Việc mở rộng quy mô phải đi đôi với nâng cao chất lượng, thực hiện công bằng xã hội phải đi đôi với đảm bảo hiệu quả đào tạo, phải tiến hành đổi mới từ mục tiêu, quá trình, nội dung đến
Trang 1Đại học Quốc gia Hà Nội
Khoa Sư phạm
Đặng thị Châu Giang
Lựa chon, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá môn
hoá học đại c-ơng hệ cao đẳng
luận văn thạc sĩ s- phạm hoá học Chuyên ngành: s- phạm hoá học
Mã số: 60 14 10
Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: Tiến sĩ Trần Trung Ninh
Hà nội – 2008
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục đào tạo luôn được Đảng, Nhà nước ta đặt ở vị trí "quốc sách hàng đầu" Trong những năm gần đây, chúng ta đang tiến hành triển khai các chương trình và kế hoạch cụ thể để đổi mới cơ bản và toàn diện nền giáo dục đào tạo nước nhà từ bậc học mầm non đến đào tạo cao đẳng, đại học và sau đại học
Việc đổi mới giáo dục bậc cao đẳng - đại học đang được Bộ Giáo dục - Đào tạo và toàn xã hội quan tâm vì đổi mới là nhằm đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân và yêu cầu hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới Theo Nghị
quyết số 14/2005/NQ- CP của Chính phủ về " Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020 " thì " Đổi mới giáo dục đại học phải đảm bảo tính thực tiễn, hiệu quả và đồng bộ lựa chọn khâu đột phá, lĩnh vực ưu tiên và cơ sở trọng điểm để tập trung nguồn lực tạo bước chuyển
rõ rệt Việc mở rộng quy mô phải đi đôi với nâng cao chất lượng, thực hiện công bằng xã hội phải đi đôi với đảm bảo hiệu quả đào tạo, phải tiến hành đổi mới từ mục tiêu, quá trình, nội dung đến phương pháp dạy và học, phương thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập "
Trong các khâu của quá trình dạy học thì kiểm tra đánh giá là khâu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục Thông qua kiểm tra đánh giá, người dạy sẽ thu được những thông tin "liên hệ ngược"
từ người học, giúp giáo viên nhận định thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động dạy Và người học cũng qua kiểm tra, đánh giá nhận định thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động học Thầy và trò không ngừng phấn đấu để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học Vì vậy, muốn đổi mới giáo dục đào tạo thì việc đổi mới các phương thức kiểm tra đánh giá là tất yếu
Trang 3Hóa học đại cương là môn học bắt buộc với chương trình đào tạo Cao đẳng
Việc kiểm tra đánh giá định kỳ và thi hết môn đối với bộ môn này trước đây vẫn được thực hiện chủ yếu là bằng hình thức thi tự luận Hình thức kiểm tra này có những ưu điểm là đánh giá được chất lượng học tập của sinh viên, mức độ tiếp thu kiến thức, phát huy tính chủ động sáng tạo của sinh viên trong giải quyết vấn đề Nhưng bên cạnh đó kiểm tra tự luận cũng còn hạn chế đó là hình thức tự luận tốn nhiều thời gian làm bài, chỉ kiểm tra được một phần kiến thức nào đó Do đó, sinh viên dễ học tủ, dẫn đến đánh giá thiếu chính xác và việc chấm bài mất nhiều thời gian, khó cho điểm chính xác, thiếu tính khách quan, khó phân hoá trình độ nhận thức của sinh viên khi kiểm tra với số lượng đông Để đảm bảo cung cấp được các thông tin chính xác, đầy đủ và khoa học cho hoạt động đánh giá kết quả của sinh viên mà chỉ bằng cách thức kiểm tra như trên là chưa đáp ứng được yêu cầu của mục tiêu dạy học
Sử dụng trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá đã được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu, đánh giá những ưu, nhược điểm của phương pháp này Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai phương pháp kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan ở một số môn như Hoá học, Vật lý, Sinh học trong các kỳ thi tuyển sinh đại học và cao đẳng của năm học vừa qua và qua đó thấy rõ tính khách quan, ưu điểm của phương pháp này Việc đưa trắc nghiệm khách quan vào quá trình kiểm tra đánh giá sinh viên cao đẳng là rất cần thiết trong xu hướng đổi mới hiện nay Do đó, nhằm góp phần vào việc đổi mới công tác kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng đào tạo bậc cao đẳng chúng tôi chọn đề tài :
