So sánh tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh cầu trùng ở gà ri lai và mía lai nuôi vụ đông tại thái nguyên

Vòng đời và sinh sản được tính từ khi gà ăn phải nang bào tử của Cầu trùng có trong thức ăn, nước uống bị nhiễm từ nền chuồng vào.. - Vòng đời của Cầu trùng gà gồm 2 giai đoạn: + Giai đo

LÊ MINH DŨNG

Tên đề tài:

SO SÁNH TỶ LỆ VÀ CƯỜNG ĐỘ NHIỄM BỆNH CẦU TRÙNG Ở

GÀ RI LAI VÀ MÍA LAI NUÔI VỤ ĐÔNG TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2012 – 2017

Thái Nguyên - 2016

LÊ MINH DŨNG

Tên đề tài:

SO SÁNH TỶ LỆ VÀ CƯỜNG ĐỘ NHIỄM BỆNH CẦU TRÙNG Ở

GÀ RI LAI VÀ MÍA LAI NUÔI VỤ ĐÔNG TẠI THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

Khóa học: 2012 – 2017 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Thúy Mỵ

Thái Nguyên - 2016

LỜI CẢM ƠN

Suốt 5 năm học tập trên giảng đường đại học, thời gian thực tập là khoảng thời gian mà mỗi sinh viên chúng ta đều mong đợi Đây là khoảng thời gian để cho tất cả sinh viên có cơ hội đem nhưng kiến thức đã tiếp thu được trên ghế nhà trường ứng dụng vào thực tiễn sản xuất

Được sự nhất trí của trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y Em được phân công thực tập tại trại chăn nuôi gia cầm của thầy cô Vân Mỵ Sau gần 6 tháng thực tập tốt nghiệp, em đã hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp Để có được kết quả này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, em luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi thú y, Trung tâm Thực hành Thực nghiệm, cùng gia đình và bạn bè Đặc biết, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân

thành tới thầy giáo PGS TS Trần Thanh Vân và cô giáo TS Nguyễn Thị Thúy Mỵ cùng toàn thể gia đình đã trực tiếp hướng dẫn, tạo mọi điều kiện

giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tốt nghiệp

Đồng thời, em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo UBND xã Quyết Thắng – Thành Phố Thái Nguyên, cùng nhân dân địa phương

đã tạo điều kiện thuận lợi để em thực hiện đề tài tốt nghiệp

Em xin kính chúc các thầy giáo, cô giáo cùng toàn thể gia đình luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và công tác tốt

Em xin trân trọng cảm ơn !

Thái nguyên,ngày tháng năm 2016

Sinh viên

Lê Minh Dũng

LỜI NÓI ĐẦU

Với phương châm “Học đi đôi với hành”, “Lý thuyết gắn liền với thực

tiễn”, thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng trong chương trình đào tạo của

các trường đại nói chung và trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng

Và mỗi sinh viên đều phải trải qua đợt thực tập tốt nghiệp, đây là khoảng thời gian cần thiết để sinh viên tiếp cận với sản xuất, nhằm nâng cao kiến thức đã được học trong nhà trường đồng thời giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế Từ đó nâng cao được trình độ chuyên môn, rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tổ chức, triển khai các hoạt động, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất Tạo cho mình tác phong làm việc nghiêm túc đúng đắn, đáp ứng được nhu cầu xã hội góp phần xây dựng nền nông nghiệp nước nhà ngày càng phát triển

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của trường, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên

cùng với sự giúp đỡ, hướng dẫn tận tình của thầy giáo PGS TS Trần Thanh

Vân và cô giáo TS Nguyễn Thị Thúy Mỵ, em đã tiến hành đề tài: “So sánh

tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh cầu trùng ở gà Ri lai và Mía lai nuôi vụ đông tại Thái Nguyên” Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học,

kiến thức chuyên môn chưa sâu, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều và thời gian thực tập ngắn nên bản khóa luận của em không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo cùng

các bạn đồng nghiệp để bản khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái nguyên,ngày tháng năm 2016

Sinh viên

Lê Minh Dũng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 26

Bảng 3.2 Thành phần dinh dưỡng của thức ăn cho gà thí nghiệm 27

Bảng 4.1 Chương trình phòng vắc xin 35

Bảng 4.2 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 37

Bảng 4.3 Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 38

Bảng 4.4 Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oocyst Cầu trùng của gà thí nghiệm qua kiểm tra mẫu phân 39

Bảng 4.5 Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oocyst Cầu trùng qua đệm lót chuồng nuôi của gà thí nghiệm 41

Bảng 4.6 Tỷ lệ nhiễm bệnh Cầu trùng ở gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 42

Bảng 4.7 Cường độ nhiễm Cầu trùng ở gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 43

Bảng 4.8 Diễn biến tỷ lệ gà chết có bệnh tích Cầu trùng 47

Bảng 4.9 Sinh trưởng tích lũy của gà thí nghiệm 49

Bảng 4.10 Tiêu thụ thức ăn của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 50

Bảng 4.11 Tiêu tốn thức ăn của gà thí nghiệm (kg) 52

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Tóm tắt vòng đời của Cầu trùng gà 6 Hình 4.1 Biểu đồ tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng qua kiểm tra mẫu phân

của lô I 40 Hình 4.2 Biểu đồ tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng qua kiểm tra mẫu phân

của lô II 41 Hình 4.3 Đồ thị tích lũy của gà thí nghiệm 50

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Ý nghĩa

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI NÓI ĐẦU ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC HÌNH iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

MỤC LỤC vi

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu của đề tài 2

1.2.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 3

2.1.1 Đặc điểm hệ tiêu hóa của gia cầm 3

2.1.2.Những hiểu biết về bệnh Cầu trùng 4

2.1.3 Bệnh Cầu trùng gà 7

2.1.4 Giới thiệu về giống gà và thuốc dùng trong thí nghiệm 20

2.2 Nghiên cứu trong và ngoài nước 21

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 21

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 25

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

3.1 Đối tượng nghiên cứu 26

3.2 Địa điểm, thời gian tiến hành 26

3.3 Nội dung nghiên cứu 26

3.4 Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi 26

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 26

3.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi 27

Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 32

4.1 Công tác phục vụ sản xuất 32

4.1.1 Công tác chăn nuôi 32

4.1.2 Công tác thú y và vệ sinh phòng bệnh 34

4.1.3 Kết luận 37

4.2 Kết quả chuyên đề nghiên cứu khoa học 37

4.2.1 Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 37

4.2.2 Tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng của gà thí nghiệm 39

4.2.3 Tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng của gà thí nghiệm theo tuần tuổi 42

4.2.4 Diễn biến tỷ lệ chết của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 46

4.2.5 Sinh trưởng của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi 48

4.2.6 Khả năng tiêu thụ và chuyển hóa thức ăn của gà thí nghiệm 50

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 53

5.1 Kết luận 53

5.2 Kiến nghị và tồn tại 53

5.2.1 Tồn tại 53

5.2.2 Kiến nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54 MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA

Tuy nhiên, những năm gần đây tình hình dịch bệnh vẫn xảy ra nhiều và diễn biến phức tạp Dù chăn nuôi theo phương thức nào thì dịch bệnh cũng là một trong những yếu tố gây thiệt hại nặng nề nhất, ảnh hưởng không nhỏ cho ngành chăn nuôi Trong đó bệnh cầu trùng ở gà là một trong những bệnh thường xuyên xảy ra và gây thiệt hại lớn đến chăn nuôi gà Đây là bệnh do ký sinh trùng ở đường tiêu hóa gây ra, làm cho gà mắc bệnh trở nên còi cọc chậm lớn, ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sản xuất của gà Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng gây chết cao ở gà con

