Quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện ứng hòa, thành phố hà nội

Bên cạnh đó các nhà khoa học nước ta đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý trường học để đề cập đến việc phát triển công tác QL trường học; các tác phẩm tiêu biểu như: Phương pháp luận

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-  -

BÙI NGỌC TƯỜNG

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ỨNG HOÀ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Thanh Long

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Tác giả luận văn

Bùi Ngọc Tường

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới khoa Quản lý Giáo dục, khoa Tâm lý Giáo dục, Phòng Sau Đại học, các thầy cô giáo đã giảng dạy, hướng dẫn giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành quá trình nghiên cứu đề tài đúng tiến độ và đạt kết quả

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Phan Thanh Long, người thầy đã tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài này

Tôi cũng xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh các trường THCS trong huyện Ứng Hoà và các đồng chí chuyên viên

Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ứng Hoà, những người thân trong gia đình và bạn bè thường xuyên động viên, khích lệ, tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành đề tài

Quá trình làm đề tài là quá trình tôi được học hỏi và trưởng thành rất nhiều trong lĩnh vực khoa học Bản thân tôi đã có những cố gắng nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính mong được các thầy giáo, cô giáo, bạn bè đồng nghiệp góp ý để đề tài khoa học này được hoàn chỉnh

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Tác giả

Bùi Ngọc Tường

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Cấu trúc của luận văn 4

CHƯƠNG 1 5

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 6

1.2 Các khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Khái niệm “Quản lý” 8

1.2.2 Quản lý giáo dục 9

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học 10

1.2.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học 10

1.3 Quản lý nhà trường 11

1.3.1 Khái niệm quản lý nhà trường (Quản lý trường học) 11

1.3.2 Các nội dung cơ bản của quản lý nhà trường trung học 12

1.3.3 Nội dung quản lý hoạt động dạy học 13

1.3.4 Vai trò, chức trách của hiệu trưởng trường THCS 14

1.4 Lý luận về đổi mới PPDH 15

1.4.1 Phương pháp dạy học và phương pháp dạy học tích cực 15

1.4.2 Đổi mới PPDH theo yêu cầu của chương trình THCS hiện nay 21

1.5 Các yếu tố cơ bản của quá trình quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng

trường THCS 26

1.5.1 Mục tiêu quản lý đổi mới phương pháp dạy học 26

1.5.2 Nội dung quản lý đổi mới PPDH 26

1.5.3 Phương pháp quản lý đổi mới PPDH 28

1.5.4 Vai trò của Hiệu trưởng THCS trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH 30 1.6 Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS 33

1.6.1 Yếu tố khách quan 33

1.6.2 Yếu tố chủ quan 35

CHƯƠNG 2 39

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PPDH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN ỨNG HOÀ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 39

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 39

2.1.1 Mục đích khảo sát 39

2.1.2 Nội dung khảo sát 39

2.1.3 Đối tượng khảo sát 39

2.1.4 Thời gian và địa bàn khảo sát 39

2.2 Đặc điểm kinh tế, văn hoá, xã hội huyện Ứng Hoà có liên quan trực tiếp đến giáo dục và công tác quản lý của hiệu trưởng 40

2.2.1 Vài nét về điều kiện kinh tế - văn hoá ở huyện Ứng Hoà 40

2.2.2 Tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở 41

2.2.3 Thực trạng đội ngũ 45

2.2.4 Cơ sở vật chất phục vụ cho thực hiện đổi mới PPDH 46

2.3.2 Thực trạng hoạt động học tập của học sinh 51

2.4 Thực trạng quản lý đổi mới PPDH của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Ứng Hoà thành phố Hà Nội 55

2.4.1 Lập kế hoạch đổi mới PPDH 55

2.4.2 Về tổ chức thực hiện đổi mới PPDH 58

2.4.3 Đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học 60

2.4.4 Hoạt động thanh tra, kiểm tra, đánh giá 60

2.4.5 Công tác thi đua khen thưởng 60

2.5 Nhận định về thực trạng quản lý của Hiệu trưởng về đổi mới phương pháp dạy học 61

Tiểu kết chương 2 64

CHƯƠNG 3 67

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PPDH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN ỨNG HOÀ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 67

3.1 Cơ sở đề xuất biện pháp quản lý 67

3.1.1 Yêu cầu của việc đổi mới PPDH 67

3.1.2 Đặc điểm của hoạt động quản lý dạy học của hiệu trưởng trường THCS67 3.2 Một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội 68

3.2.1 Lập kế hoạch đổi mới PPDH 68

3.2.2 Bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho giáo viên về đổi mới PPDH 72

3.2.3 Bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ và năng lực ứng dụng CNTT cho giáo viên toàn trường, toàn huyện 76

3.2.4 Xây dựng điển hình và nhân rộng điển hình tổ chuyên môn về đổi mới PPDH trong huyện Ứng Hoà 80

3.2.5 Bổ sung và tăng cường các điều kiện đổi mới PPDH trong trường THCS huyện Ứng Hoà 81

3.2.6 Tăng cường hoạt động quản lý, kiểm tra đánh giá của Hiệu trưởng nhà trường 84

3.3 Quan hệ giữa các biện pháp quản lý 86

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất 87

3.4.1 Mục đích yêu cầu của khảo nghiệm 87

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 88

Tiểu kết chương 3 90

1 Kết luận 92

2 Khuyến nghị 93

2.1 Đối với Bộ và Sở Giáo dục và Đào tạo 93

2.2 Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo 93

2.3 Đối với các trường THCS 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

DANH MỤC BẢNG BIỂU - MÔ HÌNH

Số

1.1 Mối quan hệ Mục tiêu - Nội dung- PPDH trong quá trình dạy học 16

1.2 Các nhân tố tác động đến công tác quản lý đổi mới PPDH của

2.6 Đội ngũ GV các trường THCS (tính đến hết tháng 12 năm 2016) 45

2.10 Nhận thức của học sinh về vai trò của hoạt động học tập 52

2.12 Công tác lập kế hoạch thực hiện đổi mới PPDH tại các trường

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổ thông

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy

và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập

đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết

số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

Trong những năm gần đây, sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội nói chung, các trường THCS nói riêng đã có nhiều hội thảo chuyên đề về đổi mới PPDH Nhưng trong thực tế công tác đổi mới PPDH còn nhiều lúng túng,

chưa đưa lại hiệu quả thực tế như mong đợi, trước hết do việc tổ chức và chỉ đạo đổi mới PPDH ở các trường THCS còn nhiều bất cập, việc quản lý chuyên môn dạy học theo những quan niệm và cơ chế vừa cũ, vừa khô cứng

Xuất phát từ các lý do nêu trên, tôi đã chọn đề tài: “Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Ứng Hoà thành phố Hà Nội" làm luận văn tốt nghiệp, hy vọng góp phần nhỏ bé vào việc nâng cao

hiệu quả quản lý đổi mới PPDH ở trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý đổi mới PPDH ở các trường THCS

4.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở các THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

4.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Do điều kiện thời gian đề tài chỉ nghiên cứu các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng một số trường THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

5.2 Giới hạn về khách thể khảo sát

- 20 Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng thuộc 10 trường THCS trên địa bàn huyện Ứng Hòa