" Lựa chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá môn Hoá học đại cương hệ cao đẳng"
Trang 42 Lich sử nghiên cứu
Trắc nghiệm bắt đầu xuất hiện vào cuối thế kỷ 19, do các nhà khoa học Tâm lí học đề xuất nhằm đánh giá trí thông minh của con người Ban đầu các
trắc nghiệm trí tuệ được Alfred Binet, nhà Tâm lí học người Pháp thực hiện
cho một dự án đánh giá trí thông minh của trẻ em trong chương trình giáo dục đặc biệt Binet nhận thấy rằng có mối liên hệ giữa khả năng học của một học sinh với kết quả bài trắc nghiệm của ông Sau đó không lâu, nhà tâm lý học người Mỹ Giáo sư Lewis Terman (Giảng viên trường đại học Standford) đã phát triển bài trắc nghiệm gồm những câu phức tạp hơn để dùng cho người trưởng thành và đặt tên là bài trắc nghiệm chỉ số thông minh Stanford-Binet;
nó nhanh chóng trở nên thông dụng trên khắp nước Mỹ, bùng phát mạnh vào năm 1917 khi nước Mỹ bước vào chiến tranh thế giới thứ nhất
Phương pháp này tiếp tục được phát triển trên những lĩnh vực khác nhau Trong những năm gần đây, trắc nghiệm là một phương tiện có giá trị trong giáo dục Hiện nay trên thế giới trong các kì kiểm tra, thi tuyển trắc nghiệm được sử dụng khá phổ biến Đến nay hầu hết các nước đã sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan trong dạy học Hoá học, có hai nước không sử dụng là Vương quốc Anh và Achentina
Ở Việt Nam, trước năm 1975 việc sử dụng trắc nghiệm khách quan phát triển khá mạnh ở miền Nam Việt Nam Vào năm 1974, kì thi tú tài (tốt nghiệp trung học phổ thông) ở miền Nam đã được thực hiện bằng hình thức thi trắc nghiệm khách quan Sau năm 1975, một số trường vẫn áp dụng trắc nghiệm khách quan song có nhiều tranh luận nên không áp dụng trong thi cử Năm 1993, trường đại học Bách Khoa Hà Nội tổ chức cuộc hội thảo khoa học
"Kĩ thuật test và ứng dụng bậc đại học" của các tác giả Lâm Quang Thiệp, Phan Hữu Tiết, Nghiêm Xuân Nùng Năm 1994 vụ đại học cho in cuốn
"Những cơ sở của kĩ thuật trắc nghiệm" (tài liệu lưu hành nội bộ) của tác giả Lâm Quang Thiệp Năm 1995, giáo sư Dương Thiệu Tống xuất bản sách về đo
Trang 5lường và đánh giá trong khoa học giáo dục Năm 1996, đại học Đà Lạt tổ chức thi tuyển bằng trắc nghiệm khách quan Lý thuyết trắc nghiệm hiện đại cho phép thiết kế các đề trắc nghiệm khác nhau với mức độ tương đương rất cao nên có thể có các đề trắc nghiệm cho nhiều lần thi khác nhau của một kỳ thi
Số liệu thu được của các lần thi khác nhau có thể gộp vào một kết quả chung, thuận lợi cho việc tổ chức thi và xác định chính xác năng lực của người dự thi Theo quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo phương pháp trắc nghiệm đã được triển khai trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sịnh vào đại học, cao đẳng những năm gần đây
Hiện nay, trắc nghiệm vẫn chưa được sử dụng rông rãi ở các trường cao đẳng và đại học Việc sử dụng các câu hỏi, bài tập trắc nghiệm mới chỉ dừng lại ở mức cho giảng viên tham khảo trong dạy học và sinh viên làm quen với dạng bài tập trắc nghiệm, chứ chưa quy định bắt buộc sử dụng trong kiểm tra đánh giá
3 Mục tiêu nghiên cứu
- Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan cho bộ môn Hoá
học đại cương hệ Cao đẳng
- Sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan một cách hợp lý,
hiệu quả trong giảng dạy và trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập, nâng cao chất lượng học tập môn Hoá đại cương của sinh viên
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn Hoá học đại cương trong chương trình đào tạo Cao đẳng gồm:
- Mục tiêu
- Nội dung
- Phương pháp
- Hình thức dạy học
Trang 6- Phương tiện dạy học
- Kiểm tra đánh giá
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan cho môn Hoá học đại cương -
hệ Cao đẳng
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
Xây dựng và tuyển chọn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần Hoá học đại cương và ứng dụng CNTT trong kiểm tra, đánh giá góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hoá đại cương - hệ Cao đẳng