Do đó để hạn chế tác hại của bệnh và để giúp cho nhà chăn nuôi có những hiểu biết về bệnh, cách phòng và trị bệnh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề

tài: “So sánh tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh Cầu trùng ở gà Ri lai và Mía lai nuôi vụ Đông tại Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu của đề tài

- Xác định tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng ở gà tại Thái Nguyên

- Tìm hiểu một số biện pháp phòng bệnh cho gà

- Xác định lứa tuổi gà mẫn cảm với bệnh cầu trùng nhất

- Tìm hiểu một số thuốc điều trị đặc hiệu

1.2.2 Mục đích nghiên cứu

- Từ kết quả nghiên cứu lấy đó làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng cho gà, mang lại hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi

- Bản thân tập làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài là những thông tin khoa học có giá trị bổ sung thêm những hiểu biết về một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cầu trùng gà và một số loại thuốc trị cầu trùng hiệu quả

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Đánh giá khả năng điều trị bệnh của loại thuốc và đưa ra những liệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi

- Làm quen với phương pháp nghiện cứu khoa học

- Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn

nuôi từ đó củng cố và nâng cao kiến thức của bản thân

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài

2.1.1 Đặc điểm hệ tiêu hóa của gia cầm

Hệ tiêu hóa của gia cầm có nhiều điểm khác nhau về cấu tạo chức năng so với gia súc Bảo gồm: khoang miệng, hầu, thực quản trên, diều, thực quản dưới, dạ dày tuyến, dạ dày cơ, ruột non, manh tràng, trực tràng, lỗ huyệt, tuyến tụy và gan

Khoang miệng của gia cầm không có môi và răng, hàm ở rạng mỏ chỉ có vai trò lấy, thu nhận thức ăn, không có tác dụng nghiền nhỏ Thức ăn vào miệng được thấm nước bọt, sau được nuốt xuống thực quản, thực quản phình

to tạo thành diều Trong diều thức ăn được thấm ướt, làm mềm và một phần hydrat cacbon được phân hủy dưới tác dụng của men amylase (quá trình đường hóa) tạo ra quá trình vi sinh vật diều Thức ăn từ diều qua dạ dày tuyến tương đối nhanh Dịch vị của dạ dày tuyến có HCl và men pepsin tham gia phân giải protein thành pepton Sau đó thức ăn được nghiền nhỏ và thấm đều dịch vị Ở

dạ dày cơ dưới có tác dụng của HCl và men pepsin protein tiếp tục được phân hủy, hydrat các bon cũng được phân giải nhờ tác dụng của vi sinh vật trong thức ăn Thức ăn từ dạ dày cơ được chuyển xuống ruột non dưới tác dụng của dịch ruột, dịch tụy và dịch mật, các chất dinh dưỡng cơ bản trong thức ăn được chuyển hóa tạo thành những chất dễ hấp thụ

Ở ruột non quá trình tiêu hóa diễn ra là chủ yếu, glucid được phân giải thành đường đơn Lipit thành glyxerin và acid béo, protein thành các peptid và các acid amin để cơ thể hấp thụ và lợi dụng được

Ở manh tràng quá trình phân giải các chất trên còn tiếp tục diễn ra nhờ men ở đường ruột tồn tại và do vi sinh vật tiết ra nhưng rất ít Quá trình tiêu hóa chất xơ của gia cầm cũng nhờ tác dụng của hệ sinh vật lên men những hoạt động kém

Thức ăn qua đường tiêu hóa của gà rất nhanh (gà con 2 -4 giờ, gà lớn 4 –

5 giờ) Do đặc điểm này mà khi gà nuốt phải noãn nang Cầu trùng thì noãn nang sẽ cùng thức ăn chuyển xuống đường tiêu hóa xuống ruột non, manh tràng, trực tràng, nên quá trình xâm nhập, gây bệnh của Cầu trùng xẩy ra nhanh, vòng đời của cầu trùng ngắn (5 – 7 ngày)

2.1.2.Những hiểu biết về bệnh Cầu trùng

* Đặc tính chung của bệnh Cầu trùng

Bệnh Cầu trùng là một loại bệnh ký sinh trùng truyền nhiễm rất nguy hiểm ở động vật nuôi thuần chủng, thú hoang và con người do một nhóm

nguyên sinh động vật đơn bào ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Coccidae, chủng Eimeria, 2 giống Eimeria và Isospora Bệnh có thể gây chết nhiều súc

vật, tỷ lệ chết cao, đặc biệt là ở súc vật non Ở gà và thỏ, bệnh gây thiệt hại lớn nhất (tỷ lệ chết cao ở gà con, thỏ con có thể lên tới 80-100 %)

Khi Cầu trùng mới theo phân ra ngoài là một kén hay là một noãn nang

(Oocyst), là những bào tử trùng hình bầu dục, hình trứng hay hình cầu Có 3

lớp vỏ: lớp ngoài cùng rất mỏng, bên trong có chứa nguyên sinh chất lổn nhổn thành hạt, giữa nguyên sinh chất có chứa một nhân tương đối to

Có một số loài Cầu trùng ở đầu có chỗ lõm vào gọi là lỗ noãn nang, có một số loài không có lỗ noãn nang hoặc không rõ Khi gặp điều kiện nhiệt độ,

ẩm độ thích hợp thì nhân và nguyên sinh chất bắt đầu phân chia

Cầu trùng thuộc giống Eimeria thì nhân và nguyên sinh chất hình thành 4

bào tử, mỗi bào tử hình thành 2 bào tử con Bào tử con có hình lê, chính bào tử con này sẽ xâm nhập vào niêm mạc ruột, tổ chức gan và gây ra những tổn thương bệnh lý

Cầu trùng giống Isospora thì nhân và nguyên sinh chất chia thành hai

bào tử, mỗi bào tử phân chia thành 4 bào tử con và cũng xâm nhập vào niêm mạc ruột

Cũng là gia cầm nhưng mỗi loài lại có một số loài Cầu trùng ký sinh riêng Cầu trùng gà không ký sinh lên ngan, ngỗng… Trên cùng cơ thể nhưng mỗi loài Cầu trùng lại ký sinh trên một vị trí nhất định: Cầu trùng ký sinh ở manh tràng không ký sinh ở ruột non và ngược lại

Ở gà mọi lứa tuổi đều bị nhiễm Cầu trùng, nhưng ở mỗi lứa tuổi mức độ nhiễm khác nhau Gà con bị nhiễm nặng và chết nhiều hơn ở gà lớn, gà trưởng thành chủ yếu là vật mang trùng

* Vòng đời của Cầu trùng (chu kỳ sinh học)

Sự lưu truyền rộng khắp của Cầu trùng là nhờ vào cấu trúc và vòng đời phức tạp cũng như khả năng thích nghi nhanh để tiếp tục phát triển, tồn tại lâu trong thiên nhiên

Vòng đời và sinh sản được tính từ khi gà ăn phải nang bào tử của Cầu trùng có trong thức ăn, nước uống bị nhiễm từ nền chuồng vào

- Vòng đời của Cầu trùng gà gồm 2 giai đoạn:

+ Giai đoạn ở ngoài tự nhiên: Noãn nang được thải theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi về nhiệt độ, độ ẩm, noãn nang phát triển thành bào tử

(Cầu trùng Eimeria phát triển thành 4 bào tử) Lúc đó trở thành noãn nang gây nhiễm (Oocyst gây nhiễm)

+ Giai đoạn ở trong cơ thể ký chủ: gà nuốt noãn nang gây nhiễm vào tới

ruột, noãn nang vỡ ra thuộc phóng ra 4 bào tử gọi là Trophotozoit bám vào tế bào biểu mô ruột phát triển thành Schiphotozoit, Schiphotozoit phát triển thành