- 198 giáo viên thuộc 10 trường THCS trên địa bàn huyện

- 1189 học sinh thuộc 10 trường THCS trên địa bàn

6 Phương pháp nghiên cứu

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu, hồi cứu, tổng kết, hệ thống hóa lý luận các công trình nghiên cứu, các tài liệu được chọn lọc liên quan chặt chẽ với đề tài nghiên cứu để xây dựng cơ sở lí luận của luận văn

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi:

Sử dụng các mẫu phiếu điều tra đối với HS và GV để thu nhập những thông tin về tình hình dạy và học trong hiện tại Đồng thời điều tra thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng đổi mới PPDH

6.2.2 Phương pháp quan sát:

Dự giờ, quan sát, tìm hiểu hoạt động dạy và học của GV và HS Tìm hiểu, khảo sát công tác chỉ đạo của nhà trường thông qua kế hoạch hoạt động

và hệ thống văn bản chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục

6.2.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Sử dụng phương pháp này nhằm tổng kết kinh nghiệm về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng đổi mới PPDH của Phòng GD&ĐT huyện Ứng Hòa

6.2.4 Phương pháp phỏng vấn:

Trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý, giáo viên để tìm hiểu, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội

6.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:

Phân tích các kế hoạch về đổi mới PPDH, biên bản họp triển khai, tổng kết đổi mới PPDH của các trường, báo cáo tổng kết hàng năm, báo cáo hội nghị, biên bản hội nghị của các trường và Phòng GD&ĐT về đổi mới PPDH

để rút ra những nhận định cần thiết về việc quản lý đổi mới PPDH

6.2.6 Phương pháp khảo nghiệm:

Khảo nghiệm góp phần khẳng định tính cần thiết, tính khả thi của những biện pháp đã đề xuất

6.3 Các phương pháp bổ trợ

6.3.1.Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến, sự trợ giúp của các chuyên gia trong quá trình xây dựng đề cương, xây dựng bộ công cụ nghiên cứu,…

6.3.2 Phương pháp thống kê toán học

Tổng hợp số liệu điều tra, phân tích xử lý số liệu bằng các công thức toán thống kê

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, các phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường

THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện

Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường

THCS huyện Ứng Hoà, thành phố Hà Nội

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY

HỌC Ở TRƯỜNG THCS 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Trên thế giới không có quốc gia nào, không một dân tộc nào lại không quan tâm đến phát triển giáo dục Khổng Tử - triết gia nổi tiếng, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc cho rằng: “đất nước muốn phồn vinh, yên bình người QL cần chú trọng đến 3 yếu tố: Thứ (dân đông); Phú (dân giàu); Giáo (dân được giáo dục) và ông cho rằng GD rất cần cho mọi người (hữu giáo vô loài)”

Ngay từ thời cổ đại, tư tưởng về PPDH và quản lý PPDH đã được thể hiện trong những quan điểm của nhiều nhà triết học đồng thời là nhà giáo dục Đức Khổng Tử (551- 479 TCN) đã giúp học trò phát triển bằng cách khuyến khích sở trường và phê bình sở đoản, phương châm chính của dạy học là khai phát (gợi mở) Socrates (469 - 399 TCN) đã đề xuất thực hiện phương pháp đàm thoại trong dạy học và được sử dụng cho đến ngày nay

J.A.Komenxki (1592 - 1670) đã phân tích các hiện tượng trong tự nhiên

và hiện thực để đưa ra các biện pháp dạy học buộc học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ để nắm được bản chất của sự vật hiện tượng J.J.Rousseau (1717 - 1778) chủ trương giáo dục trẻ em một cách tự nhiên và người học sẽ tự khám phá tích luỹ kiến thức thông qua chính hoạt động của mình Nhiều nhà giáo dục tiêu biểu xuất hiện khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX như John Dewey (1859 - 1952), A.Macarenco (1888 - 1938), Jean Piaget (1896 - 1980), cũng

có quan điểm hướng đến sự tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học

Trong cuốn “Phát huy tính tích cực của HS thế nào”, I.F.Kharlamốp [15] đã khẳng định vai trò to lớn của tính tích cực, chủ động trong việc tiếp thu tri thức mới Tác giả cho rằng: Quá trình nắm kiến thức mới không thể hình thành bằng cách học thuộc bình thường các quy tắc, các kết luận khái

quát hóa, nó phải được xây dựng trên cơ sở của việc cải tiến công tác tự lập của HS, của việc phân tích tính logic sâu sắc tài liệu, sự kiện làm nền tảng cho việc hình thành các khái niệm khoa học

Sự vận động không ngừng của đời sống xã hội tất yếu dẫn đến sự đổi mới trong nội dung giáo dục và phương pháp giáo dục

Khi nói về PPDH, cần nhấn mạnh đó là vấn đề được các nhà khoa học giáo dục trên toàn thế giới quan tâm Đó là các công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến PPDH gắn với các tên tuổi của Piagiet, Lêônchiep, Đannhilốp, Êxipôp, Lecne, Babansky

Khi nói về PPDH có thể nói là vấn đề được các nhà khoa học giáo dục trên thế giới quan tâm, các nhà khoa học có tên tuổi của Liên Xô trước đây như: Đannhilốp, Êxipôp, Lecne, Babansky Các nhà tâm lý học nổi tiếng cũng đã có những công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến PPDH như: Piagiê, Lêônchiep là các nhà khoa học đặt cơ sở lý luận có tính nền tảng cho PPDH Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục đã thực sự có những biến đổi mới về lượng và chất Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lê Nin đã thực sự định hướng cho hoạt động giáo dục, đó là các quy luật về "sự hình thành cá nhân con người", "tính quy luật về kinh tế - xã hội đối với giáo dục" Các quy luật đó đã đặt ra những yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phương tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục

Gần đây, một số nhà lý luận dạy học phương Tây như: Grôp - Frây đi sâu vào các kĩ thuật dạy học cụ thể

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở nước ta, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, trong thư gửi cho HS nhân ngày khai trường, Bác Hồ đã viết: “Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu.” [23] Nội dung bức

thư như là một định hướng cho sự phát triển của PPDH

Đã có nhiều đề tài tiến hành nghiên cứu, nhiều kiến nghị trong các hội thảo khoa học về cải tiến đổi mới PPDH của các tác giả: Hồ Ngọc Đại, Đỗ Đình Hoan, Đặng Thành Hưng, Nguyễn Kỳ, Trần Kiều, Phan Trọng Luận, Vũ Văn Tảo, Nguyễn Cảnh Toàn, Vũ Trọng Rỹ .Đáng lưu ý là tác phẩm:

“Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” [32] của Thái Duy Tuyên,

người có công nghiên cứu tương đối toàn diện về lãnh vực đổi mới PPDH trong giai đoạn hiện nay Bên cạnh đó các nhà khoa học nước ta đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý trường học để đề cập đến việc phát triển công tác

QL trường học; các tác phẩm tiêu biểu như: Phương pháp luận khoa học giáo

dục của Phạm Minh Hạc; Khoa học Quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận

và thực tiễn của Trần Kiểm, Nguyễn Kỳ, Trần Bá Hoành, Trần Kiều, Nguyễn

Hữu Chí, và một số các nhà giáo giàu kinh nghiệm cũng quan tâm đến vấn đề PPDH và phát triển lý luận dạy học chung vào thực tiễn dạy học ở Việt Nam: Văn Như Cương, Tôn Thân…

