khả năng thúc đẩy

chuyển dịch và tập trung điều hoà vốn Tập đoàn kinh tế ra đời và phát triển là xuất phát từ nhu cầu khách quan, mang tính tất yếu nhằm khắc phục khả năng hạn chế về vốn của từng doanh nghiệp cá biệt Trong tập đoàn vốn được huy động từ các doanh nghiệp thành viên và được tập trung đầu tư vào những doanh nghiệp, lĩnh vực, dự án có hiệu quả nhất Khắc phục tình trạng vốn bị phân tán ở các doanh nghiệp thành viên…

Nguồn vốn tập trung sẽ là cơ sở cho việc hình thành các định chế tài chính thuộc Tập đoàn Trong đó, công ty tài chính có chức năng huy động vốn từ các doanh nghiệp thành viên và điều hoà, đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng sinh lời cao Lợi nhuận thu được từ các hoạt động đầu tư của công ty tài chính sẽ được chia theo cổ phần đóng góp của các doanh nghiệp thành viên Ngoài ra công ty tài chính của Tập đoàn còn có thể huy động vốn bằng cách vay từ các doanh nghiệp thành viên với lãi suất thoả thuận

Mô hình Tập đoàn kinh tế sẽ cho phép vốn của các đơn vị thành viên được sử dụng vào những lĩnh vực có khả năng sinh lời cao đồng thời tập trung được vốn đầu tư vào những dự án, những lĩnh vực có ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển của Tập đoàn Vốn của doanh nghiệp này được huy động, chuyển dịch vào doanh nghiệp khác

và nguợc lai trong phạm vi nội bộ Tập đoàn giúp cho các doanh nghiệp thành viên liên kết chặt chẽ với nhau hơn, phân tán được rủi ro và nâng cao được tối đa hiệu quả sử dụng vốn trong từng doanh nghiệp thành viên và trong Tập đoàn kinh tế nhà nước

Thứ ba là: Tập đoàn kinh tế tạo điều kiện cho phép ứng dụng và triển khai

nhanh công nghệ kỹ thuật mới vào sản xuất kinh doanh với hiệu quả cao

Tập đoàn kinh tế với khả năng tập trung và điều hoà vốn có rất nhiều ưu thế

trong việc tiếp nhận và triển khai những ứng dụng của khoa học công nghệ hiện đại

vào sản xuất kinh doanh Việc ứng dụng những khoa học công nghệ đó cần phải có

sự cộng tác của các chuyên gia, cán bộ nghiên cứu của các lĩnh vực Từ đó sẽ tạo điều

kiện tổ chức tốt việc cung cấp trao đổi thông tin cũng như những kinh nghiệm quan

trọng trong việc tổ chức ứng dụng khoa học công nghệ mới giữa các đơn vị thành

viên với nhau

Sự hợp tác và nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ trong Tập đoàn kinh tế

còn cho phép các doanh nghiệp thành viên có khả năng đưa nhanh những kết quả

nghiên cứu vào thực tiễn từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu ứng dụng, thu

hồi vốn nhanh

1.1.2 Lý luận về giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

1.1.2.1 Khái niệm, phương thức giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

a/ Khái niệm

Giám sát là hoạt động theo dõi, kiểm tra của chủ thể quản lý đối với khách thể

quản lý đảm bảo các hoạt động của khách thể quản lý vận hành theo đúng mục tiêu mà

chủ thể quản lý đã lựa chọn, phù hợp với pháp luật hiện hành Giám sát, kiểm tra là

một chức năng quan trọng của hoạt động quản lý nhằm phát hiện, ngăn ngừa, điều

chỉnh hoặc xử lý các hoạt động thực tế của khách thể quản lý, đảm bảo cho các mục

tiêu của hoạt động quản lý được thực hiện đúng đắn và hiệu quả

Giám sát là một họat động được thực hiện một cách liên tục nhằm thu thập và

phân tích các thông tin, từ đó giúp cho nhà quản lý biết chắc các hoạt động của doanh

nghiệp có được thực hiện đúng tiến độ, kết quả theo kế hoạch đề ra không và kịp thời

có các biện pháp can thiệp cần thiết để khắc phục những khó khăn, vướng mắc nếu có

Quá trình giám sát còn giúp các doanh nghiệp kịp thời hỗ trợ việc ra quyết định tạo nền

tảng cho việc đánh giá và bài học kinh nghiệm

Theo Đại từ điển kinh tế thị trường: “Giám sát tài chính là sự kiểm tra và đôn

đốc thi hành đối với các hoạt động kinh tế và các hạng mục sự nghiệp có liên quan

thông qua thu-chi tài chính” [25]

Theo nghị định 87/2015/NĐ - CP thì:“Giám sát tài chính là việc theo dõi, kiểm

chính của doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp nhà nước, có vốn đầu tư nhà nước nói riêng” [14]

Theo quan điểm của cá nhân thì Giám sát tài chính là hoạt động theo dõi, kiểm

tra việc thực thi những quy định về tài chính và quản lý tài chính của người được ủy quyền đối với hoạt động tài chính của doanh nghiệp nhằm giảm thiểu những rủi ro tiềm năng có thể xảy ra trong hoạt động của doanh nghiệp

Hoạt động tài chính của Tập đoàn kinh tế là các hoạt động gắn liền với sự

chuyển dịch vốn giữa các chủ thể trong Tập đoàn Chính vì vậy: Giám sát tài chính đối

với Tập đoàn kinh tế là hoạt động theo dõi, kiểm tra, thanh tra, đánh giá đối với tài chính của Tập đoàn nhằm đảm bảo được các mục tiêu của chủ thể quản lý

b/ Phương thức giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Để đạt được mục tiêu và yêu cầu đặt ra thì chủ thể quản lý sẽ thực hiện giám sát thông qua việc phối hợp các phương thức giám sát như giám sát trực tiếp, giám sát gián tiếp; giám sát trước, trong và sau đối với hoạt động của Tập đoàn kinh tế

Việc giám sát được thực hiện bằng phương thức giám sát trực tiếp, giám sát gián tiếp, giám sát trước, giám sát trong, giám sát sau, trong đó tập trung việc giám sát trước và giám sát trong nhằm phát hiện kịp thời các rủi ro về tài chính, hạn chế trong

quản lý tài chính của doanh nghiệp và có cảnh báo, giải pháp xử lý

- Giám sát trực tiếp là việc giám sát được tiến hành dưới hình thức kiểm tra, thanh tra trực tiếp tại Tập đoàn kinh tế Hoạt động giám sát trực tiếp đối với Tập đoàn kinh tế sẽ không mang lại hiệu quả nếu việc giám sát không được tiến hành tại Tập đoàn kinh tế nơi diễn ra các hoạt động huy động, phân phối và sử dụng vốn Thông qua giám sát trực tiếp sẽ giúp cho chủ thể quản lý phát hiện những sai phạm trong hoạt động huy động và sử dụng vốn, tài sản tại Tập đoàn cũng như đảm bảo việc đầu tư vốn đạt được các mục tiêu đề ra, giảm thiểu rủi ro trong hoạt động của Tập đoàn kinh tế Tuy nhiên hoạt động giám sát trực tiếp thường do các thành viên trong Tập đoàn tiến hành nên dẫn đến hạn chế về kết quả giám sát Với phương thức giám sát tài chính này khó thực hiện được tại các Tập đoàn kinh tế bởi vì Tập đoàn kinh tế bao gồm công ty

mẹ và các công ty con, công ty liên kết, phân tán tại các địa phương, vùng lãnh thổ nên hoạt động giám sát trực tiếp là khá phức tạp

Việc giám sát trực tiếp theo nghị định 69/2014 quy định là thông qua đánh giá

công ty và chức danh do các cơ quan này bổ nhiệm, ký hợp đồng Mà cụ thể cơ

quan đại diện chủ sở hữu thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá hoạt động doanh

nghiệp nhà nước, bao gồm các chuyên gia thuộc các cơ quan nhà nước, viện,

trường đại học có kiến thức sâu rộng về ngành, lĩnh vực hoạt động của tập đoàn

kinh tế, tổng công ty để tư vấn đánh giá trước khi ra quyết định nhằm bảo đảm

tính khách quan trong đánh giá các tập đoàn kinh tế, tổng công ty và các chức

danh thuộc diện quản lý Cơ quan đại diện chủ sở hữu quy định quy chế làm việc

của Hội đồng Tư vấn đánh giá hoạt động doanh nghiệp nhà nước Giám sát trực

tiếp thông qua thực hiện kiểm toán tại công ty mẹ và các công ty con, công ty liên

kết hoặc thông qua việc cơ quan đại diện chủ sở hữu yêu cầu Hội đồng thành viên

hoặc người đại diện theo ủy quyền báo cáo trực tiếp [13]

- Giám sát gián tiếp là việc theo dõi và kiểm tra tình hình của doanh nghiệp

thông qua các báo cáo tài chính, thống kê và báo cáo khác theo quy định của pháp luật

và của cơ quan đại diện chủ sở hữu Phương thức giám sát gián tiếp sẽ giúp cho cơ

quan đại diện chủ sở hữu nắm được xu hướng biến động trong hoạt động kinh doanh và

tình hình tài chính của Tập đoàn, từ đó định hướng các giải pháp tác động đến hoạt

động sản xuất kinh doanh và tình hình tài chính của Tập đoàn trong thời gian tới Hạn

chế của phương thức này đó là việc giám sát diễn ra sau khi các hoạt động kinh tế tài

chính đã diễn ra nên việc nắm bắt tình hình chưa được kịp thời

Theo nghị định 69/2014 thì phương thức giám sát gián tiếp tại Tập đoàn kinh

tế thông qua chế độ báo cáo của Hội đồng thành viên hoặc người đại diện

theo ủy quyền tại công ty mẹ và thông thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và đột xuất

của công ty mẹ [13]

- Giám sát trước là việc xem xét, kiểm tra tính khả thi của các kế hoạch ngắn

hạn, dài hạn, dự án đầu tư, phương án huy động vốn, các dự án và phương án khác của

doanh nghiệp Phương thức giám sát này được tiến hành trước khi các hoạt động đầu tư

và tài chính được diễn ra, thông qua việc xem xét, kiểm tra tính khả thi của các kế

hoạch tài chính ngắn hạn, dài hạn, các dự án đầu tư và phương án huy động vốn, các dự

án khác của Tập đoàn Hoạt động giám sát trước là tiền đề để đảm bảo ngăn ngừa được

việc sử dụng vốn lãng phí, kém hiệu quả Phương thứ giám sát này rất phức tạp, đòi hỏi

cán bộ giám sát và cán bộ quản lý cần phải có trình độ chuyên môn cao, khả năng phân

tích, dự báo thị trường…

- Giám sát trong là hoạt động giám sát được tiến hành trong quá trình tổ chức thực hiện các kế hoạch sản xuất kinh doanh, kế hoạch tài chính, triển khai các dự án đầu tư thông qua việc theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các kế hoạch sản xuất kinh doanh và kế hoạch tài chính, trong quá trình triển khai các dự án, chấp hành các quy định của pháp luật, của đại diện chủ sở hữu Giám sát trong là cần thiết nhằm kiểm tra tính tuân thủ, việc chấp hành quy định của các đơn vị, cá nhân trong tổ chức triển khai thực hiện các kế hoạch và triển khai dự án Thông qua giám sát trong mà chủ thể quản

lý phát hiện kịp thời những vấn đề mới nảy sinh

- Giám sát sau là hoạt động giám sát được diễn ra sau quá trình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, kế hoạch tài chính và việc triển khai các dự án đầu tư của Tập đoàn thông qua kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động của Tập đoàn, xem xét mức

độ và kết quả chấp hành quy định của cơ quan đại diện chủ sở hữu hoặc điều lệ của Tập đoàn, giám sát việc tuân thủ các quy định của pháp luật

1.1.2.2 Mục tiêu, chủ thể và nội dung giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

* Mục tiêu giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Đứng trên góc độ chủ sở hữu, chủ thể giám sát tài chính thường hướng tới các mục tiêu bảo vệ và gia tăng lợi ích của chủ sở hữu Cụ thể mục tiêu chính là bảo toàn

và phát triển số vốn đầu tư tại Tập đoàn kinh tế Ngoài ra còn có thêm một số mục tiêu như đánh giá đúng đắn thực trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của Tập đoàn, tối đa hóa giá trị vốn chủ sở hữu, nâng cao trách nhiệm của Tập đoàn trong việc chấp hành các quy định của pháp luật trong việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại Tập đoàn, nâng cao vị thế của Tập đoàn trên thị trường trong nước cũng như trong khu vực

và thế giới

* Chủ thể giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Về lý thuyết, chủ thể thực hiện kiểm tra giám sát việc đầu tư vốn, quản lý và sử dụng vốn tại các Tập đoàn kinh tế là chủ sở hữu vốn Đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước thì chủ thể thực hiện giám sát đầu tư vốn, quản lý và sử dụng vốn tại Tập đoàn kinh tế là Nhà nước Tuy nhiên Chính phủ là người được giao thực hiện chức năng chủ sở hữu vốn nhà nước đầu tư tại Tập đoàn, nên Chính phủ sẽ thực hiện giám sát tài chính tại các Tập đoàn kinh tế Thủ tướng Chính phủ chỉ giám sát đầu tư vào

sát các doanh nghiệp thuộc ngành hoặc địa phương được thực hiện theo cơ chế ủy

quyền Theo đó, Thủ tướng Chính phủ ủy quyền giám sát cho người đứng đầu đầu

mối chủ sở hữu vốn nhà nước đầu tư tại Tập đoàn kinh tế như Bộ chủ quản, hoặc cơ

quan chuyên trách về quản lý vốn nhà nước hoặc công ty đầu tư vốn nhà nước (gọi là

người đại diện vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp thứ nhất theo sự ủy quyền của

Thủ tướng Chính phủ)

Người đại diện vốn nhà nước thứ nhất lại tiếp tục ủy quyền cho các đại diện vốn

nhà nước tại các Tập đoàn kinh tế Điều này có nghĩa là hình thành nên một đội ngũ

cán bộ thay mặt nhà nước làm đại diện vốn nhà nước đầu tư tại Tập đoàn kinh tế Đội

ngũ cán bộ này phải có kiến thức về ngành nghề mà doanh nghiệp kinh doanh, am hiểu

thị trường, có đầy đủ phẩm chất của một doanh nhân Đội ngũ cán bộ này sẽ tham gia

quản trị hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tùy theo tỷ lệ sở hữu vốn nhà nước tại

doanh nghiệp

Như vậy ở đây sẽ phát sinh cơ chế ủy quyền, Thủ tướng Chính phủ ủy quyền

cho người đại diện vốn nhà nước thứ nhất, người đại diện vốn nhà nước thứ nhất lại ủy

quyền cho người trực tiếp làm đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Tuy nhiên, có thể sẽ xảy ra trường hợp xung đột về mục tiêu giữa chủ sở hữu

và người quản lý (hiện tượng “principal-agent problem”) Hiện tượng này được hiểu

là khi một DNNN được quản lý bởi một nhà quản lý chuyên nghiệp (agent) thì nhà

quản lý có thể hành động theo những mục tiêu riêng khác, thậm chí đi ngược lại mục

tiêu và lợi ích của chủ sở hữu nhà nước (principal) Tình trạng này xuất hiện ở những

doanh nghiệp có sự tách rời giữa người quản lý điều hành và người sở hữu doanh

nghiệp nhưng lại thiếu các cơ chế giám sát, kiểm soát thích hợp Người quản lý điều

hành đại diện cho chủ sở hữu thực hiện quyền quản lý và kiểm soát doanh nghiệp

nhưng không hướng đến mục tiêu của chủ sở hữu doanh nghiệp, hoặc lạm dụng ủy

quyền để thực hiện các hành vi tư lợi, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và chủ sở hữu

