Tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp ở lợn nuôi thịt từ cai sữa đến xuất bán và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị, tại hợp tác xã chăn nuôi trường giang – hiệp hòa bắc giang

Được sự nhất trí của Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự đồng ý của thầy giáo hướng dẫn và tiếp nhận của cơ sở, em tiến hành thực hiện đề tài: “Tì

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

LAO ĐỨC MẠNH

Tên đề tài:

“TÌNH HÌNH MẮC BỆNH VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở LỢN NUÔI THỊT TỪ CAI SỮA ĐẾN XUẤT BÁN VÀ THỬ NGHIỆM HAI PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ BỆNH, TẠI H.T.X CHĂN NUÔI

TRƯỜNG GIANG HIỆP HÕA – BẮC GIANG’’

Thái Nguyên, 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

LAO ĐỨC MẠNH

Tên đề tài:

“TÌNH HÌNH MẮC BỆNH VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở LỢN NUÔI THỊT TỪ CAI SỮA ĐẾN XUẤT BÁN VÀ THỬ NGHIỆM HAI PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ BỆNH, TẠI H.T.X CHĂN NUÔI

TRƯỜNG GIANG HIỆP HÕA – BẮC GIANG’’

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Thái Nguyên, 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập, rèn luyện dưới mái trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cũng như thực tập tốt nghiệp, em nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô trong khoa Chăn nuôi Thú y Nhân dịp này em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa cùng toàn thể các thầy giáo, cô giáo trong khoa Chăn nuôi Thú y

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn

PGS TS Nguyễn Quang Tính đã tận tình hướng dẫn để em hoàn thành tốt

Khóa luận này

Đồng thời, cho em gửi lời cảm ơn tới trang trại H.T.X Trường Giang – Hiệp Hòa – Bắc Giang trại lợn gia công của công ty cổ phần CP đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập

Để hoàn thành Khóa luận đạt kết quả tốt, em luôn nhận được sự động viên, giúp đỡ của gia đình và bạn bè Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành trước mọi sự giúp đỡ đó

Một lần nữa em xin được gửi tới thầy giáo, cô giáo và các bạn bè lời cảm ơn sâu sắc, lời chúc sức khỏe cùng những điều tốt đẹp nhất

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2016

Sinh viên

Lao Đức Mạnh

LỜI NÓI ĐẦU

Thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng của quá trình đào tạo tại trường Đây là giai đoạn sinh viên tiếp xúc với thực tiễn, củng cố lại những kiến thức đã học trên giảng đường Bên cạnh đó, giúp sinh viên vận dụng, học hỏi những kinh nghiệm trong sản xuất để nâng cao trình độ cũng như các phương pháp tổ chức và tiến hành nghiên cứu Tạo điều kiện cho bản thân có tác phong làm việc nghiêm túc, đúng đắn, có cơ hội vận dụng sáng tạo vào thực tế sản xuất, góp phần vào công cuộc đổi mới đất nước, làm cho đất nước ngày càng phát triển

Được sự nhất trí của Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự đồng ý của thầy giáo hướng dẫn và tiếp nhận

của cơ sở, em tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm đường

hô hấp ở lợn nuôi thịt từ cai sữa đến xuất bán và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị ,tại H.T.X chăn nuôi Trường Giang – Hiệp Hòa Bắc Giang”

Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, thời gian và năng lực bản thân còn hạn chế nên trong bản Khóa luận này không tránh khỏi những sai sót Vì vậy, em mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy giáo,

cô giáo và các bạn bè đồng nghiệp để Khóa luận hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 4.1 Lịch sát trùng của trại lợn thịt 30

Bảng 4.2 Lịch tiêm phòng vaccine cho lợn thịt của trại 31

Bảng 4.3 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 34

Bảng 4.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm đường hô hấp theo cá thể 34

Bảng 4.5 Tỷ lệ lợn thịt mắc bệnh viêm đường hô hấp theo tháng tuổi 36

Bảng 4.6 Tỷ lệ lợn mắc bệnh viêm đường hô hấp theo tháng theo dõi 37

Bảng 4.7 Ảnh hưởng của nhiệt độ , đô ̣ ẩm đến tỷ lệ mắc bê ̣nh viêm đường hô hấp ở lợn 38

Bảng 4.8 Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn mắc bệnh viêm đường hô hấp 39

Bảng 4.9 Bệnh tích đại thể ở lợn mắc bệnh đường hô hấp 40

Bảng 4.10 Hiê ̣u quả điều trị bệnh viêm đường hô hấp của Tylogenta và Vetrimoxin LA 42

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

CP: Charoen Pokphand ĐVT: Đơn vị tính

Nxb: Nhà xuất bản STT: Số thứ tự

P multocida: Pasteurella multocida

TT: Thể trọng VTM: Vitamin Scs: sau cai sữa HTX: Hợp tác xã

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

LỜI NÓI ĐẦU ii

DANH MỤC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

Phần 1 : MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Phần 2 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học 3

2.1.1 Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp 3

2.1.2 Hội chứng hô hấp ở lợn 4

2.1.3 Nguyên tắc, phương pháp phòng và điều trị hội chứng hô hấp ở lợn 15

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và thế giới 18

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 18

2.2.2 Tình hình nghiên cứu thế giới 20

Phần 3 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 22

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 22

3.3 Nội dung nghiên cứu 22

3.4 Phương pháp nghiên cứu và chỉ tiêu theo dõi 22

3.4.1 Điều tra gián tiếp 22

3.4.2 Điều tra trực tiếp 22

3.4.3 Phương pháp chẩn đoán lâm sàng 22

3.4.4 Phương pháp mổ khám và quan sát bệnh tích 23

3.4.5 Các chỉ tiêu theo dõi 23

3.4.6 Phương pháp xác đi ̣nh chỉ tiêu 23

3.4.7 Phương pháp xử lý số liê ̣u 24

Phần 4 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Công tác phục vụ sản xuất 25

4.1.1 Công tác chăn nuôi 25

4.1.2 Công tác thú y 30

4.1.3 Công tác điều trị bệnh 31

4.1.4 Công tác khác 33

4.2 Kết quả thực hiện đề tài 34

4.2.1 Tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp ở lợn nuôi thịt từ cai sữa đến xuất bán,tại H.T.X chăn nuôi Trường Giang – Hiệp Hòa Bắc Giang 34

4.2.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm của chuồng trại đến tỷ lệ mắc bê ̣nh viêm đường hô hấp của lợn 38

