Biến đổi xã hội ở nông thôn TP hồ chí minh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (từ sau năm 1997 đến năm 2010) (tóm tắt)

Hồ Chí Minh, nên phạm vi về không gian nghiên cứuchính là địa bàn nông thôn của Thành phố, đó là 5 huyện CủChi, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ;tuy vậy, luận án của chúng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

….o0o…

LÊ THỊ MỸ HÀ

BIẾN ĐỔI XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN

TP HỒ CHÍ MINH TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA (TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2010)

Chuyên ngành: DÂN TỘC HỌC

Mã số: 62.22.70.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Thành phố Hồ Chí Minh – 2015

Công trình được hoàn thành tại:………

………

Người hướng dẫn khoa học:………

Phản biện 1:………

Phản biện 2: ………

Phản biện 3: ………

Luận án sẽ được bảo vệ trườc Hội đồng chấm luận án cấp cơ sở đào tạo họp tại ………

vào hồi……… giờ…… ngày……… tháng…… năm……

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện………

DẪN LUẬN

1 Lý do và mục đích nghiên cứu

Khu vực ngoại thành của TP Hồ Chí Minh được xem làkhu vực nông thôn (rural) của thành phố Tại Đại hội Đảng bộ

TP Hồ Chí Minh lần thứ VI, tháng 5/1996, TP Hồ Chí Minh

xác định thúc đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) Từ đó, các khu công nghiệp và khu chế

xuất được xây dựng ngày một nhiều hơn ở nông thôn; tốc độ

đô thị hoá cũng diễn ra mạnh mẽ; lượng người nhập cư ngàymột đông… Điều đó làm cho diện mạo thành phố nói chung

và nông thôn nói riêng biến đổi nhanh chóng trên nhiều khíacạnh, trong đó có khía cạnh xã hội

Để tìm hiểu xã hội nông thôn của TP Hồ Chí Minh biếnđổi như thế nào, nguyên nhân và kết quả của việc biến đổi này

là gì, chúng tôi chọn đề tài “Biến đổi xã hội ở nông thôn TP.

Hồ Chí Minh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (từ sau năm 1997 đến năm 2010)” làm Luận án Tiến sĩ chuyên

ngành Dân Tộc học

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận án là:

- Phân tích sự biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ ChíMinh theo chiều lịch đại và đồng đại trên các trục vấn đề như

cơ cấu xã hội nghề nghiệp, phân tầng xã hội, quan hệ xã hội

và biến đổi môi trường tự nhiên, xã hội và văn hóa

- Tìm hiểu sự biến đổi đó đã tác động như thế nào trongviệc phát triển chung của đô thị TP Hồ Chí Minh, trong đóchú trọng đến vai trò giảm tải cho đô thị trung tâm của TP HồChí Minh

2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về thời gian:

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi chọn mốc thời gian từnăm 1997 đến năm 2010 Năm 1997 là mốc thời gian tiếnhành chia tách các huyện thành các quận bằng Nghị định 30-

CP của Thủ tướng Chính phủ ban hành 6/1/1997; và đây cũng

là mốc thời gian mà Đảng bộ TP Hồ Chí Minh lần thứ VI

(1996-2000) xác định đẩy nhanh tiến trình hiện đại hoá công nghiệp và dịch vụ, công nghiệp hoá nông nghiệp và nông

thôn, trước hết là cơ sở hạ tầng, tạo sự biến đổi đáng kể về chất trong các ngành sản xuất và các ngành dịch vụ then chốt.

Mốc thời gian năm 2010 là giai đoạn đánh giá lại kếtquả của tiến trình CNH, HĐH ở TP Hồ Chí Minh để từ đó đề

ra chủ trương xây dựng nông thôn mới, được nhấn mạnh trongbáo cáo của Đảng bộ Thành phố lần thứ IX, nhiệm kỳ 2011-