Merozoit rồi thành tế bào phát đực và tế bào cái Chúng kết hợp với nhau tạo

thành hợp tử, rồi hợp tử lại sinh ra noãn nang (Oocyst), thời gian hoàn thành

vòng đời từ 5 - 7 ngày

Hình 2.1 Tóm tắt vòng đời của Cầu trùng gà

- Trong vòng đời của Cầu trùng cả hai phương thức sinh sản đó là sinh sản

vô tính và sinh sản hữu tính Vì vậy có thể phân ra Cầu trùng sinh sản theo 3 giai đoạn sau:

+ Giai đoạn sinh sản vô tính: Cầu trùng ký sinh ở tế bào biểu mô đường tiêu hóa của súc vật, lớn dần lên và sinh sản theo hình thức trực phân

+ Giai đoạn sinh sản hữu tính: sau giai đoạn sinh sản trực phân sẽ hình thành các tế bào cái (đại phối tử), các tế bào đực (tiểu phối tử) Hai tế bào đó kết hợp với nhau tạo thành hợp tử, giai đoạn này cũng thực hiện trong tế bào biểu mô

Cả hai giai đoạn trên đều tiến hành trong cơ thể ký chủ nên gọi là nội sinh + Giai đoạn sinh sản bào tử: Sau khi hợp tử hình thành thì biến thành noãn

nang (Oocyst), nguyên sinh chất và nhân lại phân chia thành bào tử và hình

thành nên bào tử con Giai đoạn này diễn ra ở môi trường bên ngoài gọi là sinh sản ngoại sinh Khi ký chủ nuốt phải noãn nang đã phân chia thành 8 bào tử

Tế bào đực (Tiểu phối tử)

Tế bào cái (Đại phối tử)

Hợp

tử

T0, A0

Schizogone

con vào đường tiêu hóa, noãn nang sẽ giải phóng các bào tử con ra, các bào tử con lại tiếp tục xâm nhập vào biểu mô ruột, lớn dần lên và tiếp tục sinh sản vô tính, hữu tính, vòng đời lại tiếp tục như trên

2.1.3 Bệnh Cầu trùng gà

* Đặc điểm của bệnh Cầu trùng gà:

Bệnh Cầu trùng gà nói riêng và bệnh Cầu trùng gia súc, gia cầm nói chung là một bệnh phổ biến trên khắp thế giới Nó được A Luvenhuch phát hiện từ năm 1632 tức là cách đây khoảng 379 năm và cùng thời gian các nghiên cứu về dịch tễ, lâm sàng, bệnh lý, miễn dịch và thuốc điều trị đã được các nhà khoa học mọi thời đại dày công nghiên cứu và khám phá (Lê Văn Năm, 2003) [13]

Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs, (1999) [9], thì bệnh Cầu trùng gà được coi là vấn đề lớn thứ hai sau bệnh do vi trùng gây nên Bệnh Cầu trùng gà có vòng đời ngắn (5-7 ngày) và không cần ký chủ trung gian Bệnh Cầu trùng gây thiệt hại lớn cho chăn nuôi gà nhất là chăn nuôi công nghiệp mật độ cao (tỷ lệ chết từ 50-70 % số gà nhiễm bệnh) Bệnh thường gây hậu quả nghiêm trọng ở

gà từ 5-90 ngày tuổi Gà con sau khi bị mắc bệnh rất khó hồi phục, chậm lớn, còi cọc, ở gà trưởng thành chủ yếu là vật mang trùng và giảm tỷ lệ đẻ

Nghiên cứu khác của Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2010) [8], thì bệnh Cầu trùng gà do Cầu trùng ký sinh gây ra thấy ở khắp các nước trên thế giới Đây là một bệnh khó kiểm soát, ngay cả những nước có trình độ khoa học kỹ thuật thú

y phát triển cũng chịu nhiều tổn thất do Cầu trùng gây ra Cầu trùng ký sinh gây tổn thương nghiêm trọng đường tiêu hóa, làm cho gà dễ chết Bệnh lây lan nhanh trong các đàn gà, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi tập chung, điều kiện vệ sinh thú y kém, công tác quản lý và chăn nuôi không đảm bảo Ở nước

ta bệnh phổ biến ở khắp các tỉnh thành

* Tác nhân gây bệnh Cầu trùng gà:

Trải qua quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học đã chỉ ra tác nhân gây bệnh Cầu trùng gia cầm với những đặc điểm sinh học của chúng

Một số đặc điểm phân loại Cầu trùng gà Diễn giải

Loài

Hình dạng

E brunetti Bầu dục 20,7-30,3 x 18,1-24,2 Không 24

E parecox Bầu dục 16,6-27,7 x 14,8-19,4 Không 24-36

- Eimeria tenella thường ký sinh ở manh tràng, Oocyst màu xanh nhạt

Đây là loại gây bệnh mạnh nhất ở gà con Thời gian sinh bào tử dao động tương đối lớn (18-48 giờ)

- Eimeria maxima chủ yếu ký sinh ở đoạn giữa ruột non Oocyst có màu hơi vàng, vỏ Oocyst hơi sần sùi là những đặc điểm dễ nhận thấy khi phân loại

- Eimeria acervulina có hình dạng Oocyst gần giống E.maxima nhưng

kích thước nhỏ hơn Một đặc điểm có ý nghĩa quan trọng về phân loại từ thời gian sinh bào tử 13-17 giờ ở nhiệt độ 28-300C (ngắn nhất so với thời gian sinh bào tử của các loài Cầu trùng khác)

- Eimeria mitis có đặc điểm dễ phân biệt là Oocyst dạng tròn, thời gian

sinh sản bào tử biến động tương đối lớn (24-48 giờ) Thường ký sinh ở đầu ruột non Sau khi nhiễm vào cơ thể 36 giờ, trong các tế bào biểu bì nhung mao

thấy những thể phân lập thành thục, thường có 6-21 thể phân đoạn và các giao

tử được hình thành vào ngày thứ 5

- Eimeria necatrix là loài có độc lực cao song mức độ phổ biến và khả năng gây bệnh thấp hơn loài E.tenella, vị trí gây bệnh ở ruột non và cả manh

tràng, nhưng Oocyst E.necatrix có thời gian sinh sản bào tử ít biến động và

không bao giờ tới 48 giờ như E.tenella

- Eimeria paraecox có Oocyst hình bầu dục, nguyên sinh chất dạng tròn

có nhân ở giữa, hạt cực không rõ là đặc điểm khác biệt so với các loài Cầu trùng khác cùng có vị trí ký sinh ở đầu ruột non

- Eimeria mivatia, loài Cầu trùng này thường gây bệnh ở bề mặt niêm mạc

ruột, Oocyst có kích thước chiều ngang nhỏ nhất trong số 3 loài Cầu trùng gà

có hạt cực

- Eimeria hagani là loài có độc lực yếu, thương ký sinh ở phần đầu ruột non Oocyst có thời gian sinh sản bào tử ổn định nhất so với Oocyst các loài

Cầu trùng ký sinh ở phần đầu ruột non (48 giờ)

- Eimeria brunetti là loài Cầu trùng có độc lực cao, thường ký sinh ở ruột

già Đây là loài có thời gian sinh sản bào tử luôn ổn định 24 giờ Thời kỳ phát triển nội sinh chủ yếu trong ruột già, đôi khi ký sinh ở phần cuối ruột non, trực tràng, lỗ huyệt

Ở nước ta, kết quả phân loại Cầu trùng tìm được cho thấy tùy từng khu vực, có thể có từ 5 đến 8 loài Cầu trùng gây bệnh cho gà

