Ảnh hưởng của thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống đến bệnh trứng cá thể thông thường

Yếu tố nghề nghiệp: khi tiếp xúc với dầu mỡ, tiếp xúc ánh nắng nhiều...làm tăng khả năng bị bệnh, da có tính axít tự nhiên nhẹ với độ PH khoảng bằng 5, các chất tẩy rửa có trong dầu gội,

Người hướng dẫn khoa học:

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhậnđược sự dạy bảo tận tình của các thầy cô, các bác sỹ, sự động viên giúp đỡ chântình của các anh chị, các bạn đồng nghiệp và sự cảm thông chia sẻ của gia đình.Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới:

- Ban giám hiệu, Bộ môn Da liễu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học,

Bộ môn Da liễu trường Đại học Y Hà Nội

- Ban giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương

Đã tạo điều kiện và cho phép tôi trong suốt quá trình học tập, thực hành

và tiến hành nghiên cứu này

- PGS.TS Nguyễn Hữu Sáu – Bộ Môn Da Liễu và PGS.TS Lê TrầnNgoan – Bộ Môn Sức Khỏe Nghề Nghiệp, những người thầy đã luôn quantâm dạy bảo, đóng góp nhiều ý kiến quan trọng quý báu trong quá trình họctập và hoàn thành luận văn này

- Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các thầy cô trong Bộ môn Da liễu đãnhiệt tình hướng dẫn chỉ bảo và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập.Tôi xin cảm ơn tới toàn thể các cán bộ phòng Kế hoạch tổng hợp, nhânviên Khoa Khám bệnh - Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tạo điều kiện thuậnlợi để tôi có thể học tập và tiến hành thu thập số liệu thuận lợi

Xin cảm ơn các anh chị, bạn bè đồng nghiệp đã luôn sẵn lòng giúp đỡ,động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng tôi xin cảm ơn những người thân trong gia đình đã động viên,giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để tôi yên tâm trong quá trình học tập và trong suốtquá trình hoàn thành luận văn

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Đinh Thị Lê Thành

Tôi là Đinh Thị Lê Thành, cao học khóa 23 Trường Đại học Y Hà Nội,chuyên ngành Ngoại khoa, xin cam đoan:

1 Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫncủa PGS.TS Nguyễn Hữu Sáu và PGS.TS Lê Trần Ngoan

2 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác,trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sởnơi nghiên cứu

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Học viên

Đinh Thị Lê Thành

Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt

CRP C-Reactive Protein Protein gây phản ứng viêm

FSH Follicle-stimulating Hormone Hormone kích thích nang

GI Glycaemic Index Chỉ số tăng đường huyết sau ăn IGF-1 Insulin-like Growth Factor-1 Yếu tố tăng trưởng giống Insulin-1

LH Luteinnizing hormone Hormon tạo hoàng thể

P acnes Propionibacterium acnes P acnes

phẩm

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1 3

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Đại cương bệnh trứng cá 3

1.1.1 Bệnh sinh trứng cá: Có 4 yếu tố chính 3

1.1.2 Các thể lâm sàng của bệnh trứng cá 5

1.1.3 Phân loại mức độ bệnh trứng cá 9

1.2 Các yếu tố liên quan đến bệnh trứng cá 9

1.2.1 Tuổi: bệnh trứng cá thường gặp ở tuổi thanh thiếu niên, 90% bệnh nhân ở lứa tuổi 13-19, sau đó bệnh giảm dần, nhưng cũng có thể bắt đầu ở tuổi 20 -30 hoặc muộn hơn thậm chí tới tuổi 50-59 [20] 9

1.2.2 Giới: đa số các tác giả đều thấy nữ bị trứng cá nhiều hơn nam [13],[19],[21],[22] Theo báo cáo Nghiên cứu khoa học của Trung tâm y tế Huyện Long Thành, 375 em học sinh lớp 10 trường Phổ thông trung học, thì tỉ lệ nữ mắc bệnh trứng cá là 64,53 %, nam là 35,47% Hình thái lâm sàng ở bệnh nhân nam nặng hơn so với bệnh nhân nữ [21] 9

1.2.3 Yếu tố gia đình: yếu tố gia đình có ảnh hưởng rõ rệt đến bệnh trứng cá Theo Phạm Văn Hiển nếu bố hoặc mẹ hoặc cả hai bị trứng cá thì 45% con trai của họ ở tuổi đi học bị trứng cá [1] 9

1.2.4 Yếu tố thời tiết: các yếu tố khí hậu nóng ẩm, hanh khô cũng liên quan đến bệnh trứng cá Khi nhiệt độ môi trường lạnh da sẽ phản ứng co lại để giữ nhiệt độ cho cơ thể Nhiệt độ lạnh làm giảm tiết dầu của tuyến dầu nên da có xu hướng bị khô và nứt nẻ Điển hình nhất là những vùng chịu tác động của mùa đông như miền Bắc và miền Trung da có xu hướng rát và nứt nẻ Khi nhiệt độ môi trường nóng, tuyến bã và tuyến mồ hôi tiết nhiều dầu và mồ hôi để làm ẩm da và làm mát da, vì vậy da có xu hướng bị mụn [8], [16],[23] 10

1.2.6 Yếu tố nghề nghiệp: khi tiếp xúc với dầu mỡ, tiếp

xúc ánh nắng nhiều làm tăng khả năng bị bệnh,

da có tính axít tự nhiên nhẹ với độ PH khoảng bằng

5, các chất tẩy rửa có trong dầu gội, xà phòng, nước rửa chén… và kể cả các mỹ phẩm dưỡng ẩm chứa kiềm cũng có thể gây hại đến cấu trúc tế bào của da, làm suy yếu hàng rào chức năng bảo vệ của lớp da ngoài cùng, dẫn đến da bị khô, dễ nhiễmtrùng và bùng phát các bệnh ngoài da Tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, thuốc tẩy, thuốc nhuộm, dung môi… rất gây hại đến làn da [11] 111.2.7 Yếu tố stress: cuộc sống hàng ngày mỗi một người

đều có nhiều stress công việc, học tập, lo lắng sẽ gây nên bệnh hoặc làm tăng nặng bệnh trứng cá Khi chúng ta gặp stress, tuyến thượng thận sẽ tăng tiết hocmon Androgen Nồng độ androgen cao hơn

có thể dẫn đến mụn trứng cá nhiều hơn [16] Điều này có thể giải thích lý do tại sao căng thẳng dườngnhư ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới khi nói đến mụn trứng cá Stress có thể do nhiều

nguyên nhân như áp lực công việc, chuyện gia

đình, tình cảm, cường độ lao động cao không được nghỉ ngơi, mất ngủ [1], [8], [16], [23] 111.2.8 Các bệnh nội tiết: khi mắc một số bệnh nội tiết có

thể bị trứng cá như bệnh Cushing, bệnh cường giáp trạng, bệnh buồng trứng đa nang Do tăng sản xuất Androgen, làm cho tuyến bã tăng trưởng lớn hơn bình thường, sản xuất quá mức lên tuyến bã gây bít lỗ nang lông và gây mụn [8], [16] 111.2.9 Thuốc: một số loại thuốc có thể làm tăng bệnh

trứng cá, đó là corticoid, isoniazid, thuốc có nhóm halogen (iod, brom), androgen (testosteron),

lithium, hydantoni… Bên cạnh đó, các thuốc bôi điều trị mụn trứng cá như benzoyl peroxide,

retinoid, sulfur, acid salicylic, kháng sinh tại chỗ, isotretinoin và các chất tẩy tế bào chết, kem trộn…

sát, nặn không đúng phương pháp và lạm dụng mỹ

phẩm làm ảnh hưởng đến bệnh trứng cá 12

1.3 Chế độ ăn: Một số thức ăn có thể làm gia tăng bệnh trứng cá như sữa, đường, cafe 12

1.3.1 Sữa: là nguyên nhân hàng đầu gây nên mụn trứng cá và làm trầm trọng mụn Các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ mụn trứng cá cao hơn ở những người uống nhiều sữa [23],[24],[25],[26] Có ít nhất ba nghiên cứu quy mô lớn báo cáo trên Tạp chí Da liễu Mỹ tìm thấy một liên kết giữa sữa uống và mụn trứng cá[ 24],[25],[26] 12