Vấn đề sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn khi có tình trạng thông tin bất đối xứng,

thông tin không đầy đủ, không minh bạch Để có thể giải quyết được mâu thuẫn giữa

chủ sở hữu và người quản lý doanh nghiệp thì cần phải có một chế độ đãi ngộ hợp lý

cũng như những chế tài giám sát người quản lý điều hành doanh nghiệp một cách có

* Nội dung giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Tài chính của Tập đoàn kinh tế phản ánh các mối quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của Tập đoàn trong quá trình hoạt động Như vậy giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế là hoạt động theo dõi, kiểm tra, đánh giá các vấn đề về tài chính và tình hình chấp hành chính sách pháp luật đối với hoạt động tài chính của Tập đoàn nhằm mục đích ngăn ngừa nguy cơ mất an ninh tài chính, giảm thiểu rủi ro về tài chính Chính vì vậy, nội dung giám sát tài chính đứng góc độ là cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với Tập đoàn kinh tế bao gồm:

- Giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn của chủ sở hữu tại Tập đoàn kinh tế: Bảo toàn vốn được hiểu chung nhất là bảo đảm giá trị thực tế của tiền vốn tại các thời điểm khi có trượt giá trên thị trường Bảo toàn vốn tại các Tập đoàn kinh tế được hiểu là trong quá trình sử dụng vốn vào mục đích sản xuất kinh doanh, đảm bảo cho các loại tài sản không bị hư hỏng trước thời hạn, không bị mất mát hoặc ăn chia vào vốn, không tạo ra lãi giả để làm giảm vốn Đồng thời người sử dụng vốn phải thường xuyên duy trì được giá trị đồng vốn của mình thể hiện bằng năng lực sản xuất của tài sản cố định, khả năng mua sắm vật tư cho khâu dự trữ và tài sản lưu động định mức nói chung, duy trì khả năng thanh toán của Tập đoàn Do đó điều kiện có trượt giá thì số vốn ban đầu hoặc bổ sung thêm cũng phải tăng theo để duy trì năng lực sản xuất kinh doanh của doanh của Tập đoàn Ngoài trách nhiệm bảo toàn vốn, Tập đoàn kinh tế còn phải có trách nhiệm phát triển vốn như: thường xuyên bổ sung để tự mở rộng, đổi mới công nghệ sản xuất kinh doanh

- Giám sát việc quản lý, sử dụng vốn tại Tập đoàn kinh tế theo các nội dung sau: + Giám sát hoạt động đầu tư vốn đối với các dự án đầu tư, gồm: Nguồn vốn huy động, tiến độ thực hiện dự án đầu tư, tiến độ giải ngân vốn đầu tư

+ Giám sát hoạt động đầu tư vốn ra ngoài Tập đoàn kinh tế, trong đó nội dung giám sát tài chính công ty con, công ty liên kết thông qua danh mục đầu tư của công ty

mẹ thực hiện theo quy định; giám sát hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Tập đoàn kinh tế thực hiện theo quy định;

Đầu tư trong Tập đoàn kinh tế là quá trình sử dụng các nguồn lực vào hoạt động xây dựng, mua sắm, nghiên cứu, nâng cấp tài sản nhằm mục tiêu lợi nhuận cho quãng thời gian dài trong tương lai Chính sách đầu tư của Tập đoàn kinh tế là tập hợp các

chiến lược quản lý về hoạt động đầu tư có liên quan với nhau, được kế hoạch hóa phù

hợp với chiến lược kinh doanh trong một thời gian xác định Thông qua việc đầu tư,

Tập đoàn tăng thêm được năng lực hoạt động của mình Khi giám sát việc đầu tư cần

nhận thức rõ các đặc trưng của hoạt động đầu tư là:

Đầu tư là hoạt động phải chi ra một nguồn lực thực tế ở hiện tại với kỳ vọng

sinh lời trong tương lai nên nó luôn tồn tại những rủi ro nhất định

Hiệu quả của hoạt động đầu tư thường được đánh giá theo các tiêu thức khác

nhau, phụ thuộc vào quan điểm, vị trí hay mối quan tâm của từng chủ thể có liên

quan do tỷ suất sinh lời đòi hỏi của các nhà đầu tư để bù đắp rủi ro giữa họ là không

đồng nhất

Hoạt động đầu tư phải tuân thủ theo quy định của pháp luật về quản lý đầu tư

Dự án đầu tư được phân loại theo các tiêu thức khác nhau tùy theo yêu cầu và trình độ

quản lý của chủ đầu tư

Đứng trên góc độ Tập đoàn kinh tế, hoạt động đầu tư phản ánh cách thức kết

quả sử dụng số vốn huy động vào hoạt động kinh doanh Cụ thể hoạt động đầu tư của

Tập đoàn chủ yếu đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh hay đầu tư vào hoạt động

tài chính, đầu tư dài hạn hay ngắn hạn, đầu tư vào ngành nghề kinh doanh chính hay

đầu tư ngoài ngành

+ Giám sát tình hình huy động vốn và sử dụng vốn huy động, phát hành trái

phiếu của Tập đoàn kinh tế

Hoạt động huy động vốn chính là quyết định về nguồn tài trợ Quyết định về

nguồn tài trợ có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình đảm bảo nguồn vốn cho hoạt động

kinh doanh của công ty cổ phần Lựa chọn nguồn vốn hợp lý sẽ giúp nâng cao tính ổn

định, tạo điều kiện thuận lợi cho duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh của công ty

Nguồn tài trợ có ảnh hưởng đáng kể đến tính tự chủ về tài chính và rủi ro tài chính của

công ty Do vậy, giám sát hoạt động huy động vốn của công ty nhằm mục đích nhìn

nhận được cách thức huy động vốn của Tập đoàn có an toàn hay không; huy động vốn

từ nguồn nào, việc huy động vốn đó có đáp ứng đủ nhu cầu về vốn trong Tập đoàn hay

không? Để từ đó có giải pháp để giám sát tình hình huy động vốn của Tập đoàn kinh tế

Giám sát tình hình sử dụng vốn để giúp cho chủ sở hữu vốn nhà nước tại Tập

đoàn và các đối tượng quan tâm đánh giá việc sử dụng vốn của Tập đoàn có hợp lý hay

không? Từ đó có những cách thức giám sát tài chính phù hợp và hiệu quả

+ Giám sát tình hình quản lý tài sản, quản lý nợ tại Tập đoàn kinh tế, khả năng thanh toán nợ của Tập đoàn kinh tế

Với nội dung giám sát này cần thiết phải quan tâm đến tình hình quản lý tài sản như công tác quản lý sử dụng tài sản tại Tập đoàn như thế nào? Cách tính khấu hao, quản lý quỹ khấu hao như thế nào? Giám sát tình hình công nợ phải thu và công nợ phải trả, mức độ vốn bị chiếm dụng và mức độ vốn đi chiếm dụng của Tập đoàn kinh

tế Với giám sát khả năng thanh toán tại Tập đoàn kinh tế cho thấy Tập đoàn có khả năng thanh toán tổng quát được những khoản nợ phải trả hay có khả năng thanh toán được những khoản nợ ngắn hạn nhất là đến hạn…Từ đó có thể nhận diện được nguy cơ rủi ro về tài chính và có những giải pháp kịp thời

+ Giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ của Tập đoàn

Giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ của Tập đoàn kinh tế cho thấy mức

độ, khả năng tạo tiền của Tập đoàn kinh tế, dòng lưu chuyển tiền của Tập đoàn như thế nào?

- Giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn Giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn cho thấy được tình hình kết quả kinh doanh của Tập đoàn nói chung và tình hình thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công tích, đồng thời giám sát hiệu quả hoạt động của tập đoàn cũng như tình hình thực hiện nghĩa vụ của Tập đoàn với nhà nước, tình hình trích lập quỹ… Nội dung giám sát kết quả hoạt động kinh doanh của Tập đoàn như sau: + Giám sát việc thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích;

+ Giám sát kết quả hoạt động kinh doanh của Tập đoàn kinh tế + Giám sát việc thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước: Việc giám sát cho thấy việc tuân thủ chính sách pháp luật của Nhà nước của Tập đoàn kinh tế

+ Giám sát tình hình phân phối lợi nhuận sau thuế, trích lập và sử dụng các quỹ Hoạt động phân phối lợi nhuận sau thuế chính là quyết định phân phối lợi nhuận liên quan đến xác định tỷ lệ lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư và lợi nhuận phân chia cho các cổ đông, chủ sở hữu

Quyết định phân phối lợi nhuận sau thuế có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của Tập đoàn kinh tế vì lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư là nguồn vốn nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững của Tập đoàn cũng như các công ty trong Tập đoàn

Giám sát phân chia lợi nhuận sau thuế để đảm bảo hài hòa lợi ích của người lao động,

chủ sở hữu và bản thân Tập đoàn

- Giám sát nguy cơ rủi ro, phá sản của Tập đoàn kinh tế

Giám sát nguy cơ rủi ro, phá sản đối với Tập đoàn kinh tế nhằm mục đích nhận

diện để cảnh báo nguy cơ rủi ro phá sản từ đó giúp cho nhà quản lý của Tập đoàn có

những giải pháp kịp thời khắc phục rủi ro

1.2 LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH

ĐỐI VỚI TẬP ĐOÀN KINH TẾ

1.2.1 Khái niệm, mục tiêu phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối

với Tập đoàn kinh tế

1.2.1.1 Khái niệm Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập

đoàn kinh tế

Phân tích, hiểu theo nghĩa chung nhất là sự phân chia, chia nhỏ các sự vật và

hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ, biện chứng giữa các bộ phận cấu thành của sự

vật và hiện tượng đó Trên cơ sở đó, nhận thức được bản chất, tính chất và hình thức

phát triển của các sự vật và hiện tượng đang nghiên cứu trong mối quan hệ hữu cơ,

biện chứng giữa các sự vật và hiện tượng

Hiện nay có nhiều quan niệm về phân tích tài chính Theo nhóm tác giả của

trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh: “Phân tích tài chính là quá trình

đi sâu nghiên cứu nội dung, kết cấu và mối ảnh hưởng qua lại của các chỉ tiêu trên báo

cáo tài chính để có thể đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp thông qua việc so

sánh với các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra hoặc so sánh với các doanh nghiệp

cùng ngành nghề, từ đó đưa ra quyết định và các giải pháp quản lý phù hợp.” [24]

Theo giáo trình Phân tích tài chính doanh nghiệp của Học Viện Tài chính thì

“Phân tích tài chính doanh nghiệp là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh

giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra các quyết định

quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp cho các đối tượng quan

tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp qua đó có các

quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ” [29], [30]

Theo quan điểm của Josette Peyrard thì “Phân tích tài chính có thể được định

nghĩa như một tổng thể các phương pháp cho phép đánh giá tình hình tài chính quá

khứ và hiện tại, giúp cho việc ra quyết định quản trị và đánh giá doanh nghiệp một cách chính xác” [16]

Từ các quan điểm trên thì luận án cho rằng: “Phân tích tài chính trong Tập

đoàn kinh tế là việc vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá và dự đoán tình hình tài chính của Tập đoàn kinh tế, trên cơ sở đó giúp cho các chủ thể ra quyết định quản lý đúng đắn, phù hợp với từng mục tiêu quan tâm”

Như vậy, luận án cho rằng: “Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với

Tập đoàn kinh tế là việc vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá và dự đoán tình hình tài chính của Tập đoàn kinh tế cũng như giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn tại Tập đoàn Trên cơ sở đó giúp cho các chủ thể giám sát tài chính và các đối tượng quan tâm đưa ra quyết định quản lý một cách kịp thời, có hiệu quả”

1.2.1.2 Mục tiêu của phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Trong môi trường kinh doanh hiện nay, với sự hình thành nhiều TĐKT lớn trong nước đòi hỏi các nhà quản lý của tập đoàn cũng như các đối tượng quan tâm đánh giá thực trạng tình hình tài chính của tập đoàn giúp họ đưa ra những quyết sách phù hợp với mục tiêu quan tâm của mình Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với TĐKT thực chất là phân tích tài chính trong các Tập đoàn kinh tế với mục đích phục vụ giám sát tài chính của chủ thể giám sát cũng như các đối tượng quan tâm Chủ thể giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế nhà nước là Cơ quan Trung ương, Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn; và Lãnh đạo Tập đoàn kinh tế và đối với Tập đoàn kinh tế Tư nhân là Lãnh đạo Tập đoàn… Việc giám sát tài chính thông qua công

cụ Phân tích tài chính nhằm đáp ứng các mục tiêu sau:

+ Tạo ra chu kỳ đều đặn để giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế như:Giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn của Tập đoàn kinh tế; Giám sát tình hình huy động vốn của Tập đoàn kinh tế; Giám sát tình hình đầu tư, sử dụng vốn của Tập đoàn kinh tế; Giám sát tình hình công nợ và khả năng thanh toán; Giám sát tình hình và khả năng thanh toán của Tập đoàn kinh tế; Giám sát hiệu suất sử dụng vốn và khả năng sinh lời của Tập đoàn kinh tế; Giám sát tình hình lưu chuyển tiền của Tập đoàn kinh tế + Đánh giá đúng đắn thực trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của Tập đoàn kinh tế nhà nước: Đây là mục tiêu chung của tất cả các chủ thể giám sát tài chính đối

với Tập đoàn kinh tế nhà nước Phân tích tài chính sẽ giúp cho các chủ thể quản lý

nắm được thực trạng tình hình tài chính của tập đoàn kinh tế hiện tại đang ở mức

độ nào, có dấu hiệu mất an toàn hay không, các hoạt động đầu tư và hoạt động tài

chính của Tập đoàn có diễn ra đúng kế hoạch và có hiệu quả hay không? Từ đó

giúp cho các chủ thể giám sát đưa ra những quyết định phù hợp, kịp thời theo từng

vị trí công việc, đưa ra những giải pháp khắc phục khó khăn, cải thiện tình hình tài

chính, đồng thời thực hiện được các mục tiêu đầu tư của vốn nhà nước vào Tập

đoàn kinh tế

+ Nâng cao trách nhiệm của Tập đoàn trong việc chấp hành các quy định của

pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại Tập đoàn kinh tế

Phân tích tài chính trong giám sát tài chính sẽ giúp cho các chủ thể quản lý

thấy được việc sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại Tập đoàn kinh tế, mà cụ thể thấy