Về quản lý đổi mới PPDH và quản lý chất lượng, hiệu quả dạy học phải

kể đến các công trình nghiên cứu của: Quách Tuấn Ngọc [25]; Trần Kiểm [16,17]; Trần Kiều [18,19]; Trần Bá Hoành [13,14] luôn lấy người học làm trung tâm với ý tưởng cốt lõi là người học phải tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với tinh thần nghị quyết TW 2 khoá VIII về GD-ĐT Nghị quyết yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ PPGD, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học” Nội dung này đã được thể hiện thành quy định pháp luật tại Chương I, Điều 4, luật GD, Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ Tư, ngày 28/10 đến ngày 02/12/1998 thông qua ghi rõ:

Nội dung GD phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại

và có hệ thống

PPGD phải phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng PP tự học, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”

Các công trình nghiên cứu khoa học trên đều tập trung vào một số nội dung đổi mới PPDH và có ý nghĩa lí luận cũng như thực tiễn ở loại hình nhà trường THPT, THCS và đặc thù của từng địa phương Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu toàn diện, có hệ thống và phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Ứng Hoà về quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường THCS theo xu hướng đổi mới giáo dục

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm “Quản lý”

Hệ thống giáo dục là một hệ thống xã hội Quản lý giáo dục (QLGD) là một lĩnh vực quan trọng của quản lý xã hội, cũng chịu sự chi phối của các quy luật xã hội và tác động của quản lý xã hội

Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm quản lý, sau đây là một số quan điểm chính

Theo sự phân tích của Mác thì “Bất cứ nơi nào có lao động, nơi đó có quản lý” Trong tác phẩm: “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” tác giả Harold Koontz [10] viết “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm về thời gian, tiền bạc và sự bất mãn cá nhân ít nhất”

Theo tác giả Trần Kiểm [16], “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nước (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”

Khái quát hơn các tác giả ở khoa Sư phạm - ĐHQG HN là Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa ra quan niệm:

“Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức” [9]

Những quan niệm trên có khác nhau, song có thể khái quát: Quản lý (một tổ chức/hệ thống) là tổ hợp các tác động chuyên biệt, có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và đối tượng quản lý nhằm phát huy tiềm năng của các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và cơ hội của tổ chức/ hệ thống trên cơ sở đó đảm bảo cho tổ chức, hệ thống vận hành (hoạt động) tốt, đạt được các mục tiêu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường

1.2.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là sự vận dụng một cách cụ thể các nguyên lý của quản lý nói chung vào lĩnh vực giáo dục Tuy nhiên, cần làm rõ nội hàm khái niệm, để từ cơ sở lí thuyết đó giúp xác định nội dung và các biện pháp quản quản lý giáo dục đạo đức trong công tác quản lý nhà trường

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Quản lý giáo dục (QLGD) theo nghĩa tổng quát, là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, điều hành các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển của xã hội (nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài) [4]

Theo tác giả Trần Kiểm, khái niệm quản lý giáo dục đối với cấp vĩ mô:

“QLGD được hiểu là hệ thống những tác động tự giác, có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tập thể

GV, công nhân viên, tập thể HS, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [16]

Từ đây ta có thể khái quát QLGD là sự tác động có chủ đích, có căn cứ khoa học, hợp quy luật và phù hợp các điều kiện khách quan của chủ thể

quản lý tới đối tượng quản lý nhằm phát huy sức mạnh các nguồn giáo dục, từ

đó đảm bảo các hoạt động của tổ chức/ hệ thống giáo dục đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra với chất lượng, hiệu quả cao nhất

Dựa vào phạm vi quản lý, người ta chia ra hai loại QLGD:

+ Quản lý hệ thống giáo dục: QLGD ở tầm vĩ mô, phạm vi toàn quốc, trên địa bàn lãnh thổ (tỉnh, thành phố.)

+ Quản lý nhà trường: QLGD ở tầm vi mô, trong phạm vi một cơ sở giáo dục - đào tạo

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học

Chúng ta đã biết, quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của nhà quản

lý nhằm đạt tới mục tiêu quản lý Nhà quản lý cùng với đông đào đội ngũ giáo viên, học sinh, các lực lượng xã hội, bằng hành động của mình biến mục tiêu đó thành hiện thực

Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất với nhau là hoạt động trung tâm của nhà trường Mọi hoạt động đa dạng và phức tạp khác của nhà trường đều hướng vào tiêu điểm này Vì vậy, quản lý nhà trường thực chất là quản lý quá trình sư phạm của thầy, hoạt động học tập - tự giáo dục của trò, diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy học

Như vậy, quản lý hoạt động dạy - học thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

1.2.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Quản lý đổi mới PPDH là quá trình tác động của hiệu trưởng có mục đích, có tổ chức đến toàn bộ con người, tổ chức và các điều kiện vật chất của nhà trường nhằm làm cho hoạt động đổi mới PPDH đạt được mục tiêu chung

đã đề ra

1.3 Quản lý nhà trường

1.3.1 Khái niệm quản lý nhà trường (Quản lý trường học)

Nhà trường (Cơ sở giáo dục-đào tạo) là một cơ cấu tổ chức, cũng là một bộ phận cấu thành của một hệ thống giáo dục

Quản lý nhà trường chính là hoạt động QLGD của một cơ cấu, tổ chức giáo dục, đồng thời cũng là tác động quản lý trực tiếp tới các hoạt động giáo dục- học tập trong phạm vi nhà trường Hoạt động của nhà trường rất đa dạng, phong phú và phức tạp, nên việc quản lý, lãnh đạo một cách khoa học sẽ đảm bảo đoàn kết, thống nhất được mọi lực lượng, tạo nên sức mạnh đồng bộ nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục đích giáo dục

Quản lý nhà trường (QLNT) là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới đạt mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh (Phạm Minh Hạc - Một số vấn đề giáo dục và khoa học giáo dục - Hà Nội 1998)

“Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường” [34] (Giáo dục học Phạm Viết Vượng) Quản lý nhà trường chính là sự tác động quản lý có chủ đích của hiệu trưởng tới tất cả các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, các nguồn lực nhằm đưa mọi hoạt động của nhà trường đạt đến mức phát triển cao nhất

Có nhiều cấp quản lý trường học: Cấp cao nhất là Bộ Giáo dục và Đào tạo, nơi quản lý nhà trường bằng các biện pháp quản lý hành chính vĩ mô Có hai cấp trung gian quản lý trường học là sở giáo dục và đào tạo ở tỉnh, thành phố và các phòng giáo dục và đào tạo ở quận, huyện Cấp quản lý trực tiếp chính là sự tác động của hiệu trưởng nhằm quản lý các hoạt động giáo dục,

huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường

Mục đích của quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái hiện

có tiến lên một trạng thái phát triển mới bằng các biện pháp quản lý và phát triển chất lượng giáo dục của nhà trường