1.3.2 Đường và các thực phẩm chứa nhiều đường 13

1.3.3 Chocolate: được cho là nguyên nhân làm tăng nặng mụn trứng cá [22],[31],[32],[27] 16

1.3.4 Cafe, chất cồn, chất kích thích 17

1.3.5 Gia vị cay nóng, mặn 17

1.3.6 Thực phẩm giàu chất béo 17

1.3.7 Một số thực phẩm tốt cho bệnh trứng cá 18

1.4 Thói quen sinh hoạt và một số yếu tố khác ảnh hưởng đến bệnh trứng cá thể thông thường: Một lối sống thiếu lành mạnh, hiểu biết sẽ gây trầm trọng thêm bệnh trứng cá Các yếu tố liên quan đến gồm có: 20 1.4.1 Thức khuya: Ngủ không đủ giấc sẽ làm cho hoạt

động điều tiết tế bào da thất thường, ảnh hưởng đến chức năng của tế bào biểu bì, từ đó đẩy nhanh quá trình lão hóa da, xuất hiện các nếp nhăn, xỉn màu Ban đêm chính là lúc da tái tạo lại tế bào

nhanh hơn so với ban ngày Tế bào da tái tạo với tốc độ nhanh gấp đôi trong khoảng thời gian từ 23h đến 4h sáng, collagen được sản sinh nhanh chóng

và các chất có hại cũng bị tiêu diệt, tế bào bị tổn thương cũng được phục hồi nhanh chóng Do đó

1.4.2 Thói quen cạy nặn mụn: Tật nặn bóp mụn ở hầu

hết tất cả các lứa tuổi bệnh nhân bị mụn trứng cá

và đó là một thói quen vô cùng có hại, vì không phân biệt được đâu là mụn nặn được, đâu là mụn không nặn được, gây tổn thương da nghiêm trọng,

dễ dẫn đến viêm nhiễm, để lại sẹo lồi, sẹo lõm, sẹo

thâm 20

1.4.3 Thói quen rửa mặt và vệ sinh da không đúng cách .20

1.5 Điều trị bệnh trứng cá 21

1.5.1 Tại chỗ: sử dụng các thuốc bôi 22

1.5.2 Toàn thân 22

1.5.3 Thói quen sinh hoạt: Một số khuyến cáo được đưa ra đối với bệnh nhân bị trứng cá là: Hạn chế thức khuya, tránh căng thẳng thần kinh, không cạy nặn trứng cá và tự ý dùng các loại thuốc khác 23

1.5.4 Thói quen ăn uống: Hiện vẫn còn đang tranh cãi rất nhiều về chế độ ăn cho người bị trứng cá, lời khuyên được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học như: hạn chế ăn đồ ngọt, đồ ăn nhanh, đồ cay nóng, hạn chế rượu bia và uống sữa nguyên kem Nên ăn nhiều hoa quả và uống nhiều nước cũng được xem xét thêm 23

CHƯƠNG 2 24

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

2.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 24

2.2 Đối tượng nghiên cứu 24

* Bệnh nhân mắc bệnh trứng cá thông thường với các biểu hiện lâm sàng: 24

2.2.1 Tiêu chuẩn chọn Bệnh nhân 24

2.2.2 Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân 25

2.3 Phương pháp nghiên cứu 25

2.3.4 Tránh sai số và kiểm soát nhiễu 27

2.3.5 Xử lý và phân tích số liệu 27

2.4 Đạo đức nghiên cứu 27

2.5 Hạn chế của đề tài 28

CHƯƠNG 3 29

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29

3.1 Một số yếu tố liên quan của bệnh trứng cá thông thường 29

3.1.1 Phân bố theo giới tính: 29

3.1.2 Phân bố theo nhóm tuổi 29

3.1.3 Phân bố thời gian mắc bệnh của bệnh nhân trứng cá thể thông thường 30

3.1.4 Yếu tố gia đình 30

3.1.5 Phân bố bệnh theo nghề nghiệp 30

3.1.7 Phân bố theo thể loại da 31

3.1.8 Tình trạng bệnh lý kèm theo 32

3.2 Mối liên quan giữa thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống với bệnh trứng cá 32

3.2.1 Mối liên quan giữa thói quen sinh hoạt và bệnh trứng cá 32

3.2.2 Đánh giá mối liên quan của chế độ ăn với bệnh trứng cá thông thường 35

CHƯƠNG 4 43

BÀN LUẬN 43

4.1 Một số yếu tố liên quan đến bệnh trứng cá thể thông thường 43

4.1.1 Phân bố bệnh theo giới tính 43

4.1.2 Đặc điểm về tuổi 44

4.1.3 Thời gian bị bệnh trứng cá 45

4.1.7 Bệnh trứng cá và đặc điểm theo thể loại da: 48

4.1.8 Bệnh trứng cá và bệnh lý kèm theo 48

4.2 Thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống đối với bệnh trứng cá: 49

4.2.1 Mối liên quan đến thói quen sinh hoạt 49

4.2.2 Mối liên quan đến thói quen dinh dưỡng 53

KẾT LUẬN 62

KHUYẾN NGHI 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC

Bảng 3.1 Phân bố bệnh nhân theo giới tính 29 Bảng 3.2 Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi (n=243) 29 Bảng 3.3 Phân bố bệnh nhân theo thời gian mắc bệnh (n=118) 30 Bảng 3.4 Phân bố bệnh nhân theo tiền sử gia đình 30 Bảng 3.5 Phân bố bệnh theo nghề nghiệp (n=118) 30 Bảng 3.6 Phân bố bệnh nhân theo tình trạng hôn nhân 31 Bảng 3.7 Phân bố bệnh nhân theo thể loại da 31 Bảng 3.8 Phân bố bệnh nhân theo tình trạng bệnh lý kèm theo (n = 118) 32 Bảng 3.9 Thời gian đi ngủ giữa 2 nhóm 32 Bảng 3.10 So sánh tình trạng sử dụng thuốc giữa 2 nhóm 32 Bảng 3.11 Mối liên quan giữa bệnh trứng cá và các yếu

tố gây stress 33 Bảng 3.12 So sánh tình trạng hút thuốc của nam giới 33 Bảng 3.13 So sánh thói quen rửa mặt và sản phẩm rửa mặt giữa hai nhóm 34 Bảng 3.14 So sánh thói quen chăm sóc da mặt giữa hai nhóm 35 Bảng 3.15 So sánh tình trạng sử dụng đồ uống giữa hai nhóm 35 Bảng 3.16 Nguy cơ mắc bệnh trứng cá và cách ăn dầu mỡ 36 Bảng 3.17: So sánh giữa 2 nhóm về tần suất và 38 nguy cơ mắc bệnh trứng cá với thức ăn chiên rán 38 Bảng 3.18 Nguy cơ mắc bệnh trứng cá và món ăn giàu tinh bột 38 Bảng 3.19: Mối liên quan giữa bệnh trứng cá và tình trạng sử dụng 39

Bảng 3.21 Mối liên quan giữa bệnh trứng cá và thói quen ăn trái cây 40 Bảng 3.22 Mối liên quan giữa bệnh trứng cá và thói quen ăn rau củ 41

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: Trứng cá thể thông thường 5 Hình 1.2: Trứng cá mạch lươn 6 Hình 1.3: Trúng cá sẹo lồi 7

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trứng cá (Acne) là một bệnh da tương đối phổ biến Bệnh thường gặp

ở tuổi trẻ, 80% người bị bệnh trứng cá ở lứa tuổi thanh thiếu niên 13 đến

25 tuổi, có thể kéo dài nhiều năm gây mất tự tin cho bệnh nhân dẫn đến ảnhhưởng đến chất lượng cuộc sống Bệnh trứng cá có nhiều hình thức lâmsàng khác nhau và Trứng cá thông thường là hình thức lâm sàng hay gặpnhất [1], [2], [3]

