Phát triển kinh tế trang trại tại việt nam

Nhìn chung, trong nông nghiệp, năng suất lao động còn thấp do trình độ cơ hoá công nghệ còn yếu kém, bình quân đất đai nông nghiệp thực tế canh tác ngày càng giảm, đất hoang nhiều, chưa

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

- -BÀI TẬP LỚN

Quản trị kinh doanh nông nghiệp

Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất các biện pháp để phát triển

kinh tế trang trại tại Việt Nam hiện nay

Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Ngọc

Mã sinh viên : 11143180 Lớp tín chỉ : QTKDNN_2

Hà Nội, Tháng 4 - 2017

Mở đầu

Nước ta là nước nông nghiệp, nhờ nông nghiệp xây dựng nền tảng bền vững cho sự phát triển của đất nước Vị trí của nông nghiệp và kinh tế nông thôn trong chính sách phát triển kinh tế xã hội rất quan trọng, nhằm đảm bảo an ninh lương thựcc góp phần ổn định kinh tế xã hội, phát huy tiềm năng đất đai trong nông nghiệp ngày càng hiệu quả hơn Chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước luôn coi trọng và tạo điều kiện cho các hình thức kinh tế mới ở nông thôn

Sau khi thực thi hàng loạt những chính sách, cơ chế quản lý trong nông nghiệp, kinh tế nông thôn, nền nông nghiệp nước ta đã có những thay đổi, phát triển đáng kể, đảm bảo nhu cầu lương thực, cơ sở hạ tầng ở nông thôn đã và đang được nâng cấp xây mới, việc trồng rừng, bảo vệ rừng, khai thác đánh bắt thuỷ hải sản đã được đầu tư chú

ý đúng mức, các chương trình xoá đối giảm nghèo, tạo việc làm cho người lao động… tạo đà phát triển cho nông nghiệp nông thôn, đáp ứng các nguyện vọng của đông đảo

bà con nông dân

Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn những vấn đề còn tồn tại, những khó khăn chưa được giải quyết Nhìn chung, trong nông nghiệp, năng suất lao động còn thấp do trình

độ cơ hoá công nghệ còn yếu kém, bình quân đất đai nông nghiệp thực tế canh tác ngày càng giảm, đất hoang nhiều, chưa được sử dụng hợp lý, lãng phí…

Sự xuất hiện của mô hình kinh tế trang trại tạo ra sự phát triển trong nông nghiệp, tạo được giá trị hàng hoá cao vượt trội so với kinh tế hộ nông dân

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI NÔNG NGHIỆP

1 Khái niệm và bản chất kinh tế trang trại

1.1 Khái niệm kinh tế trang trại

Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá chủ yếu trong nông nghiệp nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng gắn với sản xuất chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản

1.2 Bản chất kinh tế trang trại

Kinh tế trang trại xuất phát từ kinh tế hộ gia đình nói chung, hộ nông dân chỉ là một trong những hộ làm trang trại

Quy mô sản xuất của trang trại lớn hơn quy mô sản xuất của hộ nông dân Kinh

tế trang trại không hạn chế về số lượng Như vậy về cơ bản kinh tế trang trại vừa là kinh tế nông hộ vừa là kinh tế doanh nghiệp, vì vậy trang trại không tổ chức sản xuất như nông hộ nhưng không hoàn toàn tổ chức sản xuất như doanh nghiệp, trang trại có những cơ sở khách quan và nội dung mang tính chất đặc thù của trang trại

2 Các đặc trưng của kinh tế trang trại

Mục đích sản xuất của trang trại là sản xuất nông, lâm, thuỷ sản hàng hoá với quy mô lớn

Mức độ tập trung hóa và chuyên môn hóa các điều kiện và yếu tố sản xuất cao hơn hẳn vượt trội so với sản xuất của nông hộ, thể hiện ở quy mô sản xuất như: đất đai đầu con và gia súc, lao động giá trị nông sản, thủy sản hàng hóa Chủ trang trại có kiến thức và kinh nghiệm trực tiếp điều hành sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, tiếp nhận chuyển giao công nghệ mới vào sản xuất sử dụng lao động gia đình và thuê lao động bên ngoài, sản xuất hiệu quả cao có thu nhập vượt trội so với kinh tế hộ