2015

* Phạm vi về không gian

Luận án nghiên cứu về sự biến đổi xã hội ở nông thôn

TP Hồ Chí Minh, nên phạm vi về không gian nghiên cứuchính là địa bàn nông thôn của Thành phố, đó là 5 huyện (CủChi, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ);tuy vậy, luận án của chúng tôi chọn mốc thời gian nghiên cứu

từ năm 1997, nên các quận (Thủ Đức, 9, 2, 12, 7, Bình Tân) vàđồng thời cũng lựa chọn ngẫu nhiên hai quận nội thành có hoạtđộng kinh tế nông nghiệp (Gò Vấp, 8), đưa vào phạm vi khảosát của luận án nhằm mục đích so sánh sự biến đổi xã hội củanông thôn dưới sự tác động của các nhân tố như CNH, HĐH

và đô thị hóa

3 Đối tượng nghiên cứu

Do nội dung nghiên cứu của luận án là biến đổi xã hội ởnông thôn TP Hồ Chí Minh, nên đối tượng nghiên cứu và

khảo sát mà chúng tôi hướng đến là hộ nông dân Do bởi, họ

là “chủ nhân” của khu vực nông thôn với việc lấy hoạt độngkinh tế nông nghiệp làm công việc chính Họ chính là nhữngngười chịu sự tác động trực tiếp của tiến trình CNH, HĐH và

đô thị hóa ở nông thôn trong suốt những năm qua

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận án này, chúng tôi chọn các phương

pháp nghiên cứu như Nghiên cứu lịch sử, Định lượng, Định tính và Phân tích, so sánh đối chiếu nhằm bổ sung và khắc

phục những khiếm khuyết của nhau trong quá trình thu thậpthông tin

5 Những đóng góp mới của luận án

Kết quả luận án của chúng tôi có những đóng góp mớisau:

- Trên cơ sở những tư liệu khảo sát, điều tra, nghiên cứu

sẽ trình bày rõ thực trạng biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ

Chí Minh dưới tác động của quá trình CNH, HĐH và đô thịhóa sau năm 1997.

- Phân tích và đưa ra những tác nhân cụ thể và trực tiếpdẫn đến sự biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ Chí Minh

- Phân tích những đóng góp trong quá trình biến đổi xãhội ở nông thôn thành phố đối với sự phát triển chung của đôthị TP Hồ Chí Minh sau năm 1997

- Dự báo các xu hướng biến đổi của nông thôn TP HồChí Minh trong thời gian tới

6 Bố cục luận án

Ngoài phần dẫn luận và kết luận, luận án gồm 4 chương

- Chương 1: Cơ sở lý luận của luận án Nội dung của

chương này trình bày các vấn đề liên quan đến khái niệm,quan điểm tiếp cận, lý thuyết nghiên cứu

- Chương 2: Các yếu tố tác động đến sự biến đổi xã hội

và đối tượng của sự biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ Chí Minh Nội dung của chương này tập trung phân tích các yếu tố

tác động trực tiếp đến sự biến đổi xã hội ở nông thôn thànhphố như chính sách phát triển, quá trình CNH, HĐH và đô thịhóa của TP Hồ Chí Minh

- Chương 3: Biến đổi cơ cấu xã hội-nghề nghiệp ở nông thôn TP Hồ Chí Minh Nội dung tập trung vào các vấn đề biến

đổi cụ thể trong xã hội nông thôn thành phố như chuyển dịch

cơ cấu kinh tế, biến đổi việc làm và thu nhập của người dân ởnông thôn Phân tích, lý giải những yếu tố tác động và sự chọnlựa của người dân khi tiến hành sự thay đổi về cơ cấu xã hộinghề nghiệp của họ

- Chương 4: Biến đổi trong quan hệ xã hội, phân tầng xã hội và môi trường tự nhiên - xã hội - văn hóa ở nông thôn TP.

Hồ Chí Minh Nội dung trình bày những biến đổi trong quan

hệ gia đình, quan hệ cộng đồng, xóm giềng và quan hệ trongcác hội đoàn nghề nghiệp…; phân tầng xã hội so sánh giữanông thôn với đô thị, trong nội bộ khu vực nông thôn và giữanhững hộ nông dân với nhau; và sự thay đổi môi trường tựnhiên - xã hội - văn hóa ở nông thôn TP Hồ Chí Minh dướitác động của đô thị hóa, CNH, HĐH