1.3.2 Các nội dung cơ bản của quản lý nhà trường trung học

Mục tiêu giáo dục và cụ thể hơn là các nhiệm vụ của giáo dục phổ thông sẽ quy định và định hướng toàn bộ nội dung hoạt động của một nhà trường Từ đó, các nhiệm vụ của nhà trường cũng chính là cơ sở xác định các nhiệm vụ quản lý nhà trường và nội dung cơ bản trong công tác quản lý của người hiệu trưởng

Như vậy, công tác tổ chức giảng dạy, học tập có vị trí quan trọng trong nội dung của các nhiệm vụ của trường THCS Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ đã được quy định trong điều

lệ trường trung học và các nhiệm vụ công tác cụ thể của trường

Nội dung cơ bản của quản lý nhà trường trung học cơ sở đã được xác định trong Điều lệ trường THCS, trường THPT và THPT có nhiều cấp học [6] bao gồm:

+ Đảm bảo kế hoạch giáo dục kế tiếp phổ thông, tuyển dụng học sinh vào đầu cấp đúng số lượng theo kế hoạch giáo dục hằng năm đúng chất lượng theo quy định của Bộ GD&ĐT Duy trì số học sinh và hạn chế tối đa số học sinh lưu ban, bỏ học

+ Đảm bảo chất lượng hiệu quả quá trình dạy học và giáo dục theo đúng chương trình, đảm bảo đạt yêu cầu của các môn học và hoạt động giáo dục

+ Xây dựng đội ngũ giáo viên của nhà trường đồng bộ về cơ bản, có đủ loại hình và chất lượng ngày càng cao Xây dựng đội ngũ nhân viên phục vụ

có nghiệp vụ tương ứng thích hợp, am hiểu về đặc thù của giáo dục trong công việc của mình

+ Từng bước hoàn thiện, nâng cao cơ sở vật chất kỹ thuật, phục vụ tốt các hoạt động dạy học và giáo dục

+ Xây dựng và hoàn thiện môi trường giáo dục lành mạnh thống nhất ở địa phương

+ Thường xuyên cải tiến công tác quản lý trường học theo tinh thần dân chủ hoá nhà trường, đảm bảo tiến trình đồng bộ có trọng điểm, hiệu quả các hoạt động dạy học và giáo dục

1.3.3 Nội dung quản lý hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản, đặc thù của nhà trường phổ thông do vậy, quản lý các hoạt động dạy học cũng là nội dung quản lý cơ bản, quan trọng hàng đầu của quản lý nhà trường

Quản lý hoạt động dạy học là tổ chức một cách có khoa học cho lao động dạy học, bao gồm các hoạt động của một tập thể (giáo viên, học sinh), cũng như công việc chuyên môn từng người Biện pháp quản lý hoạt động dạy học là cách thức thực hiện trên các nội dung giảng dạy và học tập cụ thể theo kế hoạch dạy học và các chương trình môn học quy định đề ra Đó là cách sử dụng những phương tiện, nguồn lực vật chất và tinh thần để tạo ra các tác động hướng đích, nhằm đạt mục tiêu dạy học chất lượng và đạt hiệu quả cao, bao gồm trong đó cả việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

Quản lý (tổ chức, chỉ đạo) hoạt động dạy học bao gồm các nội dung cơ bản:

- Xác định mục tiêu các hoạt động dạy học

- Xây dựng kế hoạch dạy học

- Tổ chức, lựa chọn, tập hợp, bồi dưỡng lực lượng GV

- Động viên, thúc đẩy, tạo động lực, tạo điều kiện làm việc cho các thành viên (GV, HS, CBQL, nhân viên)

- Giám sát, điều hành, uốn nắn, định hướng hoạt động giảng dạy và học tập

- Đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm, rút ra bài học (Về thành công và hạn chế) để triển khai tiếp hoặc chấm dứt

- Trong điều kiện đổi mới giáo dục - dạy học hiện nay, nội dung quản

lý hoạt động giảng dạy và học tập bao gồm cả việc tổ chức thực hiện đổi mới PPDH Đây chính là một nội dung vừa có tính lâu dài, vừa có tính thường xuyên của mỗi nhà trường, đồng thời cũng là một nội dung quan trọng số một của hiệu trưởng các trường phổ thông hiện nay Bên cạnh đó, thì việc đào tạo bồi dưỡng đội ngũ GV, tạo động cơ thúc đẩy, nâng cao động lực lao động có

vị trí quan trọng của quá trình quản lý các hoạt động dạy học

1.3.4 Vai trò, chức trách của hiệu trưởng trường THCS

Trong nhà trường, hiệu trưởng là người đại diện cho cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục - đào tạo chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của nhà trường Theo Điều lệ trường THCS và THPT, hiệu trưởng có những nhiệm vụ

và quyền hạn sau

- Tổ chức bộ máy nhà trường

- Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học

- Quản lý giáo viên, nhân viên, học sinh, quản lý chuyên môn, phân công công tác, kiểm tra đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, nhân viên

- Quản lý và tổ chức giáo dục học sinh

- Quản lý hành chính, tài chính, tài sản của nhà trường

- Thực hiện các chế độ chính sách của nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh, tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường

- Được theo học các lớp chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ hiện hành

Như vậy, hiệu trưởng một trường THCS là chủ thể quản lý, chịu trách nhiệm tổ chức mọi các hoạt động của nhà trường theo đúng quan điểm đường lối phát triển giáo dục của Đảng CSVN và nhà nước, thực thi công tác quản lý nhà trường nhằm đảm bảo các mục tiêu, nội dung chương trình và chất lượng giáo dục học sinh

Theo đó, quản lý và tổ chức các hoạt động dạy học là một trong các nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời có liên quan trực tiếp đến các nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng Tổ chức và quản lý quá trình dạy học toàn trường (Thông qua từng lớp học ) một cách hiệu quả chính là một nội dung công tác quan trọng nhất của mỗi người hiệu trưởng nói chung và của hiệu trưởng trường THCS nói riêng

Trong thực tế đất nước ta đang có những chuyển biến sâu sắc theo hướng mở cửa, hội nhập và về kinh tế và trong sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay, công việc quản lý nhà trường và vai trò tổ chức, quản lý của hiệu trưởng càng trở nên quan trọng, có ý nghĩa quyết định chất lượng, hiệu quả giáo dục của mỗi cơ sở giáo dục - đào tạo

Quá trình dạy học là một quá trình thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy học của thầy và hoạt động học của trò: Việc nghiên cứu kĩ các đặc trưng cơ cấu, các quy luật của hoạt động học nói chung và hoạt động tự học nói riêng là cơ sở để xác định cơ chế dạy học thích hợp, theo đó kích thích được khả năng chủ động, tích cực và tính sáng tạo của HS

1.4 Lý luận về đổi mới PPDH

1.4.1 Phương pháp dạy học và phương pháp dạy học tích cực

Định nghĩa phương pháp dạy học

Theo từ điển tiếng Việt: Phương pháp là cách thức tiến hành để có hiệu quả Theo quan điểm triết học: Phương pháp là hình thái chiếm lĩnh hiện thực trong các hoạt động của con người, đặt biệt là hoạt động nhận thức và cải tạo thực tiễn