được việc quản lý, sử dụng vốn tại Tập đoàn kinh tế có vi phạm quy định của Pháp

luật, sử dụng vốn hợp lý, đầu tư đúng hướng…đồng thời đối với các cơ quan quản lý

nhà nước thì phân tích tài chính sẽ giúp cho cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở và

căn cứ để hoạch định các chính sách quản lý tài chính, chống độc quyền bán phá

giá… giúp cơ quan thuế và cơ quan kiểm toán nhà nước đánh giá đúng thực trạng tài

chính của Tập đoàn kinh tế của công ty mẹ và các công ty con Bên cạnh đó giám sát

việc bảo toàn và phát triển vốn tại Tập đoàn, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ

của Tập đoàn đối với Nhà nước…

+ Giúp cho chủ thể quản lý kịp thời phát hiện những yếu kém trong hoạt động

kinh doanh của Tập đoàn để cảnh báo cũng như đưa ra các giải pháp kịp thời

Phân tích tài chính sẽ giúp cho các chủ thể quản lý thấy được sự mất cân đối

trong phân bổ vốn giữa các khâu, trong từng khoản đầu tư, sự lỏng lẻo trong công tác

quản lý nợ, nhận diện rủi ro tài chính và dự báo nguy cơ phá sản của Tập đoàn kinh tế

…từ đó phát hiện được những yếu kém trong hoạt động kinh doanh của Tập đoàn kinh

tế Trên cơ sở đó tìm ra những hạn chế trong công tác quản lý, sử dụng vốn và tài sản

nhà nước tại Tập đoàn và đưa ra các giải pháp cải thiện tình hình tài chính, đồng thời

hoàn thành những kế hoạch và mục tiêu đề ra

+ Hướng các quyết định của chủ thể quản lý cho phù hợp với tình hình thực tế

của Tập đoàn kinh tế

Trên cơ sở đánh giá thực trạng tài chính và hiệu quả kinh doanh của Tập đoàn kinh tế sẽ giúp cho các chủ thể quản lý đưa ra các quyết định như quyết định đầu tư, quyết định tài trợ và phân phối lợi nhuận như thế nào (đối với Tập đoàn kinh tế), các quyết định quản lý đối với Tập đoàn kinh tế (đối với Cơ quan Trung ương, Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn)

Từ những vấn đề đã nêu ở trên cho thấy: Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế là công cụ hữu ích nhằm giúp cho chủ thể giám sát tài chính nói chung, Cơ quan Trung ương, Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn, lãnh đạo Tập đoàn kinh tế …thấy được thực trạng tài chính cũng như hiệu quả hoạt động của Tập đoàn kinh tế từ đó giúp cho từng đối tượng lựa chọn và đưa ra được những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố như: Quan điểm, cách thức giám sát tài chính của cơ quan quản lý nhà nước đối với Tập đoàn kinh tế, quy chế pháp lý trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước, Đội ngũ nhân viên làm công tác giám sát, Mô hình tổ chức quản lý và lĩnh vực hoạt động của tập đoàn kinh tế, tình hình quản lý vốn của Tập đoàn kinh tế, sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật và sự hội nhập kinh tế quốc tế…Cụ thể:

- Quan điểm, cách thức giám sát tài chính của cơ quan quản lý nhà nước đối với Tập đoàn kinh tế

Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế sẽ chịu ảnh hưởng bởi quan điểm và cách thức giám sát tài chính của cơ quan quản lý nhà nước Quan điểm của cơ quan quản lý nhà nước sẽ ảnh hưởng đến nội dung, phương pháp và quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tâpj đoàn kinh tế Nếu cơ quan quản lý coi nhẹ công tác phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế thì công tác phân tích tài chính trong giám sát tài chính sẽ không có hiệu quả Chính vì vậy cần phải có cơ chế hợp lý, chính sách phù hợp trong quan điểm giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế sẽ giúp cho Phân tích tài chính trong giám sát tài chính mới thực sự đạt được mục tiêu đã đề ra Mặt khác cách thức giám sát tài chính

trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế bởi vì với cách thức giám sát tài chính

là giám sát trước, giám sát trong hay giám sát sau cũng như giám sát trực tiếp hay giám

sát gián tiếp thì nội dung phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn

kinh tế sẽ khác nhau Ví dụ nếu như giám sát trước khi đầu tư thì nội dung Phân tích tài

chính sẽ đi sâu vào khía cạnh để giúp Tập đoàn kinh tế lựa chọn phương án đầu tư hợp

lý, nhưng nếu giám sát trong khi đầu tư thì nội dung Phân tích sẽ tiếp cận đến khía cạnh

thực hiện đầu tư như thế nào? Nếu giám sát sau khi đầu tư thì nội dung Phân tích tài

chính trong giám sát tài chính sẽ đánh giá tình hình thực hiện đầu tư và hiệu quả đầu tư

như thế nào?

- Quy chế pháp lý trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế chịu sự

tác động của các văn bản pháp luật của Nhà nước liên quan đến giám sát tài chính cũng

như liên quan đến việc quản lý, sử dụng vốn nhà nước Các văn bản pháp lý có tác

động rất lớn đến Phân tích tài chính trong giám sát tài chhính, cụ thể sự lỏng lẻo trong

hành lang pháp lý có thể là những khe hở tại điều kiện phát sinh các tiêu cực trong quá

trình phân tích tài chính làm kết quả phân tích tài chính trong giám sát tài chính bị sai

lệch Vì vậy, một hệ thống pháp luật thông minh, công bằng sẽ có tác động tích cực đến

phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước Cụ thể

trong những năm gần đây nhà nước đã có những văn bản pháp lý quy định về giám sát

tài chính đối với Tập đoàn kinh tế như quyết định 169/2007/QĐ-TTg ngày 8/1/2007 về

quy chế giám sát đối với DNNN kinh doanh thua lỗ, hoạt động không có hiệu quả,

Nghị định 61/2013/NĐ-CP về ban hành quy chế giám sát tài chính và đánh giá hiệu

quả hoạt động và công khai tài chính đối với DN do nhà nước làm chủ và DN có vốn

nhà nước, Quyết định 136/2014/ QĐ-TTg về công bố thông tin hoạt động của DNNN,

Luật quản lý và sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại DN, nghị

định 87/2015, Nghị định 49/2014 Và trong các quy định của Nhà nước đã dần dần bổ

sung nội dung giám sát tài chính đối với DNNN và DN có vốn nhà nước nói chung và

đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước nói riêng Như vậy quy chế pháp lý trong giám sát

tài chính đối với Tập đoàn kinh tế sẽ ảnh hưởng đến Phân tích tài chính trong giám sát

tài chính đối với Tập đoàn kinh tế nhà nước theo các khía cạnh nội dung và chỉ tiêu

phân tích, phương pháp phân tích và quy trình phân tích tài chính

- Đội ngũ nhân viên làm công tác giám sát tài chính

Đội ngũ nhân viên làm công tác giám sát tài chính tại Tập đoàn kinh tế có ảnh hưởng quan trọng đến công tác phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế bởi vì bản thân chính họ làm công tác phân tích để giám sát tài chính tại Tập đoàn kinh tế Trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kinh nghiệm công tác giám sát và kinh nghiệm phân tích sẽ giúp họ có các quyết định đến nội dung và chỉ tiêu phân tích, phương pháp phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế Nếu được đào tạo đầy đủ về chuyên môn, thường xuyên dự các lớp tập huấn về chế độ kế toán, học các chuyên đề về giám sát tài chính, Phân tích tài chính doanh nghiệp thì việc vận dụng các nội dung, chỉ tiêu phân tích cũng như các phương pháp phân tích sẽ khoa học, đầy đủ và sát thực hơn

- Về mô hình tổ chức quản lý và lĩnh vực hoạt động của tập đoàn kinh tế

Các Tập đoàn kinh tế cũng như các đơn vị trong Tập đoàn kinh tế có mô hình tổ chức quản lý và hoạt động khác nhau thì sẽ chi phối khác nhau đến việc sử dụng các công cụ quản lý trong đó có phân tích tài chính Đối với các Tập đoàn kinh tế hoạt động theo mô hình công ty mẹ - con thì quan hệ đầu tư vốn là quan hệ đặc trưng nhất Công ty mẹ đầu tư vào công ty con thông qua góp vốn, hoặc công ty con đầu tư và kiểm soát trực tiếp đối với công ty con cấp hai và công ty mẹ đã đầu tư và kiểm soát công ty con cấp hai thông qua công ty con (công ty con cấp I) Như vậy mô hình tổ chức của các Tập đoàn kinh tế đã ảnh hưởng không nhỏ đến nội dung phân tích tài chính trong các Tập đoàn kinh tế Mặt khác phần lớn các TĐKT hoạt động trong các ngành kinh tế trọng điểm của quốc gia như: Điện lực, Dầu khí, Bưu chính viễn thông, Than và khoáng sản bởi vì đây là các ngành, lĩnh vực mà tư nhân và các thành phần kinh tế khác không muốn đầu tư hoặc khó thể thực hiện được do hạn chế về năng lực tài chính hoặc kinh nghiệm quản lý Do đó, hoạt động của các tập đoàn này không chỉ tác động và đóng góp đáng kể cho sự phát triển kinh tế xã hội mà còn là một trong những công cụ điều tiết hiệu quả kinh tế vĩ mô của Chính phủ Việc điều hành các tập đoàn kinh tế cùng tham gia vào việc kìm chế lạm phát trong năm 2008 là một minh chứng sinh động Đây có lẽ là đặc trưng rất cơ bản và rõ nét nhất của các TĐKT Việt Nam hoạt động theo mô hình Công ty mẹ - Công ty con so với các Tập đoàn tư bản nước ngoài và các tập đoàn kinh tế tư nhân Chính vì vậy, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các TĐKT, qua đó đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động của

giám sát được những vấn đề nói trên.Mặt khác, mô hình Tập đoàn kinh tế Nhà nước

cũng trong giai đoạn thí điểm hoạt động nên khung khổ pháp lý cho việc tổ chức và

hoạt động của các tâp đoàn chưa đầy đủ, kinh nghiệp tổ chức, quản lý, điều hành chưa

có Chưa có quy định cụ thể cho việc thành lập, tổ chức, hoạt động của Tập đoàn theo

Luật doanh nghiệp hiện nay Chưa phân định rõ chức năng quản lý Nhà nước của

Chính phủ, Bộ, ngành với chức năng đại diện chủ sở hữu của các tập đoàn kinh tế nhà

nước Việc tách bạch giữa nhiệm vụ chính trị của các doanh nghiệp trong tập đoàn với

hạch toán kinh tế cũng không tách bạch rõ ràng…công tác giám sát, kiểm tra, quản lý,

điều hành các tập đoàn kinh tế nhà nước vừa chồng chéo, vừa kém hiệu quả, vừa khó

xác định trách nhiệm của từng bên, ngay cả việc việc xác định được ai là chủ sở hữu

đích thực của doanh nghiệp cũng lúng túng Như vậy đòi hỏi khi phân tích, kiểm tra,

giám sát tình hình bảo toàn, phát triển vốn, tình hình đầu tư ngoài ngành, ngoài tập

đoàn, đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc tập đoàn

kinh tế nhà nước cần nghiên cứu một cách thận trọng bối cảnh cụ thể của doanh

nghiệp, các quan hệ kinh tế của doanh nghiệp với các bên có liên quan đảm bảo tính

khách quan cần thiết khi đánh giá

- Về tình hình quản lý vốn của Tập đoàn kinh tế

Tình hình quản lý vốn là một trong những nhân tố tác động đến hoạt động tài

chính trong TĐKT, bởi vì TĐKT được hình thành từ nhiều con đường nhưng một trong

những con đường đó là thông qua tích tụ và tập trung vốn và con đường thứ hai là do

Chính phủ đầu tư vốn Nhưng được hình thành từ con đường nào thì chính sách quản lý

vốn của TĐKT phải hợp lý và hiệu quả mới có thể mang lại lợi nhuận cho TĐKT

Chính sách quản lý vốn sẽ tác động đến việc sử dụng vốn trong tập đoàn và ảnh hưởng

đến tình hình tài chính của Tập đoàn Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối

với TĐKT sẽ chịu ảnh hưởng bởi chính sách quản lý vốn trong TĐKT Chính vì vậy

khi chính sách quản lý vốn của TĐKT sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến các nội dung phân

tích trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế như phân tích chính sách đầu tư

của Tập đoàn cũng như phân tích tốc độ luân chuyển vốn …

- Hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật: Công tác phân tích tài chính tỏng giám

sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế đạt hiệu quả cao nếu có áp dụng các phần mềm

chuyên biệt về Phân tích tài chính Sự cạn thiệp của các phương tiện kỹ thuật sẽ giúp

cho công tác phân tích tài chính đối với Tập đoàn kinh tế có hiệu quả cao

- Xu thế hội nhập kinh tế quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các Tập đoàn kinh tế đứng trước nhiều thách thức gay gắt đòi hỏi phải tăng cường năng lực cạnh tranh Hơn nữa, sau một thời gian cải cách và mở cửa, môi trường kinh doanh ở Việt Nam ngày càng được cải thiện

và thuận lợi cho sự phát triển của các Tập đoàn kinh tế Chính vì vậy, phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế cần quan tâm đến đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động của các Tập đoàn kinh tế để đánh giá được vị thế của từng TĐKT trong nền kinh tế quốc dân và trên toàn thế giới

1.2.3 Cơ sở dữ liệu và quy trình Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

1.2.3.1 Cơ sở dữ liệu

Phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế có mục tiêu đánh giá tình hình tài chính của Tập đoàn kinh tế cũng như đưa ra những dự báo về tình hình tài chính trong tương lai Để có thể tiến hành phân tích yêu cầu phải có một

cơ sở dữ liệu cần thiết, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời

* Thông tin từ nội bộ Tập đoàn kinh tế

Thông tin từ nội bộ của Tập đoàn kinh tế bao gồm hệ thống báo cáo tài chính

và một số tài liệu sổ sách kế toán như báo cáo chi tiết về chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố, báo cáo chi tiết về kết quả sản xuất kinh doanh, báo cáo chi tiết về tình hình tăng giảm tài sản cố định, tăng giảm vốn chủ sở hữu, các khoản phải thu và nợ phải trả…

Báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, nguồn vốn, kết quả kinh doanh, tình hình lưu chuyển tiền tệ trong mỗi thời kỳ cụ thể của doanh nghiệp Báo cáo tài chính cung cấp các thông tin kinh tế - tài chính chủ yếu cho người sử dụng thông tin kế toán trong việc đánh giá, phân tích và dự đoán tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Báo cáo tài chính được sử dụng như nguồn dữ liệu chính khi phân tích tài chính trong giám sát tài chính tại các Tập đoàn kinh tế

Theo Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22 /12 /2014 của Bộ Tài chính, hệ thống báo cáo tài chính áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế trong cả nước ở Việt Nam bao gồm 4 biểu mẫu báo cáo sau:

- Bảng cân đối kế toán (Mẫu số B01 - DN);

- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02 - DN);

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B03 - DN);

- Bản thuyết minh báo cáo tài chính (Mẫu số B09 - DN)

Theo Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành - Thông tư số 200/2014/TT-BTC

ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, quy định về báo cáo tài chính giữa niên độ bao gồm

4 biểu mẫu báo cáo theo 2 dạng: dạng đầy đủ và dạng tóm lược cụ thể như sau:

Dạng đầy đủ theo mẫu

- Bảng cân đối kế toán (Mẫu số B01a - DN);

- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02a - DN);

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B03a - DN);

- Thuyết minh báo cáo tài chính chọn lọc (Mẫu số B09a - DN)

Dạng tóm lược theo mẫu

- Bảng cân đối kế toán (Mẫu số B01b - DN);

- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02b - DN);

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B03b - DN);

- Thuyết minh báo cáo tài chính chọn lọc (Mẫu số B09b - DN)

Với các tập đoàn kinh tế, tổng công ty sử dụng Thông tư số 202/2014/TT-BTC

ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, quy định về hệ thống báo cáo tài chính hợp nhất

của Tập đoàn công ty Mẹ - Con gồm:

- Bảng cân đối kế toán hợp nhất Mẫu số B01 - DN/HN

- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất Mẫu số B02 - DN/HN

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất Mẫu số B03 - DN/HN

- Bản thuyết minh báo cáo tài chính hợp nhất Mẫu số B09 - DN/HN

+ Báo cáo quản trị của Tập đoàn kinh tế

Các báo cáo về tình hình quản trị trong Tập đoàn kinh tế của Hội đồng quản trị,

Ban giám đốc, các giao dịch cổ phiếu của các cổ đông lớn theo từng quý hoặc năm

+Các thông tin của bản thân TĐKT: Đó là những thông tin về chiến lược, sách

lược kinh doanh của Tập đoàn kinh tế trong từng thời kỳ, những thông tin về tình hình

và kết quả kinh doanh của tập đoàn, tình hình tạo lập, phân phối và sử dụng vốn, tình

* Thông tin bên ngoài Tập đoàn kinh tế

Nguồn thông tin này giúp cho các kết luận trong phân tích tài chính có tính thuyết phục cao Các thông tin này được chia thành 2 nhóm: thông tinchung về tình hình kinh tế, thông tin về ngành kinh doanh của Tập đoàn kinh tế:

- Thông tin chung về tình hình kinh tế: Các thông tin phản ánh tình hình chung

về kinh tế tại một thời kỳ nhất định có liên quan đến hoạt động kinh doanh của các Tập đoàn kinh tế là những thông tin quan trọng cần xem xét Hoạt động kinh doanh của từng Tập đoàn kinh tế chịu tác động bởi nhiều yếu tố thuộc môi trường vĩ mô nên phân tích tài chính cần đặt trong bối cảnh chung của kinh tế trong nước và khu vực Trên cơ

sở kết hợp những thông tin này sẽ tạo điều kiện đánh giá đầy đủ hơn tình hình tài chính

và đồng thời có thể dự báo những nguy cơ, cơ hội đối với hoạt động của Tập đoàn Những thông tin cần quan tâm thường bao gồm:

+ Thông tin về tăng trưởng hay suy thoái kinh tế, đặc biệt với phạm vi trong nước và khu vực

+ Các chính sách kinh tế lớn của Nhà nước: chính sách chính trị, ngoại giao, pháp luật, chế độ tài chính, kế toán…có liên quan

+ Thông tin về tỷ lệ lạm phát

+ Thông tin về lãi suất ngân hàng, tỷ giá ngoại tệ

- Thông tin về ngành nghề kinh doanh: như đặc điểm của ngành kinh tế liên

quan đến thực thể của sản phẩm tiến trình kỹ thuật cần tiến hành, cơ cấu sản xuất có tác động đến khả năng sinh lời, vòng quay vốn, nhịp độ và xu hướng vận động của ngành, quy mô của thị trường và triển vọng phát triển, tính chất cạnh tranh của thị trường, mối quan hệ với nhà cung cấp và khách hàng

Các vấn đề trên sẽ ảnh hưởng đến nội dung và chỉ tiêu phân tích tài chính của Tập đoàn kinh tế như khả năng sinh lãi, tốc độ luân chuyển vốn, cơ cấu nguồn vốn…

Do vậy, để có những thông tin cần thiết phục vụ cho quá trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế thì người làm công tác phân tích phải sưu tầm đầy đủ và thích hợp những thông tin liên quan đến hoạt động của tập đoàn kinh tế Tính đầy đủ thể hiện thước đo số lượng của thông tin Sự thích hợp phản ánh chất lượng thông tin

1.2.3.2 Quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập

đoàn kinh tế

Quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với TĐKT là việc thiết

lập trình tự các bước công việc cần tiến hành trong quá trình phân tích tài chính khi

giám sát tài chính

Quy trình phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các TĐKT bao gồm các

giai đoạn sau:

- Lập kế hoạch phân tích: Đây là giai đoạn đầu tiên, là một khâu quan trọng ảnh

hưởng nhiều đến chất lượng, thời hạn và tác dụng của phân tích tài chính tài chính Lập

kế hoạch phân tích, bao gồm việc xác định mục tiêu, xây dựng chương trình phân tích,

nội dung phân tích, phạm vi phân tích, thời gian tiến hành, những thông tin cần thu

thập, tìm hiểu

- Giai đoạn tiến hành phân tích: Đây là giai đoạn triển khai, thực hiện các công

việc đã ghi trong kế hoạch Giai đoạn này bao gồm các công việc cụ thể sau:

+ Sưu tầm tài liệu, xử lý số liệu

+ Tính toán các chỉ tiêu phân tích

+ Xác định nguyên nhân và tính toán cụ thể mức độ ảnh hưởng của các nhân tố

đến các chỉ tiêu phân tích

+ Xác định và dự đoán những nhân tố kinh tế xã hội tác động đến tình hình kinh

doanh của TĐKT

+ Tổng hợp kết quả, rút ra nhận xét, kết luận về tình hình tài chính của TĐKT

cũng như của các công ty mẹ, công ty con trong TĐKT

- Giai đoạn kết thúc phân tích: Đây là giai đoạn cuối cùng của việc phân tích

Trong giai đoạn này cần tiến hành những công việc cụ thể sau:

+ Viết báo cáo phân tích

+ Hoàn chỉnh hồ sơ phân tích

1.2.4 Phương pháp phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập

đoàn kinh tế

Phân tích tài chính trong các DN nói chung và các Tập đoàn kinh tế nói riêng

được sử dụng thông qua nhiều phương pháp, trong quá trình phân tích, cần dựa vào loại

hình doanh nghiệp, đặc điểm sản xuất kinh doanh, nguồn tài liệu, mục đích phân tích…

để lựa chọn phương pháp phù hợp [29], [30], [35], [36]

Để tiến hành phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với các TĐKT, theo quan điểm của nghiên cứu sinh các chủ thể quản lý cần sử dụng các phương pháp mang tính nghiệp vụ - kỹ thuật khác nhau như phương pháp so sánh, phương pháp thay thế liên hoàn, số chênh lệch, phương pháp Dupont, phương pháp toán xác xuất Mỗi một phương pháp có những tác dụng khác nhau, được sử dụng trong từng nội dung phân tích khác nhau

Theo quan điểm của NCS tuỳ vào các mục đích giám sát và với các chủ thể giám sát khác nhau thì phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế sẽ sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau Nếu phục vụ mục đích phân tích để đánh giá tình hình tài chính, tình hình bảo toàn và phát triển vốn, kết quả kinh doanh, tình hình quản lý và sử dụng vốn…, cần sử dụng các phương pháp đánh giá như phương pháp so sánh, phân chia, liên hệ đối chiếu, biểu đồ và đồ thị; Nếu phục vụ mục đích phân tích để tìm hiểu nguyên nhân, nhân tố tác động đến tình hình bảo toàn và phát triển vốn, tình hình huy động và sử dụng vốn, tình hình công nợ, tình hình lưu chuyển tiền, kết quả kinh doanh….để đưa ra các giải pháp quản lý hữu hiệu hơn thì các chủ thể giám sát nên sử dụng phương pháp Dupont, phương pháp thay thế liên hoàn, phương pháp số chênh lệch, phương pháp số chênh lệch, phương pháp phân tích tính chất ảnh hưởng của các nhân tố Nếu phân tích để phục vụ công tác dự báo trong giám sát tài chính thì chủ thể giám sát nên sử dụng các phương pháp như phương pháp phân tích độ nhạy, phương pháp toán xác suất thống kê, phương pháp phân tích dựa vào mô

* Phương pháp so sánh

Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trong phân tích tài chính Khi

sử dụng phương pháp này cần lưu ý để những vấn đề sau [29],[30]

- Điều kiện so sánh được của chỉ tiêu:

Chỉ tiêu nghiên cứu muốn so sánh được phải đảm bảo thống nhất về nội dung kinh tế, thống nhất về phương pháp tính toán, thống nhất về thời gian và đơn

- Gốc so sánh: Gốc so sánh có thể là kỳ kế hoạch, kỳ trước hoặc các năm trước,

giá trị trung bình của ngành hoặc chỉ tiêu phân tích của đối thủ cạnh tranh… tùy theo

mục đích phân tích

- Các dạng so sánh:Các dạng so sánh thường được sử dụng trong phân tích là so

sánh bằng số tuyệt đối, so sánh bằng số tương đối

* Phương pháp phân chia (chi tiết)

Phương pháp này được sử dụng để chia nhỏ quá trình và kết quả chung thành

những bộ phận khác nhau phục vụ cho việc nhận thức quá trình và kết quả đó dưới

những khía cạnh khác nhau phù hợp với mục tiêu quan tâm của từng đối tượng trong

từng thời kỳ [37] Trong phân tích, người ta thường chi tiết theo những tiêu thức sau:

- Chi tiết theo yếu tố cấu thành của chỉ tiêu nghiên cứu

- Chi tiết theo thời gian phát sinh quá trình và kết quả kinh tế

- Chi tiết theo không gian phát sinh của hiện tượng và kết quả kinh tế

* Phương pháp liên hệ, đối chiếu

Liên hệ, đối chiếu là phương pháp phân tích sử dụng để nghiên cứu, xem xét

mối liên hệ kinh tế giữa các sự kiện và hiện tượng kinh tế, đồng thời xem xét tính cân

đối của các chỉ tiêu kinh tế trong quá trình hoạt động Sử dụng phương pháp này cần

chú ý đến các mối liên hệ mang tính nội tại, ổn định, chung nhất và được lặp đi lặp lại,

các liên hệ ngược, liên hệ xuôi, tính cân đối tổng thể, cân đối từng phần [29],[30] Vì

vậy, cần thu thập được thông tin đầy đủ và thích hợp về các khía cạnh liên quan đến

các luồng chuyển dịch giá trị và sự vận động của các nguồn lực trong Tập đoàn

* Phương pháp đồ thị, biểu đồ hình ảnh

Phương pháp đồ thị, biểu đồ hình ảnh được sử dụng để phản ánh trực quan các

số liệu phân tích bằng biểu đồ, đồ thị, qua đó mô tả xu hướng, mức độ biến động của

chỉ tiêu nghiên cứu hay thể hiện mối quan hệ kết cấu của các bộ phận trong một tổng

thể Phương pháp này có ưu điểm thể hiện rõ ràng, trực quan sự biến động tăng giảm

hay mối liên hệ giữa các chỉ tiêu Phương pháp đồ thị gồm nhiều dạng như đồ thị hình

cột, đồ thị hình tròn được sử dụng để phân tích những nội dung kinh tế thích hợp

Chẳng hạn, đồ thị hình cột thường được sử dụng để mô tả xu hướng biến động của chỉ

tiêu nghiên cứu hoặc so sánh chỉ tiêu giữa các đơn vị, đồ thị hình tròn thường được sử

dụng để phản ánh kết cấu của các bộ phận trong một tổng thể như kết cấu nguồn vốn,

kết cấu tài sản

Chính vì ý nghĩa đó mà phương pháp đồ thị ngày nay đã được vận dụng khá phổ biến trong các công ty nhằm biểu hiện tính đa dạng và phức tạp của nội dung phân tích

Thứ hai: Các phương pháp phân tích nhân tố để tìm hiểu tác động của các nhân tố đến các nội dung cần giám sát tài chính

* Phương pháp Dupont

Là phương pháp phân tích dựa trên mối quan hệ tương hỗ giữa các chỉ tiêu tài chính từ đó biến đổi một chỉ tiêu tổng hợp thành một hàm số của một loạt các biến số Chẳng hạn: tách khả năng sinh lời của vốn chủ sở hữu (ROE) hay khả năng sinh lời của tài sản (ROA) thành tích số của chuỗi các hệ số có mối quan hệ mật thiết với nhau

Để từ đó đi sâu phân tích mối quan hệ giữa các chỉ tiêu đó với khả năng sinh lời của vốn chủ

*Phương pháp thay thế liên hoàn là phương pháp xác định ảnh hưởng của từng

nhân tố đến chỉ tiêu phân tích, xuất phát từ công thức xác định trị số của chỉ tiêu phân tích kỳ gốc, lần lượt thay thế giá trị của các nhân tố kỳ gốc bằng giá trị kỳ phân tích theo thứ tự từ nhân tố số lượng đến nhân tố chất lượng Ở mỗi bước thay thế phải xác định trị số của chỉ tiêu phân tích khi mỗi nhân tố thay đổi Sau đó, so sánh trị số của chỉ tiêu vừa tính được với trị số của chỉ tiêu chưa có biến đổi của nhân tố cần xác định sẽ tính được mức độ ảnh hưởng của nhân tố đó [29],[30]

* Phương pháp số chênh lệch là phương pháp cũng được dùng để xác định ảnh

hưởng của các nhân tố đến sự biến động của chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu Điều kiện, nội dung và trình tự vận dụng của phương pháp số chênh lệch cũng giống như phương pháp thay thế liên hoàn, chỉ khác nhau ở chỗ để xác định mức độ ảnh hưởng của nhân tố nào thì trực tiếp dùng số chênh lệch về giá trị kỳ phân tích so với kỳ gốc của nhân tố đó (thực chất là thay thế liên hoàn rút gọn áp dụng trong trường hợp chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu có quan hệ tích số với các nhân tố ảnh hưởng) [29], [30]

* Phương pháp cân đối: Phương pháp cân đối là phương pháp được sử dụng để

xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu nếu chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu có quan hệ với nhân tố ảnh hưởng dưới dạng tổng hoặc hiệu Xác định mức độ ảnh hưởng nhân tố nào đó đến chỉ tiêu phân tích, bằng phương pháp cân đối người ta xác định chênh lệch giữa thực tế với kỳ gốc

của nhân tố ấy Tuy nhiên cần để ý đến quan hệ thuận, nghịch giữa nhân tố ảnh hưởng

với chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu [29], [30]

* Phương pháp phân tích tính chất của các nhân tố

Sau khi xác định được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố, để có đánh giá và dự

đoán hợp lý, trên cơ sở đó đưa ra các quyết định và cách thức thực hiện các quyết định

cần tiến hành phân tích tính chất ảnh hưởng của các nhân tố Việc phân tích được thực

hiện thông qua chỉ rõ và giải quyết các vấn đề như: chỉ rõ mức độ ảnh hưởng, xác định

tính chất chủ quan, khách quan của từng nhân tố ảnh hưởng, phương pháp đánh giá và

dự đoán cụ thể, đồng thời xác định ý nghĩa của nhân tố tác động đến chỉ tiêu đang

nghiên cứu, xem xét [29], [30]