Theo một nghiên cứu của Vos và cộng sự, trên thế giới bệnh trứng cá ảnhhưởng đến khoảng 650 triệu người, chiếm 9,4 % dân số [4] Tại Việt Nam,theo số liệu thống kê của Bệnh viện da liễu TW năm 2015 số lượng bệnh nhântrứng cá đến khám và điều trị chiếm 15% trong tổng số lượt bệnh nhân đếnkhám tại Bệnh viện, chỉ sau bệnh nhân viêm da cơ địa

Căn sinh bệnh học của trứng cá khá phức tạp Các yếu tố quan trọngtrong sinh bệnh học trứng cá như tăng tiết chất bã, sự sừng hóa cổ tuyến bã,

nhiễm vi khuẩn Propionibacterum Acne, vi khuẩn Staphylococus blance, S Albus, S Epiderminis

Điều trị bệnh trứng cá đang được các nhà nghiên cứu quan tâm Có nhiềuphương pháp điều trị bệnh trứng cá khác nhau: thuốc bôi tại chỗ, thuốc dùngtoàn thân, vật lý trị liệu, xoa bóp mát xa và thay đổi thói quen sinh hoạt, chế

độ dinh dưỡng của bệnh nhân

Có rất nhiều yếu tố liên quan như: gia đình, trạng thái tâm lý, thức ăn,

thói quen sinh hoạt, vấn đề về môi trường, vệ sinh cá nhân đều ảnh hưởng rấtlớn đến sự phát sinh bệnh trứng cá Việc khai thác chế độ dinh dưỡng và thóiquen sinh hoạt của người bệnh giúp cho các thầy thuốc lâm sàng tư vấn cho

bệnh nhân, đề xuất những biện pháp điều trị phối hợp hữu hiệu, nhằm đạtđược hiệu quả điều trị tốt trong bệnh trứng cá Vì vậy chúng tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống

đến bệnh trứng cá thể thông thường” với 2 mục tiêu:

1 Khảo sát một số yếu tố liên quan đến bệnh trứng cá thể thông thường tại Bệnh viện Da liễu Trung ương từ tháng 10/2015 - 09/2016.

2 Đánh giá mối liên quan giữa thói quen sinh hoạt và ăn uống đến bệnh trứng cá thể thông thường

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Đại cương bệnh trứng cá

Bệnh trứng cá là một bệnh của nang lông tuyến bã, với nhiều hình tháitổn thương khác nhau: nhân, sẩn, mụn mủ, cục, nang trứng cá Bệnh xuất hiệnnhiều nhất ở tuổi dậy thì, tiến triển dai dẳng, từng đợt Nếu không được điềutrị kịp thời, phù hợp có thể để lại hậu quả sẹo lồi, sẹo lõm, làm ảnh hưởng đếnchất lượng cuộc sống của người bệnh

Bệnh sinh của trứng cá gồm bốn cơ chế chính [1], [3]

- Tăng tiết bã

- Dày sừng cổ nang lông tuyến bã

- Nhiễm khuẩn

- Thâm nhiễm viêm

- Một số yếu tố liên quan như thức ăn, stress, thời tiết, kinh nguyệt

1.1.1 Bệnh sinh trứng cá: Có 4 yếu tố chính

1.1.1.1 Tăng tiết chất bã

Bình thường tuyến bã tiết ra chất bã làm da, lông, tóc ẩm, mềm mại,mượt mà Trong trứng cá do nội tiết Androgen của cơ thể, đặc biệt làtestosteron tiết ra nhiều sẽ gắn vào các thụ thể đặc hiệu có trên bề mặt các tếbào tuyến bã, kích thích các tế bào tuyến bã phát triển, giãn rộng làm tăng bàitiết chất bã Việc sản xuất hocmon của cơ thể tăng cao nhất vào những nămtrưởng thành nên trứng cá thường gặp ở người trẻ: nam giới bị nặng hơn nữgiới do lượng testosteron sản xuất nhiều hơn [1],[5]

1.1.1.2 Sừng hóa cổ nang lông

Bình thường các tế bào của tuyến bã và cổ nang lông khi chết sẽ được

đào thải ra ngoài qua cổ nang lông Trong trứng cá, các tế bào này kh ôngđược đào thải sẽ gây bít tắc, làm cổ nang lông hẹp lại, ngăn chặn sự pháttriển của chất nhờn trong lòng ống, từ đó gây tích tụ chất nhờn và làm phìnhtuyến bã [1], [2], [5]

1.1.1.3 Sự gia tăng hoạt động của vi khuẩn Propionibacterium acnes

Vi khẩn P.acnes là một dạng trực khuẩn đa dạng và kị khí, hiện diện rất

nhiều trên da của bệnh nhân trứng cá Sự bít tắc cổ nang lông đã tạo điều kiện

thuận lợi cho vi khuẩn P.acnes sinh sôi, phát triển Các vi khuẩn này sẽ

chuyển hóa các acid béo tự do có trong tế bào chết và chất nhờn bị tích tụ làmviêm tấy nang lông và cổ nang lông tạo nên mụn trứng cá dạng sẩn, mụn mủ,cục và nang [6]

1.1.1.4 Các yếu tố gây viêm khác

Vi khuẩn P.acnes có khả năng phân huỷ lipid, giải phóng acid béo tự do

gây viêm mạnh Điều này đã được chứng minh trong thực nghiệm bằng cách

tiêm P.acnes sống vào trong các nang chứa đựng toàn acid béo đã este hoá.

Sau khi tiêm, các nang này bị vỡ, các tổ chức xung quanh bị viêm tấy nhiều

Ngược lại, nếu tiêm các P.acnes chết vào các nang nói trên thì thấy hiện tượng viêm không đáng kể, kể cả khi tiêm P.acnes vào trung bì cũng chỉ gây viêm

nhẹ hoặc trung bình mà thôi Thí nghiệm đã chứng minh rằng men lipase của

P.acnes sống đã phân huỷ lipid, giải phóng acid béo tự do, gây viêm rõ rệt ở

tổ chức dưới da [7],[8]

Những vi khuẩn này tiết ra men: hyaluronidase, protease, lipaselecitinase có khả năng gây viêm và các yếu tố hoá ứng động bạch cầu Cácyếu tố hoá ứng động bạch cầu sẽ giải phóng hydrolase thấm vào thành và làmyếu thành nang lông gây viêm và vỡ cùng nhân trứng cá vào lớp trung bì.Phản ứng viêm hình thành trứng cá sẩn, mụn mủ, cục và nang [7],[8]

SINH BỆNH HỌC

đỏ, sẩn mụn mủ, mụn mủ, cục, nang viêm tấy đỏ và ổ áp xe nông sâu tuỳthuộc vào tác động của các yếu tố như tăng tiết bã nhờn, dày sừng cổ tuyến

bã, phản ứng viêm, rối loạn thành phần chất bã và hoạt động của vi khuẩn.Các loại tổn thương này không phải thường xuyên kết hợp với nhau và có đầy

1.1.2.2 Trứng cá mạch lươn

Bệnh thường bắt đầu sau tuổi dậy thì và kéo dài tiếp những năm sau đó,bệnh gặp chủ yếu ở nam giới Hay gặp tổn thương ở gáy, da đầu, quanh hậumôn, mông, mặt, lưng, ngực Khởi đầu các mụn mủ ở nang lông, to dần vàloét, các ổ mủ có thể nông, sâu tạo cục viêm từng cụm 2-3 cái, thành hang hốcvới nhiều lỗ dò, tổn thương có dịch vàng nhày lẫn máu Bệnh thường tiếntriển dai dẳng, điều trị còn nhiều khó khăn [14]

loét nhỏ, khi khỏi để lại sẹo lõm vĩnh viễn.[1], [8], [15], [16].