Trong tác phẩm: “Bút kí triết học”, khi đề cập đến mối quan hệ giữa nội dung và phương pháp, Lê Nin đã dẫn câu nói của Hegel: “Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của bản thân nội dung”

Phương pháp, như vậy chính là thành tố có quan hệ hữu cơ, biện chứng với nội dung, chịu sự chi phối của nội dung, đồng thời tác động đến việc lựa chọn, cấu trúc nội dung

Tùy theo quan niệm về mối quan hệ trong quá trình dạy học, đã có nhiều định nghĩa khác nhau về PPDH Nếu đứng trên góc độ dạy học tích cực,

có thể chọn định nghĩa sau: “PPDH là một hệ thống tác động liên tục của GV nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS để HS lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định” (Hà Thế Ngữ [27]) Hay nói một cách khái quát chung: PPDH là cách thức tổ chức hợp lý quá trình dạy học để đạt mục đích dạy học

Quá trình dạy học gồm có một số thành tố cơ bản: Mục tiêu (MT); nội dung (ND); phương pháp (PP); phương tiện (PT); tổ chức (TC); đánh giá (ĐG) tương tác với nhau, tạo thành một chỉnh thể vận động trong môi trường giáo dục và môi trường kinh tế- xã hội của cộng đồng mô tả mối quan hệ đó Đặc biệt mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung và phương pháp là cơ bản nhất, tạo nên cái thường gọi là “Tam giác sư phạm”

Trong mối quan hệ này, có các tác động quy định (một chiều) MTDH ^ NDDH ^ PPDH và giữa các thành tố này của quá trình dạy học có các tác động ngược (feedback), cùng vận hành trong môi trường dạy học

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ Mục tiêu - Nội dung- PPDH trong quá trình dạy học

Ở nước ta, hệ thống các PPDH quen thuộc, được đào tạo trong các trường sư phạm từ mấy thập kỷ trước đây, được gọi là PPDH truyền thống

Có thể phân loại theo “nguồn” tri thức và đặc điểm tri thức thông tin thành ba nhóm phương pháp:

- Nhóm phương pháp dùng lời: Trần thuật, giảng giải, diễn giải, vấn đáp

- Nhóm phương pháp trực quan: Biểu diễn vật tự nhiên, biểu diễn vật tượng hình (tranh, ảnh, mô hình), biểu diễn vật tượng trưng (biểu đồ, đồ thị), biểu diễn thí nghiệm

- Nhóm phương pháp thực hành: Thực hành phân loại mẫu vật; thực hành quan sát, giải phẫu, thực hành thí nghiệm

Ba nhóm PPDH truyền thống trên tương ứng với hai dạng hoạt động nhận thức trong hệ thống phân loại của I.Ia.Lecne và M.N.Skatkin: Thông báo-thu nhận và tái hiện Như vậy PPDH truyền thống thuộc dòng phương pháp I và II, đó là dòng phương pháp: Giải thích, minh họa, lặp lại, tái tạo theo mẫu Đặc điểm của hai dòng phương pháp này là: Thụ động, gò ép, bắt chước, tái hiện, vận dụng theo mẫu

Với phương pháp dạy học truyền thống, học là quá trình tiếp thu và lĩnh hội, qua đó hình thành kiến thức, kỹ năng, tư tưởng, tình cảm Bản chất của dạy học truyền thống là truyền thụ tri thức của GV cho HS thường xuyên về một chiều Vì vậy, mục tiêu cơ bản của giáo viên là chú trọng cung cấp tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Học để đối phó với thi cử Sau khi thi xong những điều

Đổi mới PPDH không phải hướng tới mục đích tự thân nó, mà nhằm hướng tới chất lượng giáo dục mới, nhằm đạt được những mục tiêu mới đối với giáo dục thế hệ trẻ Nếu như trong nền giáo dục cũ, nói đến giảng dạy là nói đến truyền thụ kiến thức, hình thành kỹ năng thì giáo dục hiện đại hướng tới chuẩn bị cho HS các năng lực và phẩm chất cần thiết để họ đi vào cuộc sống xã hội, có thể ứng phó các tình huống trong sản xuất và đời sống đặt ra Như vậy, đổi mới PPDH nhằm hướng tới những chất lượng mới của sự phát triển nhân cách học sinh

Cuối cùng, nét đặc trưng nhất được rút ra là: tăng cường sự nghiên cứu độc lập của HS theo hướng “Tìm kiếm” và “Phát minh”, những qui tắc mới, định lý mới được tác động chỉ đạo của GV Từ đó, các nhà giáo dục đã phát hiện những qui luật tích cực hóa quá trình dạy học nói chung và hoạt động nhận thức của HS nói riêng, từ chỗ làm sáng tỏ hai quy luật:

Quy luật bên ngoài: hoạt động nhận thức của HS được tích cực hóa dưới tác động từ bên ngoài, đó là từ GV

Quy luật bên trong: hoạt động nhận thức của HS được tích cực hóa trên

cơ sở họ tự lực giải quyết các bài tập nhận thức

Theo Hà Thế Ngữ thì: Một quan niệm đúng đắn về phương pháp đào tạo cần phân biệt mặt bên ngoài và mặt bên trong của phương pháp Mặt bên ngoài của phương pháp thường gắn với tính chất bên ngoài của đối tượng hoạt động và các phương tiện giao lưu trong quá trình dạy học, là cái dễ nhận thấy như lời nói, chữ viết, thiết bị dạy học, thao tác, hoạt động, thuyết trình Mặt bên trong của phương pháp thường liên quan đến bản chất và cơ chế của các loại hình hoạt động và giao lưu trong quá trình day học Phải dựa vào những thành tựu nghiên cứu của triết học, logic học, tâm lý học, xã hội học về hoạt động để đưa giáo dục học đi sâu vào mặt bên trong của phương pháp [27]

Chính quan niệm về hai mặt của phương pháp là cơ sở quan trọng để phân loại PPDH theo các xu thế phát triển của quá trình giáo dục, đồng thời

giúp xác định những yếu tố cơ bản cần tác động của hoạt động chỉ đạo nhằm đẩy mạnh triển khai PPDH tiên tiến

Bản chất của phương pháp dạy học tích cực là gì? Các lý thuyết về phương pháp dạy học tích cực luôn gắn với thuật ngữ “ Phương pháp dạy học tích cực” và khái niệm “Tính tích cực hoạt động học tập” Các PPDH tích cực

có chung bản chất là nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS Thực chất

đó là quá trình tổ chức, hướng dẫn HS tự tìm hiểu, phát hiện và giải quyết vấn

đề trên cơ sở tự giác và được tự do, được tạo khả năng và điều kiện để chủ động trong hoạt động học tập

Tóm lại, các PPDH tích cực tận dụng cơ hội và điều kiện để cách thức tìm kiếm kiến thức chiếm ưu thế, đồng thời kết hợp với tính sẵn sàng học tập của HS thì về bản chất, các PPDH đó có khả năng tích cực hóa được trong quá trình học tập của HS, nhờ đó mà hình thành được các phương thức hành động và kinh nghiệm hoạt động cho các em

Bằng việc khai thác các khía cạnh phù hợp với yêu cầu dạy học tích cực hoá hoạt động học tập, gần đây nhiều nghiên cứu về các PPDH tích cực