3 Vai trò của kinh tế trang trại

Trang trại là đơn vị cơ sở sản xuất nông nghiệp của hộ gia đình nông dân, được hình thành và phát triển từ khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa dần thay thế phương thức sản xuất phong kiến ngày nay Phát triển kinh tế trang trại là bước đi tất yếu phổ biến của tất cả các nền sản xuất nông nghiệp trên thế giới Ở Việt Nam phong

trào phát triển trang trại đã và đang được đẩy mạnh tại tất cả các địa phương trong toàn quốc Vấn đề đặt ra là cần định hướng phát triển trang trại theo hướng nào quy mô lớn hay nhỏ, sản xuất chuyên canh hay đa canh Dựa trên ý nghĩa phát triển kinh tế trang trại tại các nước trên thế giới để đưa ra một số gợi ý cho Việt Nam trong quá trình phát triển một mình nông nghiệp bền vững Ở nước ta kinh tế trang trại mặc dù mới phát triển trong những năm gần đây trong vai trò tích cực và quan trọng của nền kinh tế trang trại đã thể hiện khá rõ nét cả về mặt kinh tế cũng như mặt môi trường và xã hội

- Về kinh tế, các trang trại góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị cao, khắc phục dần tình trạng phân tán, tạo nên những vùng chuyên môn hóa cao Mặt khác qua thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh

tế, trang trại góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt công nghiệp chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông thôn Thực tế cho thấy việc phát triển kinh tế trang trại ở những nơi có điều kiện bao giờ cũng đi liền với việc khai thác và sử dụng một cách đầy đủ và hiệu quả các loại nguồn lực trong nông nghiệp nông thôn

so với kinh tế nông hộ Do vậy, phát triển kinh tế trang trại góp phần tích cực hoạt động để tăng trưởng và phát triển của nông nghiệp và kinh tế nông thôn

- Về mặt xã hội, phát triển kinh tế trang trại góp phần làm tăng số hộ giàu trong nông thôn, tạo thêm việc làm, tăng thêm thu nhập cho lao động Điều này rất có ý nghĩa trong giải quyết vấn đề lao động và việc làm, một trong những vấn đề bức xúc của nông nghiệp nông thôn nước ta hiện nay Mặt khác, phát triển kinh tế trang trại còn góp phần thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng trong nông thôn và tạo tấm gương cho các hộ nông dân về cách tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh…

Do đó phát triển kinh tế trang trại góp phần tích cực vào việc giải quyết các vấn đề

xã hội và đổi mới bộ mặt xã hội nông thôn nước ta

- Về mặt môi trường: do sản xuất kinh doanh tự chủ và vì lợi ích thiết thực và lâu dài của mình mà các chủ trang trại luôn có ý thức khai thác hợp lý và quan tâm bảo vệ các yếu tố môi trường, trước hết và trong phạm vi không gian sinh thái trang trại và sau nữa là trong phạm vi từng vùng Các trang trại ở trung du miền núi đã góp phần quan trọng vào việc trồng rừng và bảo vệ rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai - những việc làm này góp phần tích cực cải tạo và bảo vệ môi trường sinh thái trên các vùng đất nước

4 Phân loại kinh tế trang trại

Dựa vào mục đích sản xuất của trang trại mà ta có thể phân loại kinh tế các trang trại thành những dạng sau:

- Trang trại trồng trọt: trang trại trồng cây hàng năm, trang trại trồng cây lâu năm, trang trại lâm nghiệp

- Trang trại chăn nuôi: trang trại chăn nuôi gia súc trâu bò, chăn nuôi gia súc lợn dê, chăn nuôi gia cầm gà vịt ngan, trang trại nuôi trồng thủy sản

II ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI

TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY.

1 Tình hình chung về phát triển kinh tế trang trại ở nước ta

Kinh tế trang trại là một bước phát triển mới của kinh tế hộ gắn với mục tiêu sản xuất hàng hoá quy mô lớn, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng sản xuất hàng hoá, tạo ra các vùng sản xuất tập trung làm tiền đề cho công nghiệp chế biến nông lâm sản, đưa công nghiệp và các ngành nghề dịch vụ vào nông thôn, tăng tốc độ phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, cải thiện môi trường sinh thái

Tính đến cuối năm 2016, cả nước có khoảng 33.488 trang trại, tăng 13.460 trang trại (67,2%) so với năm 2011 Số liệu điều tra do Tổng cục Thống kê thực hiện năm

2016 công bố kết quả sơ bộ cho thấy, từ năm 2011-2016, bình quân mỗi năm số trang trại của cả nước tăng trên 13% Trong đó, vùng đồng bằng sông Hồng trang trại phát triển mạnh nhất (tăng 6.435 trang trại), chiếm gần một nửa số trang trại tăng thêm trong vòng 5 năm qua của cả nước