1.1.2.4 Trứng cá sẹo lồi

Chủ yếu gặp ở đàn ông, hay khu trú ở gáy, vùng rìa chân tóc Khởi đầu

là tổn thương viêm nang lông, về sau liên kết với nhau thành dải hình vằn vèohay thẳng, sau đó tổn thương tiến triển thành củ xơ hoặc dải xơ phì đại gờ lênkhỏi mặt da như sẹo lồi, có thể có một vài mụn mủ riêng rẽ trên bề mặt, cógiãn mạch Bệnh tiến triển lâu dài, cuối cùng sẽ xẹp, sẹo phẳng và vĩnh viễntrụi lông tóc [11], [16]

trứng cá Tuy nhiên khi ngừng thuốc một thời gian các tổn thương bệnh trứng

cá sẽ hết [1], [11], [16], [17]

1.1.2.7 Trứng cá trước tuổi thiếu niên

Thể này được phân thành 3 loại sau [8], [16]:

- Trứng cá sơ sinh: xuất hiện trong 4 tuần đầu sau đẻ, bé trai hay bị hơn

bé gái do nội tiết tố progesteron ở mẹ truyền sang Tổn thương có thể tồn tạitrong vài tuần rồi tự khỏi không để lại dấu vết gì

- Trứng cá tuổi ấu thơ: xuất hiện từ tháng thứ hai, cũng có thể là dotrứng cá sơ sinh tồn tại dai dẳng Trứng cá loại này có thể kéo dài thành trứng

cá tuổi thiếu niên

- Trứng cá tuổi thiếu niên: nguyên nhân từ trứng cá trẻ em tồn tại daidẳng Trong đó yếu tố gia đình đóng vai trò quan trọng

1.1.2.8 Các loại hình trứng cá khác

- Trứng cá do mỹ phẩm: thường gặp ở phụ nữ tuổi 25-30, do dùngcác mỹ phẩm không thích hợp hoặc có thói quen sử dụng quá nhiều kembôi mặt, dầu làm ẩm da, kem chống nắng [1], [11], [16] Tổn thương đồngđều, đứng sát nhau

- Trứng cá do yếu tố cơ học: thường gặp ở những cô gái trẻ, do bệnhnhân có yếu tố tâm lý lo lắng hay nặn bóp, cào xước tổn thương làm cho bệnhtrứng cá nặng hơn, kết quả để lại các vết sẹo thâm và sẹo teo da [16], [18], [19]

- Trứng cá nhân loạn sừng gia đình [8], [16]: là do rối loạn di truyềntrội, với đặc điểm có nhiều nhân ở mặt, thân mình, các chi, có thể có sẩn đỏ,mụn nước, sau khi khỏi và thành sẹo sâu như hố băng, có khi xuất hiện đếngiữa tuổi 40 Mô bệnh học thấy tiêu gai và tế bào loạn sừng ở trong thành củacác lỗ chân lông

- Trứng cá vùng nhiệt đới: loại trứng cá này có đặc điểm là tổn thươngnang lớn, đa dạng ở ngực, lưng và mông Bệnh xuất hiện ở vùng nhiệt đới vào

mùa hè khi thời tiết nóng ẩm.

1.2 Các yếu tố liên quan đến bệnh trứng cá

1.2.1 Tuổi: bệnh trứng cá thường gặp ở tuổi thanh thiếu niên, 90% bệnh nhân

ở lứa tuổi 13-19, sau đó bệnh giảm dần, nhưng cũng có thể bắt đầu ở tuổi 20-30 hoặc muộn hơn thậm chí tới tuổi 50-59 [20]

1.2.2 Giới: đa số các tác giả đều thấy nữ bị trứng cá nhiều hơn nam [13],[19],

[21],[22] Theo báo cáo Nghiên cứu khoa học của Trung tâm y tế Huyện LongThành, 375 em học sinh lớp 10 trường Phổ thông trung học, thì tỉ lệ nữ mắcbệnh trứng cá là 64,53 %, nam là 35,47% Hình thái lâm sàng ở bệnh nhânnam nặng hơn so với bệnh nhân nữ [21]

1.2.3 Yếu tố gia đình: yếu tố gia đình có ảnh hưởng rõ rệt đến bệnh trứng cá.

Theo Phạm Văn Hiển nếu bố hoặc mẹ hoặc cả hai bị trứng cá thì 45% con traicủa họ ở tuổi đi học bị trứng cá [1]

1.2.4 Yếu tố thời tiết: các yếu tố khí hậu nóng ẩm, hanh khô cũng liên quan

đến bệnh trứng cá Khi nhiệt độ môi trường lạnh da sẽ phản ứng co lại để giữnhiệt độ cho cơ thể Nhiệt độ lạnh làm giảm tiết dầu của tuyến dầu nên da có

xu hướng bị khô và nứt nẻ Điển hình nhất là những vùng chịu tác động củamùa đông như miền Bắc và miền Trung da có xu hướng rát và nứt nẻ Khinhiệt độ môi trường nóng, tuyến bã và tuyến mồ hôi tiết nhiều dầu và mồ hôi

để làm ẩm da và làm mát da, vì vậy da có xu hướng bị mụn [8], [16],[23]

1.2.5 Yếu tố chủng tộc: người da trắng và da vàng bị bệnh trứng cá nhiều

hơn người da đen [9], [15],[23]

1.2.6 Yếu tố nghề nghiệp: khi tiếp xúc với dầu mỡ, tiếp xúc ánh nắng

nhiều làm tăng khả năng bị bệnh, da có tính axít tự nhiên nhẹ với độ PHkhoảng bằng 5, các chất tẩy rửa có trong dầu gội, xà phòng, nước rửachén… và kể cả các mỹ phẩm dưỡng ẩm chứa kiềm cũng có thể gây hạiđến cấu trúc tế bào của da, làm suy yếu hàng rào chức năng bảo vệ của lớp

da ngoài cùng, dẫn đến da bị khô, dễ nhiễm trùng và bùng phát các bệnhngoài da Tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, thuốc tẩy, thuốc nhuộm, dungmôi… rất gây hại đến làn da [11]

1.2.7 Yếu tố stress: cuộc sống hàng ngày mỗi một người đều có nhiều stress

công việc, học tập, lo lắng sẽ gây nên bệnh hoặc làm tăng nặng bệnh trứng cá.Khi chúng ta gặp stress, tuyến thượng thận sẽ tăng tiết hocmon Androgen.Nồng độ androgen cao hơn có thể dẫn đến mụn trứng cá nhiều hơn [16] Điềunày có thể giải thích lý do tại sao căng thẳng dường như ảnh hưởng đến phụ

nữ nhiều hơn nam giới khi nói đến mụn trứng cá Stress có thể do nhiềunguyên nhân như áp lực công việc, chuyện gia đình, tình cảm, cường độ laođộng cao không được nghỉ ngơi, mất ngủ [1], [8], [16], [23]

1.2.8 Các bệnh nội tiết: khi mắc một số bệnh nội tiết có thể bị trứng cá như

bệnh Cushing, bệnh cường giáp trạng, bệnh buồng trứng đa nang Do tăngsản xuất Androgen, làm cho tuyến bã tăng trưởng lớn hơn bình thường, sảnxuất quá mức lên tuyến bã gây bít lỗ nang lông và gây mụn [8], [16]

1.2.9 Thuốc: một số loại thuốc có thể làm tăng bệnh trứng cá, đó là corticoid,

isoniazid, thuốc có nhóm halogen (iod, brom), androgen (testosteron), lithium,hydantoni… Bên cạnh đó, các thuốc bôi điều trị mụn trứng cá như benzoylperoxide, retinoid, sulfur, acid salicylic, kháng sinh tại chỗ, isotretinoin và cácchất tẩy tế bào chết, kem trộn… đều làm ảnh hưởng đến bệnh trứng cá [1],[11], [13], [16], [23]

1.2.10 Một số nguyên nhân tại chỗ: vệ sinh da mặt, chà sát, nặn không đúng phương pháp và lạm dụng mỹ phẩm làm ảnh hưởng đến bệnh trứng cá

1.3 Chế độ ăn: Một số thức ăn có thể làm gia tăng bệnh trứng cá như sữa,

đường, cafe

1.3.1 Sữa: là nguyên nhân hàng đầu gây nên mụn trứng cá và làm trầm trọng

mụn Các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ mụn trứng cá cao hơn ở những ngườiuống nhiều sữa [23],[24],[25],[26] Có ít nhất ba nghiên cứu quy mô lớn báo cáo trên Tạp chí Da liễu Mỹ tìm thấy một liên kết giữa sữa uống và mụn trứng cá[ 24],[25],[26].