đã bước đầu được áp dụng trong dạy học phổ thông

Một số PPDH tích cực:

- Phương pháp DH (học tập) hợp tác

Đây là một phương pháp giáo dục mà ở đó, theo Jeal Vial (5,68): “HS được phân chia thành những nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nhiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạt động riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung” HS được xem như là các cộng tác viên, nhằm đảm bảo mọi thành viên của nhóm đều quan trọng như nhau Họ có thể học từ mỗi người khác bởi thái độ có tính phê phán, được tạo thành do: 1) Một nhiệm vụ học tập được cả nhóm cùng thảo luận; 2) Sự đối mặt cùng nhau

trong một nhóm nhỏ; 3) Môi trường cộng tác và phụ thuộc lẫn nhau trong cùng một nhóm; 4) Chịu trách nhiệm cá nhân

Trong quá trình học tập hợp tác, GV- HS đều được coi là có vai trò bình đẳng - HS phải học cách cộng tác trên nhiều phương diện, dựa trên nhiều phương diện của nhóm như: là người tổng kết, người ghi chép, người khuyến khích và người kiểm tra Thái độ của người trong nhóm phải: cộng tác cùng các thành viên khác; cố gắng xây dựng ý kiến chung của nhau; chia sẻ quyền đứng đầu chủ chốt nhóm; rèn luyện cách thuyết trình sao cho đảm bảo rằng những người khác phải hiểu được vấn đề

Với phương pháp DH hợp tác, các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục đích chung Đạt được mục đích, tức là nhóm đó đã hoàn thành nhiệm vụ học tập hay mỗi thành viên của nhóm đã lĩnh hội kiến thức mới Để PPDH hợp tác có hiệu quả đòi hỏi hoạt động có động cơ và tự nguyện của HS được đặt vào tình thế sẵn sàng hỗ trợ Thông qua đó, sẽ hình thành được các mối quan hệ vừa dọc (thầy- trò), vừa ngang (trò- trò), đảm bảo tối ưu hai nguyên tắc tính cực: tác động qua lại và tham gia hợp tác

Quy trình dạy học giải quyết vấn đề gồm ba bước:

Phát hiện vấn đề: Đưa HS vào tình huống có vấn đề - Phân tích tình huống- Dự đoán vấn đề nảy sinh và đặt mục đích xác minh tính đứng đắn của

dự đoán đó

Giải quyết vấn đề: Phân tích mối quan hệ giữa dự kiện, điều kiện và vấn đề cần tìm - Đề xuất, lựa chọn hướng giải quyết và tìm tòi lời giải - Thực hiện lời giải

Kiểm tra và vận dụng: Kiểm tra tính hợp lý và tối ưu của lời giải- Phát biểu chính xác vấn đề- Xét khả năng ứng dụng của nó và xếp vào hệ thống tri thức đã có - Vận dụng vào tình huống mới

Hạt nhân của quá trình điều khiển sự nghiên cứu của HS là GV phải tạo được tình huống có vấn đề Về cơ bản hoạt động của GV có thể là: Căn cứ vào khả năng hiện có của HS và cấu trúc logic của nội dung dạy học mà đưa

HS vào tình huống có vấn đề một cách tự nhiên, không áp đặt nhằm giúp các

em dễ dàng phát hiện được vấn đề Điều khiển để tập hợp, lựa chọn kiến thức

cũ, phương thức hoạt động đã biết cần thiết cho việc GQVĐ Định hướng cho

HS tìm được giải pháp chủ yếu bằng hệ thống câu hỏi được chuẩn bị sẵn sao cho giải quyết được vấn đề đã đặt ra

Tóm lại, với các PPDH, dù là thuộc kiểu truyền thống hay kiểu không truyền thống, thực tiễn dạy học khẳng định: Mỗi một PP đều có khả năng tích cực hóa hoạt động học tập của HS ở khía cạnh này, khía cạnh khác, miễn sao người thầy phải tích cực hóa hoạt động học tập của HS và muốn làm được như vậy, người thầy phải dành nhiều tâm huyết cho hoạt động của mình

1.4.2 Đổi mới PPDH theo yêu cầu của chương trình THCS hiện nay

Một số định hướng đổi mới PPDH ở Việt Nam:

Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội khóa X năm 2000 đã khẳng định: Mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông lần này là xây dựng nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, SGK phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu phát

triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông của các nước phát triển trong khu vực và thế giới

Nhiệm vụ phát triển giáo dục và đào tạo cũng đã ghi trong Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ IX (4/2001) là: “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và quản lý giáo dục; thực hiện: chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa”

Định hướng đổi mới PPDH phổ thông đã được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục, Điều 28 đã ghi “Phương pháp dạy, giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập

đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết

số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

Đổi mới PPDH cần có cuộc cách mạng về tư duy: Thay đổi kiểu tư duy đơn tuyến: là tư duy coi PP là hệ thống các nguyên tắc, điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động cải tạo thực tiễn; là chuyển kiến thức từ thầy sang trò theo một chiều Tư duy đơn tuyến là tư duy dễ cả tin, cần phải khắc phục

Có thể nói, cốt lõi của đối mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động

Định hướng chung về đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo, tự học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho HS, tận dụng được công nghệ mới nhất, Rất cần phát huy cao năng lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nổ thông tin Tăng cường học cá thể với hợp tác Định hướng vào người học được coi là quan điểm định hướng chung trong đổi mới PPDH

Mục đích của đổi mới PPDH:

Việc thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ từ mục tiêu, nội dung, PPDH, đến cách thức đánh giá kết quả dạy học, trong đó khâu đột phá là đổi mới PPDH

Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường trung học phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thống một chiều sang dạy học theo “phương pháp dạy học tích cực” nhằm giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác chủ động, sngs tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềm tin, hứng thú trong học tập Làm cho “Học” là quá trình kiến tạo; HS tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và sử lý thông tin Chú trọng hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợp tác ) dạy PP và kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai

Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy Cách dạy quyết định cách học, tuy nhiên thói quen học tập thụ động của HS cũng ảnh hưởng đến cách dạy của thầy Mặt khác, cũng có trường hợp HS mong muốn được học theo phương pháp tích cực nhưng GV chưa đáp ứng được Do vậy, GV cần được bồi dưỡng, phải kiên trì cách dạy theo PPDHTC, tổ chức các hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho

HS Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới có hiệu quả PPDH tích cực hàm chứa cả

PP dạy và PP học

Yêu cầu đổi mới PPDH ở trường THCS:

Yêu cầu chung:

+ Dạy học tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS; dạy học kết hợp giữa học tập cá nhân với học tập hợp tác, giữa hình thức

cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp

+ Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa HV và HS, giữa HS và HS + Dạy học chú trọng đến rèn luyện các kỹ năng, năng lực, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống

+ Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện PP tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng thú, nhu cầu hành động và thái độ tự tin cho HS

+ Dạy học chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, TBDH được trang bị hoặc do GV tự làm, đặc biệt lưu ý đến ứng dụng của công nghệ

+ Dạy học chú trọng đến đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức đánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá

Yêu cầu đối với HS:

+ Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành

vi đúng đắn

+ Tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành thí nghiệm; thực hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn; xây dựng và thực hiện các kế hoạch học tập phù hợp với khả năng và điều kiện