4.2.3 Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn mắc bệnh viêm đường

hô hấp 39

4.2.4 Hiệu quả điều trị bệnh viêm đường hô hấp của hai phác đồ 41

Phần 5 : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 44

5.1 Kết luận 44

5.2 Đề nghị 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nhiều ngành kinh tế,

ngành chăn nuôi thú y đã và đang phát triển khá mạnh mẽ đem lại sự thay đổi tích cực cả về số lượng lẫn chất lượng thực phẩm cho nhu cầu trong nước, mà còn góp phần thu ngoại tệ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, đưa nền kinh tế của nước ta ngày càng phát triển

Ngành chăn nuôi nói chung, ngành chăn nuôi lợn nói riêng là một nghề

có truyền thống lâu đời và phổ biến của nhân dân ta Tuy nhiên, với số lượng đàn ngày càng lớn, mật độ lợn trong chuồng nuôi ngày càng đông cộng với ảnh hưởng liên tục của các yếu tố khác như: thời tiết, khí hậu, đất đai, không khí, nguồn nước,… nên vấn đề dịch bệnh có những biến đổi khó lường đặc biệt là bệnh hô hấp ở lợn sẽ ngày càng tăng lên Biện pháp hiệu quả nhất chính là thực hiện vệ sinh, chăm sóc, nuôi dưỡng, cùng với việc sử dụng vaccine phòng bệnh và sử dụng các loại kháng sinh để điều trị bệnh một cách kịp thời và hợp lý

Bệnh viêm đường hô hấp là một trong những bệnh do nhiều nguyên

nhân gây ra như: Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, Mycoplasma,… gây ảnh

hưởng đến chức năng hô hấp của lợn Mặc dù, tỷ lệ chết không cao nhưng bệnh làm giảm năng suất chăn nuôi do lợn nhiễm bệnh sinh trưởng chậm, làm tiêu tốn thức ăn

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của sản xuất, chúng tôi tiến hành thực

hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp ở lợn nuôi thịt từ cai sữa đến xuất bán và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị ,tại H.T.X chăn nuôi Trường Giang – Hiệp Hòa Bắc Giang”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

- Đánh giá được tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp ở lợn nuôi thịt

từ cai sữa đến xuất bán và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị ,tại H.T.X chăn nuôi

Trường Giang - Hiệp Hòa - Bắc Giang

- Đánh giá được hiê ̣u lực của thuốc tylogenta và vetrimoxin L.A trong điều trị bệnh viêm đường hô hấp ở lợn thịt

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học

- Cung cấp thêm tư liệu về tình hình mắc bệnh viêm đường hô hấp ở

lợn nuôi thịt từ cai sữa đến xuất bán và thử nghiệm 2 phác đồ điều trị ,tại

H.T.X chăn nuôi Trường Giang – Hiệp Hòa Bắc Giang

- Đưa ra được hai phác đồ điều trị phù hợp với tình hình mắc bệnh của trại

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Đánh giá được hiê ̣u lực của thuốc sử du ̣ng , có thể đưa ra các phác đồ điều tri ̣ hiê ̣u quả bê ̣nh viêm đường hô hấp

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp

Đối với tất cả các loài động vật thì một trong những yếu tố quyết định đến sự sống là có đủ lượng O2 Trong mỗi phút, cơ thể động vật cần 6 - 8ml

O2 và thải ra 250ml CO2 Để có đủ lượng O2 thiết yếu này và thải ra được lượng CO2 ra khỏi cơ thể thì cơ thể phải thực hiện động tác hô hấp

Quy trình hô hấp của cơ thể lợn được chia thành 3 quá trình:

- Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường được thực hiện ở phổi thông qua các phế nang

- Hô hấp trong: là quá trình sử dụng O2 ở mô bào

- Quá trình vận chuyển CO2, O2 từ phổi đến mô bào và ngược lại

Động tác hô hấp được điều khiển bằng cơ chế thần kinh thể dịch và được thực hiện bởi các cơ quan hô hấp Cơ quan hô hấp của lợn gồm đường dẫn khí (mũi, hầu, họng, khí quản, phế quản) và phổi

Dọc đường dẫn khí có hệ thống thần kinh và hệ thống mạch máu phân

bố dày đặc có tác dụng sưởi ấm không khí trước khi vào đến phổi Trên niêm mạc đường hô hấp có nhiều tuyến tiết dịch nhầy để giữ bụi và dị vật có lẫn trong không khí Niêm mạc đường hô hấp cũng có lớp lông rung luôn chuyển động hướng ra ngoài do đó có thể đẩy các dị vật hoặc bụi ra ngoài

Cơ quan thụ cảm trên niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm với các thành phần lạ có trong không khí Khi có vật lạ, cơ thể có phản xạ ho, hắt hơi… nhằm đẩy vật lạ ra ngoài, không cho xâm nhập vào sâu trong đường hô hấp

Khí oxy sau khi vào phổi và khí cacbonic thải ra được trao đổi tại phế nang Phổi lợn bao gồm rất nhiều phế nang làm tăng bề mặt trao đổi khí Diện tích phổi đạt 100 - 200 m2

tùy theo lứa tuổi

Nhịp thở trung bình của lợn là 20 - 30 lần/phút Lợn con có nhịp thở nhiều hơn khoảng 50 lần/phút và ở lợn nái nhịp thở ít hơn 13 - 15 lần/phút Trong trường hợp gia súc mắc bệnh hoặc bị tác động mạnh thì tần số hấp có thể tăng lên hoặc giảm đi

2.1.2 Hội chứng hô hấp ở lợn

2.1.2.1 Đặc điểm hội chứng hô hấp ở lợn

Ho, khó thở là triệu chứng bệnh lý đặc thù của đường hô hấp Triệu chứng này có ở mọi lứa tuổi, đặc biệt thường gặp ở lợn sau cai sữa và lợn choai

Ho là một phản xạ tống ra ngoài những vật lạ xâm nhập và gây kích thích niêm mạc đường hô hấp như chất tiết, bụi bẩn, vi khuẩn Cung phản xạ

ho bắt đầu từ những nốt nhạy cảm trên niêm mạc qua hệ thần kinh mê tẩu đến trung khu ho ở hành tủy Kích thích hầu, khí quản, cuống lưỡi, màng phổi, niêm mạc mũi đều có thể gây ho

Ho từng cơn do viêm thanh quản, viêm phế quản, lòng khí quản có nhiều đờm, ho đến lúc tống hết các chất kích thích đó

Ho mạnh, nhiều, vang thường do bệnh ở họng, ở khí quản, phế quản Trường hợp này tổ chức phổi ít bị tổn thương

Ho yếu, tiếng trầm đục do tổ chức phổi bị tổn thương nặng, bị thấm ướt, tính đàn hồi giảm, màng phổi bị dính như trong bệnh viêm phổi, viêm màng phổi, lao, tỵ thư

Ho ngắn hay dài chủ yếu do thanh quản quyết định Ho vang, gọn là do thanh quản khỏe, đóng kín Ho kéo dài do thanh quản không đóng kín