Hai nghiên cứu trên 10.000 bé trai và bé gái 9-15 tuổi, đã cho thấy cómột liên quan trực tiếp giữa số lượng sữa tiêu thụ và mức độ nặng của mụntrứng cá [24], [25]

Một nghiên cứu ở Đại học Harvard khảo sát 47.335 phụ nữ phát hiện rarằng những người uống nhiều sữa hơn như thanh thiếu niên có tỷ lệ bị mụntrứng cá cao hơn [26] Các y tá trưởng thành trong nghiên cứu này đã đượcyêu cầu nhớ lại bao nhiêu sữa họ uống khi còn niên thiếu Nghiên cứu chothấy rằng những người uống nhiều hơn 2 lần sữa mỗi ngày có 20% khảnăng bị mụn hơn so với những người uống ít hơn 1 bữa mỗi tuần, nhữngngười uống nhiều hơn ba lần của bất kỳ loại sữa nào mỗi ngày là 22 % cómụn trứng cá nặng hơn so với những người chỉ uống một hoặc một vài lần

ăn mỗi tuần [26]

Các nghiên cứu trên bệnh nhân mụn trứng cá đã thể hiện tương quangiữa IGF-1 và mụn trứng cá [25],[26] Sữa có chứa yếu tố tăng trưởng giốngInsulin (IGF-1), IGF-1 là một hormone giúp cơ thể xây dựng các mô cầnthiết Tăng mức độ IGF-1 kết quả là tăng sản lượng dầu của da Vì quá sảnxuất dầu trên da là một nguyên nhân gây mụn trứng cá và một số nhà khoahọc đưa ra giả thuyết rằng sữa và thành phần IGF-1 của nó, có thể dẫn đếntăng sản lượng dầu da và dẫn đến mụn [25],[26] IGF-1 cũng kích thích cơ thểsản xuất các tế bào Mụn trứng cá đôi khi bắt đầu bằng quá sản của các tế bào

da bên trong các lỗ chân lông gây ra các lỗ chân lông để trở nên tắc nghẽn Vìvậy sữa có thể dẫn tới tình trạng sản xuất của các tế bào da bên trong lỗ chânlông gây nên lỗ chân lông bị tắc và trở thành giai đoạn đầu của thương tổnmụn trứng cá Sữa cũng chứa hormone nam (androgen) tiền thân Để sản xuất

ra sản lượng sữa tối đa, bò được phối giống gần như ngay lập tức sau khi sinh Mặc dù những con bê được sớm lấy đi, con bò tiếp tục sản xuất sữa, trongkhi đang mang thai một con bê mới Kết quả là, những con bò được đồng thờisản xuất kích thích tố có nghĩa là để giúp bê của mình phát triển và kích thích

tố được yêu cầu để hỗ trợ mang thai Các hormone có trong sữa của một con

bò mang thai có thể có nội tiết tố androgen, nó góp phần vào mức độ nghiêmtrọng của mụn bùng phát Những tiền chất cần enzyme để chuyển đổi chúngthành các kích thích tố nam thực tế trong cơ thể, và những enzyme có sẵntrong các lỗ chân lông của da Tương tự như IGF-1, kích thích tố nam đãđược cho là có liên quan đến tăng sản lượng dầu da và tăng sản xuất tế bào

da [25], [26]

1.3.2 Đường và các thực phẩm chứa nhiều đường

Đường không tốt cho phản ứng viêm và các nghiên cứu gần đây cũngcho thấy rằng đường và một chế độ ăn nhiều đường gây ra mụn trứng cá

[22], [27].

Theo nghiên cứu của Nguyễn Qúy Thái, trường Đại học Y Dược TháiNguyên, cho thấy rằng trứng cá ở những bệnh nhân thường xuyên ăn đồ ngọtchiếm 72 % [22]

Một nghiên cứu trên 29 người đàn ông khỏe mạnh được uống 1 hoặc 2lon soda mỗi ngày trong 3 tuần, bình thuờng không uống nhiều soda Sau 3tuần kiểm tra protein phản ứng C của họ (CRP là một trong những chỉ số phảnánh tốt nhất của viêm)

• 1 lon mỗi ngày, mức độ viêm nhiễm đã tăng 87%

• 2 lon mỗi ngày, tăng 105%

• Đây là những con số khá bất ngờ với những người không uống và cảvới những người uống 1-2 lon mỗi ngày

- Những thức ăn được coi là có chỉ số glycemic (GI: chỉ số đường

huyết sau ăn) cao hay thấp?

+ Cao: 70-100

+ Trung bình: 56-69

+ Thấp < 55

• Một số loại ngũ cốc: pumpernickel cốc nguyên hạt có chỉ số GI là 46

(thấp); ngũ cốc nguyên hạt Kaiser cuộn có chỉ số GI 73 (cao) Đậu và cácloại đậu: Đậu xanh: 33 (Thấp), Đậu lăng: 29 (Thấp)

• Các loại hạt, rau hầu hết là các chất phi tinh bột

• Khoai lang có chỉ số GI của 54 (thấp) Một củ khoai tây trắng nướng

có GI 85 (cao)

+ Hầu hết các loại trái cây: Táo hay lê: 36 (Thấp), Peaches: 28 (Thấp)

Do đó những loại thực phẩm cần tránh là ngũ cốc đóng hộp, bánh quy,bánh mì trắng, gạo trắng, khoai tây trắng [28], [29]

Tiến sĩ Robyn N Smith, từ Đại học RMIT ở Melbourne, Australia, đánhgiá các triệu chứng mụn trứng cá ở 43 bệnh nhân nam, từ 15 đến 25 tuổi, đượcphân ngẫu nhiên vào một chế độ ăn uống tải glycemic thấp hoặc một chế độ ănuống bình thường Các chế độ ăn uống can thiệp bao gồm 25 % lượng từprotein và 45 % từ carbohydrate glycemic index thấp Sau 3 tháng, các chế độ

ăn uống glycemic thấp có liên quan với việc giảm đáng kể mụn so với chế độ

ăn uống bình thường [30]

Các nghiên cứu cho thấy rõ ràng rằng các loại thực phẩm GI thấp làmgiảm mụn trứng cá và các hormone liên kết với nó, do vậy chỉ đơn giản làchuyển đổi từ thức ăn có GI cao sang thực phẩm GI thấp có thể giảm mụntrứng cá bằng 30-50%

Vậy sử dụng quá nhiều đường, hàm lượng đường dư thừa sẽ làm tăngcường hoạt động của tuyến bã nhờn dưới da và dễ gây nên mụn Nếu sử dụngthực phẩm quá nhiều đường, có thể làm da mặt trở nên nhăn nheo, nhiều tànnhang Đường có tác động tới chất collagen trong cơ thể làm da chuyển màunâu, xuất hiện các đốm lão hóa, đồng thời các sợi collagen bị kết dính khiến

da nhăn và mất tính đàn hồi Chocolate, kẹo hay những đồ uống chứa nhiềuđường đều không tốt cho da Bởi vậy, thay đổi thói quen dùng nhiều đồ ngọt

có thể là cách phòng ngừa và ăn quá nhiều đường sẽ làm cho lượng đườngtrong máu tăng lên, gây ra tình trạng viêm trong các tĩnh mạch của cơ thể Nócòn gây ra tình trạng viêm da, nổi mẩn và ngứa Các chứng viêm có thể dẫnđến vỡ mao mạch, mất độ đàn hồi da, và gây tổn thương tới các tế bào da Tất

cả các biểu hiện đó đều khiến quá trình lão hóa xảy ra nhanh chóng Vì vậy,cần tránh ăn quá nhiều bánh kẹo ngọt và các loại thực phẩm chứa nhiềuđường nếu không sẽ là nguyên nhân gây ra một loạt vấn đề về da và trứng cá