+ Mạnh dạn trình bày bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảo luận tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn

+ Biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè

Yêu cầu đối với GV:

+ Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn HS thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng của bài học, với đặc điểm và trình độ của HS với điều kiện cụ thể của lớp, của trường và địa phương

+ Động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho HS được tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá và lĩnh hội kiến thức; chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã có của HS; tạo niềm vui, hứng khởi nhu cầu hành động, và thái độ tự tin trong học tập cho HS; giúp các em phát triển tối đa năng lực, tiềm năng

+ Thiết kế và hướng dẫn HS thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng; hướng dẫn sử dụng các thiết bị, đồ dùng dạy tập; tổ chức có hiệu quả các giờ thực hành; hướng dẫn HS có thói quen vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

+ Sử dụng các PP và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lý, hiệu quả, linh hoạt phù hợp với đặc trưng của các cấp, môn học, nội dung tính chất của bài học; đặc điểm và trình độ HS; tính chất của bài học; đặc điểm và trình

độ học sinh; thời lượng dạy học và các điều kiện dạy học cụ thể của trường, địa phương

Yêu cầu đối với cán bộ quản lý giáo dục:

+ Nắm vững chủ trương đổi mới giáo dục phổ thông thể hiện ở chương trình, SGK, PPDH, sử dụng phương tiện, thiết bị, hình thức tổ chức dạy học

và đánh giá kết quả giáo dục

+ Tạo điều kiện thuận lợi cho GV thực hiện đổi mới PPDH

+ Có biện pháp quản lý, chỉ đạo đổi mới PPDH trong nhà trường một cách hiệu quả; thường xuyên tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá các hoạt động dạy và học theo định hướng đổi mới PPDH

+ Động viên, khen thưởng kịp thời những GV thực hiện có hiệu quả PPDH, đồng thời phê bình, nhắc nhở những GV chưa tích cực thực hiện đổi mới PPDH

1.5 Các yếu tố cơ bản của quá trình quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường THCS

1.5.1 Mục tiêu quản lý đổi mới phương pháp dạy học

UNESCO đưa ra bốn trụ cột về GD thế kỷ XXI: “Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình” Mục tiêu quản

lý của Hiệu trưởng trường THCS phải đáp ứng được yêu cầu của nền giáo dục nước nhà Hệ thống các mục tiêu quản lý của Hiệu trưởng trường THCS bao gồm: Mục tiêu về phát triển số lượng; mục tiêu về nâng cao chất lượng đào

tạo; mục tiêu xây dựng đội ngũ; mục tiêu về xây dựng CSVC, thiết bị phục vụ

cho dạy học và các hoạt động giáo dục khác; mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý; mục tiêu xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường và các lực lượng xã hội tham gia giáo dục, thực hiện tốt công tác XHHGD trên địa bàn Mục tiêu quản lý đổi mới PPDH là một mục tiêu bộ phận trong hệ thống các mục tiêu nâng cao chất lượng GD&ĐT, là mục tiêu ưu tiên hàng đầu của nhà trường trong giai đoạn hiện nay

1.5.2 Nội dung quản lý đổi mới PPDH

Quản lý việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu đổi mới PPDH Phương pháp dạy học mới là phương pháp tích cực hoá người học Đổi mới PPDH hướng

vào hoạt động chủ đạo của HS, chống lại thói quen thụ động, đào tạo lớp người năng động, sáng tạo, khả năng thích ứng cao trong nền kinh tế tri thức Bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng để vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm ham học cho HS Để đạt được mục tiêu đã đề ra trong quản lý, người Hiệu trưởng cần hình thành, phát

triển, kích thích động cơ dạy của thầy và học của trò Đó là: Một là đổi mới cách dạy của thầy trên quan điểm đổi mới Hai là đổi mới cách học của trò theo hướng chủ động, năng động, sáng tạo Ba là tăng cường thực hành, thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành Bốn là tăng cường mối quan hệ

giữa trí tuệ và tâm hồn, giữa tư duy và cảm xúc Đổi mới PPDH chỉ có thể thực hiện được khi nó trở thành hoạt động thường xuyên của nhà trường, của gia đình, của xã hội Người Hiệu trưởng cần quản lý các tổ chức trong nhà trường, đặc biệt các tổ chuyên môn, thông qua tổ chức để quản lý con người

và công việc

Quản lý việc thực hiện kế hoạch đổi mới PPDH tuân thủ các bước của việc quản lý đổi mới PPDH Từ việc xây dựng kế hoạch đến việc tổ chức bộ máy nhân sự, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá và nắm bắt thông tin phản hồi

Quản lý công tác xây dựng, phát triển đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH Đội ngũ giáo viên - yếu tố quyết định chất lượng giáo dục Vì vậy muốn nâng cao chất lượng giáo dục phải quan tâm đến công tác xây dựng đội ngũ, đặc biệt là trong yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Từ cơ sở lý luận

và thực tiễn đổi mới PPDH có thể khẳng định rằng giáo viên vừa là đối tượng vừa là động lực chính của công cuộc đổi mới này Đội ngũ giáo viên cần được đổi mới trước hết về nhận thức, sau đó cần được trang bị rất cơ bản về PPDH

mà trước kia ở trường đại học đã bị mai một, cần đốt nóng thêm nhiệt huyết, say mê với nghề, xác định tinh thần trách nhiệm, lòng yêu thương học sinh và nâng cao khả năng tự học và sáng tạo Trong công tác QL cần tạo ra cơ chế mới để động viên, thúc đẩy giáo viên tham gia vào công cuộc vận động này

Quản lý cơ sở vật chất, phương tiện dạy học, CNTT góp phần đổi mới PPDH Cơ sở vật chất trường học là tất cả các phương tiện vật chất được giáo viên và học sinh sử dụng nhằm thực hiện có hiệu quả chương trình giáo dục

và giảng dạy Cái lõi của cơ sở vật chất trường học là thiết bị dạy học Quản

lý nội dung này cần tuân thủ theo nguyên tắc về tính mục đích, tính kế thừa và phát triển, tuân thủ chu trình quản lý Muốn quản lý tốt người Hiệu trưởng phải thường xuyên nâng cao nhận thức cho giáo viên đối với việc sử dụng thiết bị dạy học

Quản lý việc kiểm tra đánh giá, thực hiện chế độ thi đua khen thưởng

và kỷ luật Kiểm tra là một trong bốn chức năng cơ bản của quản lý Chức năng kiểm tra là hệ thống nhằm xác định những chuẩn mực thành tựu khi đối chiếu với các mục tiêu đã được kế hoạch hoá, thiết kế một hệ thống thông tin phản hồi; so sánh thành tựu hiện thực với các chuẩn mực đã định, xác định những lệch lạc nếu có và đo lường ý nghĩa mức độ của chúng, tiến hành những hành động cần thiết đảm bảo rằng nguồn lực của tổ chức được sử dụng một cách hiệu nghiệm và hiệu quả để đạt được mục tiêu của tổ chức Tổ chức phong trào thi đua “dạy tốt học tốt” làm cho nó đi vào chiều sâu và có thêm những nhân tố mới đa dạng và phổ biến hơn trong tập thể giáo viên và học sinh Phong trào này cũng chính là sự tích hợp của các hoạt động chỉ đạo xây dựng nề nếp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học