Ho ướt do viêm khí quản, viêm phổi, có nhiều niêm dịch

Ho khan do viêm khí quản, viêm màng phổi, lao phổi

Ho có biểu hiện đau gặp trong bệnh viêm màng phổi, họng thủy thũng nặng, viêm niêm mạc đường hô hấp nặng, biểu hiện lúc ho con vật khó chịu,

cổ vươn dài chân, cào đất

Khó thở là một rối loạn hô hấp phức tạp với biểu hiện ra bên ngoài là thay đổi lực thở, tần số hô hấp, nhịp thở, thể thở Hậu quả là cơ thể thiếu oxy, niêm mạc tím bầm, trúng độc toan tính

Hít vào khó: Do đường hô hấp trên hẹp, luồng khí đi vào khó khăn Gia súc hít vào cổ vươn dài, vành mũi mở rộng, bốn chân dạng ra, lưng cong, ngực ưỡn Do viêm thanh quản, phế quản, phổi thủy thũng hoặc do các bộ phận bên cạnh viêm sưng chèn ép làm cho đường hô hấp trên hẹp, gia súc hít vào khó

Thở ra khó: Do phế quản bị viêm, phổi mất tính đàn hồi Gia súc thở ra khó khăn, bụng hóp lại, cung sườn nổi lên, lòi dom Các bệnh thường gặp: phổi khí thũng, viêm phế quản nhỏ, viêm phổi, viêm màng phổi

Thở khó hỗn hợp: Động tác hít vào và thở ra đều khó khăn, thường do các bệnh như viêm phổi, thủy thũng phổi, xung huyết phổi, tràn dịch phổi, tràn khí màng phổi, u phổi và những bệnh truyền nhiễm cấp tính làm giảm diện tích hô hấp và giảm tính đàn hồi của phổi (Hồ Văn Nam và cs, 1997) [8], Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2003) [6]

Viêm phổi: bề mặt phổi và lớp màng ngực được lót một lớp màng mỏng gọi là màng phổi Nếu quá trình viêm phổi lan tới màng phổi thì gọi là viêm màng phổi Nếu lan rộng bệnh sẽ nặng, con vật có biểu hiện đau đớn ở vùng ngực

Ngoài ra, tần số hô hấp tăng gia súc thở khó đột ngột, chảy dịch mũi cũng là biểu hiện của các bệnh có liên quan tới phổi hay bệnh đường hô hấp

Theo Lê Minh Chí (2004) [2] hội chứng hô hấp không nhất thiết gây ra những triệu chứng lâm sàng nói trên Có khi gia súc bị viêm phổi nhưng ít biểu hiện ra ngoài Đó là do năng lực của phổi vẫn đáp ứng đủ cho phần lớn chức phận nên quá trình viêm của phổi vẫn tương đối ổn định ở mức độ trung bình nếu con vật không bị stress, hay làm việc quá sức

John Carr (1997) [11], Cù Hữu Phú và cs (2002) [9], Stan Done (2002) [12] cho biết: các hội chứng hô hấp có thể gây ra những tổn thất kinh tế đáng

kể trong ngành chăn nuôi lợn ở nhiều nước trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng Trong điều kiện chăn nuôi của chúng ta hiện nay, hầu như chưa có khu vực chăn nuôi tập trung nào có thể khống chế và loại trừ được hoàn toàn hội chứng hô hấp Bệnh xảy ra quanh năm, đặc biệt vào vụ hè - thu khi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm không khí tăng cao

Để khống chế hội chứng hô hấp là vấn đề gặp nhiều khó khăn Bởi hội chứng này liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau như: Dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc, các yếu tố ngoại cảnh, môi trường khí hậu, các nguyên nhân do vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng,trong đó có yếu tố được xem là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố được xem là thứ phát Hội chứng này do nhiều nguyên nhân kết hợp với nhau hoặc tạo điều kiện cho nguyên nhân thứ phát gây bệnh Việc phân biệt cụ thể từng nguyên nhân rất khó khăn và chỉ có tính tương đối, chỉ nêu lên được yếu tố nào là chính xuất hiện trước và yếu tố nào là phụ xuất hiện sau, từ đó có biện pháp phòng trị kịp thời, hiệu quả

Trên thực tế có nhiều nguyên nhân gây ra hội chứng hô hấp của lợn, việc xem xét thật đầy đủ các nguyên nhân này cho đến nay chưa thật thống nhất Tuy nhiên đối tượng nghiên cứu là lợn thịt, chúng em thấy có một số nguyên nhân chính sau:

2.1.2.2 Nguyên nhân gây bệnh

* Nguyên nhân do vi khuẩn

Có nhiều tác giả khi nghiên cứu về hội chứng hô hấp ở lợn đều đưa ra nhận định: Vi khuẩn là nguyên nhân chủ yếu làm rối loạn hoạt động hô hấp ởlợn “Trong số vi khuẩn gây hội chứng hô hấp ở lợn phải đề cập tới vai trò

quan trọng của các vi khuẩn Pasteurella multocida, Bordetella

bronchiseptica, Haemophilus parasuis, Actinobacillus pleuropneumoniae và

Streptococcus spp” (Cù Hữu Phú, 2002) [9] Ngoài ra còn có vi khuẩn Mycoplasma hyopneumoniae gây viêm phổi mãn tính ở lợn hay còn gọi là

bệnh suyễn lợn

+ Vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở lợn

(Pijoan C., 1992) [21], bệnh có tính chất lây lan mạnh, thường xảy ra khi điều kiện nhiệt độ, độ ẩm cao, thời tiết thay đổi đột ngột Triệu chứng của bệnh chủ yếu là con vật sốt cao, ho, khó thở, bụng hóp lại để thở, tần số hô hấp tăng Giai đoạn sau của bệnh: xuất hiện các nốt xuất huyết, tụ huyết ở tai, bụng, phía trong đùi, có thể bị tiêu chảy

+ Vi khuẩn Bordetella brochiseptica gây bệnh viêm phổi, viêm teo

mũi lợn từ sau cai sữa đến 5 tháng tuổi (Nicolet J., 1992) [19] Triệu chứng của bệnh: Con vật ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi Nước mũi lúc đầu lỏng,

về sau trở nên đặc, có lẫn máu mủ; xoang mũi, xương của hàm trên bị teo, méo mó, biến dạng, hàm dưới nhô ra, mõm nghiêng về một bên hoặc các vùng bị teo lại một cách đối xứng làm cho da bị nhăn lại, con vật khó lấy thức

ăn Bệnh có tỷ lệ chết thấp nhưng kìm hãm sự sinh trưởng và phát triển của lợn (Cù Hữu Phú, 2002) [9]