1.3.3 Chocolate: được cho là nguyên nhân làm tăng nặng mụn trứng cá [22],

[31],[32],[27]

Một nghiên cứu của trường Đại học Miami đã được công bố trên số ra

tháng 5 năm 2014 của Tạp chí Of Clinical Và thẩm mỹ da liễu Nghiên cứu cho

thấy chocolate tăng mụn trứng cá bằng 169% [31] Nghiên cứu được thiết kế đểtrả lời những gì sẽ xảy ra sau khi tiêu thụ chocolate Có 14 nam, tuổi từ 18 đến

35, và mỗi người tham gia sẽ được uống 1 viên thuốc trong 1 lần, tổng lại mọingười tham gia sẽ được uống 6 viên nang Các viên nang đã được lấp đầy hoặcvới cacao nguyên chất hoặc gelatin Vì vậy, mỗi người sẽ nhận được 6 gelatinviên nang hoặc 5 gelatin và 1 ca cao, và tất cả các cách cho đến 6 viên nang cacao Kết quả là đo số lượng các mụn viêm Ngày 0 là ngày những người thamgia tiêu thụ các viên nang Những ngày sau tiêu thụ chocolate số lượng mụnviêm tăng vọt So với ngày 0 số lượng mụn không viêm tăng 140% và 160%trong các ngày 4 và 7 tương ứng Đối với mụn viêm các con số này thậm chícòn tăng cao hơn: 433% và 233% Mặc dù hầu hết những người tham gia chỉ

có mụn nhẹ và không quá nhiều mụn viêm ban đầu

Một nghiên cứu nhỏ của Hà Lan năm 2013 tìm thấy có liên quan giữachocolate và da dẫn đến mụn trứng cá Trong nghiên cứu, các nhà khoa họcthu thập mẫu máu từ 7 người khỏe mạnh trước và sau khi họ ăn 1,7 lạngchocolate, mỗi ngày, trong bốn ngày Sau đó, các nhà nghiên cứu đã phát hiện

ra trong tế bào máu có một loại vi khuẩn là Propionibacterium, nguyên nhân

chính của việc khiến mụn trứng cá phát triển bên trong lỗ chân lông bị kín và

trở nên viêm nhiễm, và vi khuẩn Staphylococcus khiến cho mụn trứng cá trở

nên trầm trọng hơn [32] Sau khi ăn chocolate, các tế bào máu của người thamgia sản xuất nhiều interleukin-1b, đó là một dấu hiệu của tình trạng viêm, khi

tiếp xúc với Propionibacterium acnes Ăn chocolate làm tăng sản xuất interleukin 10, sau khi tiếp xúc với vi khuẩn Staphylococcus aureus

Interleukin 10 bị làm giảm khả năng phòng vệ của cơ thể chống lại các vi sinhvật, do đó dễ bị nhiễm vi khuẩn và làm nặng lên tình trạng viêm trong bệnhtrứng cá Điều này cho thấy rằng chocolate có thể làm tăng tình trạng viêm

và tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh nhiễm khuẩn, làm cho mụn trứng cánặng hơn

1.3.4 Cafe, chất cồn, chất kích thích

Mặc dù chưa có những nghiên cứu được công bố rộng rãi nhưng một sốbáo cáo khoa học cũng như qua thực tế đều cho thấy cafe, chocolate, trà lànhững món có trong thực đơn ăn uống của nhiều người, nhưng chất caffeintrong các thực phẩm, đồ uống này nếu hấp thụ quá 300mg/ngày sẽ làm da bạnkhô, xạm, nổi mụn và sớm bị lão hóa

Tannin là một chất được tìm thấy trong cả café và trà, Tanin khiến cho

da trở nên thô, dễ bị tổn thương và nhanh lão hóa theo thời gian

Tiêu thụ nhiều rượu, đồ uống chứa cồn rất có hại cho làn da Chất cồn

sẽ phá hủy các vitamin A, B, C trong cơ thể, khiến cho da bị khô, các dưỡngchất cung cấp cho da gây nên mụn trứng cá

1.3.5 Gia vị cay nóng, mặn

Những thức ăn cay có tính hút ẩm và làm giảm độ ẩm trên da, làm datrở nên thô ráp Ăn quá nhiều đồ cay sẽ gây kích thích lên da, làm da nóng và

dễ nổi mụn.Vì vậy những người da khô nên hạn chế thức ăn mặn, cay và nóng

Muối chứa nhiều iốt, mức độ cao của iốt trong chế độ ăn uống có thểgây ra mụn trứng cá, kích ứng niêm mạc của lỗ chân lông trên khuôn mặt vàlàm tăng tốc độ hình thành của mụn ở những người bị mụn Iodine được tìmthấy trong muối ăn, sản phẩm sữa và hải sản

1.3.6 Thực phẩm giàu chất béo

- Những thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ không chỉ gây ra những bệnh

về tim mạch, gây béo phì mà còn ảnh hưởng nhiều đến việc trị mụn trứng cá

[33] Vì vậy, để phòng bệnh trứng cá được hiệu quả hơn nên kiêng ăn những

thức ăn chứa nhiều dầu mỡ Điển hình là các loại thức ăn chiên, rán, nướng

cũng chứa lượng chất béo khá cao và không tốt cho da Chúng làm cho daxấu đi và xỉn màu

- Đồ ăn nhanh: Những loại thức ăn nhanh bao gồm bánh pizza, bánhhamburger, khoai tây chiên, bim bim, nước ngọt… làm tăng bệnh trứng cá, ít

có giá trị về dinh dưỡng như các loại thực phẩm dinh dưỡng như trứng, cá,sữa… Mặc dù những món ăn này thường rất ngon miệng nhưng không nêndùng thường xuyên do chứa rất ít hoặc không chứa chất xơ và chất dinhdưỡng, hay bất cứ vitamin nào khác Ngoài ra chúng còn chứa rất nhiềuđường và chất béo có thể gây những tác hại cho sức khỏe và bệnh trứng cá

Nó làm tăng đường huyết dễ gây bệnh tiểu đường do làm tăng lượng đườngtrong máu nhanh và ảnh hưởng đến sự bài tiết Insulin Ngoài ra chúng cònlàm gia tăng nguy cơ tim mạch, béo phì, căng thẳng tâm lý

1.3.7 Một số thực phẩm tốt cho bệnh trứng cá

- Dầu cá: Hãy ăn thật nhiều cá Các acid béo như: omega-3, omega-6

và omega-9 là những acid thiết yếu, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soátnồng độ androgen, ngăn ngừa sự dư thừa bã nhờn ở lỗ chân lông và tuyếnnang lông, giúp giảm thiểu nguyên nhân gây ra mụn Omega-3 có nhiều nhấttrong cá hồi, cá tuyết hay cá ngừ Sở dinh dưỡng con người và khoa học thựcphẩm, Đại học bách khoa bang California, Pomona, California, USA cho rằngmụn trứng cá là một bệnh hiếm gặp trong các xã hội với mức tiêu thụ cao hơncủa omega-3 (n-3) so với omega-6 (n-6) axit béo, bổ sung với n-3 có thể làmgiảm sản xuất tế bào viêm cytokine và do đó làm giảm mụn trứng cá mức độnghiêm trọng [34], [35]

- Vitamin: Một số loại vitamin như Vitamin B là một vi chất chống ôxy

hóa, có thể cải thiện sự lưu thông trong máu, giúp da được thông thoáng

Vitamin B5 thì lại giúp giảm mụn một cách gián tiếp, do làm giảm căngthẳng Vitamin C là một vi chất chống oxy hóa khác, có những chức năng cảithiện và phục hồi những hư tổn trong mô và biểu bì Vitamin P có thể giúpngăn ngừa mụn, thông qua những tác dụng chống khuẩn Vitamin A đượcchứng minh là cho những kết quả rất tốt trong quá trình điều trị mụn Vitamin