Số trang trại của cả nước tăng tập trung chủ yếu ở loại hình trang trại chăn nuôi, tăng 14.521 trang trại (gấp 3,3 lần) so với năm 2011 Trong vòng 5 năm vừa qua, bình quân mỗi năm số trang trại chăn nuôi phát triển tăng trên 45% Trong khi đó, số lượng trang trại thủy sản lại giảm mạnh, giảm 2.172 trang trại (48%) so với năm 2011, trung bình giảm gần 10% mỗi năm

Trong tổng số trang trại trên cả nước, hiện có khoảng 9.216 trang trại trồng trọt (chiếm 27,5%), 20.869 trang trại chăn nuôi (chiếm 62,4%), 112 trang trại lâm nghiệp (chiếm 0,3%), 2.350 trang trại nuôi trồng thủy sản (chiếm 7%), 941 trang trại tổng hợp (chiếm 2,8%)

(Theo bài “kinh tế trang trại phát triển nhanh” báo Bộ công thương ra ngày

3/1/2017)

2 Kinh tế trang trại khai thác nước, đất trồng

Các trang trại đã sử dụng tổng cộng 187.000ha đất sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản, tăng 35.900 ha so với năm 2011 Trong đó, có 60.000 ha đất trồng cây hàng năm; 79.500 ha đất trồng cây lâu năm; 17.600 ha đất lâm nghiệp và 29.800 ha đất nuôi trồng thủy sản Mức bình quân đất đai sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của 1 trang trại trên cả nước sử dụng là 5,6 ha/trang trại

(Theo bài “kinh tế trang trại phát triển nhanh” báo Bộ công thương ra ngày

3/1/2017)

Kinh tế trang trại phát triển đã góp phần khai thác thêm diện tích lớn đất trống, đồi núi trọc, diện tích còn hoang hoá (khoảng 20-30 vạn ha) đưa vào sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, nhất là ở các vùng trung du, miền núi và ven biển

3 Thu hút vốn, tạo việc làm

Kinh tế trang trại huy động lượng vốn đầu tư khá lớn trong dân (có thể tới 20.000

tỷ đồng) để đầu tư cho phát triển sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp Nhiều trang trại đã

tự hợp tác, liên doanh với các doanh nghiệp có vốn đầu tư đẩy mạnh xây dựng chuồng trại đồng bộ, khép kín; áp dụng quy trình công nghệ sản xuất tiên tiến theo hướng công nghiệp và bán công nghiệp để phát triển chăn nuôi theo hướng hàng hóa lớn và tăng sức cạnh tranh sản phẩm trên thị trường

Đồng thời, kinh tế trang trại cũng giải quyết việc làm thường xuyên cho 134.700 lao động năm 2016, tăng 40.000 lao động (42,4%) so với năm 2011 Trong đó, lao động của hộ chủ trang trại là 75.800 người, chiếm 56,3% tổng số lao động, còn lại là lao động do chủ trang trại thuê mướn thường xuyên Bình quân 1 trang trại sử dụng khoảng 4 lao động thường xuyên Số lượng lao động bình quân của 1 trang trại sử dụng vào thời điểm năm 2016 giảm so với năm 2011 (năm 2011 là 4,7 lao động) do các trang trại đã áp dụng khoa học kỹ thuật, đưa máy móc thiết bị kỹ thuật vào phục vụ các khâu trong sản xuất Bên cạnh đó, do các trang trại phát triển có sự chuyển đổi loại

hình khá rõ nét gia tăng trang trại chăn nuôi, một loại hình sử dụng ít lao động hơn các loại hình trang trại khác như trồng trọt, nuôi trồng thủy sản… nên mức bình quân sử dụng lao động của một trang trại giảm

Loại hình kinh tế trang trại phát triển nhanh đã góp phần tạo ra nhiều giá trị sản phẩm hàng hóa nông, lâm nghiệp và thủy sản Tổng cục Thống kê cho biết, tổng thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của các trang trại trong năm 2016 ước đạt 93.098 tỷ đồng, tăng 54.007 tỷ đồng (138,2%) so với giá trị đạt được cách đây 5 năm (2011) Tính bình quân 1 trang trại có thu nhập đạt 2.780 triệu đồng, tăng 828 triệu đồng (tăng 42,4%) so với cách đây 5 năm

(Theo bài “kinh tế trang trại phát triển nhanh” báo Bộ công thương ra ngày

3/1/2017) Trong quá trình tổ chức sản xuất cho thấy một số trang trại thực hiện tích tụ ruộng đất nên quy mô diện tích lớn, đặc biệt có trang trại có tới trên 100 ha Nhiều trang trại