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN

1.1 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

Các khái niệm liên quan đến luận án gồm những khái

niệm mang tính nền tảng như biến đổi xã hội, đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đây là những khái niệm cần được

làm rõ để vận dụng, phân tích các vấn đề nghiên cứu liên quanđến nội dung của luận án Ngoài ra, luận án còn đề cập đến các

khái niệm liên quan đến đối tượng nghiên cứu như nông dân, nông thôn nhằm mục đích làm rõ hơn trong giới hạn phạm vi

nghiên cứu của luận án

1.1.1 Các khái niệm nền tảng của luận án

* Biến đổi xã hội

Mọi xã hội - cũng giống như tự nhiên - không ngừng biếnđổi Ổn định của xã hội chỉ là ổn định của bề ngoài, còn thực

tế nó không ngừng biến đổi bên trong bản thân nó Do đó, bất

cứ xã hội nào và bất cứ nền văn hóa nào, cho dù đã được địnhhình và có bảo thủ đến đâu cũng luôn có sự biến đổi Sự biếnđổi đó trong xã hội hiện đại ngày càng rõ hơn, nhanh hơn, vàtrở thành là điều không còn mới mẻ

Biến đổi xã hội là một quá trình và do con người tạo nên,đồng thời, chịu tác động của nhiều yếu tố nội sinh và ngoạisinh Luận án nghiên cứu về sự biến đổi xã hội nông thôn TP

Hồ Chí Minh dưới tác động của quá trình CNH, HĐH Theo

góc tiếp cận này, chúng tôi xem chính sách phát triển của TP.

Hồ Chí Minh, quá trình CNH, HĐH và đô thị hóa là những tác

nhân quan trọng dẫn đến quá trình biến đổi xã hội ở nông thônthành phố

* Công nghiệp hóa và hiện đại hóa

- Công nghiệp hóa là khái niệm chỉ đến quá trình xây

dựng nền sản xuất cơ khí lớn trong tất cả các ngành của nềnkinh tế quốc dân và đặc biệt trong công nghiệp, dẫn tới sự tăngnhanh trình độ trang bị kĩ thuật cho lao động và nâng cao năngsuất lao động

- Hiện đại hóa là khái niệm được dùng để chỉ những

quốc gia có tốc độ phát triển nhanh chóng về các phương diệnkinh tế công nghiệp Để hiện đại hóa một xã hội thì trước hếtphải công nghiệp hóa nó

Như vậy, công nghiệp hóa và hiện đại hóa là hai kháiniệm không thể tách rời nhau vì chúng có mối quan hệ mậtthiết, đồng hành cùng nhau trong tiến trình phát triển xã hội,phát triển kinh tế và phát triển đất nước; là mục tiêu, nhiệm vụphấn đấu của tất cả các nước đang phát triển hiện nay trên thếgiới

Như vậy, CNH, HĐH là những khái niệm được dùng để

chỉ sự phát triển đất nước trên các phương diện kinh tế, xã hội theo hướng hiện đại với sự tham gia mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật công nghiệp Đây chính là mục tiêu phấn đấu của các

quốc gia, đô thị trên toàn thế giới Từ năm 1997, TP Hồ ChíMinh đẩy mạnh phát triển theo định hướng CNH, HĐH Sựphát triển này đã, đang và sẽ có những tác động mạnh mẽ đến

sự biến đổi xã hội ở khu vực nông thôn TP Hồ Chí Minh

1.1.2 Các khái niệm liên quan đến đối tượng và địa bàn nghiên cứu

* Nông dân

Khái niệm nông dân tuy được đề cập từ nhiều nguồn tàiliệu khác nhau, nhưng nhìn chung đều có cùng nội dung là đềcập đến những người lao động nông nghiệp, lấy đất đai làm tưliệu sản xuất; sản phẩm làm ra dư thừa nhằm cung cấp cho bộphận dân cư phi nông nghiệp thông qua việc trao đổi hàng hóahoặc buôn bán Trong bối cảnh nghiên cứu về biến đổi xã hội

ở nông thôn TP.Hồ Chí Minh dưới tác động của quá trìnhCNH, HĐH, đối tượng nghiên cứu của đề tài là nông dân đôthị (ở đô thị TP.Hồ Chí Minh), không còn đặc trưng bởi tính tựcung, tự cấp, mà ở đây, nông dân là những người sản xuấtnông nghiệp theo định hướng thị trường Đây chính là yếu tố

cần thiết, mà chúng tôi cần xác định và phân tích khi nghiêncứu về sự biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ Chí Minh

* Nông thôn

Đây là khái niệm đối lập với đô thị, qua đó nông thôn lànơi có mật độ dân cư thấp; người dân sống chủ yếu bằng cáchoạt động nông nghiệp; cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệkém phát triển và là nơi bảo tồn những giá trị văn hóa truyềnthống của dân tộc