E giúp cho da được mịn màng và khỏe mạnh

- Kẽm: Trứng, ngũ cốc hay nấm đều là những nguồn thức ăn dồi dào

có chứa kẽm Kẽm sẽ giúp tăng cường sức đề kháng của cơ thể, giúp hệ miễndịch chống lại mụn một cách hiệu quả nhất

- Các loại rau xanh: như rau bina rất giàu chất diệp lục giúp rửa sạch

vi khuẩn và độc tố từ đường tiêu hóa và trong máu Rau bina cũng giàuvitamin A - một chất tự nhiên chống mụn trứng cá

- Nghệ: chống viêm nhiễm và làm sáng da Nó cũng là phương pháp tự

nhiên diệt vi khuẩn và các độc tố gây mụn trứng cá Sử dụng ¼ muỗng cà phêmỗi ngày sẽ mang lại hiệu quả rất tốt

- Cà rốt : rất giàu tiền vitamin A, giúp trừ mụn trứng cá Ăn cà rốt cùng

với một chế độ ăn kiêng tốt cho sức khỏe sẽ làm giảm mụn trứng cá nhanh hơn

- Khoai tây: chứa lưu huỳnh, kali và phốt pho, kích thích việc sản sinh

collagen và elastin giúp da và khỏe mạnh Khoai tây cũng rất giàu vitamin C,một loại chất chống oxi hóa, tăng cường khả năng chữa lành Khoai tây cũng

có tác dụng loại bỏ bã nhờn bên trong lỗ chân lông, diệt trừ các loại vi khuẩngây mụn Khoai tây còn có tác dụng tẩy da chết và làm mờ vết thâm hữu hiệu,cũng như kích thích sự phát triển của lớp da mới từ các tế bào da khỏe mạnh

- Dưa chuột: chứa nhiều vitamin A, B1, B2, C, E, sắt… và có tinh chất

gel làm trắng da nên có tác dụng rất tốt cho da trắng sáng, xóa nếp nhăn và làmchậm quá trình lão hóa da, chống tia tử ngoại Vitamin E có trong dưa chuột cóthể thúc đẩy sự phân tách các tế bào, do đó làm chậm quá trình lão hoá da

+ Ngoài ra còn một số trái cây rất tốt cho da dễ bị mụn như: Chanh, táo,mâm xôi, việt quất, nho

+ Thức ăn giàu vitamin F (axit béo không no) sẽ có tác dụng bảo vệ da,tạo độ đàn hồi, giúp da căng mịn, từ đó giảm nếp nhăn giúp con người trẻ lâuhơn Vitamin F có nhiều trong các loại dầu thực vật như dầu đậu nành, dầulạc, dầu vừng…

1.4 Thói quen sinh hoạt và một số yếu tố khác ảnh hưởng đến bệnh trứng cá thể thông thường: Một lối sống thiếu lành mạnh, hiểu biết sẽ gây

trầm trọng thêm bệnh trứng cá Các yếu tố liên quan đến gồm có:

1.4.1 Thức khuya: Ngủ không đủ giấc sẽ làm cho hoạt động điều tiết tế bào

da thất thường, ảnh hưởng đến chức năng của tế bào biểu bì, từ đó đẩy nhanhquá trình lão hóa da, xuất hiện các nếp nhăn, xỉn màu Ban đêm chính là lúc

da tái tạo lại tế bào nhanh hơn so với ban ngày Tế bào da tái tạo với tốc độnhanh gấp đôi trong khoảng thời gian từ 23h đến 4h sáng, collagen được sảnsinh nhanh chóng và các chất có hại cũng bị tiêu diệt, tế bào bị tổn thươngcũng được phục hồi nhanh chóng Do đó nếu thức khuya dễ gây stress, mệtmỏi, suy giảm trí nhớ, rối loạn nội tiết… và là điều kiện thuận lợi cho bệnhtrứng cá phát triển

1.4.2 Thói quen cạy nặn mụn: Tật nặn bóp mụn ở hầu hết tất cả các lứa tuổi

bệnh nhân bị mụn trứng cá và đó là một thói quen vô cùng có hại, vì không phânbiệt được đâu là mụn nặn được, đâu là mụn không nặn được, gây tổn thương danghiêm trọng, dễ dẫn đến viêm nhiễm, để lại sẹo lồi, sẹo lõm, sẹo thâm

1.4.3 Thói quen rửa mặt và vệ sinh da không đúng cách

Một khảo sát về nhận thức của người bị trứng cá cho thấy: 29% chorằng mụn trứng cá là do vệ sinh da kém, 18% cho là do nhiễm trùng, 61%nghĩ rằng bụi bẩn là 1 yếu tố làm nặng bệnh 25% cho rằng vệ sinh da mặtkém là một yếu tố làm nặng thêm mụn trứng cá [21] Những kiến thức này

làm cho người bệnh tăng cường rửa mặt làm da khô và dễ gây kích ứng da.Rửa mặt thái quá có thể làm phá vỡ hàng rào bảo vệ da, tăng sự mất nước quathượng bì, làm cho da thô ráp, dễ kích ứng, thậm chí có thể gây viêm da tiếpxúc kích ứng thứ phát, làm gia tăng sự xâm nhập của vi khuẩn Những tácđộng tiêu cực này làm cho bệnh nhân không chịu được thuốc bôi tại chỗ và làmột trong những nguyên nhân dẫn đến bệnh trứng cá.

- Sử dụng mỹ phẩm: Hiện nay, rất nhiều người sử dụng các chế phẩmchứa corticoid, các loại kem trộn không rõ xuất xứ để điều trị mụn trứng cá.Mặc dù trong 2-3 ngày đầu mụn giảm do tác dụng chống viêm của Corticoidtương đối mạnh Tuy nhiên, tác dụng phụ của nó là gây teo da, rạn da, phát bandạng mụn trứng cá đỏ… và bệnh nhân ở trong tình trạng phụ thuộc corticoid,gây khó khăn trong điều trị Bên cạnh đó một số người sử dụng mỹ phẩmthường không vệ sinh da sạch, hoặc lưu lại mỹ phẩm quá lâu trên da khiến một

số chất trong mỹ phẩm bị oxy hóa, thay đổi tính chất gây kích ứng da, đồngthời là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn có sẵn trên da tăng sinh cũng như các

vi khuẩn bên ngoài, bụi bẩn xâm nhập gây bội nhiễm Việc sử dụng một số mỹphẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ không chỉ gây nổi mụn trứng cá mà còn gây

dị ứng nghiêm trọng khác… Do vậy, với những người đang bị mụn trứng cá,hoặc những người có da nhạy cảm nên hạn chế trang điểm, hoặc nên sử dụngloại mỹ phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không gây kích ứng da

1.5 Điều trị bệnh trứng cá

Bệnh trứng cá nói chung và trứng cá thông thường nói riêng có liênquan đến cơ địa nên điều trị rất phức tạp Việc điều trị bệnh phải dựa vào cơchế bệnh sinh, phối hợp thuốc bôi, uống để tác động đơn độc và/hoặc phốihợp đến các yếu tố gây bệnh trứng cá Hiện nay, có nhiều phương pháp điềutrị khác nhau Mục đích của việc dùng thuốc trong điều trị trứng cá cần thoảmãn được các yêu cầu sau: Giảm tiết chất bã, giảm ứ đọng chất bã, giảm sừnghóa, chống viêm và diệt khuẩn [1], [12], [14] [15]

1.5.1 Tại chỗ: sử dụng các thuốc bôi

- Thuốc bôi có chứa vitamin A acid (isitretinoin): Isotrex (là biệt dượccủa Isotretinoin có tác dụng điều hòa sự phát triển và chuyên biệt hoá tế bàobiểu mô, làm giảm sự sản xuất chất bã, giảm sừng hoá nang lông tuyến bã),Locacid, Stieva-A, Differin, [15], [16]

-Thuốc bôi là kháng sinh: Acneal (Clindamycin hydrocloride vàMetronidazole, dung dịch thuốc bôi, tác dụng chống viêm, diệt khuẩn), Erylic,Eryfluid [14], [15], [36]

- Một số thuốc khác: Benzoyl peroxyde…

1.5.2 Toàn thân

a) Kháng sinh:

- Doxycyclin [14], [15], [36]: Là kháng sinh bán tổng hợp thuộc họ cyclin.