Theo Hoàng Thạch và cs, (1999) [20], đã tìm thấy sự có mặt của 8 loài Cầu trùng gây bệnh trên gà nuôi tại miền Nam nước ta So với 9 loài Cầu trùng

tìm thấy của các tác giả trên thế giới thì ở Việt Nam chưa thấy nói tới E

paraecox Phân loại Cầu trùng tìm thấy trên các đàn gà nuôi tại các tỉnh phía

Bắc, các tác giả qua nhiều thời gian nghiên cứu về phân loại như: Phan Lục, Bạch Mạnh Điều, (1999) [10], đã cho biết có 6 loài Cầu trùng gà đã được phát

hiện là: E tenella, E necatrix, E maxima, E mitis, E bruneti, E acervulina

* Sự nhiễm bênh Cầu trùng ở gà:

Bệnh Cầu trùng là một bệnh phổ biến, do sức đề kháng cao đối với tác động điều kiện khí hậu không thuận lợi, các loại thuốc sát trùng, thiếu biện pháp có hiệu lực chống sự xâm nhập của bệnh, khả năng tái sinh sản lại nhanh Noãn nang Cầu trùng ở trong đất có thể duy trì sức sống 4-9 tháng, có thể sống được 15-18 tháng ở sân, nơi dâm mát Môi trường ẩm ướt và nhiệt độ ôn hòa là điều kiện thuận lợi nhất cho Cầu trùng phát triển, nhiệt độ 22-30 oC chỉ mất 18-36 giờ Cầu trùng phát triển thành những bào tử con Sức đề kháng của noãn nang đối với nhiệt độ cao và khô hạn tương đối yếu Khi độ ẩm 21-30 %, nhiệt độ 18-40 o

C thì E tenella sẽ chết sau 1-5 ngày

Đường nhiễm bệnh là do gà nuốt phải noãn nang có sức gây nhiễm Noãn nang Cầu trùng lẫn vào thức ăn, nước uống, đất, nền chuồng, dụng cụ chăn nuôi trở thành nguồn lây nhiễm bệnh Các loài chim, gà, gia súc, động vật gặm nhấm, côn trùng, người… đều có thể là nguồn gieo rắc căn bệnh Người ta đã nghiên cứu thấy khi ruồi hút máu phải noãn nang vào tới ruột ruồi thì nó có thể duy trì sức gây nhiễm trong 24 giờ

Thời gian nhiễm bệnh Cầu trùng được chia thành 2 thời kỳ:

- Thời kỳ tiền phát kéo dài từ khi gà nhiễm phải noãn nang trứng Cầu trùng cho tới khi xuất hiện nang trứng trong phân

- Thời kỳ phát bệnh: là khi xuất hiện nang trứng trong phân cho đến khi nang trứng biến mất hoàn toàn khỏi cơ thể

Khi nuôi dưỡng quản lý không tốt, sẽ tạo điều kiện cho Cầu trùng phát triển và gây bệnh mạnh Thức ăn thiếu sinh tố cũng là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát ra rầm rộ Vì vậy gà nuôi trong môi trường ẩm thấp, sân chơi quá nhỏ bé, thức ăn không tốt, điều kiện vệ sinh kém… là điều kiện thuận lợi làm cho bệnh Cầu trùng phát triển và lây lan

Cầu trùng phát triển vào tất cả các mùa trong năm nhưng bệnh phát triển mạnh nhất vào mùa xuân và mùa hè Bệnh Cầu trùng thường tiến triển âm ỉ làm cho con vật chậm lớn, sức đề kháng kém, dễ mắc các bệnh kế phát, khi gặp điều kiện thuận lợi, Cầu trùng phát triển thành ổ dịch lớn, mang tính hủy diệt

Tỷ lệ chết do Cầu trùng có thể lên đến 100 % Ngoài ra bệnh còn làm giảm tốc

độ sinh trưởng 12-30 %, gà đẻ giảm 20-40 % sản lượng trứng

Gà công nghiệp rất mẫn cảm với bệnh vì sức đề kháng kém Trong đàn chỉ có một vài con nhiễm Cầu trùng, nếu không phòng trị kịp thời thì chỉ sau vài ngày tỷ lệ nhiễm sẽ là rất cao và gây chết hàng loạt

* Quá trình sinh bệnh:

Quá trình sinh bệnh được hình thành từ những tác động trực tiếp của mầm bệnh, các giai đoạn phát triển nội sinh của Cầu trùng trong cơ thể gà và các yếu tố thứ phát nhờ khả năng tái sinh sản nhanh ở tất cả các loài, đặc biệt các loài có độc lực cao, gây tổn thương lan tràn niêm mạc ruột Từ đó một số lượng lớn tế bào biểu bì, lớp dưới niêm mạc, các mạch quản, thần kinh bị hủy hoại Đã hình thành các điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật khác nhau phát triển, xâm nhập vào cơ thể làm cho bệnh càng nặng và có thể gây bội nhiễm với các bệnh khác

Do niêm mạc bị tổn thương nên nhiều đoạn ruột không tham gia vào quá trình tiêu hóa làm cho con vật bị thiếu dinh dưỡng gây rối loạn tiêu hóa, dẫn tới ngưng đọng các độc tố, phù nề các cơ quan và mô bào Sự phá hủy các tế bào ruột làm cho viêm ruột gây rối loạn chức năng hấp thu và vận động của ruột gây ỉa chảy, quá trình viêm tăng sinh làm dịch rỉ tiết ra nhiều gây khó khăn hấp thu chất dinh dưỡng làm mất sự cân bằng nước tiểu trong cơ thể gà

Các thể bào tử Cầu trùng nhiễm vào các tế bào biểu bì ở những khe hốc,

ở đó từ 24 - 48 giờ, sự phát triển các thể phân lập đời 1 sẽ kết thúc Mỗi thể phân lập chứa tới 900 thể phân đoạn Các thể phân đoạn của đời 1 nhiễm vào

tế bào biểu bì màng niêm mạc manh tràng, sau đó di cư sâu vào lớp biểu bì, ở

đó 72 giờ, sau khi chúng nhiễm vào sẽ phát triển các thể phân lập đời 2 Các thể phân lập đời 2 này qua 24 giờ chúng phân giải, phá huỷ những lớp biểu bì bên dưới, phá huỷ lưới mao mạch gây ra xuất huyết mạnh Sau đó thể phân lập đời 2 lại chui vào tế bào biểu bì màng niêm mạc và bắt đầu hình thành các

tế bào giao tử cái, các tế bào giao tử đực Thể phân lập có tới đời 3 tiến triển

ở các tế bào biểu bì

Các giai đoạn phát triển nội sinh, nhất là các thể phân lập đời 2, phát triển thành số lượng lớn trong các vách ruột sẽ phát huỷ màng niêm mạc ruột, gây ra chảy máu nhiều Lớp dưới niêm mạc, xoang ruột chứa đầy những tế bào biểu bì

bị huỷ hoại Do tổn thương nhiều đám lớn trong ruột nên chức năng tiêu hoá bị rối loạn, màng niêm mạc bị tổn thương là cửa mở cho vi khuẩn, các độc tố tạo

ra khi phân huỷ các chất chứa trong manh tràng xâm nhập vào cơ thể gây ra nhiễm trùng, nhiễm độc tố

Cầu trùng sinh ra độc tố làm gà bị trúng độc, thể hiện ở những rối loạn về thần kinh: sã cánh, lờ đờ, kém nhanh nhẹn Cầu trùng chiếm đoạt dinh dưỡng

là dịch tổ chức tế bào biểu mô ruột làm cho gà thiếu dinh dưỡng

Những điều trên cho thấy sự biến đổi sâu sắc diễn ra trong cơ thể gà bị bệnh Cầu trùng Sự phát triển quá trình bệnh lý cuối cùng dẫn tới suy sụp trạng thái chung của gà ốm, cuối cùng là gà chết