Tuy nhiên, khái niệm nông thôn như trên dùng để chỉ chokhái niệm nông thôn của TP Hồ Chí Minh dường như khôngphù hợp Sự phát triển của đô thị TP Hồ Chí Minh hiện nayđang dần dần khỏa lấp những khoảng cách đối lập giữa nôngthôn và đô thị của thành phố Do đó, xem xét nông thôn trong

đô thị lớn, đô thị đặc biệt; nông thôn đang đô thị hóa, hiện đạihóa nhanh và mạnh, luận án chúng tôi vận dụng thêm một khái

niệm khác về nông thôn, đó là khái niệm nông thôn mới

Như vậy, khái niệm nông thôn ở TP Hồ Chí Minh màchúng tôi nghiên cứu không thể chỉ xét dưới góc nhìn của cáckhái niệm nông thôn truyền thống mà còn xét dưới góc nhìncủa vùng nông thôn mới để từ đó phân tích, dẫn chứng “cácchức năng thực” của vùng nông thôn thành phố

1.2 QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN

Với việc nghiên cứu về biến đổi xã hội ở nông thôn TP

Hồ Chí Minh theo góc nhìn lịch đại và đồng đại dưới sự tácđộng của quá trình đô thị hóa, CNH, HĐH từ sau năm 1997,chúng tôi chọn quan điểm tiếp cận từ cộng đồng để làm cơ sởgiải quyết các vấn đề cho việc nghiên cứu

Quan điểm tiếp cận từ cộng đồng chính là yếu tố lấy cộngđồng làm trung tâm cho việc nghiên cứu của mình Luận áncủa chúng tôi nghiên cứu về biến đổi xã hội ở nông thôn TP

Hồ Chí Minh, do đó chúng tôi hướng đến việc xem người dân

ở nông thôn mà cụ thể là nông dân như là một cộng đồng đểxem xét sự biến đổi xã hội của họ dưới tác động của quá trình

đô thị hóa, CNH, HĐH

1.3 LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Trong quá trình tìm hiểu các vấn đề liên quan đến luận

án, chúng tôi vận dụng một số lý thuyết sau để giải thích cácvấn đề nghiên cứu:

1.3.1 Lý thuyết kinh tế - chính trị

Nghiên cứu luận án này, chúng tôi sẽ cố gắng vận dụng lýthuyết kinh tế - chính trị với các hướng tiếp cận khác nhau củacác ngành khoa học để lý giải các vấn đề xã hội nông thôn vànông dân TP.Hồ Chí Minh Chúng tôi sẽ xem xét nông thôn

TP Hồ Chí Minh trong bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội nhấtđịnh để từ đó đưa ra những nhận định, phân tích cụ thể về cácnội dung nghiên cứu trong luận án

1.3.2 Quyết định luận kinh tế

Quyết định luận kinh tế được đề cập đến trong một số tácphẩm của Marx, khi ông cho rằng hệ thống kinh tế có tầmquan trọng tối cao và lập luận rằng nó quyết định tất cả các bộphận khác của đời sống xã hội, các hệ thống chính trị, tôngiáo, các hệ tư tưởng…, và xem bộ phận kinh tế là cái đầu, ítnhất là trong xã hội tư bản Tuy nhiên, lý thuyết này đã gặp rấtnhiều quan điểm phê phán, nhưng trong nghiên cứu của chúngtôi về một trong những nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi xãhội ở nông thôn TP Hồ Chí Minh kể từ sau năm 1997 là kinh

tế Do đó, Quyết định luận kinh tế cũng là một trong những lýthuyết mà chúng tôi có thể vận dụng để giải thích một số vấn

đề liên quan đến biến đổi xã hội nông thôn TP.Hồ Chí Minh đối tượng nghiên cứu của luận án

-1.3.3 Sự lựa chọn duy lý

Thuyết lựa chọn duy lý là xem trọng mục đích đạt đượctrong hành động của các chủ thể; và hành động có mục đíchcủa cá nhân hướng tới một mục tiêu, mà mục tiêu đó đượcđịnh hình bởi các giá trị hay các sở thích mà cá nhân đó hướngđến