6 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan của môn hoá đại cương có chất lượng tốt và ứng dụng CNTT trong kiểm tra, đánh giá
sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phần Hoá học đại cương - hệ Cao đẳng
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các tài liệu lý luận dạy học về phương pháp kiểm tra - đánh giá,
đi sâu về phương pháp trắc nghiệm khách quan
- Nghiên cứu phương pháp xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan, đặc biệt là kỹ thuật xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
- Nghiên cứu nội dung, cấu trúc môn Hoá học đại cương chương trình Cao đẳng
7.2 Nghiên cứu thực tiễn
- Tìm hiểu thực tiễn kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại các trường Cao đẳng trên địa bàn Hải Phòng
- Trao đổi kinh nghiệm với những chuyên gia, nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, với những giáo viên có kinh nghiệm xây dựng và sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan
Trang 77.3 Thực nghiệm sư phạm và xử lý thống kê số liệu thực nghiệm
8 Điểm mới của đề tài
8.1 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan của môn Hoá đại cương cho sinh viên cao đẳng và góp phần cải tiến phương pháp kiểm tra đánh giá chất lượng đào tạo một cách khách quan, nhanh chóng và chính xác
8.2 Tạo ra các đề thi TNKQ từ ngân hàng câu hỏi một cách nhanh chóng để
có thể thi trên máy và trên giấy cho các môn học, Sinh viên có thể luyện tập và
tự kiểm tra kiến thức trên máy tính cá nhân
8.3 Tạo dựng cơ sở ban đầu để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện ngân hàng đề thi trắc nghiệm có chất lượng cho môn Hoá học đại cương và các môn học khác
9 Cấu trúc của luận văn
Phần I: Mở đầu
Phần II: Nội dung
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Chương II: Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
Chương III: Thực nghiệm sư phạm
Phần III: Kết luận và khuyến nghị
Trang 8Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1 Cơ sở lý luận về kiểm tra – đánh giá
1.1.1 Khái niệm kiểm tra - đánh giá
Kiểm tra - đánh giá là giai đoạn kết thúc của một quá trình dạy học, kiểm tra có ba chức năng bộ phận liên kết, thống nhất, thâm nhập vào nhau đó
là đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh Về lí luận dạy học, kiểm tra có vai trò liên hệ nghịch trong hệ dạy học, nó cho biết những thông tin, kết quả
về tiến trình dạy của thầy và tiến trình học của trò để có những quyết định cho
sự điều khiển tối ưu của cả thầy lẫn trò
Đánh giá kết quả học tập là quá trình đo lường mức độ đạt được của người học về các mục tiêu và nhiệm vụ của quá trình dạy học, là mô tả một cách định tính và định lượng: tính đầy đủ, tính chính xác, tính đúng đắn, tính vững chắc của kiến thức, mối liên hệ của kiến thức với đời sống, các khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và cả thái độ học tập của người học trên cơ sở phân tích những thông tin phản hồi từ việc quan sát, kiểm tra, đánh giá mức độ hoàn thiện nhiệm vụ được giao, đối chiếu với những chỉ tiêu, yêu cầu dự kiến, mong muốn đạt được của môn học
Đánh giá kết quả học tập là một quá trình phức tạp và công phu Vì vậy
để việc đánh giá kết quả học tập đạt kết quả tốt thì quy trình đánh giá gồm những công đoạn sau:
Phân tích mục tiêu học tập thành các kiến thức, kỹ năng
Đặt ra các yêu cầu về mức độ đạt được các kiến thức, kỹ năng dựa trên những dấu hiệu có thể đo lường hoặc quan sát được
Tiến hành đo lường các dấu hiệu đó để đánh giá mức độ đạt được về các yêu cầu đặt ra, biểu thị bằng điểm số
Trang 9 Phân tích, so sánh các thông tin nhận được với các yêu cầu đề ra rồi đánh giá, xem xét kết quả học tập của HS, mức độ thành công của PP giảng dạy của thầy để từ đó có thể cải tiến, khắc phục nhược điểm
Trong đánh giá phải quán triệt nguyên tắc vừa sức, bám sát yêu cầu của chương trình
Hình 1.1: Cấu trúc chức năng của kiểm tra
Hình 1.2: Vị trí của KT-ĐG trong QTDH
Từ đó ta thấy:
Nhờ đánh giá sẽ phát hiện ra cả những mặt tốt lẫn mặt chưa tốt trong trình