+ Vi khuẩn Haemophilus parasuis là nguyên nhân gây bệnh thể kín

(Glasser’s) và viêm phổi lợn trong giai đoạn từ sau 2 tuần đến 4 tháng tuổi (Nicolet J., 1992) [20] Triệu chứng chủ yếu của bệnh là con vật bị viêm các khớp như khớp gối và khớp cổ chân, liệt do viêm khớp, khó thở Ngoài ra, ở

thể viêm phổi thường thấy sự có mặt của Haemophilus parasuis trong một số bệnh khác như viêm phổi hóa mủ do vi khuẩn Streptococcus spp,

Staphylococcus spp gây ra

+ Vi khuẩn Actinobacilus pleuropneumoniae gây bệnh viêm phổi màng

phổi lợn (Nicolet J., 1992) [19], (Đặng Xuân Bình và cs, 2007) [1], (Cù Hữu Phú và cs, 2004) [10], bệnh có tính chất lây lan mạnh, thường gây chết lợn

choai; lợn trưởng thành cũng mắc bệnh nhưng ở thể nhẹ hơn Bệnh xuất hiện trong đàn không có miễn dịch có thể gây cho 15 - 39% lợn mang triệu chứng lâm sàng như gầy yếu, sốt, kém ăn và khó thở Một số lợn xuất hiện bệnh tích tím tái và một số con thấy bọt lẫn máu ở quanh mõm Giai đoạn đầu chủ yếu

là ho khan, sau đó bệnh tiến triển thì chuyển sang thể thở Con vật thở rất khó khăn, thở thể bụng Bệnh không gây chết nhiều nhưng lợn sinh trưởng chậm, tiêu tốn thức ăn cao Chết do mắc bệnh cấp tính thường xảy ra sau 4 - 6 tiếng sau khi có triệu chứng lâm sàng và trong nhiều trường hợp lợn có thể chết mà không có dấu hiệu gì Tỷ lệ chết có thể lên đến 30 - 50% lợn bệnh

Vi khuẩn gây bệnh có thể được truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc qua không khí ở khoảng cách ngắn Mầm bệnh có thể tồn tại qua thời gian dài trong nước lạnh ( 30 ngày ở 200C), nhiều giờ trong khí dung, tồn tại 4 ngày ở

mô phổi và chất thải ra ở nhiệt độ phòng Tuy nhiên Actinobacillus

pleuropneumoniae có thể bị diệt nhanh chóng ở điều kiện khô và các hóa chất

Chẩn đoán bệnh có thể dựa trên quan sát các triệu chứng lâm sàng kết hợp với các bệnh tích đặc trưng khi mổ khám Nuôi cấy bệnh phẩm phân lập

có thể cho kết luận chính xác Các phản ứng huyết thanh học bao gồm phản ứng chẩn đoán kết hợp bổ thể và các xét nghiệm ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay) cũng thường được sử dụng

+ Vi khuẩn Streptococcus spp gây nhiễm trùng máu cấp tính, viêm

màng não, viêm đa khớp và viêm phổi ở lợn (Đào Trọng Đạt và cs, 1996) [3]

Bệnh thường xảy ra cấp tính, gây chết lợn đột ngột Bệnh có thể lây cho người và một số gia súc khác Thể bệnh viêm não, màng não thường xảy ra ở lợn con từ 1 đến 3 tuần tuổi Thể viêm khớp, viêm phổi thường xảy ra ở lợn

con sau cai sữa và lợn con trưởng thành Ngoài ra Streptococcus cũng là tác

nhân gây bệnh đường sinh dục, sảy thai ở lợn nái, gây viêm vú

+ Vi k huẩn nguyên thủy Mycoplasma hyopneumoniae gây bệnh viêm

phổi mãn tính (còn gọi là bệnh suyễn lợn) giai đoạn từ sau cai sữa đến khi trưởng thành, triệu chứng bệnh chủ yếu là ho dai dẳng, đặc biệt khi gặp thời tiết nóng ẩm, nuôi nhốt chật trội (Ross, 1992) [22] Bệnh xảy ra chủ yếu ở thể mãn tính với triệu chứng ho kéo dài nhiều ngày (có thể hàng tháng, hàng năm

ở lợn nái), ho khan, ho chủ yếu vào sáng sớm và về đêm Con vật vẫn ăn uống bình thường nhưng sinh trưởng chậm Bệnh thường thấy dưới dạng mãn tính

ở lợn và ít khi thấy ở lợn trước 6 tuần tuổi Bệnh xảy ra nhiều nhất ở đàn lợn giai đoạn đang lớn và giai đoạn trưởng thành

Triệu chứng lâm sàng của viêm phổi do Mycoplasma biểu hiện ho khan

và chậm lớn, không sốt hoặc ít có sự nguy hiểm về chức năng hô hấp nhưng

sẽ trở nên nghiêm trọng khi sức đề kháng giảm sút, xuất hiện các vi khuẩn kế phát gây nên các dấu hiệu nặng hơn của dịch viêm phổi địa phương Lợn biểu hiện sốt, mệt li bì, khó thở, da tím tái và chết Bệnh thường lây lan do tiếp xúc trực tiếp hoặc giữa các đàn trong cùng khu vực Việc lây truyền từ con này sang con khác có thể hoàn toàn không có hiệu quả và đôi khi có thể không xảy ra giữa các con cùng chuồng Tuy nhiên, sự lây truyền qua không khí hình như được coi là cách nhiễm bệnh của các đàn nuôi kín không có

Mycoplasma

Việc chẩn đoán bệnh có thể đạt hiểu quả ở mức độ nhất định qua kiểm tra bệnh tích phổi ở lò sát sinh, nơi mà biểu hiện rõ các bệnh tích được thấy trong các thùy phổi Bệnh tích viêm, tụ huyết ở phổi thường có màu đỏ hồng,

có thể phát hiện dễ dàng Tuy nhiên, kiểm tra bệnh tích của phổi ở lò sát sinh không cho phép xác định chính xác về thời gian lúc bắt đầu nhiễm bệnh ở trong đàn

Việc phân lập mầm bệnh thường khó thực hiện đối với Mycoplasma

hyopneumoniae, nên phương pháp nuôi cấy ít khi được sử dụng phổ biến như

một xét nghiệm chẩn đoán Phương pháp chẩn đoán phổ biến hiện nay dùng phản ứng miễn dịch huỳnh quang, với bệnh phẩm là tổ chức mô phổi lợn nghi mắc bệnh Hoặc sử dụng phản ứng kết hợp bổ thể hay kỹ thuật ELISA

* Nguyên nhân do vi rút

+ Nguyên nhân do vi rút gây hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp Theo Stan Done (2002) [12], các vi rút gây bệnh cho lợn thường xuyên nhất

là vi rút gây bệnh cúm lợn (Swine Influenza) và vi rút gây hội chứng rối loạn

sinh sản và hô hấp ở lợn (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome -

PRRS) Ngoài ra còn có một loại vi rút khác nữa là PCV2 (Porcine circo vi rút type 2)

Kết quả nghiên cứu của Benfield (1992) [15], Li (2006) [18] cho thấy

vi rút PRRS có quan hệ gần gũi về mặt sinh học, cấu trúc và di truyền với vi rút gây viêm động mạch truyền nhiễm ở ngựa, vi rút LDV ở chuột và vi rút SHF ở khỉ Dựa vào các đặc điểm đó mà người ta đưa 4 vi rút vào một nhóm

mới, các Arteri vi rút

Đây là loại vi rút ARN, có vỏ bọc và cũng có khả năng sinh sản trên các tế bào đơn nhân và tế bào đại thực bào, và có khả năng đi qua nhau thai

để gây bệnh cho bào thai

Ở Việt Nam, bệnh được phát hiện lần đầu vào năm 1997 trên đàn lợn nhập từ Mỹ (10/51 con có huyết thanh dương tính) Kể từ đầu năm 2007 đến nay, nhiều địa phương đã xảy ra dịch trên lợn, làm chết nhiều lợn, gây thiệt hại nghiêm trọng, đặc biệt ở các trại chăn nuôi công nghiệp, tập trung Trong

tháng 3/2007 dịch xuất hiện tại Hải Dương, sau đó xuất hiện tại 7 tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng gồm: Hải Dương, Hưng Yên, Quảng Ninh, Thái Bình, Bắc Giang, Bắc Ninh và Hải Phòng Tháng 5/2007 dịch phát ra tại Quảng Nam và sau đó tiếp tục phát hiện thấy ở tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng Kết quả xét nghiệm đã xác định nguyên nhân gây bệnh là vi rút PRRS

Triệu chứng lâm sàng của PRRS rất thay đổi và phụ thuộc vào các chủng vi rút, trạng thái miễn dịch của cơ thể cũng như điều kiện quản lý chăm sóc Bệnh cảnh lâm sàng xuất hiện ở một số đàn chủ yếu là kết quả của sự nhiễm vi rút từ cá thể mắc bệnh và việc truyền vi rút từ nhau thai của con mẹ mắc bệnh sang bào thai thường xảy ra vào kỳ chửa thứ ba Triệu chứng lâm sàng của bệnh trong các nhóm lợn có thể được tóm tắt như sau:

- Thời gian nung bệnh từ 3 - 5 ngày

- Các dấu hiệu đầu tiên là bỏ ăn, sốt và chứng xanh da (Cyanosis) Các

triệu chứng lâm sàng tiếp theo tùy thuộc vào tuổi lợn và giai đoạn mang thai

- Lợn nái giai đoạn cạn sữa: Trong tháng đầu tiên khi bị nhiễm vi rút lợn biếng ăn từ 7 - 14 ngày, chiếm từ 10 - 15% đàn; sốt 39 - 40ºC, sảy thai thường vào giai đoạn cuối, chiếm từ 1 - 6%; tai chuyển màu xanh trong thời gian ngắn, chiếm 2%; đẻ non chiếm 10 - 15%; động dục giả 3 - 5 tuần sau thụ tinh; đình dục hoặc chậm động dục trở lại sau khi đẻ; ho và có dấu hiệu viêm phổi

- Lợn nái giai đoạn đẻ và nuôi con: Biếng ăn, lười uống nước, mất sữa

và viêm vú (triệu chứng điển hình), đẻ sớm khoảng 2 - 3 ngày, lợn sơ sinh da biến màu, lờ đờ hoặc hôn mê; đẻ ra thai gỗ chiếm 10 - 15% (thai chết trong 3

- 4 tuần cuối của thai kỳ); lợn con chết ngay sau khi sinh chiếm 30%; lợn con sinh ra yếu, tai chuyển màu xanh, khoảng dưới 5% và duy trì trong vài giờ Pha cấp tính kéo dài trong đàn tới 6 tuần, điển hình là đẻ non, tăng tỷ lệ thai chết hoặc yếu, tăng số thai gỗ, chết lưu trong giai đoạn 3 tuần cuối trước khi

sinh, ở một vài đàn có thể tới 30% số lợn con được sinh ra Tỷ lệ chết ở đàn con có thể tới 70% ở tuần thứ 3 - 4 sau khi xuất hiện triệu chứng Rối loạn sinh sản có thể kéo dài 4 - 8 tháng trước khi trở lại bình thường Ảnh hưởng lâu dài của PRRS tới việc sinh sản rất khó đánh giá, đặc biệt với những đàn tăng số lần phối giống lại hoặc sảy thai Ảnh hưởng của PRRS tới sản xuất như sau: Tỷ lệ sinh giảm 10 - 15%, giảm số lượng con sống sót sau sinh, tăng lượng con chết khi sinh, lợn hậu bị có khả năng sinh sản kém, đẻ sớm, tăng tỷ

lệ sảy thai, chiếm 2 -3%, lợn mẹ bỏ ăn giai đoạn sinh con

- Lợn đực: Sốt trong thời gian ngắn, kém ăn, hôn mê và có triệu chứng lâm sàng ở đường hô hấp Lợn đực giống măc PRRS sẽ không còn sinh lực và tinh trùng kém chất lượng

- Lợn con theo mẹ: Hầu như lợn con sinh ra chết sau vài giờ Nếu sống sót sẽ tiếp tục chết vào tuần thứ nhất sau khi sinh, một số tiếp tục sống đến lúc cai sữa nhưng có thể có triệu chứng khó thở và tiêu chảy Tỷ lệ chết trước khi cai sữa từ 10 - 40% Triệu chứng chủ yếu: lợn ủ rũ, gầy còm do bị đói, chân cong, thở nhanh; sưng mí mắt và kết mạc, đôi khi người ta cho đây là triệu chứng mang tính chẩn đoán đối với lợn con dưới 3 tuần tuổi mắc hội chứng PRRS; lợn con đôi khi ỉa chảy, khi được điều trị bằng kháng sinh không cho thấy hiệu quả

- Lợn cai sữa và lợn choai: Biểu hiện ủ rũ, viêm phổi, thở nhanh và khó thở; xuất huyết dưới da, tai thường tím xanh, lông cứng và giảm tăng trọng

Tỷ lệ chết đôi khi lên tới 12 - 20% do viêm phổi, lợn bệnh chết thường do bội nhiễm với vi khuẩn kế phát