Chúng tôi vận dụng lý thuyết lựa chọn duy lý trongnghiên cứu nhằm mục đích lý giải các lựa chọn của nông dân

về chuyển đổi việc làm, xây dựng mạng lưới xã hội, các mốiquan hệ gia đình, dòng tộc, cộng đồng, xóm giềng… trong quátrình biến đổi xã hội ở nông thôn TP Hồ Chí Minh

1.4 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU, GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH

1.4.1 Câu hỏi nghiên cứu

Từ những lý thuyết được nêu ra và từ mục đích yêu cầucủa luận án, nội dung luận án cần lý giải được các câu hỏinghiên cứu chủ yếu là:

- Xã hội nông thôn của TP Hồ Chí Minh đã và đangchuyển đổi như thế nào dưới sự tác động của quá trình CNH,HĐH diễn ra mạnh mẽ tại TP Hồ Chí Minh trong thời gian1997-2010?

- Xu hướng phát triển của xã hội nông thôn TP Hồ ChíMinh như thế nào và mối quan hệ tương tác của nó với sự pháttriển chung của thành phố?

1.4.2 Giả thuyết nghiên cứu

Để lý giải những câu hỏi nghiên cứu trên, chúng tôi đặt racác giả thuyết để định hướng cho việc nghiên cứu như sau:

- Quá trình đô thị hóa, CNH, HĐH ở các quận vùng ven

và nông thôn TP Hồ Chí Minh kể từ năm 1997 là những yếu

tố trực tiếp tác động đến sự biến đổi xã hội của nông thôn theo

xu hướng hiện đại, đó là nông thôn đô thị, là “sân sau” nhằmgiảm tải áp lực của đô thị trung tâm; và chủ nhân của nôngthôn hiện nay không phải là nông dân làm nông nghiệp

- Xã hội nông thôn TP Hồ Chí Minh biến đổi là nguyênnhân và kết quả của sự phát triển Thành phố, đồng thời kéotheo các hệ quả vừa tích cực vừa đặt ra những vấn đề mới cho

sự phát triển Thành phố

Với hai giả thuyết trên, chúng tôi sẽ cố gắng làm rõ từngvấn đề cụ thể để hướng đến giải quyết các mục tiêu mà chúngtôi đã đề ra trong việc nghiên cứu của luận án này

thôn thành phố có những thay đổi như địa bàn bị thu hẹp, dân

số cơ học tăng nhanh, cơ sở hạ tầng phát triển, cơ cấu kinh tế của nông thôn đa dạng Bên cạnh đó, đối tượng nghiên cứu là

nông dân cũng thay đổi, được biểu hiện cụ thể qua các vấn đề

như địa bàn cư trú của nông dân bị thu hẹp, số lượng nông dân ngày một ít, trình độ học vấn ngày càng cao, cơ cấu việc làm của hộ nông dân ngày một đa dạng

Nội dung luận án của chúng tôi sẽ được phân tích theotừng thành tố được trình bày trong Khung phân tích nêu trên

để nhằm làm rõ sự biến đổi của xã hội nông thôn TP Hồ ChíMinh trong quá trình CNH, HĐH

1.5 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

Nước ta là một quốc gia nông nghiệp Hoạt động kinh tếnông nghiệp có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế của đấtnước Đi kèm với nông nghiệp là đội ngũ lao động nôngnghiệp, gọi chung là nông dân, và môi trường hoạt động kinh

tế nông nghiệp, gọi chung là nông thôn Yếu tố "tam nông"luôn là vấn đề lớn đối với Nhà nước cũng như đối với các nhàkhoa học quan tâm nghiên cứu Vì thế, các công trình nghiêncứu về nông dân, nông thôn và kinh tế nông nghiệp có sốlượng lớn trong nhiều năm qua Trong quá trình nghiên cứu,tìm hiểu các tài liệu liên quan đến luận án, chúng tôi đã tiếpcận được khối tài liệu nghiên cứu khá phong phú liên quan đếnchủ đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề mới mà luận án tôi đặt

ra chưa được giải quyết trong các công trình đã nêu như:Những yếu tố tác động đến sự biến đổi xã hội nông thôn TP

Hồ Chí Minh; phân tích sự biến đổi xã hội nông thôn thànhphố dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóatrên hai mặt tích cực và tiêu cực Từ đó có thể nhận diện rađược quy luật phát triển của nông thôn trong đô thị, đồng thời