Gà bị nhiễm bệnh Cầu trùng có thể dẫn đến kế phát là bệnh E.coli bại huyết – gà ỉa ra máu tươi Nguyên nhân là do các chủng cầu trùng phá vỡ niêm

mạc ruột tạo cơ hội cho E.coli có yếu tố bám dính và sinh độc tố kết hợp gây

bệnh Bệnh luôn xuất hiện ở thế cấp hoặc quá cấp (Lê Văn Năm, 2014 [12])

* Sự miễn dịch của gà đối với bệnh Cầu trùng

Tất cả các giống gà đều mắc bệnh Cầu trùng Gà từ 20 ngày tuổi tới 2 tháng tuổi bị bệnh nặng nhất Sau khi khỏi bệnh gà sẽ có miễn dịch với loài Cầu trùng chúng đã nhiễm phải Song vấn đề miễn dịch trong bệnh Cầu trùng

cho tới nay vẫn chưa được công nhận đầy đủ nhất, vì vậy chúng tôi cho rằng vấn đề này cần được nghiên cứu rộng rãi hơn Miễn dịch đối với bệnh Cầu trùng gà là miễn dịch có trùng và do sự tái nhiễm thường xuyên đã đảm bảo cho sự ổn định mầm bệnh trong cơ thể gà có miễn dịch

Những nghiên cứu tiếp tục về miễn dịch cũng đã xác nhận rằng: Cường

độ miễn dịch trong bệnh Cầu trùng không đồng đều và phụ thuộc vào loài Cầu trùng, vào liều Cầu trùng gây miễn dịch, số lượng gây nhiễm, khả năng gây bệnh của loài Cầu trùng, trạng thái cơ thể gà và nhiều yếu tố khác Cường độ miễn dịch cũng phụ thuộc cả vào đặc điểm phát triển các giai đoạn nội sinh của các loài Cầu trùng khác nhau

Miễn dịch được tạo ra tương đối bền vững đối với loài Cầu trùng, khi các giai đoạn phát triển của chúng tiến triển và xâm nhập sâu trong mô bào và miễn dịch kém bền vững khi các giai đoạn phát triển của chúng chỉ phát triển trong

lớp biểu bì niêm mạc ruột Với những loài gây bệnh yếu E mitis, E acervulina

ký sinh trong tế bào biểu bì ruột non thì tạo ra miễn dịch ngắn, không bền vững

đối với lần cảm nhiễm sau Ngược lại các thời kỳ nội sinh của E tenella phát

triển không chỉ trong biểu bì mà còn xâm nhập vào lớp dưới biểu bì của niêm mạc và đôi khi còn thấy chúng cả dưới lớp sâu màng niêm mạc Với loài Cầu trùng đó thì chỉ cần một liều nhỏ nang trứng, trong thời gian ngắn cũng đã đủ gây ra miễn dịch vững chắc

Thời gian miễn dịch trong bệnh Cầu trùng là tương đối dài và phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là phương pháp miễn dịch Nếu tiêm cho gà con một liều lớn nang trứng Cầu trùng thì tới ngày thứ 14 ở chúng có sức đề kháng với bệnh và tới ngày thứ 42 thì sức đề kháng đó giảm đi một ít Sau khi tiêm cho gà con 3 liều nang trứng, mỗi liều cách nhau một tuần thì chúng có đủ sức đề kháng

và có thể tự bảo vệ khi tiêm cho chúng một liều trên liều chết Hơn nữa, gà còn được bảo vệ không bị tái nhiễm

Trong các điều kiện sản xuất, ở gà lớn không cảm thụ với bệnh Cầu trùng

do chúng đã bị nhiễm nhiều lần ở những ngày tuổi còn non, về sau sức đề kháng phát sinh được củng cố bằng sự tái nhiễm Cầu trùng thường xuyên

* Triệu chứng:

Bệnh Cầu trùng ở gà biểu hiện bằng triệu chứng đặc trưng nhất là ỉa chảy,

có máu, có dịch nhày, ủ rũ, mệt mỏi, lông xơ xác, thần kinh không vững, gầy, yếu sức, gà thường tụ lại thành nhóm Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng

phụ thuộc vào mức độ nhiễm từ môi trường và loài Eimeria nhiễm, trạng thái

sức khoẻ cơ thể gà

Thời kỳ mang bệnh 4 - 5 ngày, triệu chứng phát ra thường trùng với sự phát triển các thể phân lập đời 2 trong cơ thể gà bị nhiễm Bệnh tiến triển có thể cấp tính, mãn tính hay không có triệu chứng điển hình

- Thể cấp tính: Bệnh diễn biến từ vài ngày đến 2 - 3 tuần lễ thường thấy ở

gà con Lúc đầu con vật lờ đờ, kém nhanh nhẹn, lông dựng đứng, ít ăn, phân dính quanh hậu môn Tiếp theo do hàng loạt tế bào biểu mô ruột bị phá huỷ, cơ thể bị trúng độc nặng thêm, vận động không bình thường mất thăng bằng, cánh

gà bị tê liệt, uống nhiều nước, diều có nhiều dịch thể, bỏ ăn hoàn toàn Thiếu máu, niêm mạc và mào nhợt nhạt, con vật gầy dần, phân loãng như nước có lẫn máu Giai đoạn cuối con vật bị tê liệt, sau đó bị chết (tỷ lệ chết từ 50 % trở lên) Tỷ lệ gà chết nhiều hay ít phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc quản lý, thức

ăn, sức đề kháng của con vật đối với Cầu trùng, cường độ nhiễm Cầu trùng

- Thể mãn tính: Thường thấy ở gà dò từ 4 - 6 tháng tuổi hoặc gà trưởng thành Triệu chứng lâm sàng về cơ bản giống thể cấp tính nhưng không rõ và không điển hình như trên Bệnh tình kéo dài từ vài tuần đến vài tháng Gà gầy còm dần, chân và cánh bị tê liệt nhẹ, lượng trứng đẻ giảm thỉnh thoảng bị kiết

lỵ, rất ít gà bị chết

- Thể không có triệu chứng lâm sàng: Đây là những thể mang trùng Những gà bị bệnh bề ngoài có biểu hiện bệnh vì gà ăn uống đi lại bình thường, thỉnh thoảng mới thấy gà bị ỉa chảy và tỷ lệ đẻ trứng bị giảm sút

* Bệnh tích:

Xác chết gà gầy xơ xác, niêm mạc và mào nhợt nhạt, phân tích xung quanh lông lỗ huyệt, phân lỏng thường trong phân có lẫn máu Bệnh tích cơ bản là ở ruột, các cơ quan khác không thấy có bệnh tích rõ Mức độ những biến

ở ruột phụ thuộc vào loài Cầu trùng và lượng Cầu trùng xâm nhập

Màng niêm mạc đường tiêu hoá xanh tím, phủ chất nhầy màu vàng xám Diều và dạ dày tuyến trống rỗng, màng niêm mạc phủ niêm dịch Trong dạ dày

cơ có một ít thức ăn, tá tràng viêm chứa đầy chất niêm dịch hơi vàng, vách ruột đầy lên rõ rệt, màng niêm mạc trương lên, lớp nhung mao nằm bẹp, một số nơi thấy rõ những điểm xuất huyết

- E tenella bệnh tích chủ yếu ở manh tràng Manh tràng viêm xuất huyết

phình to, chứa đầy chất dịch có máu, trong đó có những cục máu nhỏ, xốp, vách manh tràng mỏng đi Màng niêm mạc bị huỷ hoại, phủ đầy những vết loét

từ ngoài có thể nhìn thấy rõ Ở giai đoạn cuối của bệnh, niêm mạc ruột hơi trắng, dầy và có các cục máu Ở gà non có hiện tượng ỉa chảy lẫn máu