- Lợn vỗ béo và lợn sắp xuất chuồng: Lợn ốm với triệu chứng giống

như cúm Biểu hiện viêm phổi, thường kế phát do Pasteurella multocida hoặc

Mycoplasma hyopneumoniae Thời gian ốm có thể kéo dài đến 3 tuần, tỷ lệ

chết từ 4 - 5%

+ Vi rút gây bệnh cúm lợn (Swine influenza vi rút - SIV) Influenza vi

rút type A (H1N1) gây bệnh cúm lợn ở mọi lứa tuổi, tập trung trong giai đoạn

từ sơ sinh đến 2 tháng tuổi (Easterday và Hinshaw, 1992) [17] Vi rút có khả năng bám vào các lông mao phát triển từ lớp màng nhầy Vi rút cúm lợn là nguyên nhân quan trọng của hội chứng hô hấp ở Mỹ, châu Âu và đông Á Bệnh cúm lơn năm 1918 do vi rút cúm A (H1N1) nhưng các chủng khác (cúm thường) cũng được khẳng định trong một số trường hợp gây ra rối loạn hô hấp khi có thêm vai trò của một số tác nhân do vi khuẩn kế phát trong các đàn lợn

Dạng cổ điển của bệnh gây nên ổ dịch cấp tính, với biểu hiện mệt mỏi, chán ăn, phổ biến là ho, chảy nước mũi và viêm kết mạc Ổ dịch xảy ra nhanh

và khỏi bệnh cũng nhanh sau 5 - 7 ngày, tỷ lệ chết thấp nếu không xảy ra nhiễm trùng kế phát Thời gian ủ bệnh chỉ 1 - 2 ngày, tỷ lệ mắc bệnh cao (100%) tỷ lệ chết thấp (1%) Sảy thai có thể xảy ra trong đàn lợn nái sinh sản

ở nửa sau thời kỳ mang thai

Trong các đàn mắc bệnh mãn tính triệu chứng có thể nhẹ hơn, cũng không phải mọi triệu chứng đều được biểu hiện

Vi rút đôi khi phân lập được từ những lợn không có triệu chứng bệnh

hô hấp Kháng thể thụ động từ mẹ có thể bảo hộ lợn con tới 12 tuần tuổi, dẫn đến hiện tượng lợn mắc bệnh nhưng không biểu hiện lâm sàng này, các triệu chứng lâm sàng đôi khi biểu hiện khi lợn đã được 12 - 24 tháng tuổi Vi rút lây lan qua tiếp xúc trực tiếp, qua bụi khí hoặc những hạt nước nhỏ Nó không tồn tại lâu trong môi trường Vi rút dễ bị vô hoạt nhưng tồn tại lâu trong điều kiện lạnh Chim có thể mang trùng

Qua mổ khám thấy những vùng tụ huyết có ranh giới ở thùy đỉnh, thùy tim và có thể ở các thùy khác của phổi Chất nhầy và dịch rỉ viêm thấy ở phế quản Chẩn đoán lâm sàng các ổ dịch cổ điển được đơn giản hóa nhờ đặc tính lây lan nhanh của bệnh đường hô hấp Bệnh mãn tính khó xác định hơn Hiệu

giá kháng thể tăng lên trong các mẫu huyết thanh cần được xem là nghi ngờ Phản ứng HI thường được sử dụng, nhưng các phản ứng ELISA có vai trò quan trọng để xác định bệnh

+ Rối loạn hô hấp do Corona vi rút (Porcine Respiratory Corona vi rút)

Corona vi rút hô hấp của lợn có thể được xác định bằng một số phản

ứng huyết thanh học từ các trường hợp nghi ngờ Vi rút có thể gây viêm phổi biểu hiện: sốt, ho, mệt mỏi và chết Tuy nhiên, bệnh cũng có thể xuất hiện ở dạng cận lâm sàng

* Nguyên nhân do ký sinh trùng

Theo Corwin và cs (1992) [16], một trong những nguyên nhân gây

bệnh ở đường hô hấp là do giun phổi lợn Metastrongylus gây bệnh khi ký sinh

ở khí quản và nhánh phế quản của lợn Triệu chứng: Lợn bệnh gầy còm, suy dinh dưỡng, hiện tượng ho rõ nhất vào sáng sớm và buổi tối Giai đoạn đầu con vật vẫn ăn uống bình thường nhưng gầy dần, giai đoạn sau ăn ít, khó thở

và chết

Corwin và cs (1992) [16] cho biết, ấu trùng giun đũa lợn Ascaris suum

gây ra trong giai đoạn di hành qua phổi Triệu chứng bệnh: thỉnh thoảng ho, lợn bệnh gầy còm, lông xơ cứng và chậm lớn

* Nguyên nhân do điều kiện ngoại cảnh

Theo Vũ Đình Vượng (2004) [14], nhiệt độ, độ ẩm cao, nồng độ khí độc trong chuồng nuôi (H 2S, NH 3, CO2 ) tăng cao, thức ăn khô ở dạng bột Các yếu tố này sẽ tác động trực tiếp lên niêm mạc đường hô hấp gây phản ứng tiết dịch Dịch tiết ra nhiều là môi trường thuận lợi cho các vi khuẩn sẵn

có trong đường hô hấp trên sinh trưởng, phát triển Khi sức đề kháng của con vật giảm sút, các vi khuẩn này sẽ nhân lên nhanh chóng, tăng lên cả về số lượng và độc lực để gây bệnh

Ngoài ra, mật độ nuôi đông, nền chuồng gồ ghề, tình trạng stress, yếu

tố vệ sinh không đảm bảo, lợn con sau cai sữa hoặc chuyển đàn nhưng điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng kém đều dẫn tới làm tăng tỷ lệ hội chứng rối loạn

hô hấp và viêm phổi ở đàn lợn

Do đó, muốn giảm hội chứng hô hấp, ngoài việc nâng cao sức đề kháng cho lợn, hạn chế sự có mặt của mầm bệnh trong khu vực chuồng nuôi, cần phải đồng thời hạn chế tối đa các tác động xấu do điều kiện ngoại cảnh gây nên

2.1.3 Nguyên tắc, phương pháp phòng và điều trị hội chứng hô hấp ở lợn

2.1.3.1 Nguyên tắc phòng bệnh

Để công tác phòng bệnh đạt hiệu quả cao cần thực hiện các biên pháp sau:

* Phòng bệnh khi chưa có dịch

- Phòng bệnh bằng chăm sóc nuôi dưỡng và quản lý

Nuôi dưỡng, chăm sóc tốt cho đàn lợn đảm bảo khẩu phần ăn đầy đủ dinh dưỡng, nhằm nâng cao sức đề kháng của chúng với bệnh dịch

Thường xuyên theo dõi đàn lợn, phát hiện sớm lợn có biểu hiện lâm sàng, cách ly điều trị kịp thời hoặc xử lý để tránh lây nhiễm bệnh trong đàn

- Phòng bệnh bằng vệ sinh thú y

Thực hiện vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi lợn Đảm bào chuồng trại kín, ấm vào mùa đông và thoáng mát, khô sạch vào mùa hè, mật