Thứ ba: Phương pháp phân tích phục vụ giám sát nguy cơ phá sản, nhận

diện rủi ro và dự báo tình hình tài chính của Tập đoàn kinh tế

* Phương pháp dự báo dựa trên ý kiến đánh giá của các chuyên gia

Phương pháp này dựa trên sự am hiểu và những ý kiến đánh giá (bằng văn bản)

của các chuyên gia tài chính về tình hình hoạt động tài chính của doanh nghiệp để dự

báo Mỗi chuyên gia được hỏi ý kiến về tình hình tài chính của DN đã, đang và sẽ diễn

ra, những ý kiến của mỗi chuyên gia được trình bày dưới dạng thống kê tóm tắt, việc

tŕnh bày ư kiến trả lời của mỗi chuyên gia phải được tiến hành một cách độc lập (giấu

tên, tránh tiếp xúc một cách trực tiếp) có thể thông qua hệ thống câu hỏi bằng thư

nhằm tránh những thảo luận của các chuyên gia với nhau tạo ra những sai lệch nhất

định trong kết quả Sau đó, yêu cầu các chuyên gia xét duyệt lại những dự báo của họ

trên cơ sở tóm lược ý kiến dự baó của tất cả các chuyên gia và có thể có những thông

tin bổ sung thêm từ phía bộ phận chuyên trách Quá trình này có thể được lặp lại cho

đến khi nhóm chuyên gia đạt được sự thống nhất ý kiến về hệ thống chỉ tiêu dự báo báo

cáo tài chính [29]

* Phương pháp dự báo dựa vào mô hình kinh tế lượng

Phương pháp này dựa vào các mô hình tuyến tính, thống kê và kết hợp với các

phương pháp: dựa trên ý kiến đánh giá của các chuyên gia, dựa trên tính ỳ để dự báo

từng chỉ tiêu trong các báo cáo tài chính Cách tiếp cận kinh tế lượng đối với dự báo

thường dựa trên cơ sở các phương trình dạng rút gọn:

ý = y K + z K + u

Trong đó:

ý T+1: là chỉ tiêu trong báo cáo tài chính cần dự báo

y T K1: là giá trị hiện tại của chỉ tiêu y có tính tới hệ số ước lượng K1 Số hạng này thâu tóm sự phụ thuộc có tính chất hệ thống của các yếu tố thuộc bản thân doanh nghiệp vào các giá trị quá khứ của chỉ tiêu y (y gọi là biến nội sinh) Chỉ tiêu y biến động có thể theo chu kỳ hoặc theo qui luật, có thể xác định được thành phần K 1 dựa trên thu thập và phân tích thông tin quá khứ hoặc theophương pháp dự báo dựa trên tính ỳ, hoặc dựa vào thống kê kinh nghiệm

+ ZT + 1 K2: là giá trị tương lai của các nhân tố thuộc môi trường kinh doanh (biến ngoại sinh Z T+1, và các hệ số ước lượng K2.) Số hạng này phản ánh sự phụ thuộc của các biến nội sinh đối với các biến ngoại sinh của mô hình Vì ZT+1 là các biến ngoại sinh, bản thân chúng được xác định vào các nhân tố không được xử lý một cách tường minh trong mô hình kinh tế lượng, nên giá trị hợp lý của biến này phải là dự báo trên

cơ sở các nhân tố khác với các nhân tố trong chính mô hình này, thường gọi là nhân tố

vệ tinh hay ngoại vi Để dự báo được số hạng này có thể sử dụng kết quả điều tra dự tính, thống kê kinh nghiệm, dựa trên ý kiến đánh giá của các chuyên gia, hoặc ngoại suy xu thế quá khứ của chúng

UT+1: là nhân tố bổ sung có thể diễn giải như ước lượng của các giá trị trong tương lai của các số hạng nhiễu [29]

* Phương pháp toán xác suất

Phương pháp này cho phép dự báo nguy cơ rủi ro hay tiềm năng tài chính

cần được khai thác trong những phạm vi và điều kiện nhất định Để áp dụng được phương pháp này thì cần xác lập được thông tin cần dự báo trong mối quan hệ với các yếu tố có liên quan thông qua một hoặc nhiều phương trình kinh tế Để dự báo tài chính cần nắm vững mối quan hệ các của chỉ tiêu tài chính với nhau, nắm được

lý thuyết về toán xác xuất và tính toán các chỉ tiêu cơ bản: kỳ vọng toán, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên của chỉ tiêu cần dự báo Quy trình xác định kỳ vọng toán, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và dựa vào các chỉ tiêu này để dự báo sẽ gồm các bước

cơ bản như sau:

Bước 1: xác định giá trị của chỉ tiêu cần dự báo ở các điều kiện, mức độ khác

nhau (thấp,trung bình, cao)

Bước 2: Xác định xác suất ở các mức độ (phép thử trong từng bối cảnh cụ thể)

khác nhau của chỉ tiêu cần dự báo

Bước 3: Tính kỳ vọng toán của các chỉ tiêu theo mong đợi (X)

Bước 4: Tính độ lệch chuẩn để xác định mức độ mạo hiểm của chỉ tiêu ( )

trong mỗi trường hợp cụ thể

Bước 5: Dự báo cho từng trường hợp: nếu độ lệch chuẩn ở trường hợp nào càng

lớn thì mức độ mạo hiểm càng cao, khả năng an toàn càng thấp, ngược lại độ lệch

chuẩn càng thấp thì khả năng an toàn càng cao

Bước 6: Nếu độ lệch chuẩn như nhau trong các trường hợp dự báo thì cần xác

định hệ số biến thiên (H)

Xδ

H 

Bước 7: Dự báo trường hợp nào H nhỏ thì có mức độ mạo hiểm ít hơn, ngược

lại sẽ mang lại nguy cơ lớn hơn

* Phương pháp phân tích độ nhạy:

Đây là phương pháp phân tích sự biến đổi của các hoạt động tài chính khi một

hiện tượng tài chính cơ bản thay đổi (nếu như… thì …) Khi các nhân tố tác động đến

chỉ tiêu thì đều có sự dao động với một xác suất tương ứng sẽ làm cho giá trị của chỉ

tiêu nghiên cứu biến đổi Sự biến đổi này được lượng hoá bằng một tỷ lệ phần trăm so

với dự kiến bao đầu

* Phương pháp phân tích dựa vào mô hình chấm điểm:

Phương pháp phân tích tài chính nhằm dự báo các nguy cơ rủi ro hay phá sản

của các Tập đoàn kinh tế như: Hàm chấm điểm Z-score của Atman hay hàm xếp hạng

tín nhiệm của S&P…từ đó nhận diện nguy cơ rủi ro hay nguy cơ phá sản của Tập đoàn

kinh tế

1.2.5 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập

đoàn kinh tế

1.2.5.1 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát mức độ bảo toàn và phát

triển vốn của Tập đoàn kinh tế

Bảo toàn vốn là đảm bảo cho toàn bộ vốn chủ sở hữu đầu tư vào kinh doanh

không bị giảm đi, dù vốn đó nằm ở tiền hay hiện vật, dưới dạng tài sản hữu hình hay vô

hình Theo nghĩa đó, trong điều kiện kinh tế vĩ mô ổn định, bảo toàn vốn là bảo đảm

giá trị tài sản không giảm đi theo giá trị sổ sách mà còn phải bù đắp theo mức trượt giá

trên thị trường

Phát triển vốn là việc gia tăng giá trị vốn chủ sở hữu đưa vào hoạt động kinh doanh thể hiện ở quy mô vốn chủ sở hữu được mở rộng thông qua hoạt động kinh doanh có lãi, sử dụng lợi nhuận để lại để tái đầu tư, bổ sung vào nguồn vốn chủ sở hữu Phát triển vốn còn có nghĩa là phát triển thương hiệu, hình ảnh, uy tín của doanh nghiệp

Như vậy bảo toàn và phát triển vốn chủ sở hữu là chỉ tiêu phản ánh lợi ích kinh

tế của Nhà nước, vốn nhà nước không những được bảo toàn mà còn được mở rộng tăng quy mô Để giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn tại Tập đoàn kinh tế thì cần thiết phải có những tiêu chí để giám sát

Theo Nghị định 61/2013/NĐ-CP; Thông tư 158/2013/TT- BTC và mới nhất là Nghị định 87/2015/NĐ-CP cho rằng để giám sát việc bảo toàn và phát triển vốn tại các DNNN và DN có vốn nhà nước thì cần sử dụng chỉ tiêu Vốn chủ sở hữu và hệ số bảo toàn vốn Theo Thông tư 200/2015/TT- BTC hướng dẫn Nghị định 87/2015/NĐ- CP cho rằng để đánh giá mức độ bảo toàn và phát triển vốn của doanh nghiệp cần sử dụng các chỉ tiêu như Tổng tài sản; Lợi nhuận sau thuế và các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng vốn như Tỷ suất lợi nhuận sau thuế/vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ suất lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản (ROA)

Theo quan điểm của NCS thì để giám sát mức độ bảo toàn và phát triển vốn đối với Tập đoàn kinh tế thì cần quan tâm sử dụng các chỉ tiêu tài chính sau:

1 Tổng tài sản: Cho biết quy mô vốn của doanh nghiệp, của Tập đoàn Đồng

thời nó phản ánh sự bảo toàn và phát triển vốn của toàn đơn vị

Tổng tài sản = Tài sản ngắn hạn + Tài sản dài hạn (1.1)

2 Vốn chủ sở hữu:

Vốn chủ sở hữu = Tổng tài sản - Nợ phải trả (1.2) Chỉ tiêu này phản ánh khả năng bảo toàn và phát triển vốn chủ sở hữu của nhà nước Với nội dung này cần cụ thể đối với chỉ tiêu vốn góp của chủ sở hữu, Quỹ đầu tư phát triển và Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản Với công ty mẹ và các công ty con để giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn cần sử dụng chỉ tiêu Vốn chủ sở hữu, còn

đối với Toàn Tập đoàn thì giám sát tình hình bảo toàn và phát triển vốn thì ngoài chỉ

tiêu Vốn chủ sở hữu cần sử dụng thêm chỉ tiêu Lợi ích của cổ đông thiểu số

3 Lợi nhuận sau thuế: Phản ánh quy mô lợi nhuận dành cho các chủ sở hữu

Lợi nhuận sau thuế = Tổng doanh thu và thu nhập - Tổng chi phí

Hoặc Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận kế toán trước thuế - Chi phí thuế TNDN (1.3)

4 Hệ số bảo toàn vốn (H)

Giá trị tổng tài sản - Nợ phải trả

H =

Vốn Nhà nước (1.4)

- Vốn Nhà nước: Vốn đầu tư của chủ sở hữu, quỹ đầu tư phát triển, nguồn vốn

đầu tư xây dựng cơ bản Số liệu dựa trên Bảng CĐKT của Tập đoàn kinh tế

Nếu hệ số H>1 đã phát triển được vốn; H = 1 bảo toàn được vốn và nếu H<1

chưa bảo toàn được vốn

trợ từ vốn vay và vốn đi chiếm dụng Chỉ tiêu này thể hiện mức độ độc lập hay phụ

thuộc về mặt tài chính của Tập đoàn đối với bên ngoài Hệ số nợ trên tài sản tăng thể

hiện Tập đoàn kinh tế không bảo toàn và phát triển được vốn chủ sở hữu

6 Hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh

Tổng doanh thu và thu nhập Hiệu suất sử dụng

vốn kinh doanh = Vốn kinh doanh bình quân (1.6)

Trong đó: Tổng doanh thu và thu nhập của Tập đoàn = Doanh thu thuần từ bán

hàng và cung cấp dịch vụ + Doanh thu hoạt động tài chính + Thu nhập khác

Chỉ tiêu này cho biết bình quân một đồng vốn tham gia vào quá trình sản xuất

kinh doanh trong kỳ thì Tập đoàn kinh tế thu được bao nhiêu đồng doanh thu, thu nhập

7 Tỷ suất LN sau thuế trên tài sản (vốn kinh doanh) (ROA)

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất lợi nhuận

sau thuế trên tài sản = Tài sản bình quân (1.7)

Chỉ tiêu này cho biết bình quân 100 đồng vốn tham gia vào quá trình sản xuất

kinh doanh trong kỳ thì DN thu được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế

8 Tỷ suất LN sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE)

Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu = Vốn chủ sở hữu bình quân (1.8) Chỉ tiêu này cho biết bình quân 100 đồng vốn chủ sở hữu tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh trong kỳ thì Tập đoàn thu được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế

1.2.5.2 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đối với Tập đoàn kinh tế

Theo quan điểm của NCS thì để giám sát tình hình quản lý, sử dụng vốn đối với các Tập đoàn kinh tế thì chủ sở hữu vốn tại Tập đoàn cần sử dụng các chỉ tiêu giám sát tài chính theo từng nội dung giám sát Cụ thể:

* Đối với giám sát tình hình đầu tư tài sản của Tập đoàn kinh tế

- Giám sát việc đầu tư vốn thông qua các chỉ tiêu về tài sản Các chỉ tiêu tỷ trọng tài sản phản ánh rõ nét đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Với nội dung giám sát tình hình đầu tư của TĐKT nói chung thì cần sử dụng các chỉ tiêu: Tỷ trọng từng loại tài sản ngắn hạn, tỷ trọng tài sản dài hạn, tỷ trọng tài sản cố định, tỷ trọng đầu tư chứng khoán, tỷ trọng BĐS đầu tư

Cụ thể:

Tài sản ngắn hạn *100

Tỷ trọng đầu tư tài sản ngắn hạn = Tổng tài sản (1.9) Chỉ tiêu này cho biết mức độ đầu tư cho tài sản ngắn hạn trong tổng tài sản của Tập đoàn, của công ty mẹ, các công ty con, công ty liên kết

Tài sản dài hạn *100

Tỷ trọng đầu tư tài sản dài hạn = Tổng tài sản (1.10) Chỉ tiêu này cho biết mức độ đầu tư cho tài sản dài hạn trong tổng tài sản của Tập đoàn

Các khoản đầu tư tài chính *100

Tỷ trọng đầu tư tài chính =

Tổng tài sản (1.11) Chỉ tiêu này cho biết mức độ đầu tư vào lĩnh vực tài chính (chứng khoán, ngân hàng ) trong tổng tài sản

Tỷ trọng BĐS đầu tư

Bất động sản đầu tư *100

Tỷ trọng Bất động

Chỉ tiêu này cho biết mức độ đầu tư vào lĩnh vực bất động sản trong tổng tài

sản Nó đánh giá khả năng tham gia thị trường bất động sản của Tập đoàn trong từng

thời kỳ

Đầu tư vào hoạt động tài chính và bất động sản là những lĩnh vực kinh doanh có

khả năng sinh lời cao nhưng cần vốn lớn và rủi ro cao Do đó cũng cần phải giám sát

hoạt động đầu tư này để tránh việc thất thoát vốn trong đầu tư

* Với nội dung giám sát tình hình đầu tư theo từng dự án đầu tư của Tập đoàn

(bên trong và bên ngoài Tập đoàn): Sử dụng chỉ tiêu Tổng nguồn vốn huy động để đầu

tư cho từng dự án, các chỉ tiêu đánh giá về tiến độ thực hiện và tiến độ giải ngân dự án

so với kế hoạch, đồng thời đánh giá hiệu quả của từng dự án đầu tư

Lợi nhuận thu được từ dự án đầu tư Hiệu quả đầu tư cho

từng dự án đầu tư = Tổng giá trị vốn đầu tư (1.13)

-Với giám sát đầu tư ngoài ngành kinh doanh chính của Tập đoàn: Sử dụng các

chỉ tiêu như: Hệ số đầu tư ngoài ngành; Hiệu quả của việc đầu tư:

Hệ số đầu tư ngoài ngành:

Vốn đầu tư ra ngoài ngành

Hệ số đầu tư ngoài

Hệ số này phản ánh tỷ lệ đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính của Tập đoàn

Đối với các Tập đoàn kinh tế có vốn đầu tư nhà nước, để đảm bảo an toàn và để

tập trung vốn thực hiện nhiệm vụ kinh doanh chính thì tỷ lệ đầu tư ra ngoài ngành sẽ bị

khống chế Tổng mức đầu tư ra ngoài ngành nghề chính không vượt quá mức vốn điều

lệ của Tập đoàn

Ngoài ra để thấy được mức độ đầu tư ngoài ngành kinh doanh chính so với vốn

chủ sở hữu của Tập đoàn, cần sử dụng thêm chỉ tiêu Hệ số đầu tư ngoài ngành so với

vốn chủ sở hữu

Vốn đầu tư ra ngoài ngành

Hệ số đầu tư ngoài

ngành so với vốn chủ

sở hữu

=

Vốn chủ sở hữu (1.15)

Để đánh giá hiệu quả đầu tư của Tập đoàn đối với công ty con, công ty liên kết

sử dụng chỉ tiêu: Vốn đầu tư vào công ty con, công ty liên kết và Hiệu quả đầu tư vào

công ty con, công ty liên kết

Hiệu quả đầu tư vào công ty con (công ty liên kết)

Cổ tức và lợi nhuận được chia Hiệu quả đầu tư vào

công ty con (công ty liên kết)

= Tổng giá trị vốn đầu tư (1.16) Việc đánh giá dựa trên cơ sở so hiệu quả đầu tư vào công ty con (công ty liên kết) với chỉ tiêu đặt ra do Nghị quyết đại hội đồng cổ đông hoặc hội đồng thành viên của Tập đoàn có vốn góp (cổ tức hoặc lợi nhuận được chia theo nghị quyết Đại hội đồng cổ đông so với tổng giá trị vốn đầu tư)

- Giám sát việc thoái vốn đối với đầu tư ngoài ngành: Căn cứ vào tỷ lệ vốn góp (vốn đầu tư) ra ngoài ngành giữa thực tế với quy định để đánh giá

Mặt khác để phục vụ cho việc giám sát trước khi tiến hành đầu tư đối với từng dự án đầu tư, cần sử dụng thêm các chỉ tiêu như thời gian hoàn vốn đầu tư, giá trị hiện tại thuần

(NPV), tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư, Tỷ suất doanh lợi nội bộ (IRR) [Phụ luc 1]

* Với nội dung giám sát tình hình huy động và sử dụng vốn huy động, phát hành trái phiếu

- Giám sát hoạt động huy động vốn nhằm mục đích giúp cho cơ quan đại diện chủ sở hữu nhìn nhận được cách thức huy động vốn của Tập đoàn có an toàn hay không; huy động vốn từ nguồn nào, việc huy động vốn đó có đáp ứng đủ nhu cầu về vốn trong Tập đoàn hay không?

Để giám sát tình hình huy động vốn của đơn vị người ta thường sử dụng chỉ tiêu: Tổng nguồn vốn, từng loại nguồn vốn trên Bảng Cân đối kế toán của đơn vị Cụ thể là: Vốn chủ sở hữu; Nợ phải trả trong đó chi tiết Phát hành trái phiếu; vay tổ chức tín dụng, vay của tổ chức, cá nhân khác

- Giám sát tình hình sử dụng vốn thông qua các chỉ tiêu phản ánh quy mô sự biến động và cơ cấu tài sản; Hiệu suất và hiệu quả sử dụng vốn Các chỉ tiêu hiệu suất hoạt động đo lường năng lực quản lý và khai thác mức độ hoạt động của các tài sản hiện có của doanh nghiệp Các chỉ tiêu hiệu quả phản ánh khả năng sinh lời của doanh nghiệp Nó là kết quả tổng hợp của hàng loạt biện pháp và quyết định quản lý của doanh nghiệp

Để giám sát tình hình sử dụng vốn đã huy động của Tập đoàn, người ta sử dụng các chỉ tiêu như: Tổng tài sản, từng loại tài sản trên bảng Cân đối kế toán và bảng cân đối kế toán hợp nhất Đồng thời đánh giá hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh, hiệu suất

sử dụng vốn cố định, tốc độ luân chuyển vốn lưu động của đơn vị từ đó đánh giá việc

sử dụng vốn của đơn vị là hợp lý hay không hợp lý?

Hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh (Công thức 1.6)

Hiệu suất sử dụng vốn cố định:

Doanh thu thuần từ BH và CCDV Hiệu suất sử dụng vốn

cố định = Vốn cố định bình quân (1.17)

Chỉ tiêu này cho biết bình quân một đồng vốn cố định thì đơn vị thu được bao

nhiêu đồng doanh thu thuần từ bán hàng và cung cấp dịch vụ

Số vòng luân chuyển vốn lưu động

Tổng doanh thu và thu nhập

Số vòng luân chuyển

vốn lưu động = Vốn lưu động bình quân (1.18)

Trong đó vốn lưu động bao gồm: Tiền và tương đương tiền, các khoản phải thu

ngắn hạn, hàng tồn kho, tài sản lưu động khác

Chỉ tiêu này cho biết bình quân trong kỳ nghiên cứu vốn lưu động quay được

vòng hết bao nhiêu ngày

* Với nội dung giám sát tình hình quản lý tài sản, tình hình quản lý nợ, khả

năng thanh toán

- Với tình hình quản lý tài sản: Để giám sát tình hình quản lý tài sản tại đơn vị

cần căn cứ vào chỉ tiêu như Khấu hao TSCĐ, Hệ số hao mòn

- Với nội dung giám sát tình hình quản lý nợ: Sử dụng các chỉ tiêu Tổng nợ phải

thu và tổng nợ phải trả (Chi tiết nợ phải thu, phải trả quá hạn), Hệ số nợ phải thu so với

nợ phải trả, Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn, Thời gian thu tiền trung bình,

Vòng quay các khoản phải trả ngắn hạn, Thời gian thanh toán nợ Cụ thể:

Nợ phải thu

Hệ số nợ phải thu so

với nợ phải trả = Nợ phải trả (1.20)

Nếu hệ số này trả lớn hơn 1 chứng tỏ số vốn của doanh nghiệp bị chiếm dụng

nhiều hơn số vốn mà doanh nghiệp đi chiếm dụng Ngược lại, nếu hệ số này nhỏ hơn 1, chứng tỏ số vốn doanh nghiệp bị chiếm dụng nhỏ hơn số vốn đi chiếm dụng

Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn (vòng): Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn là chỉ tiêu phản ánh trong kỳ kinh doanh, các khoản phải thu ngắn hạn quay được mấy vòng Như đã phân tích ở trên, do số nợ phải thu trong các doanh nghiệp chủ yếu phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nên số vòng quay các khoản phải thu thường chỉ tính cho số tiền hàng bán chịu Tuy nhiên các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp có thể sử dụng doanh thu thuần về bán hàng Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn được tính theo công thức:

Tổng số tiền hàng bán chịu (hoặc DTT)

Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn = Số dư bình quân các khoản phải thu ngắn hạn (1.21) Chỉ tiêu này cho biết mức độ hợp lý của số dư các khoản phải thu ngắn hạn và hiệu quả của việc thu hồi nợ ngắn hạn Nếu số vòng quay của các khoản phải thu ngắn hạn lớn, chứng tỏ doanh nghiệp thu hồi tiền hàng kịp thời, ít bị chiếm dụng vốn Tuy nhiên, số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn nếu quá cao sẽ không tốt vì có thể ảnh hưởng đến khối lượng hàng tiêu thụ do phương thức thanh toán quá chặt chẽ (chủ yếu là thanh toán ngay trong thời gian ngắn)

Thời gian thu tiền bình quân: Thời gian thu tiền (còn gọi là kỳ thu tiền bình quân) là chỉ tiêu phản ánh thời gian bình quân thu các khoản phải thu ngắn hạn Chỉ tiêu này được tính như sau:

Thời gian của kỳ phân tích Thời gian thu tiền

bình quân = Số vòng quay các khoản phải thu ngắn hạn (1.22) Thời gian của kì phân tích thường lấy: 1 năm là 360 ngày, 1 quý là 90 ngày, 1 tháng là 30 ngày

Thời gian thu tiền càng ngắn, chứng tỏ tốc độ thu hồi tiền hàng càng nhanh, doanh nghiệp ít bị chiếm dụng vốn Ngược lại, thời gian thu tiền càng dài, chứng tỏ tốc

độ thu hồi tiền hàng càng chậm, số vốn doanh nghiệp bị chiếm dụng nhiều Tuy nhiên, thời gian thu tiền ngắn quá sẽ gây khó khăn cho người mua, không khuyến khích người mua nên sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường

Số vòng quay các khoản phải trả ngắn hạn (vòng): là chỉ tiêu phản ánh trong kỳ

kinh doanh, doanh nghiệp trả được bao nhiêu lần các khoản phải trả ngắn hạn, có thể

xem xét riêng từng đối tượng như: mua chịu về vật tư, hàng hóa, tài sản, dịch vụ của

các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, theo công thức sau:

Tổng số tiền chậm trả (Giá vốn hàng bán)

Số vòng quay các khoản

phải trả ngắn hạn = Số dư bình quân các khoản phải trả ngắn hạn (1.23)

Chỉ tiêu này cho biết mức độ hợp lý của số dư các khoản phải trả người bán và

hiệu quả của việc thanh toán nợ Nếu số vòng quay của các khoản phải trả lớn, chứng

tỏ doanh nghiệp thanh toán tiền hàng kịp thời, ít đi chiếm dụng vốn nên tạo ra uy tín

cao đối với người cung cấp Tuy nhiên, số vòng quay các khoản phải trả nếu quá cao có

thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp, bởi vì khi đó mức

độ chiếm dụng vốn của DN ít, nên DN phải ứng thêm vốn cho hoạt động kinh doanh

hoặc doanh nghiệp phải huy động mọi nguồn vốn để trả nợ (kể cả vay, bán rẻ hàng hoá,

dịch vụ )

Thời gian thanh toán: Thời gian thanh toán hay thời gian quay vòng các khoản

phải trả ngắn hạn là chỉ tiêu phản ánh thời gian bình quân mà doanh nghiệp thanh toán

tiền cho chủ nợ trong kỳ Chỉ tiêu này được tính như sau:

Thời gian của kỳ phân tích Thời gian thanh toán

bình quân = Số vòng quay các khoản phải trả ngắn hạn (1.24)

Thời gian thanh toán tiền càng ngắn, chứng tỏ tốc độ thanh toán tiền càng

nhanh, doanh nghiệp ít đi chiếm dụng vốn Ngược lại, thời gian thanh toán tiền càng

dài, tốc độ thanh toán tiền càng chậm, số vốn doanh nghiệp đi chiếm dụng nhiều

- Với nội dung giám sát khả năng thanh toán nợ của Tập đoàn: Để giám sát

được khả năng thanh toán những khoản nợ của Tập đoàn cần thiết phải sử dụng các chỉ

tiêu như:

Tổng tài sản

Hệ số khả năng thanh

toán tổng quát = Nợ phải trả (1.25)

Chỉ tiêu này cho biết đơn vị có khả năng thanh toán tổng quát được bao nhiêu

Lợi nhuận trước thuế và lãi vay

Hệ số khả năng thanh toán lãi vay = Lãi vay phải trả (1.28) Chỉ tiêu này cho biết đơn vị có khả năng thanh toán được bao nhiêu lần lãi vay phải trả bằng lợi nhuận trước thuế và lãi vay

- Về nội dung giám sát tình hình lưu chuyển tiền tệ của Tập đoàn kinh tế: Để

giám sát cần sử dụng các chỉ tiêu như: Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ (chi tiết lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh, lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư, lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính), dòng tiền thu vào trong kỳ và Hệ số tạo tiền của toàn đơn vị Với chỉ tiêu này cần theo dõi 2 năm liên tục để đánh giá một cách cụ thể hơn năng lực tài chính của DN

1 Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ = Lưu chuyển tiền thuần từ HĐKD + Lưu chuyển tiền thuần từ HDĐT + Lưu chuyển tiền thuần từ HĐTC (1.29) Chỉ tiêu này cho biết lượng tiền thuần gia tăng hoặc suy giảm trong kỳ của Tập đoàn

2 Hệ số tạo tiền: Thể hiện bình quân một đồng tiền chi ra thì Tập đoàn thu được bao nhiêu đồng tiền vào

Dòng tiền thu vào trong kỳ

Hệ số tạo tiền =

Dòng tiền chi ra trong kỳ (1.30) Nếu hệ số tạo tiền lớn hơn 1 chứng tỏ Tập đoàn có sự gia tăng dòng tiền Nếu hệ số tạo tiền nhỏ hơn 1, có sự sụt giảm dòng tiền

1.2.5.3 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đối với Tập đoàn kinh tế

* Nội dung phân tích tài chính trong giám sát việc thực hiện kế hoạch sản xuất

kinh doanh, thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt

hàng, giao kế hoạch:

Thứ nhất: Để giám sát tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh; cung

ứng sản phẩm dịch vụ, sử dụng các chỉ tiêu sau:

- Đối với doanh nghiệp thông thường: Sử dụng chỉ tiêu Tổng sản lượng sản suất

(tổng lượng mua vào) trong kỳ; Tổng sản lượng tiêu thụ (hoặc sản lượng bán ra) trong

kỳ và Doanh thu tiêu thụ sản phẩm

- Đối với doanh nghiệp đặc thù: Sử dụng chỉ tiêu tổng sản lượng khai thác; Hệ

số thất thoát (hoặc Hệ số hao hụt), Tỷ lệ hàng hoá thiếu hụt, kém hoặc mất phẩm chất

trên tổng giá trị hàng hoá của đơn vị

- Đối với DN hoạt động công ích: Sử dụng thêm chỉ tiêu Kết quả hoạt động

công ích.Việc đánh giá kết quả cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích được thể hiện

thông qua số lượng và chất lượng

Thứ hai: Đánh giá kết quả hoạt động của Tập đoàn kinh tế:

Để đánh giá kết quả hoạt động của Tập đoàn kinh tế cần sử dụng các chỉ tiêu

tài chính trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của đơn vị cũng như trên báo cáo

kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất của Tập đoàn.Việc đánh giá kết quả cung cấp

sản phẩm, dịch vụ công ích được thể hiện thông qua số lượng và chất lượng, doanh

thu và chi phí phát sinh liên quan đến cung cấp sản phẩm dịch vụ công ích và việc

phân tích được đánh giá thông qua so sánh kỳ thực hiện so với kế hoạch, kỳ này so

với kỳ năm trước

* Nội dung phân tích tài chính trong giám sát hiệu quả hoạt động kinh doanh

của Tập đoàn kinh tế

Sử dụng các chỉ tiêu như:

1 Tổng doanh thu và thu nhập =DTT từ bán hàng và cung cấp dịch vụ + DT

hoạt động tài chính + Thu nhập khác (1.31)

Chỉ tiêu này cho biết tổng doanh thu và thu nhập mà đơn vị thu được trong kỳ

Chỉ tiêu này thể hiện kết quả kinh doanh mà đơn vị thu được trong kỳ

2 Lợi nhuận sau thuế phản ánh kết quả hoạt động cuối cùng của đơn vị, đồng

thời thể hiện quy mô lợi nhuận dành cho các chủ sở hữu (đề cập ở công thức 1.3)