+ Tác dụng phụ: Tiêu hoá (viêm thực quản, buồn nôn, ỉa chảy, biếnmàu răng ở trẻ em); da (các ban, mẫn cảm với ánh sáng); máu (giảm bạch cầutrung tính, tăng bạch cầu ưa eosin); hệ thần kinh trung ương (tăng áp lực nội

sọ lành tính, thóp phồng ở trẻ nhỏ)

+ Liều dùng: Viên nang trụ 100 mg, ngày 2 viên, 12 giờ uống 1 viên,dùng 6-8 tuần

- Các kháng sinh khác [14], [15], [36]:

+ Erythromycin, Rulid, Hyrolid : diệt vi khuẩn, chống viêm

+ Metronidazol: tác dụng diệt Demodex, chống đỏ da [17]

b) Hóc môn toàn thân [36]: Bệnh nhân nữ giới khi điều trị liệu pháp

khác không có hiệu quả có thể dùng:

- Ethinylestradiol 50-75mg và 2 mg Cyproterone acetate ( biệt dược làDian 35)

- Cơ chế tác dụng: CPA là chất có khả năng kháng androgen mạnh sotranh chấp với Dihydrotestoteron, tác dụng ức chế tăng tiết LH và FSH theo

cơ chế điều hòa ngược

c) Điều trị trứng cá bằng vitamin A acid [1], [37].

- Vitamin A acid (Retinoid) có ba thế hệ: Thế hệ I: 13-cis-Retinoic acid(Isotretinoin), thế hệ II: Etretinate (Tigason) và thế hệ III: Etretin (Soriantan)

- Cơ chế tác dụng của Retinoid: Tăng sinh và biệt hóa tế bào, tác dụngđiều hòa miễn dịch, tác dụng chống viêm, giảm bài tiết chất bã

- Liều dùng: + Isotretinoin: liều từ 0,1 – 1,0 mg/kg/ngày (tối đa 2mg/kg /ngày)

+ Etretinate: liều từ 0,5 – 2 mg/kg/ngày (tối đa 4 mg/kg /ngày)

- Thời gian điều trị: Cho đến khi tình trạng bệnh khỏi hoặc trên lâmsàng bệnh được cải thiện

- Những chống chỉ định của vitanim A acid:

+ Chống chỉ định tuyệt đối dùng Retinoid đường uống: người đangmang thai; phụ nữ cho con bú; viêm gan trầm trọng, suy thận; rối loạn chứcnăng thần kinh trung ương

- Tác dụng phụ thường gặp trong điều trị bằng Vitamin A acid: Khô danhạy cảm với ánh sáng nên bôi thuốc buổi tối trước đi ngủ

1.5.3 Thói quen sinh hoạt: Một số khuyến cáo được đưa ra đối với bệnh

nhân bị trứng cá là: Hạn chế thức khuya, tránh căng thẳng thần kinh, khôngcạy nặn trứng cá và tự ý dùng các loại thuốc khác

1.5.4 Thói quen ăn uống: Hiện vẫn còn đang tranh cãi rất nhiều về chế độ ăn

cho người bị trứng cá, lời khuyên được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học như: hạnchế ăn đồ ngọt, đồ ăn nhanh, đồ cay nóng, hạn chế rượu bia và uống sữa nguyênkem Nên ăn nhiều hoa quả và uống nhiều nước cũng được xem xét thêm

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Bệnh viện Da liễu TW từ tháng 10/2015

đến tháng 9/2016

2.2 Đối tượng nghiên cứu

* Bệnh nhân mắc bệnh trứng cá thông thường với các biểu hiện lâm sàng: Tổn thương cơ bản là nhân trứng cá, sẩn đỏ, mụn mủ, cục

Vị trí: khu trú ở vùng da dầu: mặt, ngực, lưng

* Người bình thường không bị mắc bệnh trứng cá

2.2.1 Tiêu chuẩn chọn Bệnh nhân

- Bệnh nhân được chẩn đoán là trứng cá thể thông thường với các mức

độ bệnh nhẹ, vừa, nặng dựa vào các tiêu chuẩn của Karen Mc Coy 2008[6]

2.2.2 Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân

- Bệnh nhân không hợp tác nghiên cứu

- Bệnh nhân dưới 12 tuổi

- Bệnh nhân không phải thể bệnh trứng cá thông thường

- Rối loạn tâm thần

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu

- Mục tiêu 1: Nghiên cứu mô tả

- Mục tiêu 2: Nghiên cứu bệnh chứng

- Nhóm nghiên cứu (nhóm bệnh): là những bệnh nhân mắc bệnh trứng cá thểthông thường

- Nhóm đối chứng (nhóm chứng): là những người bình thường khôngmắc bệnh trứng cá

2.3.2 Mẫu nghiên cứu

Theo cách tính mẫu của tổ chức Y tế Thế giới [31]

Giả định sai số α=0,05 (hai chiều), sai số β = 0,20, tỷ lệ hiện tiếp xúc vớiyếu tố nguy cơ 30% - 50% mong đợi OR = 2,0 hoặc 0,5

2 2 1

2 2 2 1 1 1)pp(

qpqpZpq2Zn

−

++

Trong đó:

n: mẫu nghiên cứu, 1 ca bệnh chọn 1 ca bình thường

α: Mức ý nghĩa thống kê, là xác suất mắc sai lầm loại 1 (loại bỏ Ho khi

nó đúng), α=0,05 tương ứng với độ tin cậy 95%

β: Xác suất mắc sai lầm loại 2 (chấp nhận Ho khi nó sai), β = 0,2

p1: Tỷ lệ tiếp xúc yếu tố nguy cơ trong nhóm bệnh

p2: Tỷ lệ tiếp xúc yếu tố nguy cơ trong nhóm chứng

(i=1,2): tỷ lệ không tiếp xúc với yếu tố nguy cơ (q=1-p)

Tra bảng tính sẵn, số ca bệnh và đối chứng cần ít nhất 120 cặp Bệnhnhân, để có mẫu đủ lớn và cho kết quả nghiên cứu có độ chính xác cao

2.3.3 Các bước tiến hành

- Lập phiếu nghiên cứu:

+ Mẫu thu thập số liệu được xây dựng căn cứ theo bộ câu hỏi về tầnsuất tiêu thụ thực phẩm bán định lượng (SQFFQ) [18]

+ Nguyên tắc thiết kế bộ câu hỏi: Chúng tôi sử dụng bộ câu hỏi có cảitiến của Viện dinh dưỡng năm 2000, đã tiến hành cuộc tổng điều tra dinhdưỡng trên các hộ gia đình trên khắp cả nước, sử dụng phương pháp cân đongthực phẩm trong 24 giờ hàng ngày của các hộ gia đình trong thời gian nghiêncứu Từ đó xây dựng bộ câu hỏi SQFFQ cho các nghiên cứu về dinh dưỡng

+ Phương pháp thu thập: phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân đến khám vàđiều trị tại Bệnh viện Da liễu Trung Uơng

- Điều tra thử 5-10 phiếu

- Chỉnh sửa phiếu nghiên cứu

- Hỏi thông tin chung của bệnh nhân: tuổi, giới tính, trình độ văn hóa,nghề nghiệp, tiền sử bệnh tật và gia đình, tình trạng hôn nhân, tình trạng kinhnguyệt, thói quen sinh hoạt và thói quen ăn uống

- Thói quen dinh dưỡng và sinh hoạt ở mức độ ít, thỉnh thoảng, thườngxuyên Tần suất sử dụng theo mức độ là hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng,hàng năm hoặc không bao giờ

- Các thói quen sinh hoạt liên quan đến bệnh Trứng cá

+ Thói quen thức khuya, hút thuốc lá

+ Hay lo âu, căng thẳng

+ Thói quen trang điểm, rửa mặt hàng ngày

+ Thuốc đã sử dụng

- Thói quen ăn uống liên quan đến bệnh trứng cá