- E necatrix: Trên màng niêm mạc phần giữa ruột non thấy những cục

nhỏ màu trắng - xám nằm sâu trong vách ruột nên có thể nhìn thấy rõ từ phía ngoài Màng niêm mạc viêm xuất huyết và đôi khi bị hoại tử Ruột sưng to, thành ruột dày lên, chất chứa ở ruột màu hồng nhạt hoặc màu xám thỉnh thoảng

có lẫn cục máu

- E brunetti: Gây bệnh tích ở phần sau của đường tiêu hoá cổ manh tràng,

kết tràng và trực tràng Gây viêm hoá sợi trong ruột (viêm ruột hoá sợi) cùng dịch xuất tiết nhày lẫn máu, phân màu trắng có lẫn các vệt máu

- E maxima: Gây viêm phần đầu ruột non, màng niêm mạc bị huỷ hoại

xuất huyết Viêm ruột xuất huyết với thành ruột dầy, và xuất huyết lấm chấm, kiểm tra bằng kính hiển vi phát hiện được các trứng có kích thước lớn Ruột non chứa đầy chất nhày màu nâu hoặc hồng nhạt

- E acervulina: Gây giảm trọng lượng gà, phân trắng Tá tràng dầy, sưng

phù, sung huyết đỏ Trên bề mặt ruột tá tràng hay phần đầu ruột non, những tổn thương lớn màu trắng - xám Trên tiêu bản tổ chức, vị trí Cầu trùng ký sinh là ở biểu mô

- E hagani: Bệch tích thấy ở tá tràng và phần trước ruột non Trên thành

ruột có những điểm xuất huyết to bằng đầu kim hoặc có những mảng xuất huyết tròn màu đỏ Niêm mạc bị viêm cata nặng và xuất huyết

* Chẩn đoán:

Chẩn đoán bệnh Cầu trùng cần phải kết hợp nhiều mặt Để chẩn đoán chắc chắn nhất thiết phải dựa vào kết quả xét nghiệm phòng thí nghiệm Kiểm tra phân bằng phương pháp trực tiếp, phương pháp Fulleborn để tìm noãn nang Cầu trùng, mổ khám kiểm tra bệnh tích ở ruột gà Nghiên cứu về các đặc điểm dịch tễ học (mùa phát bệnh, tuổi gà ), quan sát triệu chứng lâm sàng Chẩn đoán phân biệt cần loại trừ: Bệnh E coli, Phó thương hàn, viêm ruột xuất huyết, phân trắng ở gà, CRD

- Bệnh CRD: Do virut gây ra , khi mới phát hiện trong đàn gà trông nhớn nhác, gà con bứt rứt khó chịu hay chạy nhảy lung tung , gà mổ cắn nhau , lỗ huyệt co bóp mạnh, gà giảm ăn uống, lông xù, lù đù, khối lượng giảm, đi lại run rẩy, bệnh lây lan nhanh, phân lúc đầu trắng và loãng, giai đoạn sau chuyển sang màu nâu, phân dính xung quanh lỗ huyệt Tỷ lệ chết 10 - 20 %

- Bệnh E coli: Do vi khuẩn E coli gây ra Bệnh tích gà là ỉa chảy, phân

loãng, phân có dịch nhày màu trắng, xanh, nâu, phân thối do ruột bị hoại tử nặng, gà mệt mỏi, kém ăn, ít đi lại, gầy xơ xác Ở gà đẻ triệu chứng không rõ,

lác đác đơn, giảm tỷ lệ đẻ, mào teo, nhợt nhạt Bệnh tiến triển chậm rải rác không ồ ạt

* Các biện pháp phòng – Điều trị bệnh Cầu trùng:

- Một số nhóm thuốc phòng trị Cầu trùng cơ bản

Theo Lê Văn Năm, (2003) [13], cho đến nay có nhiều loại thuốc có tác dụng ức chế và tiêu diệt Cầu trùng, nhưng tập trung chủ yếu vẫn nằm trong 6 nhóm thuốc dưới đây:

- Nhóm Sulfanilamit: Bao gồm Sulfaguanidin, Sulfathiazon, Sulfarazin,

Sulfaquynoxalin, Sulfapyrasol và Sulfachlorpyrazin

- Nhóm Nitrofuran gồm có: Furazolidon, Furaltadon, Nitrovinla,

Nitromidazon

- Nhóm Pyrimidin: Amprolium, Trimethoprin, Diaveridin

- Nhóm Antibiotis: Monezin, Salinomycin, Lymycin

- Nhóm Pyridin: Clopydol (Rigecoccin)

- Toltrazuril là hoạt dược mới, tác dụng trị Cầu trùng rất hiệu quả

Các nhóm thuốc trên với nhiều chủng loại theo nguồn gốc thì có 2 dạng:

- Thuốc ngoại nhập:

Theo Nguyễn Xuân Bình, (1993) [2], cho biết một số thuốc ngoại nhập đang được quan tâm như sau:

- Avicox: Đây là chế phẩm của hãng Avitec (Pháp), thành phần của thuốc

gồm có Sulfadimexin và Diaveridin, thuốc dạng bột hoà tan, sử dụng an toàn

và có tác dụng tốt Thuốc được dùng để phòng bệnh bằng cách hoàn tan trong nước với liều phòng 1 g/2 l nước và cho gia cầm uống liên tục trong 3 - 5 ngày Liều trị 1 g/1 l nước, dùng liên tục 3 - 5 ngày

- ESB3: Sản phẩm của hãng Ciba (Thụy Sỹ), thành phần chính là

Sulfaclorin, thuốc dạng bột màu trắng, dễ hoà tan, sử dụng an toàn và hiệu quả

cao Liều phòng 0,5 g/l nước uống Liều trị 1 - 2 g/l nước uống, dùng liên tục 3

- 5 ngày

- Coccistop 2000: Loại thuốc này do hãng Intervet (Hà Lan) sản xuất

Thuốc có dạng bột màu trắng dễ hoà tan, sử dụng an toàn và hiệu quả cao

Thành phần gồm Sulfadimedin 40 %, Sulfadimethoxin 4 %, Diaveridin 6 %,

Vitamin K 4 % Liều phòng: 0,5 g/l nước uống Liều trị: 1 - 2 g/l nước uống, dùng liên tục 3 - 5 ngày

- Caccibio: Đây là một sản phẩm của Pháp Thuốc ở dạng dung dịch Thành phần gồm có Sulfaquinoxalin 4,5 %, Pyrimethamin 1,35 % Thuốc có

tác dụng với hầu hết các loại Cầu trùng Liều phòng: 0,5 ml/ l nước uống Liều trị: 1 ml/ l nước uống, dùng liên tục 5 - 7 ngày

- Dinaprol: Là sản phẩm của hãng Jakarta (Indonesia) Thuốc có dạng bột màu trắng và rất dễ hoà tan trong nước Thành phần gồm Amprolium HCl 5 %,

Furaltadoue 5 %, Vitamin A 0,6 %, Vitamin K 0,2 % Liều phòng 1 g/l nước

Liều trị: 1,5 - 2 g/l nước, cho uống liên tục 3 - 7 ngày

- Baycox: Đây là một chế phẩm dạng dung dịch 2,5 % Toltrazuril của hãng Bayer Thuốc có tác dụng với tất cả các loài Cầu trùng, đặc biệt là: E tenella, E

maxima, E acervulina Liều trị 7 mg/kg P/ngày, liệu trình 2 - 3 ngày

LIVACOX® Vắc – xin sống nhược độc phòng bệnh Cầy trùng trên gia cầm: Đã được phát triển tại Cộng hòa Séc và sử dụng thành công trên thị trường trong nước cũng như ở hàng trục quốc gia trên thế giới Chủng ngừa với LIVACOX đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt đối với việc bảo vệ gia cầm Với việc họ chỉ sử dụng ít ký sinh trùng và thậm chí dùng thuốc quá liều 10 lần là

an toàn cho những gà chủng ngừa Không có dư lượng trong thịt và trứng cung cấp dinh dưỡng cho con người khỏe mạnh và an toàn (Công ty TNHH Việt – Pháp Quốc Tế 2013 [4])