3 Hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh (đề cập công thức 1.6)

4 Tỷ suất lợi nhuận thực hiện trên vốn chủ sở hữu

Lợi nhuận thực hiện *100

Tỷ suất LN thực hiện trên vốn chủ sở hữu = Vốn chủ sở hữu bình quân (1.32) Chỉ tiêu này cho biết bình quân 100 đồng vốn chủ sở hữu tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh thì công ty thu được bao nhiêu đồng lợi nhuận thực hiện trong kỳ

5 Tỷ suất LN sau thuế trên doanh thu

Lợi nhuận sau thuế *100

Tỷ suất LN sau thuế trên doanh thu (ROS) = Tổng doanh thu và thu nhập (1.33) Chỉ tiêu này cho biết bình quân 100 đồng doanh thu và thu nhập tạo ra trong kỳ thì công ty thu được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Chỉ tiêu này cho biết hiệu quả hoạt động của đơn vị trong kỳ

6 Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tài sản (vốn kinh doanh) (ROA) (đề cập ở công thức 1.7)

7 Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE).(đề cập ở công thức 1.8)

* Nội dung phân tích tài chính trong giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với

ngân sách nhà nước, tình hình phân phối lợi nhuận, trích lập và sử dụng các quỹ, tình hình biến động của Quỹ Hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp tại tập đoàn kinh tế, tổng công ty:

- Nội dung phân tích trong giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước: Để giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ của TĐKT đối với nhà nước người ta sử

dụng chỉ tiêu: Số tiền nộp NSNN của đơn vị trong kỳ và Mức độ đóng góp cho NSNN

Số tiền nộp NSNN Mức độ đóng góp cho

NSNN do sử dụng vốn đầu tư

=

Tổng vốn đầu tư (1.34) Cho biết mức độ đóng góp của đơn vị cho Nhà nứo do sử dụng vốn đầu tư

- Nội dung phân tích trong giám sát tình hình phân phối lợi nhuận, trích lập và

sử dụng các quỹ

Để giám sát chính sách phân phối lợi nhuận, trước tiên cần tìm hiểu xem Tập đoàn kinh tế (công ty mẹ và các công ty con) phân phối lợi nhuận để lại theo tỷ lệ cố định, mức chia ổn định hay có ưu tiên cho chính sách đầu tư, đánh giá chính sách phân phối lợi nhuận có đảm bảo các ràng buộc cần thiết hay không (tức là đánh giá chủ trương của doanh nghiệp trong việc phân phối lợi nhuận) Cần xác định rõ chính sách phân phối lợi nhuận là chính sách lợi nhuận giữ lại, chính sách ổn định tiền mặt Vì

vậy, khi phân tích chính sách phân phối lợi nhuận các chủ thể quản lý sử dụng chỉ tiêu

tuyệt đối và các chỉ tiêu tương đối Để giám sát sử dụng các chỉ tiêu sau:

+ Các chỉ tiêu tuyệt đối: Tổng lợi nhuận sau thuế, Lợi nhuận giữ lại, lợi nhuận

chi trả cho các chủ sở hữu trong đó: Tổng lợi nhuận sau thuế là chỉ tiêu phản ánh kết

quả hoạt động của doanh nghiệp trong mỗi thời kỳ cho biết quy mô phân phối kết quả

hoạt động của doanh nghiệp

+ Các chỉ tiêu tương đối gồm: Hệ số lợi nhuận giữ lại, hệ số lợi nhuận phân phối

vào các quỹ, tỷ lệ chi trả cổ tức cho biết cơ cấu phân phối kết quả kinh doanh

Tổng lơi nhuận giữ lại

Hệ số lợi nhuận giữ lại =

Lợi nhuận sau thuế (1.35) Căn cứ vào tỷ lệ lợi nhuận dùng để trả cổ tức và tỷ lệ lợi nhuận dùng để trích lập

các quỹ có thể giám sát chính sách phân phối lợi nhuận của Tập đoàn Chính sách phân

phối lợi nhuận ưu tiên cho lợi nhuận giữ lại làm tăng vốn chủ sở hữu từ đó làm gia tăng

mức độ độc lập tài chính và là cơ sở làm tăng giá trị thị trường của doanh nghiệp

Chính sách phân phối lợi nhuận ưu tiên cho việc chi trả cổ tức có tác dụng củng cố

niềm tin đối nhà đầu tư Chính sách phân phối lợi nhuận phụ thuộc vào kết quả kinh

doanh và chiến lược của từng doanh nghiệp trong từng giai đoạn cụ thể Đơn vị đang

trong giai đoạn đầu tư và mở rộng đầu tư thì doanh nghiệp có thể ưu tiên lợi nhuận giữ

lại Đơn vị trong giai đoạn phát triển ổn định có kết quả kinh doanh tốt có thể ưu tiên

lợi nhuận để chi trả cổ tức

Đồng thời tiến hành phân tích đánh giá các ràng buộc, hạn chế cơ chế phân

phối như ràng buộc luật pháp, ràng buộc hợp đồng, ràng buộc bởi chính sách thuế

Ngoài ra cần tiến hành so sánh các tỷ lệ phân phối thu nhập kế hoạch dự kiến với

công bố chính thức về tỷ lệ phân phối thu nhập Đồng thời, xem xét những nhân tố

ảnh hưởng đến chính sách phân phối lợi nhuận trong Tập đoàn và sự tuân thủ các quy

định về luật pháp

- Nội dung phân tích tài chính trong giám sát kết quả hoạt động của Ban điều

hành đơn vị, đánh giá kết quả hoạt động của Ban điều hành trong Tập đoàn kinh tế

Để giám sát kết quả hoạt động của Ban điều hành Tập đoàn cũng như đánh giá

kết quả hoạt động của Ban điều hành trong Tập đoàn, cần sử dụng các chỉ tiêu mang

- Thu nhập của Ban điều hành trong Tập đoàn

- Mức độ hoàn thành chỉ tiêu nhà nước giao về tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu

- Kết quả phân loại doanh nghiệp

- Việc chấp hành các quy định của chủ sở hữu, điều lệ công ty và các quy định của pháp luật hiện hành

Căn cứ vào các tiêu chuẩn trên để xếp hạng Ban điều hành

1.2.5.4 Nội dung phân tích tài chính trong giám sát nguy cơ rủi ro, phá sản đối với Tập đoàn kinh tế

1.2.5.4.1 Nội dung giám sát nguy cơ rủi ro tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

Rủi ro tài chính là biến cố rủi ro xuất hiện khi Tập đoàn kinh tế huy động nợ để tài trợ cho hoạt động nhưng sử dụng nợ không mang lại hiệu quả như dự tính làm suy giảm tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu của Tập đoàn và là mầm mống gây ra sự phá sản Trước tiên để giám sát nguy cơ rủi ro tài chính đối với Tập đoàn kinh tế, cơ quan quản lý cần nhận diện rủi ro tài chính đối với Tập đoàn kinh tế, sau đó tiến hành

đo lường rủi ro tài chính của Tập đoàn kinh tế Trên cơ sở đó đưa ra các quyết định kịp thời để cải thiện được tình hình tài chính của Tập đoàn, giảm thiểu nguy cơ rủi ro tài chính

* Nhận diện rủi ro tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế

RRTC phát sinh từ việc huy động và sử dụng nguồn vốn nợ để tài trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của các công ty thành viên trong TĐKT không thành công gây ra nguy cơ không trả được nợ

RRTC của TĐKT là những thiệt hại tài chính có thể xảy ra đối với TĐKT Nói cách khác, RRTC của TĐKT là khả năng mà hoạt động tài chính của TĐKT không đạt được các mục tiêu về:

- Huy động vốn (quy mô, cơ cấu và chi phí vốn);

- Khả năng tự tài trợ;

- Khả năng thanh toán;

- Bảo toàn và phát triển vốn chủ sở hữu;

- Khả năng sinh lời

Như vậy để đánh gía xu hướng rủi ro tài chính của Tập đoàn kinh tế, người ta sử dụng chỉ tiêu sau:

- Tổng nguồn vốn: Tổng nguồn vốn thể hiện quy mô nguồn vốn huy động Nếu

quy mô nguồn vốn huy động giảm thể hiện Tập đoàn không đạt được mục tiêu đề ra

- Vốn chủ sở hữu: Quy mô vốn chủ sở hữu giảm thì Tập đoàn kinh tế khó có thể

bảo toàn được vốn chủ sở hữu

- Hệ số bảo toàn vốn (đề cập công thức 1.4)

Nếu hệ số H>1 đã phát triển được vốn; H = 1 bảo toàn được vốn và như vậy

giảm bớt nguy cơ rủi ro tài chính và nếu H<1 chưa bảo toàn được vốn, có nguy cơ rủi

ro tài chính

- Hệ số nợ: (đề cập ở công thức 1.5)

Hệ số nợ phản ánh chính sách huy động vốn của Tập đoàn Nếu hệ số nợ càng

cao cho thấy mức độ phụ thuộc về mặt tài chính đối với bên ngoài càng lớn cho thấy

nguy cơ rủi ro tài chính càng cao

- Vốn lưu chuyển: Vốn lưu chuyển là phần nguồn vốn dài hạn (sau khi tài trợ

cho tài sản dài hạn) được dùng để tài trợ cho tài sản ngắn hạn

VLC = Nguồn vốn dài hạn - Tài sản dài hạn

Hoặc VLC = Nợ ngắn hạn - Tài sản ngắn hạn (1.36)

Nếu vốn lưu chuyển âm cho thấy Tập đoàn kinh tế đã sử dụng một phần nguồn

vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn dài hạn, điều này sẽ gây rủi ro trong thanh

toán của Tập đoàn kinh tế

- Hệ số đầu tư ngoài ngành kinh doanh (đã đề cập ở công thức 1.14)

Hệ số này phản ánh tỷ lệ đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính của đơn vị

Đối với các đơn vị có vốn đầu tư nhà nước, để đảm bảo an toàn và để tập trung vốn

thực hiện nhiệm vụ kinh doanh chính thì tỷ lệ đầu tư ra ngoài ngành sẽ bị khống

chế.Chính vì vậy đối với các đơn vị có vốn nhà nước hoặc 100% vốn nhà nước để đảm

bảo an toàn vốn và thực hiện nhiệm vụ kinh tế của mình, các DN này bị khống chế

tổng mức vốn đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính không vượt quá tổng mức vốn

điều lệ của doanh nghiệp Nếu hệ số đầu tư ngoài ngành kinh doanh chính tăng và vượt

quá tổng mức vốn điều lệ của doanh nghiệp sẽ gây mạo hiểm về tài chính

- Hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn (đề cập ở công thức 1.26)

Nếu Hn <1 có xu hướng giảm thì nguy cơ rủi ro tài chính xảy ra

- Hệ số khả năng thanh toán nợ đến hạn (đề cập ở công thức 1.27))

- Hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh (đề cập ở công thức 1.6) Hskd giảm và xu hướng thấp so với các đơn vị cùng ngành thì rủi ro tài chính có

*Đo lường rủi ro tài chính đố với Tập đoàn kinh tế

Để đo lường rủi ro tài chính của Tập đoàn kinh tế, người ta sử dụng các tham

số: Giá trị kỳ vọng, độ lệch chuẩn và hệ số biến thiên

- Giá trị kỳ vọng: Còn gọi là giá trị bình quân gia quyền của các giá trị khác

nhau, chiếm tỷ trọng khác nhau trong một tập hợp quan sát

R R E

- Hệ số biến thiên

Hệ số biến thiên là tỷ số so sánh giữa độ lệch chuẩn và giá trị kỳ vọng

Độ lệch chuẩn (so với giá trị trung bình) càng cao thể hiện hệ số biến thiên càng

cao và như vậy rủi ro càng cao

 R E



Trong đó: CV là hệ số biến thiên

 là độ lệch tiêu chuẩn của lượng biến

E(R) là giá trị bình quân của lượng biến

Hệ số biến thiên càng cao, thì độ phân tán của lượng biến càng lớn, tính chất

đại diện của số bình quân càng thấp và ngược lại

Như vậy có thể sử dụng tham số hệ số biến thiên để định lượng được rủi ro tài

chính của các chỉ tiêu đã được đề cập trong nội dung nhận diện rủi ro tài chính Như

tính hệ số biến thiên của tổng nguồn vốn, hệ số biến thiên của vốn chủ sở hữu, hệ số

biến thiên của hệ số bảo toàn vốn, hệ số biến thiên của hệ số nợ, hệ số biến thiên của hệ

số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn, hệ số biến thiên của hệ số khả năng thanh toán

ngay, hệ số biến thiên của hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh, hệ số biến thiên của ROA

và hệ số biến thiên của ROE

Cụ thể:

+ Tính hệ số biến thiên của Tổng nguồn vốn: Để tính được hệ số biến thiên của

Tổng nguồn vốn ta phải tính giá trị kỳ vọng của Tổng nguồn vốn và độ lệch chuẩn của

tổng nguồn vốn theo công thức sau:

NV NV E

+ Tính hệ số biến thiên của ROE: Để tính được hệ số biến thiên của ROE ta

phải tính giá trị kỳ vọng của ROE và độ lệch chuẩn của ROE theo công thức sau:

ROE ROE E

1.2.5.4.2 Nội dung giám sát nguy cơ phá sản đối với Tập đoàn kinh tê

Để đánh giá nguy cơ phá sản của Tập đoàn kinh tế, người ta dùng chỉ số Z-score (chỉ số Z): Đây là công cụ được cả hai giới học thuật và thực hành công nhận và sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới để phát hiện dấu hiệu báo trước sự phá sản của một doanh nghiệp Chỉ số này được phát minh bởi Giáo sư Edward I Altman, trường kinh doanh Leonard N Stern, thuộc trường Đại học New York năm 1968 [74], dựa vào việc nghiên cứu khá công phu trên số luợng nhiều công ty khác nhau tại Mỹ Mặc dù chỉ số

Z này được phát minh tại Mỹ, nhưng hầu hết các nuớc, vẫn có thể sử dụng với độ tin cậy khá cao

Chỉ số Z bao gồm xác định như sau:

Z = 1.X1 + 2.X2 + 3.X3 + 4 X4 + 5.X5 Trong đó:X1 là Tỷ lệ Vốn lưu động trên Tổng tài sản X2 là Tỷ lệ lợi nhuận giữ lại trên Tổng tài sản X3 là Tỷ lệ lợi nhuận trước lãi vay và thuế trên Tổng tài sản X4 là Tỷlệ (Giá thị trường của CP * Số lượng CP lưu hành) trên Tổng nợ phải trả

X5 là Tỷ lệ Doanh thu trên Tổng tài sản (hiệu suất sử dụng vốn kinh doanh)

i(i 1,5)

  là các hằng số (điều chỉnh theo ngành, lĩnh vực)

Từ một chỉ số Z ban đầu được xác định theo công thức

Z = 1,2.X1+1,4.X2+3,3.X3+0,6*X4+1,0*X5

Giáo Sư Edward I Altman đã phát triển ra chỉ số Z áp dụng cho các doanh

nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất như sau:

Z = 1,2.X1 + 1,4.X2 + 3,3.X3 + 0,64.X4 + 0,999.X5

 Nếu Z > 2,99: DN nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản, rủi ro tài

chính thấp

 Nếu 1,8 < Z < 2,99: DN nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản,

rủi ro tài chính tương đối nghiêm trọng

 Nếu Z < 1,8: DN nằm trong vùng nguy hiểm, rủi ro tài chính cực kỳ nghiêm

trọng, nguy cơ phá sản cao

Đối với doanh nghiệp chưa cổ phần hoá, ngành sản suất:

Z’ = 0,717.X1 + 0,847.X2 + 3,107.X3 + 0,42.X4 + 0,998.X5

 Nếu Z’ > 2.9: Doanh nghiệp nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản

 Nếu 1.23 < Z’ < 2.9: Doanh nghiệp nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy

cơ phá sản

 Nếu Z’ < 1.23: Doanh nghiệp nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá

sản cao

Vì sự khác nhau khá lớn của X5 giữa các ngành, nên X5 đã được đưa ra khỏi

công thức tính chỉ số Z Công thức tính chỉ số Z’’ được điều chỉnh có thể được dùng

cho hầu hết các ngành, các loại hình doanh nghiệp

Như vậy để đánh giá nguy cơ phá sản của các đơn vị trong Tập đoàn hoặc của

Tập đoàn sử dụng chỉ số Z và tuỳ từng loại hình công ty hoạt động trong Tập đoàn để

có thể xác định theo chỉ số Z hoặc Z hay Z’’

1.3 KINH NGHIỆM VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT

RA CHO VIỆT NAM 1.3.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc

* Về nội dung và chỉ tiêu giám sát

Nội dung giám sát tài chính ở các doanh nghiệp nhà nước tại Trung Quốc là

- Giám sát việc bảo toàn và làm tăng giá trị tài sản nhà nước trong các DNNN

và DN có vốn nhà nước

- Vừa giám sát tài chính DN vừa giám sát hiệu quả đầu tư vốn nhà nước vào DN

- Giám sát rủi ro của DN

Để có thể giám sát tài chính tại các doanh nghiệp nhà nước Uỷ bản quản lý và giám sát tài sản nhà nước cử ra Hội đồng giám sát để xây dựng hệ thống chỉ tiêu giám sát cho từng tập đoàn, DN lớn Các chỉ tiêu giám sát là các chỉ tiêu thống kê, hạch toán, hệ thống chỉ tiêu bảo toàn và làm tăng giá trị của tài sản nhà nước tại DN Các chỉ tiêu giám sát là các chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu phi tài chính (các chỉ tiêu định tính và định lượng)

Bên cạnh đó tại Trung Quốc, việc giám sát cần căn cứ vào đặc thù mỗi ngành, mỗi lĩnh vực để giám sát

Ngoài các tiêu chí trên thì Trung Quốc đã bổ sung các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước bao gồm các chỉ tiêu theo từng cấp độ: Chỉ tiêu cấp 1 là chỉ tiêu phản ánh tình hình quản lý vốn và các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng vốn

Các chỉ tiêu cấp 1 sẽ được chi tiết hoá thành các chỉ tiêu cấp 2 và cấp 3…Cụ thể Đối với chỉ tiêu Phản ánh tình hình quản lý vốn được chia làm 2 chỉ tiêu cấp 2

là chỉ tiêu xin cấp vốn và chỉ tiêu quản lý vốn Với chỉ tiêu xin cấp vốn thì Trung Quốc thể hiện thông qua 3 chỉ tiêu cấp 3 như mục tiêu dự án, quyết sách dự án Đối với chỉ tiêu quản lý vốn được thể hiện thông qua 5 chỉ tiêu cấp 3 như xây dựng cơ chế; tình hình giải ngân; Xử lý tài vụ; Tính hợp lý trong sử dụng vốn; Báo cáo tình hình sử dụng vốn

* Về các phương pháp phân tích sử dụng trong giám sát tài chính

Hầu hết tại Trung Quốc đều sử dụng các phương pháp đánh giá để giám sát tài chính tại các DN nhà nước và DN có vốn nhà nước mà cụ thể là phương pháp so sánh và phương pháp thang điểm Ví dụ như để đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

nhà nước Tổng giá trị là 100 điểm thì chỉ tiêu phản ánh tình hình quản lý vốn có giá trị

30 điểm (Xin cấp vốn là 12 điểm và Quản lý vốn là 18 điểm), chỉ tiêu phản ánh hiệu quả

sử dụng vốn có giá trị là 70 điểm (trong đó hiệu quả xã hội là 40 điểm và hiệu quả kinh tế

là 30 điểm) Chi tiết hơn nữa là thang điểm cho các chỉ tiêu cấp 3 và cấp 4

Chỉ tiêu cấp 2 Chỉ tiêu cấp 3 Chỉ tiêu cấp 4

Tính khoa học của mục tiêu chiến lược (2 điểm) Tính khả thi của mục tiêu kinh doanh (2 điểm) Mục tiêu dự án

(6 điểm)

Tính hợp lý của chỉ tiêu tài chính (2 điểm) Quyết sách vấn đề, miễn nhiệm cán bộ chủ chốt, quyết sách đầu tư dự án lớn, vốn lớn (3 điểm)

chế (2 điểm) Ban hành và thực thi chế độ quản lý việc sử dụng

vốn dùng cho các hạng mục riêng (1 điểm)

Tỷ lệ giải ngân (4 điểm) Tình hình giải

ngân (7 điểm)

Tỷ lệ hoàn thành đầu tư (3 điểm) Tính chính xác trong việc xử lý tài chính (1 điểm)

Xử lý tài chính

(2 điểm) Phân tích và quản lý sát sao đối với vốn đầu tư (1

điểm)

Sử dụng vốn (3 điểm) Tính hợp lý

trong sử dụng

vốn (5 điểm)

Chuyển dịch vốn (2 điểm) Báo cáo tình

1.3.2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Tại Hàn Quốc đã giám sát hoạt động của các DNNN thông qua Uỷ ban quản lý

DNNN Việc giám sát được thể hiện qua các khía cạnh như:

* Về nội dung phân tích trong sát tài chính:

+ Hiệu quả hoạt động: tình hình tài sản; năng suất lao động, hệ thống quản lý tài chính; kết quả sản xuất kinh doanh, hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của nhân viên gắn với tiền lương; các vấn đề quản lý lao động khác

+ Đánh giá hiệu quả các ngành nghề kinh doanh chính của DN

* Về chỉ tiêu sử dụng trong giám sát tài chính

Việc đánh giá được thực hiện để giám sát tại các DNNN ở Hàn Quốc trên cơ sở các chỉ tiêu định lượng và chỉ tiêu định tính, chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu phi tài chính,

cụ thể như sau:

- Các chỉ tiêu tài chính bao gồm các chỉ số tài chính cơ bản như: Số lượng lao

động, doanh thu, lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận, tiền lương…

- Các chỉ tiêu phi tài chính: chỉ số phi tài chính được lập riêng cho từng DN

nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động của DN đó Ví dụ: đối với DN đường sắt thì chỉ số

là: “Tỷ lệ tàu về ga đúng giờ”; “Số phút tàu về ga chậm giờ” Đối với TCT cảng hàng không Seoul thì chỉ số là: “Thời gian để hành khách hoàn thành thủ tục từ khi hạ cánh

đến khi ra khỏi sân bay”, “Số lượng container được vận chuyển qua cảng hàng không

Ngoài ra, chỉ số phi tài chính còn bao gồm các chỉ số như “Mức độ hài lòng của khách

hàng”, các ảnh hưởng của DN đến xã hội…

* Về phương pháp sử dụng trong giám sát tài chính

Để giám sát tài chính tại Hàn Quốc sử dụng phương pháp đánh giá mà cụ thể là phương pháp so sánh và phương pháp trọng số

Với phương pháp trọng số: Hàn quốc xây dựng bộ chỉ số với các chỉ tiêu tài

chính chiếm 53% (hoặc 60%) tổng số các chỉ tiêu đánh giá và 47% (hoặc 40%) còn lại đối với các chỉ tiêu phi tài chính Việc xây dựng bộ chỉ số do một nhóm chuyên gia độc lập (gồm các kiểm toán viên, chuyên gia đánh giá) do Ủy ban quản lý DNNN tuyển dụng và ký hợp đồng hằng năm Nhóm chuyên gia này làm việc một cách độc lập để tránh mọi sự can thiệp chính trị hay can thiệp từ phía các DNNN Nhóm chuyên gia có trách nhiệm đệ trình Ủy ban Quản lý phê duyệt bộ chỉ tiêu tài chính và phi tài chính cho từng DN, sau khi được phê duyệt, ngay từ đầu năm sẽ thông báo tới từng DN về việc năm nay DN sẽ bị đánh giá theo tiêu chí nào để DN biết và tổ chức hệ thống giám sát nội bộ tương ứng

Bắt đầu từ tháng 9 hàng năm, tổ chuyên gia sẽ nghiên cứu tình hình của DN và

từng DN trong năm tới Ngoài nội dung các tiêu chí/chỉ số đánh giá, nhóm chuyên gia

phải đề xuất được mức độ tăng trưởng/cải thiện (% tăng lên) của mỗi chỉ số sao cho

phù hợp với những khó khăn hay thuận lợi trong môi trường kinh doanh của năm sau

Do mức giá đầu ra của sản phẩm của các DNNN thường bị nhà nước điều tiết nên các

chỉ số tài chính có thể không cần tăng so với năm trước, nhưng các chỉ số phi tài chính

thì bắt buộc phải đạt mức cao hơn năm trước thì DN mới được xếp loại tốt Điều này

tạo áp lực lên DNNN phải liên tục phải cải thiện, nâng cao hiệu quả hoạt động

Với phương pháp so sánh: Trên cơ sở các chỉ tiêu giám sát, Uỷ ban quản lý

DNNN so sánh với một số chỉ tiêu của các DN lớn trên thế giới (kể cả chỉ tiêu tài chính

và chỉ tiêu phi tài chính) và việc so sánh chủ yếu theo các chỉ tiêu như năng suất lao

động, mức độ cung cấp dịch vụ, năng lực cạnh tranh… (Ví dụ sẽ so sánh mức độ hài

lòng của khách hàng tại Sân bay quốc tế Incheon Hàn Quốc với Sân bay quốc tế

Heathrow Anh Quốc) Đồng thời, để tránh việc Ban Lãnh đạo tập trung vào các mục

tiêu ngắn hạn, Hàn Quốc cũng đã bổ sung thêm một chỉ số đánh giá trong trung và dài

hạn (5 năm)

Các DNNN sẽ được xếp loại từ S (xếp loại đặc biệt), A nếu kết quả năm sau cao

hơn năm trước và ngược lại sẽ xếp loại từ B; C; D; E

Trên cơ sở xếp loại, Chính phủ sẽ xem xét, quyết định việc giải thể đối với DNNN

xếp loại E, cảnh báo nếu xếp loại D, thưởng ít hơn 1 tháng lương thực hiện cho nhân viên

nếu xếp loại C, thưởng từ 1 đến 1,5 tháng lương cho nhân viên nếu xếp loại B, thưởng từ

1,5 đến 2 tháng lương nếu xếp loại A và từ 2 đến 2,5 tháng lương nếu xếp loại đặc biệt (S)

1.3.3 Kinh nghiệm của các nước OECD

- Về nội dung và chỉ tiêu giám sát: Các nước OECD thực hiện giám sát tài

chính thông qua các nội dung phản ánh năng lực tài chính như kết quả hoạt động, hiệu

quả hoạt động, khả năng thanh toán, dòng tiền và các chỉ tiêu thường được dùng để

theo dõi, đánh giá năng lực tài chính của DN gồm: (i) Doanh thu; (ii) Lợi nhuận,

EBITDA; (iii) Tỷ suất lợi nhuận trên vốn CSH (ROE); (iv) Cổ tức Nhà nước được

nhận từ DN; (v) Nợ/EBITDA; (vi) Nợ/Vốn CSH Ngoài ra, một số quốc gia còn sử

dụng thêm các chỉ tiêu như: Hệ số khả năng thanh toán nhanh; Hệ số khả năng thanh

toán nợ đến hạn; Hệ số dòng tiền; Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) Ngoài các nội

dung phân tích trong giám sát tài chính nói trên thì một số quốc gia đã bổ sung một số

tiêu chí để đánh giá và giám sát mức độ rủi ro của DN; trong đó, mức lãi suất cơ bản

được dùng làm cơ sở để phân tích rủi ro của DN Một số quốc gia cũng giám sát rủi ro phát sinh từ khu vực DNNN đối với NSNN thông qua việc giám sát khả năng thanh toán các khoản nợ được Chính phủ bảo lãnh

- Về phương pháp phân tích trong giám sát tài chính: Việc đánh giá năng lực tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động cũng như xếp loại DN tại hết các nước OECD thông qua việc so sánh tình hình thực hiện với mục tiêu của DN đặt ra

1.3.4 Bài học kinh nghiệm về phân tích tài chính trong giám sát tài chính đối với Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam

- Về nội dung và chỉ tiêu giám sát: ngoài các chỉ tiêu tài chính nói chung (phản

ánh nội dung giám sát hiệu quả sát xuất kinh doanh và tình hình huy động vốn - đòn cân nợ), cần có các chỉ tiêu tài chính đặc thù theo ngành, thậm chí theo từng loại hình để phù hợp với đặc thù của ngành và của từng đơn vị Đồng thời để giám sát tài chính đối với các Tập đoàn kinh tế cần sử dụng các chỉ tiêu tài chính và các chỉ tiêu phi tài chính Đối với các Tập đoàn kinh tế việc đánh giá xếp loại cần phải theo các chỉ tiêu kế hoạch đặc thù (cần thiết có thể thuê chuyên gia xây dựng chỉ tiêu đánh giá từ đầu năm) Đối với các Tập đoàn kinh tế hoạt động công ích, do không đặt mục tiêu sinh lời thì cần sử dụng các chỉ tiêu đánh giá phi tài chính để đánh giá chất lượng và hiệu suất cung ứng hàng hoá/dịch vụ công

Kết quả đánh giá cần được sử dụng để quyết định mức độ lương/thưởng của người lãnh đạo/người lao động tại Tập đoàn, đối với những Tập đoàn được đánh giá xếp loại quá yếu kém thì có chế tài buộc phải phá sản, giải thể hoặc tái cơ cấu bắt buộc Cần phải bộ sung các nội dung và chỉ tiêu giám sát nguy cơ rủi ro, nguy cơ phá sản đối với các Tập đoàn kinh tế để ngăn chặn, phòng ngừa rủi ro đối với các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam

- Về phương pháp phân tích tài chính trong giám sát tài chính

Ngoài phương pháp so sánh dùng để đánh giá thì cần sử dụng các phương pháp đánh giá khác như phương pháp thang điểm, phương pháp trọng số Đồng thời việc so sánh cần quan tâm đến đặc thù ngành nghề kinh doanh, phạm vi hoạt động cũng như so sánh với các Tập đoàn kinh tế lớn trên thế giới hoạt động cùng trong lĩnh vực Đối với các Tập đoàn kinh tế thì Cơ quan giám sát của Chính phủ cần xây dựng cơ sở dữ liệu

để có thể so sánh hiệu quả đầu tư và mức độ rủi ro tài chính trung bình của từng ngành, qua đó có thể tham mưu cho Chính phủ trong hoạt động đầu tư vốn của Nhà nước cho

từng ngành và cho từng đơn vị cụ thể