độ đạt tới của người học, trên cơ sở đó tìm hiểu kỹ nguyên nhân của những lệch lạc, về phía dạy cũng như phía học, hoặc có thể từ khách quan Phát hiện ra lệch lạc, tìm ra nguyên nhân của lệch lạc là rất quan trọng Vì sự thành đạt trong kết quả là điều đã dự kiến trong mục tiêu, còn những lệch lạc thường bị bỏ qua, mà nếu sửa chữa loại trừ chúng thì chất lượng sẽ được tốt lên
Từ đánh giá và phát hiện lệch lạc người thầy điều chỉnh, uốn nắn, loại trừ những lệch lạc đó, tháo gỡ những khó khăn trở ngại, thúc đẩy chất lượng dạy học lên rất nhiều
Mục tiêu
đào tạo
Trình độ xuất phát của người học
Nghiên cứu tài liệu mới
KT-ĐG kết quả học tập
Đánh giá
Điều chỉnh
Phát hiện lệch lạc
Trang 101.1.2 Ý nghĩa kiểm tra - đánh giá
- Việc kiểm tra đánh giá có hệ thống và thường xuyên cung cấp những thông tin liên hệ ngược giúp người học tự điều chỉnh hoạt động học và bổ sung những lỗ hổng kiến thức trước khi bước vào phần mới Thông qua kiểm tra đánh giá người học có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệ : ghi nhớ, tái hiện, chính xác hoá, khái quát hoá giúp phát huy trí thông minh, linh hoạt vận dung kiến thức đã học để giải quyết những tình huống thực tế
- Việc kiểm tra - đánh giá được tổ chức nghiêm túc, công bằng sẽ giúp người học nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập, có ý chí vươn lên
- Việc kiểm tra - đánh giá người học giúp cung cấp thông tin cho người dạy giúp người dạy điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và giúp người dạy nắm được một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình độ mỗi người học từ
đố có biện pháp dạy học thích hợp để nâng cao chất lượng học tập chung của
cả lớp
- Kiểm tra - đánh giá tạo cơ hội cho người dạy xem xét lại kết quả của những cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà mình theo dõi
1.1.3 Những nguyên tắc chung về đánh giá
- Đánh giá là một quá trình tiến hành có hệ thống, nó phải được xuất phát
từ mục tiêu dạy học Vì vậy điều kiện tiên quyết là phải xác định rõ mục tiêu đánh giá cái gì?
- Tiến trình đánh giá phải được chọn theo mục tiêu đánh giá
- Công cụ kiểm tra đánh giá phải có tính hiệu lực nghĩa là người thầy phải biết rõ những hạn chế của từng công cụ đánh giá để sử dụng cho đúng và có hiệu quả
- Phải đảm bảo độ tin cậy, bền vững và tính khách quan của đánh giá
- Bảo đảm tính thuận tiện trong sử dụng những công cụ kiểm tra đánh giá
Trang 111.1.4 Những nội dung cơ bản cần kiểm tra - đánh giá của môn Hoá học
Đó là kiểm tra các sự kiện khoa học, các khái niệm, các tính chất, các định luật, các lí thuyết về các hiện tượng hoá học và kiểm tra về thực hành hoá học
Mục tiêu của việc kiểm tra đánh giá kiến thức kỹ năng hoá học : kiểm tra mức độ nắm kiến thức, kỹ năng, khả năng vận dụng những kiến thức đó vào giải bài tập định tính, định lượng, giải quyết những vấn đề thực tiễn một cách độc lập, sáng tạo do vậy phải chuẩn bị nội dung câu hỏi cẩn thận chu đáo,
có hệ thống và phù hợp với đối tượng được kiểm tra
1.1.5 Các tiêu chí đánh giá
1.1.5.1 Các tiêu chuẩn về nhận thức áp dụng cho bài kiểm tra đánh giá
Theo Bloom có 6 tiêu chuẩn về quá trình nhận thức được áp dụng cho kiểm tra, đánh giá: đó là các mức độ nhận thức đi từ thấp đến cao của hoạt động tư duy:
- Biết: đây là khả năng thấp nhất trong lĩnh vực kiến thức
- Hiểu: là kỹ năng học sinh hiểu được vấn đề họ biết, có khả năng áp
dụng những kiến thức đã biết vào việc giải quyết những vấn đề mới
- Ứng dụng: là khả năng vận dụng các kiến thức quy luật, khái niệm,
định nghĩa nhằm giải quyết những vấn đề cụ thể Học sinh có khả năng tư duy tốt sẽ vận dụng kiến thức tốt
- Phân tích: là khả năng tách ra từng phần để nghiên cứu, để tìm hiểu rõ
đối tượng hay hiện tượng Phân tích còn là sự phân biệt các dấu hiệu, các đặc tính riêng biệt của đối tượng hay hiện tượng đó theo một hệ thống nhất định
- Tổng hợp: là kỹ năng kết hợp các yếu tố riêng biệt để rút ra những cái
chung, cái bản chất nhất của đối tượng hay hiện tượng, tức là những dấu hiệu trong một tổng thể phân tích và tổng hợp có sự liên kết mật thiết với nhau là