đề xuất những giải pháp góp phần quản lý xã hội và quản lýphát triển xã hội nông thôn TP Hồ Chí Minh

Tiểu kết chương 1

Đây là chương thể hiện quan điểm tiếp cận và cách nhìnnhận, giải quyết vấn đề của chúng tôi trong luận án này Vìthế, nội dung của chương mang tính lý luận nền tảng Các vấn

đề cụ thể sẽ được trình bày trong các chương sau

Chương 2 YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ ĐỐI TƯỢNG CỦA SỰ BIẾN ĐỔI XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN TP HỒ CHÍ MINH 2.1 YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ BIẾN ĐỔI XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN

2.1.1 Chính sách phát triển của Nhà nước đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn

* Một số chính sách chung của cả nước

Phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn đượcxem là quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hộicủa các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia có nền kinh tế nôngnghiệp Việt Nam là một nước nông nghiệp, dân số nông thônchiếm 70,4% và đang trong quá trình thực hiện công nghiệphóa, hiện đại hóa, do vậy, Đảng và Nhà nước luôn nhấn mạnhđến vị trí đặc biệt quan trọng trong việc phát triển nông thôn

Trung ương Đảng đã đề ra phương hướng, giải pháp

cụ thể như: Đổi mới cơ cấu kinh tế nông nghiệp; cải tiến cơcấu kinh tế nông thôn; kiên trì và nhất quán thực hiện chínhsách phát triển kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chếthị trường có sự quản lý của Nhà nước; thực hiện chính sáchgiao quyền sử dụng ruộng đất ổn định lâu dài cho hộ nôngdân

Có thể nói, trong 25 năm đổi mới, Đảng và Nhà nước

đã có những nghị quyết và chính sách chú trọng đầu tư, hỗ trợphát triển, đặc biệt là thực hiện chương trình quốc gia xóa đóigiảm nghèo, tạo cơ hội cho nông dân và cộng đồng cư dânnông thôn có điều kiện sống ngày càng tốt hơn, tiếp cận đượccác dịch vụ y tế, giáo dục, tạo đa dạng việc làm ở nông thôn,chăm lo giải quyết các vấn đề an sinh xã hội để từng bước đảmbảo công bằng về cơ hội phát triển cho mọi đối tượng dân cư ởnông thôn và từng bước rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn

và thành thị

* Một số chính sách cụ thể của TP.Hồ Chí Minh

Nông thôn TP Hồ Chí Minh là khu vực ngoại thành củamột đô thị đặc biệt, là nơi phát triển mạnh mẽ về kinh tế,thương mại, dịch vụ, văn hóa, khoa học kỹ thuật và cửa ngõtrong giao dịch quốc tế Do đó, sự thay đổi, phát triển của

nông thôn TP Hồ Chí Minh gắn liền với chiến lược phát triểnchung của Thành phố; và TP Hồ Chí Minh đã có những cơchế chính sách triển khai cụ thể, phù hợp với sự phát triển củađịa phương, với tính đặc thù của nông thôn ven đô.

Đảng bộ và chính quyền thành phố đã đề ra nhiều chủtrương, giải pháp lãnh đạo, chỉ đạo phát triển nông thôn theođúng định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động,phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thànhphố và cả nước Chủ trương, chính sách của Nhà nước vàchính quyền Thành phố đã có tác động mạnh mẽ đến sựchuyển đổi của nông dân và nông thôn TP.Hồ Chí Minh trongsuốt thời gian qua

2.1.2 Công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông thôn

2.1.3 Tiến trình đô thị hóa mạnh ở nông thôn TP Hồ Chí Minh

* Dân số cơ học tăng nhanh

Theo phân tích có so sánh về dân số ở khu vực nôngthôn và các quận ven của TP Hồ Chí Minh qua các giai đoạn,chúng tôi nhận thấy, tỷ lệ dân số ở nông thôn TP Hồ ChíMinh luôn tăng, trong đó tỷ lệ tăng cơ học cao và chất lượngdân số ngày càng được cải thiện Điều này dẫn đến biến đổi cơcấu xã hội dân số ở khu vực nông thôn TP Hồ Chí Minh,thuận lợi cho việc chuyển đổi nghề nghiệp từ nông nghiệpsang phi nông nghiệp Đây là dấu hiệu cơ bản để khẳng định,tiến trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh tại khu vực nông thôn

TP Hồ Chí Minh