đã áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất như sản xuất an toàn, sản xuất sạch, công nghệ cao, nên tạo ra năng suất và chất lượng cao và hiệu quả kinh tế Theo báo cáo của các địa phương, thu nhập bình quân của trang trại đạt 02 tỷ đồng/năm, đã tạo thêm công ăn việc làm cho lao động ở địa phương, mỗi trang trại bình quân giải quyết được khoảng 8 lao động, có nhiều trang trại thu hút được hàng trăm lao động

Có thể khẳng định kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến của kinh

tế hộ, mang lại hiệu quả cao cho sản xuất nông nghiệp do đó cần có chính sách phát triển

4 Những tồn tại trong kinh tế trang trại tại Việt Nam hiện nay

a Về quy mô và số lượng: Số lượng trang trại hiện nay tăng chậm và phân bố không đều giữa các vùng trong cả nước Khu vực Trung du miền núi phía Bắc là nơi có diện tích đất đai rộng nhưng số lượng trang trại ít, trong khi đó khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, Đông Nam Bộ lại tập trung nhiều trang trại thì quy mô diện tích lại thấp, việc phân bố này cũng không đồng đều ở các vùng và các lĩnh vực

b Về giá trị sản xuất: Mặc dù giá trị sản xuất hàng hóa bình quân một trang trại tương đối lớn (trung bình 02tỷ đồng/trang trại) nhưng số có thu nhập cao chỉ tập trung ở một số loại hình trang trại chăn nuôi, thủy sản còn các loại hình trang trại trồng trọt, lâm nghiệp, kinh doanh tổng hợp giá trị sản xuất thấp, do chất lượng sản phẩm chưa cao, sản phẩm bán ra chủ yếu dưới dạng thô hoặc tươi sống, chưa qua chế biến nên giá bán thấp, sức cạnh tranh yếu, nhiều chủ trang trại chưa nắm bắt được nhu cầu thị trường nên sản xuất thụ động

c Về khoa học công nghệ: Số lượng trang trại ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, chế biến bảo quản còn hạn chế mới chỉ tập trung ở một số lĩnh vực và khu vực nhất định Nhiều chủ trang trại vẫn áp dụng phương pháp sản xuất truyền thống, chưa chú ý tới việc áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào quá trình sản xuất cũng như tìm hiểu thị trường đầu ra cho sản phẩm, dẫn đến năng suất, chất lượng sản phẩm làm ra chưa cao, sản phẩm làm ra có lúc khó tiêu thụ…

d Trình độ quản lý và sản xuất của các chủ trang trại: Chủ trang trại chủ yếu là nông dân, không được đào tạo chuyên môn về quản lý, kỹ thuật nên khả năng quản lý sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, liên kết tiêu thụ nông sản còn nhiều hạn chế, chủ yếu là dựa vào kinh nghiệm thực tế Lực lượng lao động của các trang trại chưa được đào tạo nghề cơ bản lao động chưa được đào tạo nghề, tập huấn nghiệp vụ chuyên môn kinh tế trang trại chủ yếu vẫn là trang trại hộ gia đình nông dân và gia đình cán bộ, công nhân viên đã nghỉ hưu Sự tham gia của các thành phần kinh tế, nhất là thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chưa nhiều

e Việc cơ giới hóa trong nông nghiệp chưa được trú trọng do trang trại chủ yếu quy

mô nhỏ, dẫn đến sử dụng nhiều lao động, hiệu quả thấp Hầu hết các trang trại có quy mô diện tích dưới mức hạn điền, có nguồn gốc đa dạng, đã gây không ít những bất cập trong việc quản lý, sử dụng diện tích đất để phát triển kinh tế trang trại

f Lao động: Các trang trại chủ yếu sử dụng lao động của gia đình; một số trang trại

có thuê lao động thời vụ và lao động thường xuyên, tiền công lao động chỉ được

thực hiện theo hình thức thoả thuận giữa hai bên, chưa thực sự tạo sự ổn định về giải quyết việc làm

g Hầu hết vốn đầu tư là vốn tự có và vốn vay của cộng đồng Vốn vay của các tổ chức tín dụng chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ

h Nhiều địa phương có kinh tế trang trại chưa làm tốt công tác quy hoạch sản xuất,

hệ thống thuỷ lợi, điện, thị trường… làm cho không ít trang trại gặp khó khăn trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Đã có nhiều trường hợp người dân nuôi bò sữa phải đổ bỏ hàng trăm tấn sữa tươi do không tiêu thụ được