1.5.3 Phương pháp quản lý đổi mới PPDH

“Phương pháp quản lý giáo dục được hiểu là tổng thể những cách thức tác động bằng những phương tiện khác nhau của chủ thể quản lý đến hệ thống

bị quản lý nhằm đạt mục tiêu quản lý” Trong quá trình quản lý đổi mới PPDH, Hiệu trưởng linh hoạt sử dụng phối hợp các phương pháp quản lý sau:

1.5.3.1 Phương pháp hành chính - pháp luật

Phương pháp hành chính - pháp luật là những tác động diễn ra trực tiếp hoặc gián tiếp bằng những quyết định dứt khoát của chủ thể quản lý lên đối

tượng quản lý dựa trên cơ sở quan hệ tổ chức và quyền lực hành chính Phương pháp này thể hiện sức mạnh của tổ chức, xác lập trật tự kỷ cương của nhà trường, bắt buộc mọi thành viên phải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ

và quyền hạn của mình

1.5.3.2 Phương pháp giáo dục - tâm lý

Phương pháp giáo dục - tâm lý là tổng thể những tác động đến đối tượng thông qua đời sống tâm lý cá nhân như tâm tư, tình cảm, ý thức và nhân cách nguyện vọng con người Mục tiêu của phương pháp này dựa trên cơ sở các mối quan hệ liên nhân cách của con người, người quản lý khơi dậy lòng

tự trọng và lương tâm nghề nghiệp, khai thác tiềm năng trí tuệ, ý thức trách nhiệm, kích thích sự say mê, sáng tạo của mỗi người khi thực hiện nhiệm vụ Đặc trưng của nó là tính thuyết phục, tác động vào ý thức của đội ngũ giáo viên và học sinh, làm cho họ nhận thức sâu sắc về sự cần thiết phải đổi mới PPDH Từ đó có thái độ đúng đắn và hành động phù hợp với yêu cầu đổi mới của nhà trường

1.5.3.3 Phương pháp kích thích

Phương pháp kích thích là sự tác động gián tiếp của nhà QL đến đối tượng thông qua các lợi ích kinh tế, tinh thần nhằm phát huy ở họ tiềm năng, trí tuệ, tình cảm, ý chí, trách nhiệm và quyết tâm hành động vì mục tiêu chung của nhà trường

Trong thực tế, không ít Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch giỏi, ra quyết định chuẩn xác, biết tổ chức khoa học, luôn coi trọng sự kiểm tra, đánh giá theo chuẩn mực nhưng họ vẫn thất bại trong hoạt động quản lý của mình, chỉ

vì họ không biết quan hệ với mọi người để khuyến khích, động viên, tạo động lực cho mọi thành viên cùng hoạt động Chức năng kích thích, động viên quan tâm đến khía cạnh nhân văn của hoạt động quản lý Mọi hoạt động chỉ có chất lượng và hiệu quả nếu con người có một động cơ rõ ràng, mạnh mẽ và sâu sắc, khơi dậy khát vọng hoạt động tích cực, sẵn sàng hiến dâng toàn bộ sức

lực, vượt qua mọi trở ngại để tiến tới mục đích Động lực chính là động cơ, là nhân tố thúc đẩy, định hướng và duy trì hoạt động của mỗi người Động cơ bắt nguồn từ nhu cầu Vì vậy, để tạo động lực cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, Hiệu trưởng cần kích thích động cơ dạy của thầy và động cơ học của trò

Làm thế nào để mục tiêu đổi mới PPDH trở thành nhu cầu của người dạy lẫn người học, người HT phải biết sử dụng, phối hợp các phương pháp, vận dụng sáng tạo trong điều kiện cụ thể của nhà trường; vừa tuyên truyền, thuyết phục, giải thích; vừa kết hợp các biện pháp hành chính quy định trách nhiệm của các chủ thể tham gia; vừa sử dụng các phương pháp khuyến khích vật chất và tinh thần nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của mọi thành viên, lực lượng trong và ngoài nhà trường tích cực thực hiện đổi mới PPDH

1.5.4 Vai trò của Hiệu trưởng THCS trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH

1.5.4.1 Vai trò của Hiệu trưởng THCS trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH

Hiệu quả giáo dục, đào tạo của nhà trường nói chung phụ thuộc vào công tác tổ chức quản lý trường học, đứng đầu là Hiệu trưởng

Khi xác định vai trò, vị trí của người Hiệu trưởng - người được giao quyền hạn và nhiệm vụ lớn lao đối với hoạt động quản lý nhà trường, Luật giáo dục Chương II, Điều 16 quy định: “Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phải

là giáo viên có trình độ đạt chuẩn, đã dạy ít nhất 5 năm ở bậc trung học hoặc bậc học cao hơn, có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt; có trình độ chuyên môn vững vàng; có năng lực quản lý, được bồi dưỡng lý luận và nghiệp vụ quản lý giáo dục; có sức khỏe, được tập thể giáo viên, nhân viên tín nhiệm”

Người hiệu trưởng phải hiểu rõ mục tiêu giáo dục, am hiểu sâu sắc nội dung giáo dục, nắm chắc các phương pháp giáo dục, các nguyên tắc tổ chức giáo

dục XHCN Người hiệu trưởng phải là nhà giáo dục XHCN có kinh nghiệm, năng lực, uy tín về chuyên môn, là con chim đầu đàn của tập thể giáo viên Người hiệu trưởng có chức năng tổ chức mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường, làm sao cho các chủ trương, đường lối, các nội dung, phương pháp giáo dục được thực hiện một cách có hiệu quả Do vậy, năng lực tổ chức thực tiễn của người hiệu trưởng quyết định hiệu quả quản lý giáo dục

Trong công tác tổ chức thực tiễn, người hiệu trưởng phải có tri thức cần thiết về khoa học quản lý, đặc biệt là quản lý con người Chính vì vậy, lao động quản lý của hiệu trưởng vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật

1.5.4.2 Nội dung quản lý thực hiện đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường THCS:

Trong quản lý đổi mới chương trình THCS, người hiệu trưởng cần thể hiện rõ vai trò trong quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục, thiết bị giáo dục và đánh giá trong giáo dục một cách đồng bộ và toàn diện Theo đó, trọng tâm hàng đầu của việc đổi mới chương trình THCS

là đổi mới PPDH trong nhà trường theo các định hướng

Về mặt lý luận, muốn nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS thì cần phải có những biện pháp tích cực trong chỉ đạo thực hiện đổi mới PPDH Để chỉ đạo đổi mới PPDH thành công, người quản lý cần tập trung vào những nội dung chủ yếu sau:

- Xây dựng kế hoạch năm học

- Hoàn thiện tổ chức thực hiện kế hoạch năm học

- Nâng cao nhận thức về sự cấp thiết phải đổi mới PPDH cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý các trường THCS

- Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho GV thông qua nhiều hình thức tổ chức, có kiểm tra đánh giá kết quả bồi dưỡng

- Tạo ra các yếu tố tác động đến người dạy và người học

- Bổ sung và tăng cường các điều kiện thuận lợi cho sự đổi mới PPDH