* Một số thuốc phòng trị Cầu trùng của các Công ty thuốc Thú y trong nước:

- Anticoccid: Đây là một chế phẩm hỗn hợp của Sulfaquixalin 27,3 %,

Sulfadimethoxin 22,35 %, Trimethothrim 20 %, Diaveridim 2,7 % Liều điều trị

là 1 g/5 kg P, hoà tan vào nước hoặc trộn vào thức ăn cho gia cầm 4 - 5 ngày liên tục Thuốc có tác dụng tốt đối với Cầu trùng cấp tính

- Coccistop - ESB3: Là chế phẩm hỗn hợp của Sulfamid và Trimethoprim

Liều dùng phòng: 0,5 - 1g/l nước Liều trị 1,5 - 2 g/l nước cho uống liên tục 3 -

5 ngày

- Sulfutil: Thành phần của nó gồm có Sulfadiazin 40 %, Furazolidon 40

%, Tylosin 20 % Thuốc được trộn với thức ăn đề phòng trị Cầu trùng trong

trường hợp có ghép các bệnh khác như CRD hay bệnh do E coli

- RTD - Coccistop: Do Công ty Phát triển công nghệ nông thôn C1-B Láng Hạ Đống Đa - Hà Nội sản xuất Thành phần: Sulfadimidine 20 g,

Sulfadimethoxime 2 g, Diaveridime 3 g; Trimethoprim 8 g, tá dược vừa đủ 100

g Thuốc được pha vào nước hoặc trộn vào thức ăn Liều phòng: 1 g/ l nước Liều trị: 1,5 - 2 g/ l nước

- Rigecoccin - WS: Đây là chế phẩm của Công ty cổ phần dược và Vật tư Thú y Thuốc có tác dụng đặc biệt mạnh chống các chủng Cầu trùng Eimeria

gây bệnh cầu ký trùng ở gia cầm, có thể pha vào nước nên hiệu quả điều trị trực tiếp, tốt Liều phòng 1 g /8 l nước Liều trị 1 g /4 l nước Nhưng hiện nay

gà nuôi đã dùng Rigecoccin-WS phòng, trị với thời gian dài Cầu trùng đã có

khả năng kháng thuốc nên trong chăn nuôi người ta đã tăng liều: Liều phòng: 1

g /4 l nước; Liều chữa: 1 g /2 l nước

- Vinacoc ACB: Sản phẩm của công ty vật tư thuốc thú y Trung ương I sản xuất Trong 100 g thuốc chứa: Sulfachlozin sodium: 30 g; Lactose vừa đủ:

100g Thuốc dạng bột đóng gói 20g/gói Thuốc pha nước cho uống hoặc trộn thức ăn cho gà ăn Liều phòng 1g / 1 lít nước, liều trị 2 g/ 1 lít nước uống

- Vắc xin nhược độc phòng bệnh đa giá ở gà - E tenella (chủng PTMZ),

E necatrix (chủng PNHZ), E.maxima (chủng PMHY) và E acervulina (chủng

PAHY)

Thành phần: Vắc xin có chứa 4 loại kén bào tử cầu trùng, bao gồm: E

tenella (chủng PTMZ), E necatrix (chủng PNHZ), E maxima (chủng PMHY)

Cách dùng và liều lượng: Hòa nước uống hoặc trộn thức ăn

Quy trình cho uống: Hòa vắc xin vào nước uống cho gà 3 – 7 ngày tuổi Pha 01 lọ vắc xin loại 1000 liều/lọ với 6 lít nước, sau đó đổ 01 lọ huyễn dịch huyền phù loại 50g/lọ vào 6 lít nước đã pha với vắc xin Lượng vắc xin này phải được gà uống hết trong 4 – 6 tiếng sau khi pha Công ty cổ phần thuốc thú

y TWI (VINAVETCO) (2015) [2]

2.1.4 Giới thiệu về giống gà và thuốc dùng trong thí nghiệm

* Gà Mía lai (trống Mía x mái Lương Phượng):

Gà lai F1 (trống Mía x mái Lương Phượng) được tạo ra bằng cách dùng gà trống Mía cho lai với gà mái Lương Phượng, co9in trống còn bộ lông đỏ sẫm, xen kẽ lông đen ở đuôi, đùi, lườn, hai hàng lông cánh chính xanh biếc Con mái

có màu lông vàng nhạt, lông ngắn ép sát thân Da chân màu vàng và có 3 hàng vẩy nhỏ, xếp đều đặn dọc theo phía trước ống chân, mọc lông chậm

- Khối lượng 1,2 – 1,5 kg

- Tiêu tốn thức ăn: 2,9 – 3,1 kg TĂ/1 kg tăng khối lượng

- Tỷ lệ nuôi sống: 95 – 97%

* Gà Ri lai (trống Ri x mái Lương Phượng)

Gà lai F1 được tạo ra nhờ lai giữa bố Ri và mẹ Lương Phượng Giống gà

Ri lai Lương Phượng đã tận dụng được ưu thế lai của gà bố mẹ, có nhiều điểm nổi trội như: sức đề kháng tốt, dễ nuôi, có đặc điểm đầu và chân nhỏ, lông vàng hoặc mơ đốm trắng, hình dáng giống gà Ri, thịt vàng thơm, đã phát huy được lợi thế của hai giống gà về chất lượng và trọng lượng Giống gà này đã được trung tâm nghiên cứu và huấn luyện chăn nuôi – Viện chăn nuôi chuyển giao cho nhiều tỉnh thành trong cả nước như Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nội…

- Khối lượng: 1,1 – 1,4 kg

- Tiêu tốn thức ăn: 2,8 – 3,0 kg TĂ/1 kg tăng khối lượng

- Tỷ lệ nuôi sống: Đạt từ 95 – 97%

Theo Hồ Xuân Tùng và Phan Xuân Hảo (2010) [22], khối lượng sống ở

11 tuần tuổi của gà Ri là 1016,67 g và gà Ri lai (3/4 LP, ¼ Ri) là 1479,17 g Như vậy, gà Ri lai có khối lượng sống lớn hơn (464,5 g) so với gà Ri và sự sai khác về số lượng sống giữa gà Ri và Ri lai là rất rõ rệt (P < 0,01) Mặt khác, khối lượng sống giữa cá thể của cùng một loài gà là khá lớn ở gà Ri (Cv = 25,21%) và gà Ri lai (Cv = 21,74%) Điều này có thể giải thích là do khối lượng gà trống là lớn hơn rất nhiều so với gà mái Cụ thể, khối lượng mổ khảo sát của gà mái và gà trống ở gà Ri là 800 g và 1233,33 g, ở gà Ri lai tương ứng

là 1191,67 g và 1767,67 g

2.2 Nghiên cứu trong và ngoài nước

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Theo Đào Trọng Đạt (1989) [5], các cơ sở chăn nuôi gà công nghiệp đang

áp dụng trộn Furazolidon, Rigecoccin, Sulfaquinoxalin và thức ăn hàng ngày

cho gà con từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 60 theo lịch trình 2.2.2 hoặc 3.3.3 kết hợp với vệ sinh chuồng trại thay đệm lót chuồng theo định kỳ Quy trình này

đã bảo vệ được 80 - 90 % số con ấp nở trong 2 tháng

Lê Văn Năm (1990) [16] cho biết nguyên tắc phòng bệnh Cầu trùng bằng thuốc phải dùng từ 5 ngày tuổi đến 60 ngày tuổi đối với gà thịt, sau đó cứ một tháng phải tiếp dùng thuốc 3 - 4 ngày, kể cả thời gian gà đẻ Việc dùng thuốc phải đúng theo các chỉ dẫn mới đạt kết quả