độ nuôi nhốt vừa phải

Phòng trừ tổng hợp là biện pháp quan trọng nhất gồm: Vệ sinh, tiêu độc chuồng trại thường xuyên, định kỳ phun thuốc sát trùng: kiểm soát nồng độ

NH3, CO2 trong chuồng nuôi

Nên tự túc về con giống, nếu nhập giống từ bên ngoài thì nên mua giống từ những vùng an toàn dịch Lợn mua về phải nhốt riêng để theo dõi ít nhất một tháng, nếu không có triệu trứng ho, khó thở thì mới nhập đàn Đối với đực giống, cần phải chặt chẽ hơn: kiểm tra lại lai lịch, nguồn gốc, nhốt riêng ít nhất hai tháng, hàng ngày theo dõi triệu chứng hô hấp sao cho đảm bảo mới đưa vào sử dụng

Vắc xin nhược độc: Vắc xin này dựa trên các vi sinh vật sống đã được biến đổi nên khi gây nhiễm vào cơ thể gia súc sẽ tạo ra các đáp ứng miễn dịch nhưng không gây được bệnh, hay cùng lắm là bệnh nhẹ (chỉ là phản ứng đáp ứng miễn dịch), có thể giảm độc bằng nhiều cách khác nhau, bằng các yếu tố vật lý, hóa học hay bằng tác nhân sinh học như nuôi cấy nhiều đời trên cơ thể động vật không cảm thụ để giảm độc Nói chung, vắc xin nhược độc có hiệu lực hơn vắc xin chết, nhưng do vắc xin nhược độc là vi sinh vật sống, nên đòi hỏi bảo quản, sử dụng phải cẩn thận hơn Thường giữ vắc xin trong nhiệt độ

tủ lạnh, thậm chí trong nhiệt độ lạnh âm sâu

* Phòng khi có dịch

Bệnh này phải sử dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp mới đạt hiệu quả cao trong việc phòng trừ dịch bệnh, tạo cho con vật sức đề kháng tốt, sinh trưởng, phát triển nhanh

Phải có chuồng cách ly để nuôi dưỡng những lợn mới nhập hoặc những lợn ốm

Phải định kỳ sát trùng, tiêu độc chuồng trại, phân rác, dụng cụ chăn nuôi bằng nước vôi 20%, NaOH 10%, crizin 5 - 10%, formon 5%, rắc vôi bột, quét vôi tường

Bồi dưỡng tốt đàn lợn ốm, cho thức ăn dễ tiêu, đủ protein, vitamin và muối khoáng, có thể trộn thêm khoáng sinh oreomicin, tetramycin và thức ăn

để phòng bệnh

2.1.3.2 Nguyên tắc điều trị

Bệnh lý của hội chứng hô hấp gồm hai quá trình là rối loạn đường hô hấp và nhiễm khuẩn đường hô hấp Hậu quả là do con vật ho nhiều, khó thở, phổi bị viêm nặng, dẫn tới mất dần chức năng hô hấp, cơ thể thiếu oxy trầm trọng, lượng axit lactic sinh ra nhiều nhưng chuyển hóa không kịp nên cơ thế con vật bị trúng độc toan mà chết Bởi vậy, để điều trị hội chứng hô hấp cần tuân theo nguyên tắc cụ thể như sau:

+ Phát hiện sớm và kịp thời điều trị: cần tiến hành cách ly lợn bệnh và theo dõi chặt chẽ hiện tượng ho, khó thở của con vật bị bệnh, xác định bệnh

và đưa ra phương pháp điều trị kịp thời không để con vật bị nhiễm khuẩn và viêm phổi quá nặng gây khó khăn cho việc điều trị

+ Điều trị căn nguyên phải kết hợp điều trị triệu chứng: việc điều trị có thể dùng liệu pháp khác nhau để đạt được mục đích loại trừ căn nguyên Để điều trị hội chứng hô hấp do vi khuẩn gây ra thì việc điều trị kháng sinh không thể tránh khỏi, tuy nhiên việc lựa chọn kháng sinh để điều trị cần phải kiểm tra qua thử kháng sinh đồ và kiểm nghiệm qua thực tế điều trị Vì một số loại kháng sinh trên lý thuyết có tác dụng rất tốt với vi khuẩn gây bệnh, nhưng khi thử kháng sinh đồ và trên thực tế điều trị lại không có hiệu quả cao do vi khuẩn đã tăng độc lực hoặc biến chủng, gây kháng thuốc hoặc nhờn thuốc Ngoài ra, phải tuân thủ đúng nguyên tắc sử dụng kháng sinh Đồng thời với việc điều trị căn nguyên cần kết hợp điều trị triệu chứng Triệu chứng của hội chứng hô hấp thường là ho, khó thở, có thể bị sốt do đó cần sử dụng thuốc

có tác dụng long đờm, giãn phế quản, cắt cơn ho giúp cho quá trình lưu thông khí được tốt và dùng các thuốc có tác dụng kháng viêm, giảm đau, hạ sốt, tránh quá trình viêm lan rộng để giảm mức độ trầm trọng của bệnh Ngoài ra,

kết hợp bổ sung thêm các loại vitamin, thuốc trợ sức, trợ lực , để tăng sức đề kháng của cơ thể, giúp nhanh chóng phục hồi đường hô hấp bị tổn thương

+ Điều trị bệnh phải kết hợp chăm sóc nuôi dưỡng tốt để hạn chế tới mức thấp nhất tác động của bệnh nguyên, giúp con vật nâng cao sức đề kháng chống lại các yếu tố bất lợi

+ Ngăn ngừa bệnh kế phát:

Để giảm tác động xấu của bệnh, ngoài việc nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi, cần phải ngăn ngừa bệnh kế phát Khi có dịch bệnh xảy ra, sức đề kháng của vật nuôi rất kém, vật nuôi rất dễ mắc bệnh kế phát hoặc bệnh ghép làm cho bệnh càng trở nên trầm trọng và phức tạp hơn Đôi khi tỷ lệ ốm, tỷ lệ chết do bệnh thì ít mà do nguyên nhân kế phát thì nhiều Như bệnh suyễn lợn thường kế phát các bệnh tụ huyết trùng, phó thương hàn, nhiễm khuẩn

Streptococcus suis Do đó, cần tiêm phòng định kỳ các bệnh theo lịch tiêm

vắcxin, tiêm phòng có chất lượng và hiệu quả

- Phương pháp điều trị Điều trị các hội chứng hô hấp do vi khuẩn gây

ra bằng kháng sinh đặc hiệu Trên thực tế có nhiều loại kháng sinh được sử dụng để điều trị như:

Dùng tylogenta tiêm bắp, liều 1ml/10kg TT

vetrimoxin L.A hoặc hitamox L.A tiêm bắp, liều 1ml/10kg TT

tyonaolin tiêm bắp , liều 1ml/ 20kg TT

Các thuốc này đều dùng liên tục trong 3 - 5 ngày Kết hợp sử dụng anazie , để điều trị triệu chứng sốt hoặc giảm đau và các thuốc trợ sức trợ lực như vitamin C, doxy

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và thế giới

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp xuất hiện ở Việt Nam năm 1997

do nhập lợn từ Mỹ về Từ đó đến nay bệnh đã được nhiều nhà khoa học trong nước nghiên cứu tìm ra nguyên nhân và biện pháp phòng trị

Theo Trần Thị Bích Liên và cs (2007) [7], đây là bệnh truyền nhiễm có triệu chứng phức tạp, bệnh có thể xảy ra trên toàn đàn Tính chất lây lan mạnh

và gây thiệt hại kinh tế lớn cho chăn nuôi công nghiệp Tại Việt Nam, bệnh được báo cáo năm 1998 Điều tra ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận cho thấy 25% mẫu huyết thanh lợn có kháng thể PRRS (596/2308 mẫu); 5/15 trại, chiếm 33% nhiễm PRRS Tỷ lệ nhiễm PRRS ở các trại chăn nuôi công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh là 5,97%, ở Cần Thơ là 66,86%

Các nghiên cứu về PRRS ở những trại lợn giống tại các tỉnh phía Nam cho thấy tỷ lệ lợn có huyết thanh dương tính với bệnh rất cao, từ 1,30 - 68,29%

Theo Cù Hữu Phú (2002) [9], khi gây bệnh thực nghiệm trên chuột

và lợn đã kết luận vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae và vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được có độc lực cao đối với chuột bạch

và lợn, đồng thời khẳng định vi khuẩn là một trong nhưng nguyên nhân chính gây bệnh đường hô hấp ở lợn Tác giả đã sử dụng kết quả này làm cơ

sở cho việc lựa chọn chủng để chế auto vắc xin phòng hội chứng hô hấp cho lợn do các vi khuẩn nêu trên gây ra Mặt khác còn cho biết các vi khuẩn này mẫn cảm cao với các loại kháng sinh rifampicin, ceftazidin, ciproflocin và khuyến cáo nên sử dụng các loại kháng sinh này để điều trị cho lợn mắc hội chứng hô hấp

Theo Đặng Xuân Bình và cs (2007) [1], khi giám định một số đặc tính

vi sinh vật học của Actinobacillus pleuropneumoniae phân lập từ những lợn

mắc bệnh cũng khẳng định vi khuẩn có độc lực mạnh, có các đặc tính sinh hóa học điển hình của giống: bắt màu Gram âm, gây dung huyết kiểu beta trên thạch máu cừu, không mọc trên môi trường macconkey, không sinh idol, phản ứng oxydase âm tính, phản ứng urease dương tính, lên men các loại đường maltose, lactose, không lên men các loại đường glucose, grabinosse, sorbitol

2.2.2 Tình hình nghiên cứu thế giới

Henrenda và cs (1994) [5] cho biết: Vi khuẩn Actinobacillus

pleuropneumoniae có thể phân lập được trong mũi và phổi của lợn khỏe

mạnh Bệnh có thể nổ ra do các điều kiện không thuận lợi của môi trường, các yếu tố stress, sự có mặt của mầm bệnh gây nên Để chẩn đoán bệnh bằng phản ứng huyết thanh học (phản ứng cho ra ELISA), Nicolet (1992) [18] đã sử

dụng kháng nguyên Actinobacillus pleuropneumoniae serotyp 2 và serotyp 5

có bản chất là Polisaccharid của giáp mô

Theo Stan Done (2002) [12], vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae

có khả năng giải phóng ra enzym protease có khả năng phân hủy hemoglobin,

để lấy đi sắt của vật chủ Ngoài ra, vi khuẩn còn có khả năng sinh ra nội độc

tố mạnh Bản thân vi khuẩn được bao bọc bởi một lớp giáp mô có tác dụng bảo vệ vi khuẩn thoát khỏi hệ thống thực bào của cơ thể vật chủ

Nguyên nhân gây bệnh PRRS được Collins và cs xác định năm 1990 dựa trên kết quả gây hội chứng hô hấp thực nghiệm cho lợn bằng cách dùng bệnh phẩm của lợn ngoài thực địa đã qua chọn lọc gây nhiễm cho lợn

thí nghiệm Năm 1991 Viện nghiên cứu Thú y trung ương ở Lelystad (Hà

Lan) đã khẳng định nguyên nhân gây bệnh là một vi rút sau khi áp dụng Định đề Koch và đã phân lập lại được virút trên tế bào đại thực bào phế nang của lợn Các tác giả Hà Lan đặt tên vi rút là vi rút Lelysad (LV) Một năm sau, các tác giả người Mỹ cũng phân lập được một vi rút và đặt tên là vi rút VR-2332 Về mặt di truyền và tính kháng nguyên, hai vi rút này hoàn toàn khác nhau và người ta cho rằng nếu như chúng xuất phát từ một tổ tiên thì sau

đó mỗi vi rút tiến hóa theo một đường khác nhau

Kết quả của một loạt nghiên cứu sau này của Benfield, (1992) [15] cho thấy vi rút PRRS có quan hệ gần gũi về mặt sinh học, cấu trúc và di truyền với vi rút gây viêm động mạch truyền nhiễm ở ngựa, vi rút LDV ở chuột và vi

rút SHF ở khỉ Dựa vào các đặc điểm đó mà người ta đưa 4 vi rút vào một

nhóm mới với danh mục phân loại như sau: giống arteri vi rút họ

arterezirútdae, bộ Nidovirales

Benfield, (1992) [15], Tô Long Thành (2007) [13] đã tóm lược những triệu chứng lâm sàng trên lợn chuẩn bị xuất chuồng bao gồm: Biếng ăn, sốt khoảng 104ºF - 106ºF, thở khó (thở nhanh và thở sâu) giảm huyết áp, hôn mê,

ho, thường gia tăng những yếu tố gây nhiễm kế phát đường hô hấp

Theo Stan Done (2002) [12], vi rút gây PRRS có khả năng gây tổn thương nghiêm trọng các đại thực bào cư trú tại các phế nang ở phổi gây ảnh hưởng tới chức năng bảo vệ phổi chống lại sự nhiễm trùng Các tế bào đại thực bào là những nơi chủ yếu cho vi rút nhân lên Chính vì vậy, đã tạo ra môi trường thuận lợi cho các vi khuẩn gây nhiễm trùng kế phát, nguy cơ viêm phổi tăng lên do hệ thống miễn dịch của phổi bị tổn thương, các tế bào đại hực bào đã bị phá hủy