Một nghiên cứu khác của Lê Văn Năm và cs (1999) [14], cho biết trong nhiều trường hợp, mặc dù đã phòng Cầu trùng bằng thuốc chặt chẽ nhưng bệnh vẫn có thể xảy ra, đặc biệt là gà ỉa máu tươi hoàn toàn Trong trường hợp này,

tác giả cho rằng nguyên nhân ỉa máu tươi không chỉ do E tenella mà còn có sự

kế phát bệnh do E coli gây hoại huyết kết hợp

Nguyễn Thị Kim Lan và cs, (1999) [9], và nhiều tác giả khẳng định: bệnh Cầu trùng thường gây bệnh nặng ở gà con, gà lớn thường mang căn bệnh và là nguồn gieo truyền căn bệnh làm ô nhiễm môi trường Vì vậy biện pháp quan trọng là phòng bệnh cho gà con không bị nhiễm Cầu trùng

Theo Nguyễn Hữu Vũ, Nguyễn Đức Lưu, (2000) [25], cho biết bệnh lây truyền chủ yếu qua phân và bệnh phân tán noãn nang ra môi trường bên ngoài

và gà cảm nhiễm ăn phải Noãn nang của Cầu trùng rất bền vững ở môi trường bên ngoài, các chất sát trùng thông thường rất ít có tác dụng hoặc tác dụng rất hạn chế

Theo Trần Xuân Hạnh, Tô Thị Phấn (2002) [6], các loại gà đều nhiễm bệnh Lứa tuổi nhiễm bệnh từ 5-7 ngày trở đi

Theo Trần Văn Hòa, Vương Trung Sơn, Đặng Văn Khiêm (2001) [7], gà nhiễm Cầu trùng bằng con đường duy nhất là miệng thông qua những chất mà

gà thường xuyên tiếp xúc, như: thức ăn, chất độn chuồng, phân, bụi

Phan Lục, Bạch Mạch Điều, (1999) [10], Tiến hành nghiên cứu Cầu trùng gia cầm bằng phương pháp xét nghiệm phân tìm noãn nang ở gà Tam Hoàng,

gà AA, gà Ai Cập, vịt, ngan, ngỗng, chim cút, đà điểu, chim bồ câu Pháp từ 1 -

8 tuần tuổi được nuôi tập trung ở Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thuỵ Phương

(Viện chăn nuôi) Ở mỗi loại tuổi, gia cầm đều được xét nghiệm trên 240 con (phân phối đều ở mỗi lứa tuổi là 30 con), kết quả thu được như sau: Các loài gia cầm trên đều bị nhiễm Cầu trùng từ 8 - 56 ngày tuổi Mức độ nhiễm bệnh tăng dần từ 8 - 28 ngày tuổi; ở tuần tuổi thứ 4 (22 - 28 ngày tuổi) gà Tam Hoàng nhiễm 100 %, gà Ai Cập nhiễm 93,3 % và gà AA nhiễm 90 %; chim bồ câu cũng bị nhiễm 100 % Như vậy các loài gia cầm trên đều bị nhiễm với cường độ cao

Phạm Gia Ninh, Nguyễn Đức Tâm, (2000) [17], mặc dù bình thường, bệnh Cầu trùng gắn liền với chăn nuôi thâm canh cải tiến trong đó một số lượng lớn gà nuôi chung với nhau Điều quan trọng là phải biết rằng bất kỳ điều kiện nào dẫn tới việc nuôi quá đông và tích tụ ô nhiễm phân trong môi trường đều có thể là tiền đề của căn bệnh quan trọng này, vì vậy các ổ dịch bệnh Cầu trùng có thể xảy ra ở thôn xóm cũng như ở các xí nghiệp hiện đại Nguyễn Hữu Vũ, Phạm Sỹ Lăng, (1997) [26], cho biết tỉ lệ chết do E tenella gây bệnh ở gà đến 12 tuần tuổi là 50 %

+ Gà nuôi trên nền xi măng lót trấu tỷ lệ nhiễm Cầu trùng như sau: Ở 21 ngày tuổi nhiễm Cầu trùng với tỷ lệ 14,55 %; Ở 28 ngày tuổi nhiễm Cầu trùng với tỷ lệ 59,15 %

+ Gà nuôi trên lồng sắt: ở 42 ngày tuổi chưa phát hiện thấy noãn nang Cầu trùng Sau 42 ngày tuổi cho xuống nền xi măng là 1 tuần sau ở 49 ngày tuổi nhiễm Cầu trùng với tỷ lệ 30 %

Theo Lê Văn Năm, Nguyễn Thị Hương, (1996)[15], cho biết cách sử dụng thuốc đạt hiệu quả, quy trình phòng - trị khi sử dụng thuốc như sau:

+ Giai đoạn 1 - 4 tuần tuổi nên dùng những thuốc có khả năng tiêu diệt Cầu trùng khi chúng đang nằm trong giai đoạn phát triển thể phân lập Đó là

các loại thuốc Cocci - stop - ESB3; monenzin, cocci - stop - 2000; coccibio;

Biasul; Coccitrim

+ Giai đoạn từ 28 - 60 ngày tuổi là giai đoạn gà có nhiều thay đổi về sinh

lý và cũng là giai đoạn Cầu trùng dễ xẩy ra nhất ta nên dùng các loại thuốc

như: Sulfatyl, Anticoccid, A S F20, Coyden 25, Coccimed, Furaporol, A S

Poultry, Rigecoccin, Furazolidon, Amprolium, Darvisul

+ Giai đoạn sau 60 ngày tuổi có thể dùng Rigecoccin, Furazolidon,

Sulfatyl, Salinomycin

Theo Nguyễn Văn Quang, Nguyễn Thị Kim Lan (2005) [19], tất cả các giống gà đều mắc bệnh Cầu trùng Gà nuôi ở Thái Nguyên đều nhiễm Cầu trùng với tỷ lệ khá cao (từ 30,1 – 67,7%) Tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng

có chiều hướng giảm theo tuổi gà Gà từ 15 ngày đến 2 tháng tuổi nhiễm Cầu trung nhiều và nặng nhất Gà trên 6 tháng tuổi tỷ lệ nhiễm giảm đi và thường nhiễm nhẹ Gà công nghiệp rất mẫn cảm với bệnh Cầu trùng (tỷ lệ nhiễm là 66,1%), cao hơn gà ta (53,5%) và mức độ nhiễm cũng nặng hơn

Theo Trần Huê Viên (2004) [24], cho biết:

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng:

+ Tỷ lệ nhiễm: Gà nuôi tại thành phố Thái Nguyên có tỷ lệ nhiễm Cầu trùng khá cao (tỷ lệ nhiễm ở các xã, phường khá cao biến động từ 36% đến 60,42%)

+ Cường độ nhiễm: Kết quả nghiên cứu cho thấy gà nuôi ở thành phố Thái Nguyên có cường độ nhiễm cầu trùng chủ yếu là ở thể nhiễm nhẹ (+) và nhiễm trung bình (++) với tỷ lệ tương ứng là 44.14% và 29,70% Tuy nhiên, thể nhiễm nặng (+++) và rất nặng (++++) cũng chiếm một tỷ lệ đáng kể là 29,70% và 5,76%

- Tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng ở các loại gà: Gà công nghiệp là loại

gà có tỷ và cường độ nhiễm Cầu trùng cao nhất (64,14% và tỷ lệ nhiễm ở thể( +++) và ở thể (++++) là 9,58%) Gà ta và lai có tỷ lệ và cường độ nhiễm thấp hơn (tỷ lệ nhiễm là 40,65% - 42,27%)